heat, ardour, outburst of passion, sally or fit of wrath.
· Calfa
Տղայք ողորմագին ձայնիւք զգառանց բերէին զնմանութիւն՝ որ դեռադեռ ի մարցն բաժանեալ՝ ի հորձիցն ելեւել առնէին վասն անժոյժ գոլոյ բնութեանն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
fire-temple.
· Calfa
Իբր Հուր բագնի, կամ բագին հրոյ. որպէս յատուկ անուն ատրուշանի.
cf. Հպատակիմ.
· Calfa
Հպատակեաց անձին սրբութեան որպէս աստուծոյ տաճարի։ Յառաջ քան զքո հպատակելն մարմնոյ նորա, նա միշտ եւ հանապազ հոգւոյ քում հպատակէ։ Ըստ իւրաքանչիւր գործոյ՝ մատուցման պատարագին հպատակեն. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
subjection, dependence;
vassalage;
submission, obedience, deference, subordination;
devotedness, devotion;
care, attention;
— օրինաց, veneration, respect for the laws.
· Calfa
Պարտ է ունել հպատակութիւն մարմնոյ եւ հոգւոյ ի քահանայագործելն։ Առանց սպասաւորութեան սարկաւագի, առանց հպատակութեան դպրի։ Հպատակութիւն է օժանդակ լինել՝ պարապելոցն ի գործն աստուծոյ՝ մարմնական պիտոյիցն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Հրձգութիւն.
· Calfa
Իբրեւ յերկնուստ ահագին հրաձգութիւնք (կամ հրձգութիւնք) եռային. (Եղիշ. ՟Զ։)
imperatively;
with authority, authoritatively;
imperiously.
· Calfa
Կործանեաց հրամանաբար զբագինսն։ Օրինադրութիւն գրեաց հրամանաբար. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ.։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Դ.։)
to give orders;
to impose;
to decree.
· Calfa
Հրամանադրէ աշխարհագիր առնել զհամօրէն տիեզերս. (Զքր. կթ.։)
fiery;
s. ast. Mars.
· Calfa
Լուսնթագի, հրաւորի, արուսեկի եւ այլն։ Արեգական, հրաւորին եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 75. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to burn, to kindle, to set fire to.
· Calfa
Տոչորեալ հրդեհեցան։ Հալեալ հրդեհին։ Հագագին դուռն հրդեհեալ. (Յճխ. ՟Ի։ Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Ի՟Գ։)
the north, septentrion;
north-wind, aquilon, Boreas;
գոռ, ամեհի —, the bleak north-wind, the lowering boreal winds.
· Calfa
ՀԻՒՍԻՍ ՀԻՒՍԻՍԻ. βορρᾶς, βορέας, βορέης eptentrio, aquilo, boreas. գրի եւ ՀԻՒՍԻՒՍ. ՀԻՒՍԻՒՍԻ. ՀՒՍՒՍ. ՀԻՍԻՍԻ. այսինքն հիւսիւս. հիւսիւսի. Կողմն աշխարհի ընդ մէջ արեւելից եւ արեւմտից՝ դէմ ընդդէմ հարաւոյ, հեռի միշտ յարեգականէ, եւ ցրտագին։ Եւ Հողմն ցրտաշունչ յայնմ կողմանէ. հուսիս։
hospice;
guest's apartment.
· Calfa
Տեսանէր զվանորայսն, եւ զհագիստ հիւրանոցացն. (Պտմ. վր.։)
ingenious, shrewd, sharp, clever;
crafty, cunning, artful.
· Calfa
Եւ իբր Հնարագիտական.
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
· Calfa
(իբր ն) Հնարօղ. ճարտարօղ. կարօղ. ձեռնհաս. ճարտար. հնարագիւտ. մեքենագործ. cf. ՀՆԱՐԱԳԷՏ.
joyous, gay, jovial, jocund, jolly.
· Calfa
Զանպարագիր երրորդութեանն հոգէզուարճ բղխումն յինքն ճառագայթափայլեալ. (Յհ. կթ.։)
open-winged.
· Calfa
Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։
accompanied with wind.
· Calfa
Հուրն ահագին հողմախառն շոգի հոգւոյն աստուծոյ. (Ագաթ.։)
to lash away flies with the tail;
cf. Հովահարեմ.
· Calfa
Այսր անդր զագին գալարեալ հողմահարիւր. (Մագ. ՟Ը.)
dispersed by the wind.
