familiar, domestic, tame, easy, mild, tractable, approachable.
· Calfa
ՆՀԲ ընդ այլում վարժ։ Հինք. 271 ըն-թեռնուլ բայից, իսկ էջ 240 ընդելուզա-նել բայից։
Նա թշնամի համարեալ ունէր, իսկ սոքա սովորս եւ ընդելս եւ բարեկամս. (Փիլ. տեսական.։)
Երկնային իսկ շարժմանց ընդելք էին. (Բրս. ծն.։)
Պատգամացն ընդելս եւ ծանօթս կացուցանէր. (Ագաթ.։)
Ի մէջն վարեալ յընդելիցն եւ ի սովոր մեզ անուանց. (Անյաղթ պերիարմ.։)
cf. Անընտել.
· Calfa
ԱՆԸՆԴԵԼ կամ ԱՆԸՆՏԵԼ. ἁτίθασσος. inconsuetus. Ոչ ընդել. ոչ ընտելացեալ. անծանօթ, անփորձ, անտեղեակ ոք, օտար. ալըշմամըշ, աճամի.
Անընդել կամեցաւ լինել ի սովորութեանց մանկանց. (Աթ. անտ.)
Փափուկք, եւ չարեաց անընդելք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Անընդել գոլով կանոնաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Անընդելն շաւղաց ի գիշերի ընթացեալ մոլորի։ Յաղագս անփորձ եւ անընտել լինելով. (Լմբ. էր ընդ. եւ Սղ.։)
Օտար եւ անընդել էր Դաւիթ ցանկութեանց, եւ վրիպակաւ յանդգնեցաւ. (Կիւրղ. թագ.։)
Անընդել աշխատութեան տառապանօք. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
Անընդել դիպուած։ Անընտել ճանապարհ. (Նար.։)
Անհաս է ի մէնջ, եւ անընդել. (Լմբ.։)
Սննդակից մարդկան կենդանին շուն, յորժամ յումեքէ յանընդել երեսաց բաղխեսցի, մոլի եւ կատաղի. (Փիլ. լիւս.։)
ԶԻսրայէլ չար եւ անընդել (կամ անընտել) ազգացն առ ի յուղղութիւն մատնեալ։ Ընդ անընդել դիւաց. (Դիոն.։)
Անընդել եւ անընտանի գազանաց. (Փիլ.։)
Ո՞ւմ նմանեսցէ գազանի, քան զո՞ր յանընդելիցն ոչ առաւելուցու վայրենութեամբ։ (Բրս. մախ.։)
Խակ եւ անընդել լինել յորդորէ եւ անողորմ. (Ոսկ. յհ.։)
Փախուցանելովն զանընդել կենդանիս. (Պիտ.։)
Իբր զանընդել կենդանիս. (Պիտ.։)
Իբր զանընդել գազան. (Նար.։)
Անընդել բարս ցուցանես. (Սարգ.։)
Խոժոռ եւ անընդել դիմօք վարին. (Իգնատ.։)
Իբր անձեռնընդել. անընտանի. վայրենի. գազան եւ գազանաբարոյ ոք. դժնեայ. անագորոյն. անգութ. ἁτίθασσος, ἁνήμερος, ἁπηνής. immansuetus, imanis, intractabilis, crudelis. եապանի, զալըմ, գապիլի թէալլիւմ օլմաեան.
cf. Անընտելութիւն.
· Calfa
Անընդելն գոլ՝ ըստ ամենայն առման.
Յուղիղ պողոտայէն անընդելութեամբ մոլորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Վասն անընդելութեանն՝ տեսեալ կամ լուեալ՝ պախարակէ. (Երզն. մտթ.։)
Որք զանընդելութիւն (վայրենի՝) առաքինութիւն վարկանին. (Նիւս. կուս.։)
untameable, savage, wild
· Calfa
Կենդանեացն այլք մարդասէրք եւ սննդակիցք, եւ կէսք անձեռնընդել եւ ազատք. (Առ որս. ՟Է։)
ԱՆՁԵՌՆԸՆԴԵԼ որ եւ ԱՆՁԵՌՆԸՆՏԵԼ. ἁτίθασσος, ἁτιθασσότατος. non mansuetus, intractabilis. Ոչ ընդելեալ ընդ ձեռամբ. ոչ ընտանի. վայրենի. եապանի. վահշի. ալըշմամըշ.
