Definitions containing the research այր : 6515 results

Սերմնընկալ

adj.

f. conceived, with child or young.

· Calfa

NBHL (1)

Որ մեծի ծաղու արժանի է, եթէ ինքն հայր իցէ, եւ ինքն մայր. եւ նոյն սերմանտրու, եւ նոյն սերմնընկալ. (Եզնիկ.։)


Սերտ, ից

adj. fig. adv.

solid, firm, hard, compact, constant, fix, stable, strong;
true, sincere, close, intimate, cordial;
—, —իւ, firmly, constantly;
voluntarily, willingly;
sincerely, intimately, closely;
— առաքինութիւն, solid virtue;
— սիրով, tenderly, affectionately, cordially;
— սիրել, to love sincerely, with all one's heart, passionately;
— աղօթել, to pray intensely, warmly, earnestly, eagerly.

· Calfa

NBHL (2)

Սիրելի՝ սերտ եւ ստոյգ որդի։ Ոչ խորթ որդիս եւ ոչ օտարածինս, այլ՝ սերտ որդիս սիրունս եւ հաւատարիմս։ Զմիածին եւ զսերտ որդին։ Մինչեւ պօղոսի որդի լինել ոչ վայրապար, այլ սերտ ... իբրեւ որդւոյ, եւ սերտի որդւոյ պատուիրէ։ Ոչ ի դոյզն մարդկանէ համարէի ես զձեզ, այլ սերտս եւ պիտանս եւ վաստակաւորս. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։ Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. գաղ.։)

Սերտ ծեծէ զջուրդ՝ որ փրփրայ։ Սերտ խառնէ փիճի փայտով։ Սերտ խառնէ, որ չայրի. (Վստկ. ՟Ճ՟Ժ. ՟Ճ՟Ժ՟Ա։)


Սերտեմ, եցի

va.

to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.

· Calfa

NBHL (1)

Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։


Սերտիմ, եցայ

vn.

to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.

· Calfa

NBHL (1)

Այնպէս սերտեցան ի հաւատսն քրիստոսի, մինչեւ ինքեան ձեռօք իւրեանց խորտակէին զմեհեանս եւ այրէին։ Յորժամ սերտեալք հիմնացան հաւատք կողմանցս այսոցիկ։ Յընկերսիրութիւնն սերտեալք էին։ Սերտեալք եւ անշարժք։ Ըստ ինքեան սերտիլ ոչ կարացեալք. (Ճ. ՟Բ.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Դիոն.։) (իսկ ռմկ. սերտել, է յուշիկ կապել զբանն վերծանեալ. ի բերան առնուլ)։


Սերտութիւն, ութեան

s. phys.

solidity, firmness, hardness, constancy;
fixation.

· Calfa

NBHL (1)

Յիսուսի հետեւեալ բոլորն այրական սերտութեամբ. (Մագ. ՟Ա.։)


Սեւագորշ

adj.

blackish, obscure, gloomy.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ առակի՝ ծայրիցն ի սպիտակ եւ ի սեւագորշն. (Երզն. քեր.։)


Սեւազգած

cf. Սեւազգեստ.

· Calfa

NBHL (1)

Մնաց քաղաքն բազմորդի իբրեւ զմայր սեւազգեստ ի վերայ մանկունց իւրոց. (Երզն. քեր. յիշատ.։)


Սեւազգեստ

adj. s.

clothed in black, in mourning;
cf. Սեւազգած;
mourning suit.

· Calfa

NBHL (1)

Մնաց քաղաքն բազմորդի իբրեւ զմայր սեւազգեստ ի վերայ մանկունց իւրոց. (Երզն. քեր. յիշատ.։)


Սեւեմ, եցի

va.

to blacken, to render black, to imbrown;
to paint black.

· Calfa

NBHL (2)

Հրով զգլուքն եւ զմորուսն այրեաց, եւ սեւեաց զերեսն. (Ճ. ՟Բ.։)

Գեղապաճոյճ նկարողացն սեւել զիս ընդ այլ հայրապետսն տամ յորմ եկեղեցւոյն։ Սեւել զերեսս դեղով ընդ այլ հայրապետսն. (Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։)


Սեւորակ

adj.

blackish, brown, dusky;
— աչք, black eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Շընորհալից կայր աղիւսակ, ունէր հազար գառն ըսպիտակ. իրենց մաքիքն էր սեւորակ, ու իրեն հովիւըն զետ հրեշտակ (գիրքն). (Շ. առակ.։)


Սէր, սիրոյ

s. fig.

love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.