· Calfa
Ի վերայ հողմամաղ մոխրացան գետնոյ նկարագիրս դրոշմեալ. (Վեցօր. ՟Թ։)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
· Calfa
Ահագին եւ հոյակապ սպառազինութիւնք։ Հոյակապ նազաբանութիւն. (Պիտ.։)
to make credible, to give to believe, to persuade, to convince;
to sanction, to certify, to confirm, to affirm, to assure.
· Calfa
Յառաջնում նուագին իբրեւ զհամամիտ գործակից եւ զեղբայր սիրելի հաւատարմացուցեալ իւր՝ ընդունէր զնա պատուով մեծաւ. (Յհ. կթ.) այսինքն հաւատարիմ երեւեցուցեալ, կամ հաւատացուցեալ։
master of the horse.
· Calfa
ἴππαρχος equitum magister. Զօրագլուխ հեծելոց. մագիստրոս այրուձիոյ.
groaning, lamentation, complaint, woes.
· Calfa
ՀԵԾՈՒԹԻՒՆ στεναγμός emitus. որ եւ ՀԵԾԵԾՈՒԹԻՒՆ. Հեծեծանք. ցաւագին հառաչանք. յոգւոցհանութիւն. Տե՛ս (Ծն. ՟Գ. 16։ Ել. ՟Բ. 24։ Դտ. ՟Բ. 18։ Յոբ. ՟Գ. 24։ ՟Ի՟Գ. 2։ Սղ. ՟Զ. 7։ ՟Լ՟Է. 9. եւ այլն։)
to weave, to warp, to plait;
զչարութիւն ի ներքոյ ոստայն —, to machinate, to plot, to hatch wickedness.
· Calfa
Որ միայն հենուս անկանես անճառ արուեստիւ հնագիտութիւն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
tracing out;
ichneumon;
—հան լինիմ, to arrive with, to catch one.
· Calfa
ՀԵՏԱՀԱՆ եւ ՀԵՏԱՀԱՆԱԿԱՆ. ἱχνευτής vestigator, indagator. Որ հանէ զհետս. իբր հետազօտիչ. հետախոյզ. հետամուտ. գամագիւտ. հնարագէտ. ճարտարահնար.
giving or emitting a voice or sound;
echoing, sonorous;
crier;
awaker, rouser;
— եղջիւր, acoustic or ear-trumpet;
— լինել, to cause a voice or sound to be heard, to resound, to re-echo, to cry against, to defy.
· Calfa
Յահագին ճայթմանէ բախման ուռնաձեւ ոսկիաձոյլն ձայնատուի. (Անան. եկեղ։)
crying, uttering a cry;
crier, weeper, wailer, lamenter;
— գուսան, կին, mourner, mourning woman.
· Calfa
ἠ θρηνῳδός, θρήνων, θρηνούσα qui carmen lugubre canit, praefica, lugens. Որ ձայն արկեալ գոչէ ցաւագին. ողբերգակ. գուսան, եւ լալկան, այր կամ կին.
artisan, artificer, mechanic;
artistic production;
skilful, expert.
· Calfa
Եթէ աղքատ իցես, այլ ազատ ես. եւ եթէ ձեռագէտ ինչ, սակայն քրիտովնեայ ես։ Յովսէփ՝ ծառայ, եւ ակիւղաս՝ ձեռագէտ։ Ձեռագէտն հնարս հնարի։ Ի ձեռագիտացն իւրաքանչիւր ոք զիւր արուեստն գիտէ. (Ոսկ. մտթ.։)
ՁԵՌԱԳԷՏ, գէտք. գ. Գործ արուեստագիտի. ճարտար գործած.
Սա է, որ ձեռագիտացն եւ պայծառագոյն արուեստիցն ասացելոց գտակ. (Փիլ. բագն.։)
skilful in art, expert, practised, versed.
· Calfa
Ձեռահմուտն արուեստագիտաց. (Շ. թղթ.։)
chief foreman;
creator.
· Calfa
δημιουργός opifex, conditor. Գլուխ ձեռագիտաց. արարչապետ.
tail;
— առ —, — to —, one after another.
· Calfa
κέρκος, οὑρά cauda. իբր Ցյետ. յետոյ. լծ. եւ լտ. գա՛ւտա, գո՛տա ). Տուտն. ագի. դմակ. պոչ.
to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.