Զօրէն շանց վայրենեաց եւ անձեռնընդելից։ Յընդելեաց եւ յանձեռնընդելից յանասնոց յանբաւ կոյտս։ Զանցուցանելով եւ զվայրենագունօքն եւ զանձեռնընդելիւքն՝ զառիւծուք եւ զկոկորդիլոսիւք։ Վայրենեացն եւ անձեռնընդելեացն. (Փիլ.։)
Զանձեռնընդել չար գազանիդ։ Զանձեռնընդել վայրագիդ։ Ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ։ Եւ յերկրէն անգամ առ ի ընդոստումն երկիւղի անձեռնընդելիցն յառնել. (Պիտ.։)
difficult to tame, to domesticate.
· Calfa
Որ դժուարընդել դաստիարակաւ խաչին վարժեալ կրթեցար. (Նար. կուս.։)
manageable, tractable, supple, tamed, familiar, domestic.
· Calfa
Աղաւնի՝ ընտանի եւ ձեռնընդել մարդկան։ Կենդանեացն ոմանք ձեռնընդելք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ածաբ. աղք.։)
Ձեռնընդել զյուսուփ իւր առնէր. (Յհ. կթ.։)
docility, suppleness, aptitude.
· Calfa
Ձեռնընդել գոլն։ (Փիլ. լիւս.։)
cf. Ընդել.
· Calfa
Սովորականաւ ընդելականաւն հաւատասցեն երկիր պագանել խաչին փայտի։ Ընդելական կերպարանք. (Ագաթ.։)
Ընդելական սովորութեամբ։ Յընդելական սովորութենէն։ Ընդելական ընտանութեամբ. (Ագաթ.։ Մանդ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Սխալեալ անկայ իբրու զողողակ մթային ոչ ընդելական ի հաղբս մահու անզգայապէս. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
familiar, intimate, bosom, linked or knit together in the closest bonds of friendship, intimately acquainted;
— լինել, cf. ԸՆդելակցիմ.
· Calfa
Զոր լուեալ էք յընդելակցաց նոցա. (Շ. թղթ.։)
to grow familiar, to make acquaintance.
· Calfa
Ասա՛ ինձ ո՛վ Յովհաննէս, ո՞ւր ընդ Քրիստոսի ընդելակից եղեր. (Եփր. աւետար.։)
to grow familiar, to become familiar;
to make acquaintance;
to get used or accustomed to, to habituate one's self.
· Calfa
ԸՆԴԵԼԱՆԻՄ ԸՆԴԵԼՆՈՒՄ. ἑθίζομαι, νομίζω adsuefio πειράζω, μελετάω tendo, curo, exerceo me Կրթիլ, եւ ընդել լինել. սովորիլ, վարժիլ, ընտանենալ, բերիլ, յարիլ, ճգնիլ, ջանալ, փորձ փորձել. սովրիլ.
