Definitions containing the research այր : 6515 results

Ռուփ

s.

rob, inspissated juice.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ էր կերակուրն յովհաննու վայրի ռուփին (կամ ռուպին). (Հ. մայ. ՟Ժ՟Ե.։)


Ս (sé)

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

· Calfa

NBHL (2)

Այրս. տունս. տեղիս. իմս, մերս. այսինքն այս այր, եւ այլն։ Այլ առաւել ասի ըստ գրոց, Այրս այս. զայրս զայս, եւ այլն։

Չի՛ք ինչ հնարս։ Խորանն եւ սեղանն, պանսն, սպանդսն։ Որոյ ոչ տուն, ոչ հայրենիս, եւ ոչ ժառանգութիւն, ոչ ծառայս, եւ ոչ աղախնայս։ Աղօթք եւ պահս՝ երկնային քաղաքականութիւն. պահս՝ համարձակութիւն առ աստուած. պահք մաքրումն սրտի. (Ոսկ. մտթ. Մագ. ՟Լ՟Թ։ Սկեւռ. ես.։ Մաշկ.։)


Սալայատակ, աց

adj. s.

paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.

· Calfa

NBHL (1)

Զանգանէ զ՝ի վայրծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ տրամացեալ հողոյն կափմամբ։ Խտանայ երկնային մարմինս ի ներքոյ ջուրցն, եւ լինի սալայատակ հաստատրամ անփապելի. (Եղիշ. ՟Բ։ Շիր.։)


Սալարկ

adj. s.

paved;
pavement.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱԼԱՐԿ ՍԱԼԱՐԿԱԾ. ա. ՍԱԼԱՐԿԵԱՅ. ա. Ուր արկեալ են սալք. սալարյատակ վայր. ռմկ. սալըրկած


Սալուտ

adj.

stony, hard, rough.

· Calfa

NBHL (1)

Զայգետեղն կակղել եւ դիւրել. վասն զի յամառային տօթոյն շողնան քարքն, եւ այրեն զտունկն, թէ փոքր քարուտ լինի եւ սալուտ եւ կոկնուտ. (Վստկ. ՟Հ՟Զ։)


Սակ, աց

s.

reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.

· Calfa


Սակայն

conj.

but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.

· Calfa

NBHL (1)

Նա սակայն ոչինչ թուլանայր, թէպէտեւ բերէին զօէնսն՝ առաջի ընթեռնուին. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 8։) (ըստ հին ձ)։


Սակաւ, ու, ուց

adj. adv.

few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւ ինչ հոգայր վասն դաւաճանութեանն։ Սակաւ ինչ հոդ տանին երկրաւորացս. (Վրք. ոսկ.։)


Սակաւամիտ, մտաց

adj.

short-witted, dull.

· Calfa

NBHL (1)

Զսակաւամիտն ի վայր արկանեն։ Ոչ ընդ նոյն հաւանեալ եմ, ընդ որ սակաւամիտքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 73. եւ Փիլ. լիւս.։)


Սակաւապիտութիւն, ութեան

s.

thriftiness, contentedness, moderation, frugality, sobriety.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւապիտութիւն կերակրոց, կամ գինւոյ, կամ մարմնոյ. (Եղիշ. ՟Ը. եւ հայր մեր։ Յճխ. թ. ՟Ժ՟Ա։ Բրս. պհ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Դ. 8։ Նար. երգ.։)


Սակաւաւոր, աց

adj.

few in number, inconsiderable, little.

· Calfa

NBHL (2)

Վիրք այրուձիով սակաւաւորք. (Փարպ.։)

Ի փախուստ դառնայր, եւ սակաւաւո՛ր (այսինքն սակաւ արամբք) մտեալ ամրանայր ի քաղաքն. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Սակեր, սակերք, աց

s.

rescript, decree.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել զանընդդիմակաց հրամանն հանդերձ սակեօք կայսերագիր նշանակելովք։ Պատահեալ սպարապետին հայոց՝ հանդերձ սակերօք կայսեր յանդիման լինէին։ Եւ նորա առեալ սակերս կայսերական նշանօք՝ փութայր վաղվաղակի զհրամանն կատարել. (Կորիւն.։)


Սահանք, նաց

s.

water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.

· Calfa

NBHL (2)

Ուստի՞ անձրեւացն ի վայր սահանք։ Զելեւէջս տարաբեր (կամ տարուբեր) անդադար սահանացն (ալեաց ծովու). (Առ որս. ՟Բ։ Ագաթ.։)

Զսահանս փառաց ոչ որսայր։ Ոչ սահանք լեզուի, այլ զգաստութիւն մտաց (օգտէ). (Իսիւք.։)


Սահարկիմ

vn.

to slide, to slip down.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՀԱՐԿԵԱԼ. Սահեալ ի վայր.


Սահեցուցանեմ, ուցի

va. fig.

to cause to glide, to slip;
to agitate.

· Calfa

NBHL (1)

Տալ սահիլ. վայրաբերել. տարաբերել. տատանել.