· Calfa
Նկարագիծքն՝ օրինակօք ձեւեալ զկերպարանսն, այլ ոչ բնութեամբ. (Լծ. ածաբ.։)
winter;
storm, tempest, hurricane;
affliction, trouble, grief;
խիստ, դժընդակ, տխուր, ցուրտ, չոր, անձրեւային, խոնաւ, մեղմ —, very severe or hard, bitter, gloomy, cold, dry, rainy, damp, very mild winter;
պտուղք ձմերան, winter-fruits;
պաշար ձմերան, provisions for winter;
հանդերձ ձմերան, winter-clothing;
ի ձմերան, in winter;
during the snowy or winter season;
ի մէջ ձմերան, ի խոր ձմերան, in midwinter, in the depth of, or in the inclemency rigour of winter;
անցեալ կամ այս —, last or this winter;
անցուցանել զ—ի քաղաքի, ի գեղջ, to spend the winter in town, in the country;
— առնուլ տնկոց, to winter, to suffer from the winter;
շնչեցին ձմերունք, the wintry winds blew;
զբազում ձմերանց հալեցին զսառնամանիս, they have passed many hard winters.
· Calfa
Ահագին է ձմեռն, այլ իմաստուն է նաւապետն. (Գէ. ես.։)
ՁՄԵՌՆ χειμών . սանս. հիմա. դաղմ. զիմա. hiems, hyems, bruma χειμερινός hibernus χεῖμα aestus, tempestas որ եւ ՁՄԵՐԱՆԻ, ՁՄԵՐԱՅՆԻ. Եղանակ տարւոյ ցրտագին, ձիւնական, սառնասառոյց. ձմեռ. տե՛ս (Երգ. ՟Բ. 11։ Յհ. ՟Ժ. 22։ Գծ. ՟Ի՟Է. 20։ ՟Բ. Տիմ. ՟Դ. 21։)
intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.
· Calfa
Մտաւոր եւ քաջ այրն վահան։ Ականաւորք ի խորհրդի, մտաւորք եւ իմաստնագիւտք։ Ո՛վ անմիտդ ի մտաւորաց. (Փարպ.։ Նար.։)
great, large, huge, enormous, gigantic, vast, immense;
strong;
powerful, mighty, victorious;
much, many, abundant, considerable.
· Calfa
Յաղթ եւ ահագինք են գազանք ծովու. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
πολύς, -λλή, -λύ multus, -a, -um. Արմատ Յաղթելոյ, որպէս Յաղթական կամ յաղթօղ յիմիք կարգի՝ մեծութեամբ, վսեմութեամբ, բարձրութեամբ, բազմութեամբ, զօրութեամբ եւ այլն. (լծ. թ. ալթ էթմէք կամ այագ ալթընա ալան. լտ. ա՛լթուս, բարձր, եւ խոր. եւ պրս. սախթ, քաջ եւ մեծ, եւն). Վարի որպէս Բազում. բազմաւոր. յորդ. ահագին. ընդարձակ. (յ. բօլի՛, բօլլի՛ ).
victorious.
· Calfa
Էր ճոխ եւ յաղթազգեաց, եւ հարկագիր եւ լծատանջ ամենայն շրջակայ ազգաց. (Վրդն. պտմ.։)
desire of victory;
love of contradiction, contentiousness, quarrelsomeness, pugnacity, fractious temper.
· Calfa
Ոչ յագի փափաք յաղթասիրութեանն դիւաց յապաւինելոցս ի Քրիստոս. (Լմբ. սղ.։)
tardy, slow, long;
sluggish, dull;
slowly, tardily, leisurely;
sluggishly.
· Calfa
βραδύς tardus, segnis, lentus σπάνιος rarus βραδέως tarde, sero, segniter, cunctanter . (ի Յամ. եւ Ամ. ամանակ) Այն՝ որ յամէ կամ ժամանակ ծախէ շատ ի շարժման. մեղմընթաց. դանդաղ. տարտամ. անագանեալ. եւ Ցանցառ. դժուարագիւտ. եւ Անագան. յամով. յապաղմամբ. յերկարելով. ուշ, ծանտր,
faulty, guilty, delinquent, culpable, criminal;
— օրինաց, transgressor, violator, criminal, delinquent;
— զանձն դաւանել, խոստովանել, to confess one's fault, to plead guilty.