Անընդել գոլով կանոնաց վանից՝ ընդելանիլ ոչ կարես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Կրթէր եւ ընդելանէր իրացն։ Ընդ ուսումն գրամատիկոսաց ընդելանէր. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ ՟Զ. 3։)
Եթէ եւ մերոց օրինաց ընտանեցուցանէք զնոսա, եւ ընդելնուն։ Առ սակաւ սակաւ ընդելնուլ ընդ նոսա. (Փարպ.։)
Ի թշնամանաց սրբին բերանք՝ յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք։ Այնու առաւել ընդելնուցուն։ Ուսան, եւ ընդելան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. եւ 7։ ՟Բ. 22։)
Ընդելեալ է բնութեամբ (աստուածային իրն) վերնագունին հասանել պատուի։ Ընդելեալք՝ իբր ասեն զճպռանցդ ազգ, օդով կերակրիլ։ Առ սակաւ սակաւ ընդելեալ։ Ոգիքն յառաջ քան զմարմինսն յօտարութիւն ընդելեալ լինի. (Փիլ.։)
Եթէ զգազան ասիցես, եւ այն եւս ի ձեռն հնարից ընդելեալք լինին. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Հրեշտակ տեառն սանձեաց զվիշապն, եւ որպէս գառն ընդելեցաւ. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Բ.։)
Իբրեւ եկն սօղոս յԵրուսաղէմ, ընդելանէր յարիլ յաշակերտսն. յն. փորձէր. (Գծ. ՟Թ. 26։)
Փոխանակ տան միտքն եւ զգալին, եւ (ի սոյն) միշտ կրթին եւ ընդելանին. յն. ճգնին. (Փիլ. այլաբ.։)
Բարւոք գրոյն չարաչար ընդելանին. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։) յն. վարին։
to make familiar, to tame;
to instruct;
to tame, to render mild and less ferocious.
· Calfa
Ընդ անխրատութիւն մի՛ ընդելացուցաներ զբերան քո. (Սիրաք հին. ՟Ի՟Բ. 17։)
Զբերան քո մի՛ ընդելացուսցես յերդումն. (Սիր. նոր. ՟Ի՟Գ. 8։)
Այսոքիւք ուսուսցէ եւ ընդելացուսցէ մեծի յուսոյ աւետեացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Զգազանս ընդելացոյց. (Փարպ.։)
Զորոց զկէսսն ի կրելիս, եւ զկէսսն ի զբօսանս ընդելացուցեալ. (Եզնիկ.։)
Զվայրի երէքն ընդելացոյց. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի՟Ա.։)
to enchase, to fit into, to set, to mount, to enchase, to set in a bezel;
to string pearls, to interweave, to entwine, to braid, to form a tress;
ընդելուզեալ ակամբք՝ մարգարտով, adorned, set with jewels or pearls, ornamented with gold, or arabesqued;
ընդելուզեալ յոսկի, set in gold.
· Calfa
Ընդելուզցես ի նմա ընդելուզուած ըստ չորեքկարգեան ականց։ Ընդելուզեալ ոսկւով. (Ել. ՟Ի՟Ը. 17։ ՟Լ՟Թ. 13։)
Զամենայն պատուականս (յականց՝) զոր առի ի քէն, ընդելուզից ի սմա. (Ճ. ՟Բ. (որ ի Գ. սխալ գրի, ընդելուզեցի ի սմա)։)
Զի քեզ լուսաւորագոյն ընդելուզանիցես պսակ։ Հիւսուածոյս եւ ընդելուզեալս մարգարտով. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Ընդելուզանելով պա՛րտ է եւ ձեւացուցանել եւ պճնել զբանս ի գործոցն։ Երդնլով, եւ զբոլոր ճառսն երդմամբ ընդելուզանելով։ Ամենաբազում գովութիւնս ի մի վայր ժողովեն, եւ ընդելուզանելով. եւ այլն. (Փիլ.։)
Էր նոցա գանձ բազում ի կարաս թաքուցեալ ի գետնափոր տանն. եւ յերկիւղ կասկածանաց եղեալ՝ թէ իցէ ընդելուզեալ տաճկաց՝ գտեալ զպահեստ գանձին՝ ծախիցեն զզօրութիւն նորա. (Արծր. ՟Բ. 6։)
familiarity;
acquaintance;
custom;
յ— ածել, to familiarize with;
— ունել ընդ ումեք, to be familiar with.
· Calfa
ԸՆԴԵԼՈՒԹԻՒՆ συνήθεια assuefactio, consuetudo, familiaritas ἠμερότης mansuetudo որ եւ ԸՆՏԵԼՈՒԹԻՒՆ. Ընդելն գոլ. ընդելնուլն. ընտանութիւն. ծանօթութիւն. տեղեկութիւն. սովորութիւն. վարժութիւն. կրթութիւն. սովրիլը, սովրածութիւն.
