Definitions containing the research ագի : 2122 results

Ընտանեցուցանեմ, ուցի

va.

to render familiar, to tame, to civilize, to humanize;
to accustom.

· Calfa

NBHL (1)

(Ծերքն յարագիլս) ըստ արժանի հասակին ընտանեցուցանելով՝ յաննախանձ առատութեան կեան. իմա՛, հանդարտելով զանձինս ի տան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ընտիր, տրոց

adj.

chosen, worthy;
fine, good;
civil, of good family, elegant, excellent, exquisite, nice, genteel, pretty, noble, polished, precious, pure, singular, sovereign, superb;
the best, the most excellent, the choice, the select, the flower, the cream;
զընտիր զարդուցն եդին ի հպարատութիւն, precious ornaments served to beget pride;
զ—ս Գաղղիոյ սատակեաց, he beat down the choice troops, the flower of France;
գումարել զ— նահատակս, զօրս, to reunite the bravest warriors, the picked soldiers;
— անասունք, very fast animals;
— յոյժ, best, first quality;
cf. Ընտրելագոյն;
— մատենագիր, classic author;
ընդ —ս հանել, to select, to make choice of, to elect;
յ— առնել, to give the choice, to permit the selection;
— առնել, to choose, to make choice of, to appreciate;
ընտրոյ տէր, he who has the choice, arbiter;
զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել, he left them the choice.

· Calfa


Զգացուցանեմ, ուցի

va.

to warn, to advise, to notify, to instruct, to inform, to announce.

· Calfa

NBHL (1)

Որով ճանապարհաւ զգացուցանէր որդւոց մարդկան կրկին զԱստուածագիտութիւնն. (Արշ.։)


Զգօնանամ, ացայ

vn.

to become wise;
to grow familiar.

· Calfa

NBHL (1)

Կամօք չարանայ (բանականն), եւ յորժամ կամի՝ կարօղ է զգօնանալ։ Եթէ բնութեամբ չար ինչ էր օձ, ոչ զգօնանայր երբէք ի գազանութենէ անտի իւրմէ. նա աւանիկ տեսանեմք ի հնարագիտութենէ թովչաց զգօնացեալ. (Եզնիկ.։)


Զենարան, աց

s.

shambles, slaughterhouse;
altar;
the Cross, the Holy Rood.

· Calfa

NBHL (2)

Զբագինս զայս կոչէ զենարան ... վասն յար պահելոյ զզենլիսն. (Փիլ. բագն.։)

Անմահի ելով սա (խաչն) զենման եւ պատարագի զենարան. (Անյաղթ բարձր.։)


Զի

conj. adv. int.

for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son? զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!

· Calfa

NBHL (2)

Այս ամենայն եղեւ, զի լցցի որ ասացաւն։ Ա՛զդ արասջիք, զի եւ ես եկեալ երկիր պագից։ Աղաչեցին, զի գնասցէ ի սահմանաց նոցա. եւ այլն։

Այնպէս ահագին էր տեսիլն, զի եւ Մովսէս ասէր, թէ զահի հարեալ եմ եւ դողամ. (Եբր. ԺԲ. 21։)


Խնկակալ, աց

s.

altar to burn incense upon;
censer.

· Calfa

NBHL (1)

Առընթեր գոլով նմին սարկաւագին խնկակալաւն, եւ կէս սարկաւագին առաջի մոմեղինաւն. (Պտրգ. ոսկ.։)


Խնկարկեմ, եցի

va.

to incense.

· Calfa

NBHL (1)

Խնկարկել աստուծոյ զաղօթս, եւ զխորհուրդ աստուածայնոյ պատարագին. (Շ. ընդհ.։)


Խոզաձեւ

cf. Խոզակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Վիշապ մի ահագին եւ մեծ յոյժ՝ խոզաձեւ բաշով. (Ճ. ՟Ա.։)


Խոժոռ

adj.

harsh;
frowning, surly, threatening;
hideous, frightful, horrible, dreadful, shocking;
coarse, gross, rude, rough;
sad, sorrowful;
grave, stern;
— դէմք, stern and haughty countenance;
— աչք, threatening eye, gloomy eye;
— ակնարկել յոք, to look at sternly or angrily, to frown, to scowl, to knit the brows;
— հայել, to look surly at, to sulk, to turn a wild haggard look upon.

· Calfa

NBHL (1)

Խոշոր եւ խանգար կամխէ՛թ դիմօք՝ որպէս տխուր եւ զայրագին եւ դժկամակ. Դաժան. դժնեայ. խօռ, խոլոր, ժանիքոտ, ծուռ.


