concupiscible;
—ն, concupiscence.
· Calfa
Ցանկական մասն երիկամացն։ Որ յոգիսն հարեալ լինէին ի ցանկական օձէն։ Աչօք նայիմ ցանկականին, ի գեղ դիմաց իգականին։ Ի ցանկական աղտեղութիւնս։ Ոչ զցանկականն խրոխտականութիւն սանձեցի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Եղիշ. խաչել.։ Յիսուս որդի.։ Յճխ. ՟Բ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Որ յոգւոջ են եռատեսակ մասունք, խոհականն, եւ ցանկականն, եւ ցասմնականն։ Պղատոնեանքն զշունչ, որոյ երեք մասունք են, բանական, ցասմնական, եւ ցանկական։ Զցանկականն ի մեզ ուղղելով. (Յհ. իմ. երեւ.։ Եզնիկ.։ Մխ. առակ.։)
Գրիւս երիս՝ երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական։ Մէկն. (Ղկ.։)
Առաքինութիւն ցանգականին՝ ողջախոհութիւն եւ ժուժկալութիւն. չարութիւն ցանկականին՝ զեղխութիւն եւ շռայլութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Մէջ է մտացն եւ մարմնոյն՝ հոգին. եւ է ի նմա ցանկականն աստուածային եւ միայն բարւոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
free, independent;
cf. Անտերունչ.
· Calfa
Իբրեւ զանտէր ոք եւ զազատ ի դատաստանէ։ Անտէր եղեալ ցանկականս. (Լմբ. սղ.։)
masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.
· Calfa
Որ են պէսպէս խորհուրդք ցանկականին եւ արիականին. (Լմբ. սղ.։)
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
· Calfa
temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.
· Calfa
εὑκράτεια, σωφροσύνη Որպէս մի ի չորից բարոյական առաքինութեանց. Չափաւորութիւն ցանկականին. որ եւ Ողջախոհութիւն ասի, կամ Պարկեշտութիւն, Ժուժկալութիւն, եւ այլն.
luxury, licentiousness, incontinence, lasciviousness.
· Calfa
Կարել ի ցանկականէն զբղջախոհութիւնն. (Բրսղ. մրկ.։)
patience;
abstinence, continence, temperance, chastity;
sobriety, soberness;
fortitude, constancy;
fasting, diet;
ի ժուժկալութեան gyql, to live continently.
· Calfa
Ժուժկալութիւն է առաքինութիւն ցանկականին, ըստ որուոմ արգելու մտօք զցանկութիւնն դիմեալ առ ի վատթարագոյն հեշտութիւնսն. (Արիստ. առաք.։)
door, entrance;
sluice;
— մեծ, portal;
— or — արքունի, the Ottoman or Sublime Port;
the Court;
դրան մարդիկ, the courtiers;
դրան երէց, almoner, chaplain;
արտաքին դրունք, porch, portico;
դրանց ի դուրս, դրանէ ի —, from door to door;
գրօք փակելովք, with closed doors;
դուրք դրանն, the street door, the gate, portal;
ի դուրս, out;
ի դուրս մերձեալ, եկեալ, հասեալ, impending, very near;
առ դուրս մահու, at death's door;
դրունք դժոխոց, the gates of Hell.
· Calfa
Դուռն է բանական հոգւոյն՝ ցանկականն։ Դուռն եղեւ ուղիղ հարցումն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
composed of three parts, tripartite;
of three sorts, triple.
· Calfa
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
cf. Երեքմասնեայ.
· Calfa
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
prodigality, profusion, luxe, waste, dissipation;
debauchery, disorder, extravagance, luxury, excess.
· Calfa
Չարութիւն ցանկականին՝ զեխութիւն եւ շռայլութիւն։ Գործ շռայլութեան է յօժարիլն ի վայելուածս հեշտութեանց՝ ոչ արգելլով բանականին. (Արիստ. առաք.։)
sound judgment, wisdom, sagacity, good sense;
chastity, pudicity, temperance, continence, modesty, sobriety, honesty.
· Calfa
Ողջախոհութիւն է առաքինութիւն ցանկականին. ըստ որում անիղձք իցեն առ դիւրութիւնսն եւ առ վայելմունսն յոռին հեշտութեանց։ Արդարութիւն եւ ողջախոհութիւն. (Արիստ. առաք. եւ Արիստ. որակ.։)
folly, fury, mania, rage;
violent passion, love, fury, transport, gallantry, love intrigue;
debauchery, lewdness.
· Calfa
Առ ի յոյժ ցանկականի մոլեգնութեան՝ շամբութեամբ վառեալ էր։ Ըստ շամբշութեան (կամ շամշութեան) առն կնամոլոյ՝ ցանկութեամբ վառեալ ի կղէոպատրա. (Խոր. ՟Ա. 14։ ՟Բ. 20։)
cf. Մանկածնութիւն.
· Calfa
Կանայք ... կենդանի ցանկական գոլով մանկարարութեան. (Պղատ. տիմ.։)
too, very, more, much, considerably, very much, a great deal;
— —, more and more, extremely, exorbitantly, excessively, exceedingly.
· Calfa
Առ ի յոյժ ցանկականի մոլեգնութեանն։ Յոյժ բարեբաստ եղելոցն. (Խոր.։ Պիտ.։)
cf. Մոլեգնուցք.