Գազանք ո՛չ եթէ բնութեամբ են չարք, որպէս ընդելութեամբն ցուցանեն. (Յճխ. ՟Դ։)
Մօտ գային (գազանք) եւ ընդելութիւն ընդ մարդոյն ունէին։ Զքարբս յընտելութիւն մարդկան ածեն։ Յորոց կիսոցն եւ մորիքն արտաքոյ ընտելութեան մարդկան են. (Եզնիկ.։)
Զի ընդելութեամբ երկրայնովս առաւելութիւն վերնումն թագաւորութեան յայտնապէս ճշմարտեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Առ տունսն ընդելութիւն (նախրաց). (Նիւս. կազմ.։)
Իսկ եթէ զսովորութիւնն պատճառս դնիցես, եթէ յայլ ընդելութիւն կրթեսցես զանձն, զամենայն դիւրաւ վճարեսցես։ Զայլ իմն սիրոյ պատճառս խնդրեմք անձանց, ոմանք զազգականութեանն, եւ ոմանք զընդելութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Գ. 6։)
cf. Ընդելացուցանեմ.
· Calfa
Ընդելոյց զնոսա տէրն մեր յառաջագոյն։ Նախ յառաջագոյն ընդելոյց զբերան ի ճաշակ գինւոյ իւրոյ. (Եփր. համաբ.։)
Ընդելանէին ընդելուցանէին (զզօրս). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 15. յն. մի բայ, կրթէին։)
Զի ժամանակաւն ընդելուցանիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Զմատաղ մանկունս առ սակաւ սակաւ ընդելուզանեն (յուսումն)։ Մարքն (թռչնոց) զձագսն սակաւ սակաւ ընդելուզեալ՝ ի բարձունս թռուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։) (Լինի անխտիր գրել ց, եւ զ. որպէս փլուցանել եւ փլուզանել. այլ քանզի ընդելուզանել եւ ընդելուցանել են զանազանեալ, վասն որոյ զգուշալի է չգրել նոյնպէս)։
Ոչ անդէն եւ անդ զորընծայսն յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանեն. (Ագաթ.։)
Անընդելական իմն բուրեալ անուշից հոտ. (Ճ. ՟Գ.։)
Զայսմ աշխարհիս բերումն ընդելուզմամբ իմն ի դուրս եկեալ տեսանելով. (Նիւս. կազմ.։)
Զհետ երթեալ ի կարգի ընդելուզման՝ զվայելուչսն պատուիրեաց։ Ընդելուզումն եւ կարգ յարմարման։ Կազմութիւնն ըստ ընդելուզման դրապանակին ամենաբարիոք ասացեալ է. քանզի բանն առանց գործելոյ անկատար եւ կաղ է. (Փիլ.։)
Ոչ կարգիւ եւ ընդելուզմամբ բերին յիրս եւ ի բանս. (Պիտ.։)
cf. Դժուարընդել.
· Calfa
Որ դժուարընդել դաստիարակաւ խաչին վարժեալ կրթեցար. (Նար. կուս.։)
margaret, pearl;
daisy;
margarine;
շարք —րտաց, string of pearls;
pearl necklace;
ծածկեալ —րտօք, pied with daisies;
մի՛ արկանէք զ—ս առաջի խոզաց, don't cast pearls to swine;
cf. Ընդելուզանեմ.
· Calfa
Արկանէր քայռս յականց պատուականաց ընդելուզեալս մարգարտով։ Մի՛ ի հիւսս ոսկեմանս ընդելուզեալս մարգարտով։ Ականց պատուականաց եւ մարգարտոյ։ Երկոտասան դրունք յերկոտասան մարգարտաց։ Մի մի գուռն ի միոյ միոյ մարգարտոյ (կամ մարգարտէ)։ Խնդրիցէ ակամբք եւ մարգարտովք. (Փարպ.։)
well-bred, well-educated, versed, expert, experienced, practised;
— ախորժակ, exquisite taste;
ընդ — անցանել, to exercise, to practise, to experience;
ընդ — անցուցանել, to instruct, to teach, to educate, to bring or train up;
ի — անկանել զհետ իրիք, to devote, to dedicate oneself to;
ի — ձգեալ հասանել ումեք, to gain or close up with one running;
cf. Կիրթք.