· Calfa


Սթափ

adj.

awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.

· Calfa

NBHL (1)

Ելեալ սթափ ձիով՝ այր զընկեր յառաջէր։ (Լաստ. ՟Դ։)


Սիգամ, ացայ, ացի

vn.

to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.

· Calfa

NBHL (1)

Սիայր խաղալով զուարակն, խայտայր յաւանակն (առ մսրին տուն). (Տաղ.։)


Սիզաբոյս, բուսոյ

adj. s.

gramineous, grass-like;
gramineous plant.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ է որպէս բոյս սիզոյ. բուսեալ որպէս զսէղ կամ զխոտ վայրի.


Սիզուտ

adj.

weedy, grassy, abounding in weeds, in grass.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանեն զթրմուղն ի սիզուտ եւ իփշաբեր վայրին. նա սրբէ զտեղին, եւ չորցնէ զամէն վայրի խոտքն։ Զսիզուտ եւ զհիլանու վայրսն. (Վստկ. ՟Խ՟Թ. ՟Ծ՟Ա։)


Սինկղիտոս, աց

s.

senate.

· Calfa


Սիրային

adj.

dear, amiable;
burning with love.

· Calfa

NBHL (1)

Բոցով սիրայնոյ մանկան վառեալ մայր՝ գերազանց արանց. (Տաղ.։)


Սիրաշարժ

adj.

inciting to love;
incited by love.

· Calfa

NBHL (1)

Սէր ի յամպոյ յամպ սիրաշարժ օդոյն ծօղեալ՝ ի նոյն գեղման վայր իջուցեալ կաթս անձրեւաց. (Նար. տաղ ծն.։)


Սիրասնունդ

cf. Սիրասուն.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի։ Ձայնէր տատրակին՝ սիրասնունդ սիրելւոյն։ Ուրախացիր մայր մանուէլի, այսօր յարեաւ սիրասնունդ որդին։ Երկունք աղեաց քոց եւ ծնունդ, եւ սիրամարգն սիրասնունդ. (Տաղ.։)


Սիրելութիւն, ութեան

s.

loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ հայր ի վերուստ ասէ զսիրելութիւն որդւոյ։ Ուր առ հայր աղաչանս մատուցանէր, զկատարեալ սիրելութիւն յուզանէր. (Յճխ. ՟Ի։ Մամբր.։)


Սիրեմ, եցի

va.

to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրեսցես զտէր աստուած քո յամենայն սրտէ եւ յամենայն աճնէ քումմէ։ Սիրեսցես զընկեր քո իբրեւ զանձն քո սիրեցից զքեզ տէր։ Նախ նա սիրեաց զմեզ։ Որ սիրեաց զիս։ Ինքն իսկ հայր սիրէ զձեզ, զի դուք զիս սիրեցիք։ Սիրեսջիք զմիմեանս, որպէս եւ ես զձեզ սիրեցի.եւ այլն։


Սիրողապէս

adv.

cf. Սիրելապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Մայր կենաց, հրամանաւ սիրողապէս, եւ հայեցմամբ պաղատանաց բարեխօսեա. (Սկեւռ. աղ.։)


Սիւն, սեան, սեանց

s.

column, pillar;
— չորեքկուսի, pilaster;
անջրպետ սեանց, intercolumnation;
չարք սեանց, colonnade;
— ամպ or ամպոյ, pillar of cloud;
cf. Շրջանակ.

· Calfa

NBHL (1)

Հայրն սիմէոն եհարց ցնա ի սիւնէ անտի։ Իբրեւ գայր յեկեղեցին, զսիւնիւն կայր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)


Սիւնհոդոսական, ի, աց

adj.

synodal.

· Calfa

NBHL (1)

Սիւնհոդասական հրամանաւ առաքելոցն։ Սիւնհոդոսական հայրապետացն եկեղեցաց։ Ըստ սիւնհոդասական կարգի եւ սովորութեան. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոսրովիկ.։)


Սլանամ, ացայ

vn.

to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.