Խոհարար, աց

s.

cook.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԽՈՀԱԿԵՐ. ὁψοποιός coquus. Մի՛ պատուեսցուք զխոհարարացն հնարագիտութիւնսն. (Ածաբ. ծն.։)


Խոհեմամիտ

adj.

sober-minded.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստայեղց հարստութեամբ խոհեմամիտ երեւեալ։ Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս։ Խոհեմամիտ թագաւորն գագիկ. (Յհ. կթ.։)


Խոյանամ, ացայ

vn.

to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս արծուի խոյացեալ ի տկար թռչունս, այսր անդր ցրուեալ տապաստ դաշտացն արկեալ վանէր. (Կաղանկտ.) (գրեալ էր, խոյացեալ, ի սխալագիր մատենիս։)


Խոյրադիր

adj.

crowning, covering anothers head.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծն յոհաննէս որդի քահանայապետին, նորուն վակասիր քահանայութեան՝ խոյրագիր պատուին. (Ագաթ.։)


Խոնարհ, աց

adj.

low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
prep. adv. —, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Անկան խոնարհ երկիրպագին նմա. (Մծբ. ՟Դ։)


Կականալիր

adj.

lamentable, rueful, mournful, full of lamentation or complaint.

· Calfa

NBHL (2)

ԿԱԿԱՆԱԼԻ ԿԱԿԱՆԱԼԻՐ. Լրի կամ լցեալ կականօք. արտասուալից. լալագին եւ մեծագոչ.

ԿԱԿԱՆԱԼԻ ԿԱԿԱՆԱԼԻՐ. Լրի կամ լցեալ կականօք. արտասուալից. լալագին եւ մեծագոչ.


Կակղեմ, եցի

va.

cf. Կակղացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զլուսինն եդ աստուած լոյս տալ ի գիշերի, եւ զխաւարի զմթագինն կակղել. այսինքն մեղմել. (Կիւրղ. ծն.։)


Կաղնի, նւոյ, նեաց

s.

nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.

· Calfa

NBHL (1)

Քանզի կաղնւոյ յունարեն փիգոս (ֆի՛ղօս) ասեն, ուտելոյն ասացաւ փագին (ֆաղին). (Նոննոս.։)


Կամակ, աց

adj. adv.

agreeable, sweet, pleasing, delicious;
agreeably, pleasingly;
— լինել ի, to be disposed or inclined to;
s. pl. —ք, pleasures, delights;
dainties.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն զկնի գիշերայնոյ զուարթագին, եւ արթնութիւն կամակ յետ քնոյ. (Ճ. ՟Գ.։)


Ըմբռնեմ, եցի

va.

to take, to surprise, to hold, to seize;
to entrap, to catch again, to retake, to grapple, to match;
to reach;
to comprehend, to conceive, to undertake;
ձուկն —, to catch fish, to fish;
— զոք բանիւք, to surprise, to convince or confound one in argument;
to address or question with art, insidiously.

· Calfa

NBHL (1)

Զդա՝ զոր ըմբռնեցաքդ, հարցաք։ Եթէ ըմբռնեսցի (գողն), եւ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն։ Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Կին մի ըմբռնեալ ի շնութեան։ Որ ըմբռնէ զիմաստունս ի խորագիտութեան իւրեանց։ Զի ըմբռնեսցեն զնա բանիւք։ Եւ ոչ կարացին ըմբռնել զնա բանիւք առաջի ժողովրդեան։ Ըմբռնի բանիւ բերանոյ իւրոյ։ Մի՛ ըմբռնիցիս աչօք քովք։ Զարքայութիւնն սուրբք ըմբռնեցին.եւ այլն։


Ընդարձակայարկ

adj.

vast, spacious, extended.

· Calfa

NBHL (1)

Զհրացանկն գաւիթ ընդարձակայարկ յատակաց վայրիցն ագինայ. (Նար. խչ.։)


Ընդդիմակ, աց

adj. s.

contrary, opposite;
opposite extremes, adversity, disgrace, calamity;
— զօրութիւն, coercive power;
—ս դնել, to oppose, to contract.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդդէմ ժողովոյն միախորհ եդին ընդդիմակս. այսինքն ընդդիմակ բանս. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)


Խստասրտութիւն, ութեան

s. fig.

hardness of heart, obduracy;
pertinacity, obstinacy;
impenitency.

· Calfa

NBHL (1)

Խստասրտութեամբ ասէ սուրբն ցբագինն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ե.։)


Խրթին

adj. fig.

obscure, dark;
hidden, enigmatical.

· Calfa

NBHL (1)

ἅκοσμος incomptus κρυπτός, ἁφανής abstrusus, obscurus. անշուք. խոշոր. տգեղ. տձեւ. տխուր. մթագին. մթին.


Խրթնի

cf. Խրթին;
երեկորնեայն —, Venus, Vesper (the evening star).

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն ընչ Խրթին, որպէս խրթնային. այսինքն Մթին. մթագին. նսեմ.