· Calfa
«մարորւած, վարժուած, սովո-րած» Ովս. ժ. 11. Եբր. ե. 14. «մարզանք. հրահանգ, կրթութիւն» Ագաթ. Վեցօր. որից կրթել «մարզել, հրահանգել, վարժեցնել» Ա. տիմ. դ. 7. Եբր. ժբ. I1. Ագաթ. «լօժա-րիլ, փափագիլ, մի բանի ձգտիլ, հետամուտ լինել» Փարպ. Եղիշ. զհետ կրթիլ «յետևից ընկնել, հալածել» Խոր. Յհ. կթ. կիրթ ի մտի ունել «լաւ միտքը պահել» Ոսկ. եբր. 529. ի կիրթ ձգիլ «մէկի յետևից շտապ եր-թալ՝ հասնելու համար» Բուզ. Դ. 23 (այս երկու կարևոր ոճերը չեն նշանակած բա-ռարանները). յապուշ կրթել «ապուշ դարձ-նել, զարմացնել» Սեբեր. յապուշ կրթիլ «ապշիլ, զարմացած մնալ» Ոսկ. կիրթերա-սան «ընտել ձի» Առ որս. կրթութիւն Ա։ տիմ. դ. 8. Իմ. ը. 18. Եւս. պտմ. կրթա-գոյն Կոչ. բարեկիրթ Պարապմ. դժուարա-կիրթ «կնճռոտ, դժուարիմանալի» Լծ. պրպմ. 595. դեռակիրթ Համամ. առկ. ընդելակըր-րիլ Պիտ. անկիրթ Եղիշ. Յհ. կթ. նախակըր-թութիւն Եւագր. յարակիրթ Կղնկտ. ևն։ Այս բոլորից դուրս կրթել նաև ոստաւնան-կութեան վերաբերեալ բառ է, ինչպէս գըտ-նում եմ Տաթև. ամ. 398 և հարց. 712 «Բե-հեզն... կրթելով առնու զսպիտակ գոյնն». (հմմտ Գւռ. բառ. քռթել, քռթիչ)։
Կամ Կրթական. սովորական. ընդելական, փորձառական.
δεδιδαγμένος, γεγυμνασμένος doctus, instructus, assuetus. Արմատ Կրթելոյ. իբր. Կրթեալ. մարզեալ. վարժ. փորձ. հմուտ. ուսեալ. սովորեալ. ընդել. սովրած, սորված, վարժած.
set, studded, enchased.
· Calfa
«ընդելուզեալ, կողք կողքի շար-ուած՝ գամուած» Տօնակ. որից յեռուլ (հոմ. յե՛ռ) «շարել, կողք կողքի շարել, միացնել կպցնել» Ս. Գր. Եւագր. Սեբեր. յեռուլ զբան «շարադրել» Սեբեր. Ոսկ. Թես. Եւս. քր. յե-ռել Նար. խր. 493. Ճառընտ. Լմբ. առկ. յե-ռումն Փիլ. լին. մարգարտայեռ Շնորհ. յիշ.։
որ եւ ՅԵՌԵԱԼ. Շարեալ կից առ միմեանս. ընդելուզեալ. քովէ քով գամած.
whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.
· Calfa
Գտանի գրեալ եւ ԱՅԼԸՆԴԱԿ. αλλόκοτος. alienus, inusitatus, absurdus, monstruosus Անընդել. անհեթեթ. արտօրէն. անկարգ. անվայել. ցուցանքաւոր. պէդ. մինասիպէթ. սիզ. եագըլմազ. եօլսուզ. աճալ. աճայիպ.
that is near God.
· Calfa
Աստուածամերձ լսելիք. (Յհ. կթ. իբր ընդել աստուածային բանից։ Եւ)
ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.