Սահիմ, եցայ

vn.

to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ զեղբայրն՝ թէեւ սուղ ինչ յանցանիցէ, սահի շրջի, եւ յամենեցունց լսելիս արկանէ. (Մանդ. ՟Ժ։)

Վայրապար թողումք սահել ի մտաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)


Սահմանադրութիւն, ութեան

s.

fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժանէ զաշխարհս սահմանադրութեամբ՝ փոսս գործելով։ Զգալի աշխարհիս վայր սահմանադրութիւն բաժանէ ի միմեանց զքաղաքաց եւ զգիւղից։ Սահմանադրութիւն անդաստանաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ Շ. մտթ.։ Մխ. դտ.։)


Սահմանեմ, եցի

va.

to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կատարումն ածեալ սահմանեցաք զբանս ի հայր եւ ի հոգին սուրբ. (Իգն. վերջաբ։ յասելն Շար.)


Սաղամանդր, աց

cf. Սալամանդր.

· Calfa

NBHL (2)

Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)

Սաղամինտր կայծանայ, եւ ոչ այրի. (Վանակ. հց.։)


Սաղամանդրայ, ից

cf. Սալամանդր.

· Calfa

NBHL (2)

Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)

Սաղամինտր կայծանայ, եւ ոչ այրի. (Վանակ. հց.։)


Սաղարթանամ, ացայ

vn.

to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.

· Calfa

NBHL (2)

Այսպէս ամենայն վայրն եւ քաղաքն սաղարթանայ իսկ, եւ բարեբաստի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

Սաղարթասցին եւ ծաղկեսցին եւ պտղաբերեսցին։ Սաղարթանայր բոլորն իւածին զարմիւ։ Ընդ քո հովանաւ սաղարթանալ եւ ծաղկել։ Սաղարթացեալ բուրաստանօք։ Քրիստոսական կրօնիւք, եւ կուսական բրաբիոնիւ սաղարթացեալ. (Մագ. ստէպ։)


Սաղարթապատ

adj.

covered with leaves.

· Calfa

NBHL (1)

Սաղարթապատ եղանիւ (ադամ)։ Սաղարթապատ եղանելով խուսափէր. (Թէոդոր. մայրագ.։ Գանձ.։)


Սաղարթաւորիմ, եցայ

vn.

cf. Սաղարթանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղկէր եւ հաւատն քրիստոնէից, եւ սաղրթաւորել զուարճանայր նահատակութեամբ վկայից. (Ճ. ՟Ա.։)


Սաղմաբոյն մզանք

sn.

amnios, secundine, after-birth;
matrix, womb, uterus.

· Calfa

NBHL (1)

Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Սաղմնառութիւն, ութեան

s.

conception;
cf. Յղութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ջուրս այս հաւատարիմ, որ է մայր սաղմնառութեանս մերում, (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 24։ 2)


Սաղմոս, աց

s.

psalm;
psalm-book, psalter;
— ասել, to recite or sing psalms;
to play on the harp, to sound the lyre;
cf. Ծայր.

· Calfa


Սաղմոսասաց, աց

adj. s.

reciting, singing psalms, praising;
psalmist.

· Calfa

NBHL (1)

Սարկաւագք ... գրակարդացք, սաղմոսասացք. (Մխ. այրիվ.։)


Սայթաքեմ, եցի

vn. fig. va.

to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err. cf. Սայթաքեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Սովաւ եւ ես սայթաքեալ՝ անկանելով ի վայր. (Պիտ.։)

Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)


Սայթաքեցուցանեմ, ուցի

va. fig.

to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)


Սայթաքումն, ման

s. fig.

stumbling, slip, false step, fall;
error, aberration.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդվայրաբանութիւն, անկարգաւոր սայթաքութիւն, մոռացկոտութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Սայլատունք

adj.

living in carts, nomads, wandering, errant.

· Calfa

NBHL (1)

Բայց եթէ զվարչաւորս զսայլատուս ոք ասիցէ, (եւ) որ ի կողմանս սկաւթացւոց վայրագ հովիւք. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ժ՟Ե։)


Պարգեւ, աց

s.

gift, present;
donation, favour, grace, gratification, munificence, liberality;
premium, remuneration, recompense;
salary, pension;
ի —, ի —ի, ի —ի մասին, as a gift, as a present;
—աւ առնել զոք, to lavish gifts or benefits on, to gift;
cf. Լնում;
cf. Ճոխացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Տալով տայր պարգեւս փրմացն փարաւոն. եւ ուտէին զպարգեւսն՝ զոր տայր նոցա փարաւոն։ Պարգեւս բաշխէր զորացն. (Ծն. ՟Խ՟Է. 22։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 28։)


Պարգեւաբեր

adj.

bringing presents.

· Calfa

NBHL (1)

Եկն եհաս այրն շնորհընկալ եւ պարգեւաբեր. (Նար. խչ.։)


Պարգեւական, ի, աց

adj.

given, accorded, granted;
— երկիր, the Land of Promise.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիրք՝ եթէ հայրենիք եւ եթէ պարգեւականք ... շնորհեցաք զի դարձցին. (Եղիշ. ՟Գ։)


Պարզաբար

adv.

simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.