· Calfa
Բնակեցոյց զԱդամ յանդիման դրախտին, որպէս զյանցաւորսն հանեն յեկեղեցւոյն ի ժամ պատարագին, զի լայցեն զմեղս իւրեանց. (Մխ. այրիվան։)
after, since, afterwards;
— զատկի, after Easter;
— տրայիանոսի, after Trajan;
— երկուց ամաց, after two years;
— գալոյ քո, after or since your arrival;
— մեկնելոյ քո, since you set out;
— բազում ժամանակաց, a long time since;
— սակաւուց, a short time since, shortly after;
— այսորիկ, — այնորիկ, after that, since that time, then, since, afterwards, after;
— որոյ, after that;
back;
— յառաջ, before and behind;
ի — ընկենուլ, to lay aside;
— դարձուցանել, to bring back;
— դառնալ, to return, to come back;
— կալ, to recede from, to desist;
— հայիլ, to look back;
— ընթադրել, to retort, to repulse, to repel.
· Calfa
Յետ որոյ՝ ոչ բանի ինչ աստուածայնոյ, եւ ոչ յայտնութեան ինչ իրիք եղելոյ, սա քաջայոյս՝ եղեալ՝ կոչէ զԱստուած։ Յետ որոյ նոյն ժամանակագիր յառաջ մատուցեալ՝ ասէ, եւ այլն. (Խոր. ՟Ա. 4. 8։ ՟Բ. 63։ ՟Գ. 60։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
· Calfa
Յետ որոյ՝ ոչ բանի ինչ աստուածայնոյ, եւ ոչ յայտնութեան ինչ իրիք եզելոյ սա քաջայոյս եղեալ կոչէ զաստուած։ Յետ որոյ նոյն ժամանակագիր յառաջ մատուցեալ՝ ասէ, եւ այլն. (Խոր. Ա. 4. 8։ Բ. 63։ Գ. 60։)
remembrance, recollection, memory;
reminiscence, commemoration, mention;
memorial;
monument;
—աց արժանի, worthy of memory, memorable;
— ննջեցելոց, commemoration of the dead;
— սրբոց, Saints' days, commemoration days;
զոհ —ի, sacrifice or oblation in memory of;
հաց —ի, bread for a memorial;
—աց դպիր, amanuensis, secretary;
ի —, in memory of;
առ իմոյ —ի, for my sake, in remembrance of me;
աղօտ —, a confused recollection of;
—աւ, by the memory of;
առ ի —է, in memory of;
as a memorial;
— առնել, to mention, to make mention of;
ածել ի —, to recall, to recall to mind;
to remind of, to recall to the memory of;
պահել զ—, to keep or treasure up the memory of;
պրծանիլ ի յուշոյ —աց, to have forgotten, to have no recollection of, not to recollect more.
· Calfa
Որ ի վերայ յիշատակաց. կամ Դպիր յիշատակաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 24.) իմա՛ ըստ յն. յիշատակիչ, յիշեցուցիչ. գրիչ յիշելեաց. յիշատակագիր։
improper and offensive words, abuse names, insult, contumely.
· Calfa
αἱσχρολογία turpis memoratio, obtrectatio. Յիշումն զազիր իրաց ի նախատել զոք, զազրաբանութիւն անարգական. բան թշնամանագիր. լուտանք. նախատինք. իշոց, յիշունց. (սեռ. յիշընցաց) հայհոյանք. ա՛յլ է եւ Հայհոյութիւնն. քիւֆիւր, սէօյմէք սայմագ (պ. եատզիշդ, եազզիշթ, այսինքն յիշումն անարժան բանից)
obelisk.
· Calfa
ՅՈԲԵԼԻԿ ՅՈԲԵԼԻՔ. որ գրի եւ ՅՈԲԵԼԵԱՆ. Բառ յն. օվէլիսգօս, օվէլօ՛ս , ὁβελίσκος, ὁβελός obeliscus, obelus. Բուրգն. բրգաձեւ ինչ. կոթող. շամփուր. եւ նմանութեամբ՝ Նշանագիծ ի ձեւ շամփրոյ՝ ի նշանակ տարբերութեան կամ մթութեան առաջիկայ ընթերցուածոյն, ըստ վեցիջեան օրինակին Որոգինեայ ի Սուրբ Գիրս.
very sorrowful, much afflicted.
· Calfa
Ուր իցէ թախիծ կամ թախծութիւն բազում, եւ ցաւագին թախանձանք. տե՛ս եւ ՅՈԳՆԱԹԱԽԱՆՁ.
numerous, many;
plural.
· Calfa
Ի միում նուագի կանգնեաց զնիզակն ի վերայ յոգնական համաթիւ վիրաւորաց. (Խոր. ՟Բ. 79։)