· Calfa
πρόχειρος. expeditus, facilis, promptus. Որպէս Առձեռն պատրաստ. պատրաստական. առընթերակայ. ներկայ. դիւրագիւտ. դիւրին. ընտանի. ընդել. յայտնի.
of several colours or shapes, diverse, multifarious;
— ակն, succinum (yellow amber), cf. Սաթ.
· Calfa
Սեղան չորեքկուսի ականակապ՝ ի բազմագունի ականց ընդելուզեալ։ Ի սուրբ սեղանն՝ որ էր ընդելուզեալ ի բազմագունի ականց. (Փարպ.։)
brought up together, comrade, companion, play-fellow;
familiar.
· Calfa
ԱՄՈԽԱԽ կամ ԱՄՈՂԽԱԽ. (իբր ամոլք ի խահս, եւ ի սնունդս. կամ համախահ, խահակից) սննդակից. եւ որ ինչ հայի ի համասնունդս. ընտանի. ընդել. σύντροφος simul nutritus, educatus եւ assuefactus, familiaris, τρόφιμος alumnus եւ այլն.
leisure, tranquillity.
· Calfa
Պա՛րտ է նախ զհաւատ մտաց առ տեսութիւնն Աստուծոյ անզբաղութեամբն ընդելացուցանել։ Զմտացդ իմացումն սրբութեամբ սրտի եւ անզբաղութեամբ հոգւոյ հպեցո՛ յԱստուած. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
weaving, texture;
weft.
· Calfa
որ եւ ԱՆԳՈՒԱԾ. ὔφασμα, συνυφή. textura, contextura. Ոստայնանկութիւն. եւ հիւսուած. ընդելուզումն. գործած. բանուածք. տօգույուշ. էօրմէ. եւ գործն անկեալ՝ հիւսեալ. բանած բան. իշլէնմիշ տօգունմուշ շէյ.
woven.
· Calfa
Ոստայնանկեալ. հիւսեալ. հիւսկէն. ընդելուզեալ. բանած, հուսած. տօգունմուշ. եօրմէ. ὐφαντός. textus, textilis.
haughty, unsociable, reserved, austere, churlish, uncivil, morose, sullen, surly, harsh, forbidding.
· Calfa
Ոչ համբոյր. անընդել. վայրենի. կատաղի. դժնդակ. անհաշտ. անողոքելի. որ ոչ համբուրէ զբարի ինչ, կամ ոչ է համբուրելի առ դժնէութեանն. անճահ. անդէպ. ἁνήμερος, ἅγριος, μαινόμενος, ἁμείλικτος, ἅσπονδος. immanis, furiosus, implacabilis.
unpractised, untried, new, inexperienced, ignorant.
· Calfa
Որ չէ հմուտ կամ հմտացեալ. տխմար. ոչ խելամուտ. անտեղեակ. անընդել. չսորված. պիվուգուֆ. ἅπειρος. imperitus.
fallen;
abject, vile, despicable;
booty, spoil.
· Calfa
որպէս անկուած, հիւսուած. անկուածոյ ինչ եւ ընդելուզեալ. եւ ոստայն. ὔφασμα. textura. էօրմէ, օյմա իլի.
jeweller, lapidary, worker of precious stones.
· Calfa
λιθουργικός lapidarius, gemmarius Արուեստագործ քարանց պատուականաց՝ քանդակելով, յայլ եւ այլ ձեւս փոխելով, ընդելուզանելով. ճէվահիրճի, մխլայիճի, հէքքեաք.
friendship, familiarity, attachment;
սերտ —, intimacy;
անկեղծ —, cordiality.
· Calfa
become cruel, savage, to be fierce.
· Calfa
Առ անընդելսն գազանանան, եւ մահ գործեն. (Յճխ. ՟Դ։)
accostable, accessible.
· Calfa
Հաւատացելոց դիւրամատոյց եւ ընդել. (Բրս. գորդ.։)
to hem, to border, to trim;
to lace, to ornament with lace or ribands.