Խրխնջիւն

cf. Խխնջիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Լուաւ նա զահագին խըրխընջիւն (նոր ձ. խըրխընջմունսն), եւ ասէ. զի՞նչ է ձայնս այսշ խըրխխընջի՞ւն ձիոյ է, եթէ գոչիւն առիւծու. (Պտմ. աղեքս.։)


Խրոխտամ, ացայ

vn.

to carry the head high, to bid defiance, to bully, to hector, to gasconade, to brag, to laugh to scorn, to rail at, to use insolent language, to swagger, to be disdainful, overnice, to turn up one's nose at, to be proud, pretentious, defiant, arrogant.

· Calfa

NBHL (1)

Որք թագիւ պերճանան, եւ զօրօք խրոխտանան. (Լմբ. իմ.։)


Խրոխտանամ, ացայ

vn.

cf. Խրոխտամ.

· Calfa

NBHL (1)

Որք թագիւ պերճանան, եւ զօրօք խրոխտանան. (Լմբ. իմ.։)


Ցնորիմ, եցայ

vn.

to be delirious, deranged or light-headed, to feel giddy, dizzy, to be crazy, to talk nonsense, to rave;
to be beside oneself, to wander, to run mad;
to create oneself illusions, to build castles in the air.

· Calfa

NBHL (1)

Ահագին իմն խորոց հանդիպեալ իմաստութեան ընթերցուածոցն, ցնորեցայ ի խորհուրդս. (Արշ.։)


Ցոլումն, ման

s.

reflection, reflex, reverberation;
sparkling, flashing, lightening.

· Calfa

NBHL (1)

Ցոլմունք հրեղէնք (փայլատակունք)։ Զորոտմունս կարկտաբերս, զցաւագին ցոլմունս։ Շանթք կիզանօղք, ցոլմունք ահագինք, հոսանք հրեղէնք. (Շար.։ Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)


Ցուրտ, ցրտոյ

adj. fig. s.

cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.

· Calfa

NBHL (1)

ՑՈՒՐՏ. գ. ψῦχος frigus παγετός, πάγος glacies, gelu. որ եւ ՑՐՏՈՒԹԻՒՆ. Հակադրեալն ջերմութեան՝ տապոյ եւ տօթոյ կամ ջրոյ. ցուրտ եղանակ՝ ժամանակ. օդ ցրտագին. պարզ. պաղութիւն, պաղ.


Ցրտաշունչ

adj.

blowing cold, frosty, sharp, biting.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ցուրտ կամ ցրտագին շնչէ. պաղ փչօղ.


Ցրտին

adj.

cold.

· Calfa

NBHL (1)

Ցրտային. ցուրտ. ցրտագին. պաղ, պաղած, եւ մսած.


Ցօղագնեմ, եցի

va.

to refresh.

· Calfa

NBHL (1)

Յօղագին կացուցանել. հովացուցանել. շիջուցանել. պաղըշտըկել, սէրինցընել.


Ցօղածին

adj.

cf. Ցօղաբեր;
born of dew;
— որգ, dew-worm.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ի ստացումն մեծագին, եւ ցօղածին լուսաբերին. (Յիսուս որդի.։)


Ցօղանամ, ացայ

vn.

to grow cool, to cool, to be refreshed;
to drop with dew.

· Calfa

NBHL (1)

Ցօղով կամ ցօղագին շնչմամբ զովանալ. ի ցօղ փոխիլ.


Ցօղարկեմ, եցի

va.

to bedew, to besprinkle;
to refresh.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Ցօղագին շնչել. զովութիւն տալ.


Ցօղաւոր

adj.

full of or sprinkled with dew;
ոմպ —, mist, fog.

· Calfa

NBHL (1)

δροσώδης roscidus, rorulentus. Ունօղ զցօղ՝ զխոնաւութիւն՝ զովութիւն ցօղագին. ցօղակերպ. ցօղատեսակ. զովացուցիչ.


Ցօղեմ, եցի

va.

to dew;
to bedew, to sprinkle or cover with dew, to besprinkle, to wet, to water;
— անձրեւ, to rain;
— արտօսր, to shed tears, to weep;
— բերանով, to sprinkle with the mouth;
ցօղէ, the dew falls;
ամպք զօղեցին ջուր, the clouds melted in rain.

· Calfa

NBHL (1)

Ցօղեն զարտօսրաթոր վտակս։ Ցօղէր արտօսր ցաւագին՝ մայր տեառն որ կայր մերձ առ խաչին։ Ցօղեսցին մեր արտասուք ընդ ցօղ արեան նահատակացն. (Անան. եկեղ.։ Շար.։)


Փակուցանեմ, ուցի

va.

to attach, to stick, to cement.