· Calfa
Առ ի յոյժ ցանկականի մոլեգնութեան. (Խոր. ՟Ա. 14։)
part;
bit, piece, morsel;
share, portion;
lot, parcel;
ration, allowance;
contingent, quota;
side, part, quarter, clime;
minute;
relics;
holy or hallowed bread;
— հաւատոյ, article of faith;
մասունք բանի, the heads of a discourse;
— բարի, the better part;
— զգայական, սրտմըտական, ցանկական, sensitiveness;
irascibility;
concupiscence;
մասամբ, ըստ մասին, ըստ մասնեայ, ի —է, in part, partly;
partially, in parts;
by halves;
մեծաւ մասամբ, ըստ մեծի մասին, բազում մասամբ, ըստ առաւելագոյն մասին, for the most or greatest part, mostly, chiefly;
յայսմ մասին, ի մասինդ, յայդմիկ, on this side, on this consideration;
ի մասին, for, instead of;
— առ — or առ մասին, — —, piecemeal, in pieces, piece by piece, in shreds, limb by limb;
իմով մասամբ, on my part, as for me;
աղօթից մասամբ, as for, or with regard to prayers;
ի պարգեւի մասին, in place of a gift, as a gift;
նմա ել —, he was allotted, he had for his share, or portion;
it is fallen to his lot;
— ունել, to participate in, to take a part or concern in;
ի բարեաց մասին առնուլ, to take in good part;
ի չարի մասին առնուլ, to take ill, or amiss;
գրաւիլ ընդ մասամբք ախտից, to be subject to certain vices;
չիք մերընդ դաւթի, we have nothing to do with David.
· Calfa
tickling, titillation, stimulant;
any movement of the body.
· Calfa
Շարժումն մարմնոյ. իբր խլրտումն ցանկական.
decline, inclination, proneness, tendency, propensity, disposition;
idiopathy.
· Calfa
Կարող է ցանկական մասն հոգւոյս մերոյ յերկոսին դառնալ հակամիտութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
savour, taste;
check, moderation;
— դնել, to moderate, to check.
· Calfa
Որովայն, եւ զկնի որովայնին համք։ Սրտմտականին (վայր) լանջք, եւ ցանկականին ներքին համք։ Առ ներքին համսն՝ որ երրորդ է մարմնոյս. (Փիլ. այլաբ.։)
choleric, irascible;
—ն, irascibility.
· Calfa
Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն՝ է ինչ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Վայր սրտմտականին լանջք։ Առաքինութիւն սրտմտականին՝ արիութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Կին՝ հոգի մարդոյ, գրիւս երիս երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական. (Մեկն. ղկ.։ 1)
neighing;
concupiscible;
concupiscence.
· Calfa
Ի վեր աստ փոփոխիցի ողջախոհութեամբ ցանկականդ եւ վրնջողական. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
cf. Սանձակոծեմ.
· Calfa
Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Սանձահարեմ.
· Calfa
Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
to bridle, to break in;
to rein in, to check, to hold in, to repress, to conquer, to abate, to mortify.
· Calfa
Զի սանձեսցէ զժպիրհ եւ զյանդուգն կամս ագահութեանն։ Ոչ զցանկականն խրոխտականութիւն սանձեցի. (Յճխ. ՟Դ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
movement, impulse, agitation.
· Calfa
որով պնդի ցանկականն յամենայն ախտաւոր խլրտմանց. (Լմբ. սղ.։)
intemperance, orgies, debauch, luxury, excess, extravagance, extremity, depravation, lust, licentiousness.
· Calfa
Զեխութիւն է չարութիւն ցանկականին, ըստ որում յօժարեալք լինին առ ի վայելուածս յոռին (կամ յոտին, այսինքն ստորին) հեշտութեանց. (Արիստ. առաք.։)
to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.
· Calfa
Որ զցանկականն խաղտեցուցանէ։ Հեշտութեանց աշխարհիս, որք խաղտեցուցանեն զմարմինս եւ զմտածութիւնս. (Լմբ. առակ.։ ՃՃ.։)
cf. Խտղտեմ.
· Calfa
Որ զցանկականն խաղտեցուցանէ։ Հեշտութեանց աշխարհիս, որք խաղտեցուցանեն զմարմինս եւ զմտածութիւնս. (Լմբ. առակ.։ ՃՃ.։)
cf. Խտղտեմ
· Calfa
Որ զցանկականն խաղտեցուցանէ։ Հեշտութեանց աշխարհիս, որք խաղտեցուցանեն զմարմինս եւ զմտածութիւնս. (Լմբ. առակ.։ ՃՃ.։)
cf. Ցասմնական.
· Calfa
Որոյ երեք մասունք են, բանական, ցասնական, եւ ցանկական։ Երեք մասունք ի նոսա ուստի՛ իցեն, բանական, ցասնական, եւ ցանկական. (Եզնիկ.։)
Որ յոգւոջ են եռատեսակ մասունք , խոհականն, եւ ցանկականն, եւ ցասնականն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Phallus;
penis.
· Calfa
(գրուած նաև փաղոս, փալ-լոս), ի-ա հլ. «առնի անդամ» Ածաբ. յյտ. Նոնն. 7, 71. որից ուղղափաղղոս Նոնն. 7, ուղղափաղոս կամ ուղղափալլոս Ածաբ. յայտ. կողմնափաղղոս Նոնն. 7, փաղղական (սխալ գրուած նաև փաղաղական) «տռփա-ևան, ցանկական» Անկ. գիրք նոր. կտ. էջ 458։
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
· Calfa
«փափագ, իղձ» Փիլ. լին. որից ցան-կալ կամ ցանկանալ (գրուած նաև գ-ով) «բաղձալ, տռփալ, սաստիկ փափագիլ» ՍԳր. Եզն. ցանկալի ՍԳր. Ագաթ. ցանկական «տռփական» Եզն. ցանկութիւն ՍԳր. անցան-կալի (նոր բառ) ևն.