· Calfa
Գործեաց զերկուսին ականսն զմրուխտս ժապաւինեալս եւ ընդելուզեալս ոսկով. (Ել. ՟Լ՟Թ. 6։)
s. adj. maker, workman, labourer, worker;
husbandman, farmor;
efficacious;
— օրական, journeyman;
դաս —աց working-class.
· Calfa
Ըստ իւրում առանձինն ընդելուզմանն յաջողեցելոց բնութեան՝ եւ միտքն գործաւոր լինի։ Ամենայն ուստեք զնա գործաւոր գոլ ուժգնական զօրութեամբն՝ ստեղծիչն մեր արար. (Նիւս. կազմ.։)
phylactery, amulet;
letter case;
pocket;
ephod.
· Calfa
Առ ընդելուզման գրապանակին կազմի բանակն, եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 110։)
company, society;
correspondence, intelligence;
participation.
· Calfa
Զայլ իմն սիրոյ պատճառս խնդրեմք անձանց. ոմանք զազգականութեանն, եւ ոմանք զընդելութեանն, եւ այլք զովողութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
· Calfa
Ըստ որում ի բառէս Զոյգք. ζευγνύω, συζευγνύω jungo, conjugo, conjungo, computo συνάπτω comparo Լծակցել. զուգաւորել. եւ Զօդել. շաղկապել. յօդել. եւ Յարել. յարմարել. յօրինել. ընդելուզանել. ջխտել, միացընել, կապել, կցել. յարմարցընել.
the eighth letter of the alphabet and the fourth of the vowels;
eight, eighth.
· Calfa
Բազում անգամ զօրութեամբ դնի. զոր օրինակ, ստոյգ, շտապ. այսինքն ըստոյգ, ըշտապ. զ՝նտանութիւն, յ՝նդելից, յ՝ղձալի, զ՝ղձալի. այսինքն զընտանութիւն, յընդելից, յըղձալի, զըղձալի։ Վասն որոյ եւ անխտիր գրի, ննջել կամ նընջել. ծնունդ կամ ծընունդ. բանս, բանդ, բանն, կամ բա՛նըս, բա՛նըդ (զի այլ է բանդ, այսինքն բանտ), բա՛նըն. զնա, ըզնա, ըզընա. այսպէս իմա՛ եւ զգրեալն, զընա։
heap, mass, pile;
great crowd, throng;
flock, herd, drove;
meadows, grazing grounds;
— ձիոց, paddock.
· Calfa
Հայելով յընդելեաց եւ յանձեռնընդելից յանասնոց յանբաւ կոյտս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
beaten with the hammer.
· Calfa
Եւ զկռանակուռ ձոյլ ոսկի կամարն ընդելուզեալ մարգարտովք եւ ակամբք պատուականօք ընդ մէջ իւր ածէր. (Եղիշ. ՟Է։)
to scare, to startle, to start;
to dazzle, to hallucinate.
· Calfa
Որպէս արեգակն ցուցանէ զիւր ճառագայթսն՝ ընդելացուցանելով լուսոյն՝ զի մի՛ փոխանակ լուսաւորելոյ շրտուցանիցէ զտեսողսն. (Մեկն. ղկ.։)
immersed or submerged;
diver.
· Calfa
Յաւէտ սխալեալ անկայ իբրեւ զողողակ մթային ոչ ընդելական՝ ի հաղբս մահու անզգայապէս. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
to supplicate, to persuade mildly;
to soften, to calm, to appease;
to touch, to move to pity;
to fawn upon, to toady, to flatter.
· Calfa
κολακεύω, θωπεύω adulor, blandior ἁπομειλίσσομαι demulceo, placo θεραπεύω, ὐγιάζω colo, sano τιθασσεύω mansuefacio. Ողոք բանիւք աղերսել. ամոքել. հաշտ առնել. համոզել. շողոքորթել. հրապուրել. հաճել. ընդելացուցանել. հանդարտել. աղաչել, չօղօզել, երեսպաշտութիւն ընել, սիրտը առնել.
cf. Ոսկեկազմ.