· Calfa

NBHL (2)

Արդ են ծայրքն պարզաբար ասացեալ չար եւ անուամբ եւ իրօք. իսկ մէջն ոչ պարզաբար եւ ոչ նոյնպէս. այլ ի միմեանց ընկալեալ, եւ շարամանեալ ընդ միմեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

ՊԱՐԶԱԲԱՐ. Վայրապար.


Պարզեմ, եցի

va.

to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.

· Calfa

NBHL (1)

Մերթ շանթէր գալարէր իբրեւ զօձ թունաւոր, մերթ պարզեր գոչէր իբրեւ զառիւծն զայրացրեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Պարծումն, ման

s.

vaunting, boasting.

· Calfa

NBHL (1)

Յանդիմանէ զընդվայր պարծումն նորա. (Բրսղ. մրկ.։)


Պարկեշտ, ից, աց

adj.

modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.

· Calfa


Պարկեշտանամ, ացայ

vn.

to be modest, to lead a chaste life, to know how to compose one's demeanour;
to be moderate, reserved or circumspect, to abstain, to be sober.

· Calfa

NBHL (1)

Մի է հայր մեր աստուած ասէին. յայսմ պարկեշտանային, ի պատուոյ եւ ոչ յուղղութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)


Պարկեշտութիւն, ութեան

s.

modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Այնոցիկ՝ որ տաճարին էին սպասաւորք, շնորհիլ (զերեխայրիս) հանդերձ պարկեշտութեամբ եւ ամենայն պատուով. (Փիլ. քհ. ՟Ծ՟Բ։)


Պարկէն, ենից

s.

trench, moat, ditch.

· Calfa

NBHL (1)

Մօտ ի պարկէն փոսին որ շուրջ գայր զքաղաքաւն. (Ագաթ.։)


Պարոյկ, ուկի

mus.

s. gr. circumflex;
an Armenian note.

· Calfa

NBHL (1)

Պարոյկ՝ շրջումն վերուստ ի վայր։ Ի շեշտէ եւ ի բթէ բաղկանայ պարոյկն .. եւ է պարոյկն բեկումն ձայնի, եւ շրջումն վերուստ ի վայր, եւ բթիլ ի սրութենէն. (Գրչ. գէորգ.։)


Պարոնութիւն, ութեան

s.

barony.

· Calfa

NBHL (1)

Արժան է պարոնութեան հայրաբար խնամել զժողովուրդն։ ոչ զպարոնութիւն նոցա տայ, եւ ոչ զնոցայն ի ձեռն կաշառաց առնու. (Վստկ.։)


Պարունակ, աց

s.

orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.

· Calfa

NBHL (1)

περιέχων, -χουσα, -χόν continens caetera complexu suo, orbs circumdans. Ինչ մի պար ունօղ եւ պարփակօղ Մի մէջ իւր զայր իրս, որպէս կամար, շրջանակ երկնից.


Պարունակութիւն, ութեան

s.

contents;
capacity.

· Calfa

NBHL (1)

περιοχή comprehensio, continentio, ambitus. Պարունակելն, իլն. պարունակումն. պարունակ. Զի եւ ոչ հայր ի տեղւոջ, եւ ոչ որդի ի պարունակութեան իմիք. (Բրս. երրորդ.։)


Պարուս

cf. Պարուսան.

· Calfa

NBHL (1)

Յուսնակացութեամբ Աստուծոյ, սակաւիկ մի նիրհելով ի վերայ լարից պարուսին՝ հանգիստ տայր տկարութեան մարմնոյն. (Ճ. ՟Բ.։)


Պարուսան, ի

s.

rush-rope, coarse rope of hay.

· Calfa

NBHL (1)

Յուսնակացութեամբ Աստուծոյ, սակաւիկ մի նիրհելով ի վերայ լարից պարուսին՝ հանգիստ տայր տկարութեան մարմնոյն. (Ճ. ՟Բ.։)


Պարուրեմ, եցի

va.

surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ի հալածանաց առ նա պարուրեցան. զորս՝ իբրեւ զերեւելի այր՝ փրկեաց, եւ հանգուցեալ՝ արձակեաց ի խաղաղութիւն. (Շ. ՟գ. յհ.։)


Պարպատիւն

cf. Պարպատումն.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԱՐՊԱՏԻՒՆ ՊԱՐՊԱՏՈՒՄՆ. Պարպատելն. չարաչար խճողումն. ծայրալիր զեղումն. եւ ճայթիւն.


Պարպատումն, ման

s.

filling up, overflowing;
rupture, bursting, rent, tear;
crash;
ուտել զ— որովայնի, to eat to bursting, to burst with eating.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԱՐՊԱՏԻՒՆ ՊԱՐՊԱՏՈՒՄՆ. Պարպատելն. չարաչար խճողումն. ծայրալիր զեղումն. եւ ճայթիւն.