· Calfa

NBHL (1)

(որպէս ռմկ. փակցնել, կպցընել) Մածուցանել. կռուան կամ կռիւ ձեռին գտանել. գամագիտ լինել.


Փաղառութիւն, ութեան

s.

syllable.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր փաղառութիւն նոյն է միշտ ընդ վանկի կամ հեգի. ուստի յումպէտս զանազանել կամին Մագիստրոս եւ Երզնկացին ՝ ասելով ի մեկնութեան.


Փաղաքշական, ի, աց

adj. gr.

flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.

· Calfa

NBHL (1)

Է եւ փաղաքշականն՝ մօր առ որդի գորովով գթոյ կոչումն, ձագիկ, գառնիկ, լուսիկ։ Այլեւ զնուազութիւն գաղափարին առանց բաղդատելոյ եւ համեմատելոյ յայտնէ. ո՛րգոն, այրիկ, քարիկ, ծովիկ. զի ի բառիցն յայտ լինիցի նուազութիւն իրին. (Մովս. քերթ. եւ այլն. առ Երզն.։)


Փարելի, լւոյ, լեաց

adj. s.

affecting, moving, touching;
amiable, dear;
offscum, offscouring, cf. Ջնջան;
— առնել, ասել, to conjure, to beseech, to entreat, to beg, to supplicate.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԱՐԵԼԻ. գ. περίψημα peripsema. Ջնջան, որ փարի զսրբելի ենթակայիւ. կամ որպէս փարատիչ աղտոյ. սրբիչ. մաքրիչ. (յն. բէրի՛փսիմա. պարասրբիչ. շուրջ մաքրիչ. որ այլուր թարգմանի ի մեզ, տարագիր կամ կամ անարգեալ. եւ փոխանակ. )


Փոքրեմ, եցի

va.

to shave;
to trim, to cut the hair;
— զհերս իւր, to cut one's hair, to have the hair cut.

· Calfa

NBHL (1)

Փոքրել զգլուխ ի կենքրայ. քանզի ուխտագիր էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի։ Հանին զնա ի բանտէ անտի, եւ փոքրեցին զհերս նորա։ Եւ ի փոքրել զհերս իւր, լինէր ի սկսանելոյ աւուրց յաւուրս փոքրել։ Ոչ էր փոքրեալ զմօրուս իւր. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 6։ Ծն. ՟Խ՟Ա. 14։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։ ՟Ժ՟Թ. 24։)


Փսխեմ, եցի

vn. va. to vomit, to cast or throw up, to puke, to spew.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղր յորժամ գտանիցես ո՛րդեակ, չափո՛վ կերիջիր. գուցէ յագիցիս, եւ փսխեսցես։ Մեծութիւն անիրաւութեամբ ժողովեալ՝ փսխեսցի։ Այլ դու գաղջ ես, եւ ոչ ջերմ, եւ ոչ ցուրտ. հանդերձեալ ես փսխիլ ի բերանոյ իմմէ. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 6։ Յոբ. ՟Ի. 15։ Յայտ. ՟Գ. 16։)


Փրկան

cf. Փրկանք.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ չլինիցի (աղախինն արծաթագին) հաճոյ տեառն իւրում՝ որում հաստեցաւ, փրկանի տացէ զնա. (Կիւրղ. ել.։)


Փրկանակ, ի

adj.

offering oneself as ransom for others.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժակնլ որ մեզ վշտագինն է, այլն մանկանցն փրկանակ. (Ոսկ. ննջ.։)


Փրփրադէզ

adj.

covered with foam or froth, frothy, foaming;
— ալիք, foaming billows.

· Calfa

NBHL (1)

Յուզեալ ահագին ծփանօք, եւ փրփրադէզ կուտակօք։ Ի փրփրադեզ կուտակմանց, յանհանգչելի վրդովմանց. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։ Գանձ.։)


Փրփրեմ, եցի

va. vn.

to cause to froth, to cover with foam;
cf. Փրփրամ;
— առ կատաղութեան, to foam with rage, to fume with anger.

· Calfa

NBHL (1)

Յահագին ալեացս փրփրեցելոց եւ դիզացելոց եւ կւտակելոց. (Յհ. կթ.։)


Ք (ké)

s.

the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.

· Calfa

NBHL (1)

Ք. Ի վերջին տառ ի բնիկ մեսրոպեան նշանագիրս մեր. (զի օ՝ յետ ժամանակաց յաւելաւ ի յունէ փոխանակ համազօր հնչմանս աւ. զորմէ տե՛ս ի տառն Ւ, եւ Օ) այլ քանզի առ յոյնս վերջին տառ է ω մեծ օ՛ ասացեալ, նմին իրի ուր Յայտ. ՟Ա. 8. եւ 10. յունարէն ասի.