· Calfa
Ոսկեկերտ խաչադրօշեալ՝ ընդելուզեալ մարգարտով. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Ոսկեզգեաց.
· Calfa
ոսկեհանդերձ. Ոսկւով հանդերձեալ կամ ընդելուզեալ. ըստ յն. ոսկեղէն.
spun or wove n with gold.
· Calfa
Մի՛ ի հիւսս ոսկեմանս ընդելուզեալս մարգարտով. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 9. յն. ի հիւսս կամ ոսկւով կամ մարգարտով։)
gold;
gold coin;
gold, golden, of gold;
մուսիոնեան —, massive gold;
— շանթաձիգ, rum fulminans, fulminating gold;
մանեակ —, gold necklace;
— եղէգն, lysimachia, money-wort, loose-strife;
cf. Ընդելուզանեմ;
cf. Կշիռ.
· Calfa
newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.
· Calfa
Այն ինչ նորընծայ ի հաւատս։ Պերճապսակ կայսերս նորընծայի ի հաւատս։ Ոչ անդէն եւ անդ զնորընծայսն յանընդելական մեծամեծսն ձկտեցուցանէին. (Իգն.։ Թղթ դալ։ Ագաթ.։)
their.
· Calfa
Նոցայիւքն ընդելացուցանէ, եւ յետոյ զիւրն ի մէջ բերէ. (Երզն. մտթ.։)
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
· Calfa
Ի գա՞լն արդեօք կատարեաց զչարագործութեանցն պատրաստութիւն, եթէ տարրացեալ ընդելութեամբ եւ երկայն աւուրբք զդաւողականն յարադրեաց խորհուրդ. (Պիտ.։)
to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.
· Calfa
συμπλέκω, περιπλέκω, συνάπτω complico, connecto, conjungo περιελίσσω revolvo. Յարամանել. ընդելուզանել. յեռուլ. ներհիւսել. ոլորել. փաթութել. շաղապատել. զուգել. միաւորել. նիւթել.
distinct, separate, different;
decisive, precise, clear;
evident, certain;
—ք, step, stair, round.
· Calfa
Միոյ արուեստի կամ մակացութեան միոյ ընդելեալք եւ իրագէտք չկամին որոշ ժամանակ ի ջան աշխատութեանն իւրեանց. (Սարկ. քհ.։)
to force, to constrain, to oblige.
· Calfa
(Գազանք) ի ձեռն հնարից ընդելեալք լինին եւ հարկադրեալք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
unripe, immature;
sour, bitter, harsh;
harsh, rugged, rough, unkind, cruel, inhuman;
inexpert, unpractised, ignorant;
ill-bred, boorish, awkward, rude.
· Calfa
Խակ եւ անընդել լինել յորդորէ, եւ անողորմ։ Արտաքին իշխանքն՝ խակքն եւ անողորմքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
ԽԱԿ, ըստ յն. ոճոյ. ὡμός . Հում. crudelis. Անմարդի, անընդել, դժնեայ, անսանձ, անողորմ, անագորոյն.
mixed, compound;
confused, in disorder;
complicated, indistinct;
impure, obscene, lewd;
confusedly, indistinctly;
together, conjointly;
mixture, conjunction;
coition, copulation, coupling, pairing, rut, rutting;
ի խառնս լինել, to be in rut, on heat, in pairing time;
ի —ս գալ, to pair, to couple, to leap, to mount, to cover;
ածել ի —ս, to yoke, to match, to pair, to couple, to join together.
· Calfa
Ոչ կարգաւ ընդելուզմամբ բերին յիրս եւ ի բանս ըմպողքն, այլ՝ խա՛ռն, եւ անկարգաբար. (Պիտ.։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
· Calfa
Ի թշնամանաց եւ ի բամբասանաց եւ իխառնախօսութենէ սրբին բերանք, յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.
· Calfa
Կամ Կցել. յարակցել. զուդել. զօդել. աբուցանել. ընդելուզանել.