· Calfa

NBHL (1)

Նման արծուոյ՝ յորում ժամու կաքաւուց երամս սլանայցէ։ Ընդ բնաւս սլանան։ Զերանս ածեալ ի վերայ առիւծու՝ սլանայր յարեւմուտս. (Փարպ.։ Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 25։)


Սլաքեալ

adj.

sharp-pointed, piercing, keen.

· Calfa

NBHL (1)

Սրեալ որպէս սլաք. սայրասուր.


Սխրանամ, ացայ

vn.

to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞վ ոչ սխրասցի եւ սքանչանայ ի վերայ անճառ անօէնութեանն։ Սքանչացեալ ընդ անհասութիւն խորհրդոյն՝ սխրանայր. (Բրս. ղկ.։)


Սխրացուցանեմ, ուցի

va.

to ravish, to enrapture, to delight, to strike with admiration, to charm, to be the delight, the charm of.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞վ տայր հաւասարել խորհրդոյս, եւ զամենեսեան զյեզ սխրացուցանել իմաստութեամբ տօնելոյս։ Բարբառովն սխրացուցանէ ի համեղութենէ խօսիցն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. իմ.։)


Սկալիմ

vn.

to open in chinks, to split, to gape, to crack.

· Calfa

NBHL (1)

Եղջուրք եղջերուաց՝ մինչդեռ փափուկքն են, սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)


Սկայ, ից

s.

giant;
— կին, giantess;
— անարի, huge giant.

· Calfa


Սկայանման

adj.

giant-like.

· Calfa

NBHL (1)

Սպանին եւ զսկայանման զայրն զդդիհոն. (Փարպ.։)


Սկեմ, եցի

va.

cf. Հսկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սկէր, եւ ոչ տայր ական հատանել։ Սկեցէք ընդ իս։ Սկեցէք, եւ կացէք յաղօթս։ Արթուն կացէք, եւ սկեցէք.եւ այլն։


Սկզբնալոյս, լուսի

s.

primitive light, origin or author of light.

· Calfa

NBHL (1)

Սկզբնալոյսն հայր։ Հայելիս ընդունելիս սկզբնալուսին եւ աստուածպետականի ճառագայթին։ Ի ձեռն սկզբնալուսի եւ լուսատուի աստուածածնելութեանն (մկրտութեան)։ Սկզբնալոյս գերալոյս. (Դիոն.։)


Սկզբնապտուղ

cf. Նախապտուղ.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնապտուղ. երախայրիք.


Սկզբնատիպ

cf. Նախատիպ.

· Calfa

NBHL (1)

Սկզբնատիպ ծննդոց մարդկան՝ նախամայրդ եւայ. (Ճ. ՟Գ.։)


Սկզբնեղութիւն, ութեան

s.

the first existence or creation.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիւղ ասեն ոչ է ի սկզբնեղութիւն բնաւորեալ։ Նա բանաւորութիւն ո՞չ ապաքէն ընդ սկզբնեղութեան առբնացեալ է ի մարդումն. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Սկզբումն, ման

s.

beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայնին (աշխարհի) սկզբունքն՝ ծայրքն են, երկիր եւ երկին։ Հանճարոյ սկզբմունս աստուած շնորհեաց. (Փիլ. լին. ՟Բ. 18. եւ Փիլ. լիւս.։)


Սկիզբն, կզբանց

s.

beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.

· Calfa

NBHL (2)

Սկիզբն է որդւոյ հայր իբրեւ զպատճառ. ապա եթէ ի ժամանակէ իմասցիս զսկիզբնն, եւ (որդի) անսկիզբն. զի ոչ սկիզբն առնու ժամանակաւ՝ ժամանակացն տէրն. <()

Սկիզբն եւ առաջնորդ չարեաց այրդ այդ եղեւ. (Եղիշ. ՟Է։)


Սկուտեղ, կտեղ, կտեղի, տեղբ

cf. Սկտեղսկտեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Սկուտեղ արծաթի, եւ ի վերայ սկուտեղն կայր նափորտ. եւ կային շուրջ զծնօտիւք սկուտեղն անթիւ բազմութիւնք։ Եդեալ ի վերայ սկուտեղին։ Ի վերայ արծաթի սկուտեղն. (Փարպ.։)


Սղոցաձեւ

adj.

saw-like, saw-shaped, dentellated, toothed.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ հերձեաւն եւ ընդ սղոցեաւն ասեն. հերձատերեւն բոլոր է, եւ սղոցաձեւ տերեւն երկայն են ի ծառս. եւ այլք՝ թէ հերձեալ էին եւ պատուաստ դրեալայն ազնիւ. եւ թէ զգօս ծառայ ծայրս կտրեալ էին սղոցով. (Վրդն. դան.։)


Սղոցեղջիւր

adj.

having saw-shaped horns.

· Calfa

NBHL (1)

Էրէ վայրի, կամ գազանն թողոփա ասացեալ, յորոյ ի գլուխն կայ եղջիւր կամ ոսկր սղոցաձեւ.


Սղոցի, ցւոյ, ցեաց

s. bot. holm-oak, evergreen oak.

· Calfa

NBHL (1)

πρίνος ilex. Ազգ. վայրի կաղնոյ սղոցաձեւ տերեւովք.


Սննդական, ի, աց

adj.

nutritive, nutritious, alimentary.

· Calfa

NBHL (1)

Յակոբ արդար յաղագս սննդական կենցաղակցութեան եղբայր յիսուսի կոչեցեալ. (Նար. խչ.։)


Սննդակից, կցի, կցաց

adj. s.

nursed, bred or brought up together, coetaneous;
familiar, friend, comrade, fellow.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն սննդակից վայրենութեան, եւ բարոյիցն խստութեան. (Պրպմ.)


Սնոտի, տւոյ, տւոց, տեաց

adj.

useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՆՈՏԻ. Ի ՍՆՈՏԻՍ. մ. μάτην, διακενῆς, εἱκῆ, κενά inaniter, frustra. Ընդ վայր. ի զուր, վայրապար. պարապ տեղ, փուճ տեղ.


Սնուցանեմ, ուցի

va.

to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.

· Calfa

NBHL (1)

Զեղբարսն նորա սնուցեալ էր մայրենի կաթամբն իւրեանց. (Եղիշ. ՟Բ։)


Սողիմ, եցայ

vn.

to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.

· Calfa

NBHL (1)

ἔρπω, διέρπω repo, repo, repto ἁπολισθαίνω delabor, defluor σύρομαι trahor. Սողոլ. զեռալ. սահիլ՝ քարշիլ՝ խաղալ ընդ երկիր կամ մօտ ի գետին ըստ օրինակի անոտն կամ կարճոտն զեռնոց. եւ Լուղիչ թռչնոց յօդս, կայառիլ լողակաց ի ջուրս, եւ այլն. եւ Սպրդիլ, սողոսկիլ ի բարձրութենէ ի վայր.


Սողոսկիմ, եցայ

vn.

to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վայր սողոսկեալ անկաւ։ Առ մահն սողոսկեալ անկաք. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)


Սուր

adj. s. adv. gr.

sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.

· Calfa

NBHL (3)

Սուր տէգ նիզակի։ Սուր սայր սուսերի. (Եփր. ծն. եւ Եփր. ել.։)

Սուր ունկն կալջիր հայրութեան խրատոյն խորհրդոց. (Եւագր. ՟Ժ։)

ὁξύς, ἡκανημένος acutus, praeacutus եւ velox. Սրեալ. սայրասուր. հատու. բարկ. բարակ. նուրբ. եւ Արագ յոր եւ է կարգի. արագընթաց. արագալուր. արագատես. արագամիտ. կտրուկ.


Սուրբ, սրբոց

adj. s. adv.

holy, sacred;
pure, clean, exempt, spotless, stainless, immaculate;
divine, godly, innocent;
saint;
*patron;
holily;
—ն սրբոց, the Holy of Holies;
— առնել, to sanctify, to purify;
— առնել զաստուած, to glorify God;
— առնել զանձն, to offer, consecrate or devote oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս ի սուրբս հայրն. այսինքն սուրբ հայրն. (Յհ. իմ. երեւ.)