Definitions containing the research ական : 10000 results

Ձմեռնամուտ, մտից

s.

beginning of winter.

· Calfa


Ձմերային, այնոյ, ոց

adj. s.

wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.

· Calfa

NBHL (4)

Ամիսն՝ յորում դառնայ ամառնային յեղանակն արեգական ի ձմեռնային. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

Ձմեռնային հողմոցն հիւսիսական բախմանցն. (Կաղանկտ.։)

Ի սատանայական ձմերայնոյն. (Իգն.։)

ՁՄԵՐԱՅԻՆ կամ ՁՄԵՌՆԱՅԻՆ. χειμερινός, χειμέριος hiemalis, hybernus. գրի եւ ՁՄԵՌԱՅԻՆ. ՁՄԵՐՆԱՅԻՆ. Սեպհական ձմերան. ձմերական. ձմեռնական. եւ Ալէկոծ. դժնդակ. ձմռնային, ձմերուան.


Ձուլեմ, եցի

va.

to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձուլել պատուական մարմնոցն ի դժնդակ օդոյն. (Շար.։)


Ձրի, ձրոյ

s. adj. adv.

gratuitousness;
gratuitous, voluntary;
for nothing, gratis, free of cost, scot free, gratuitously;
—ք, gifts, presents.

· Calfa

NBHL (2)

ՁՐԻ. ա. իբր Ձրիական.

Ի սեռականէ բառիս Ձիր. (լծորդ եւ ընդ Զուր. ռմկ. զուրի. որպէս եւ ընդ յն. լտ) δωρεάν gratis, immerito. Իբր ձիր իմն կամ պարգեւ կամ շնորհս առնելով. առանց փոխարինի. անվարձ. անպարտ.


Ձրիատուր

adj.

given gratis, gratuitous.

· Calfa

NBHL (1)

Ձրի տուեալ կամ տալի. պարգեւական.


Ձրձեմ, եցի

va.

to snatch away, to pluck off;
to tear in pieces, to rend, to devour.

· Calfa

NBHL (1)

Զայլսն լափատեն, եւ ձրձելով կիսակեր թողուն. (Փիլ. տեսական.։)


Ձօնի, նեաց

s.

offering, gift;
mystery, mysticism;
sacrifice;
votaries of Venus, persons dedicated to obscene rites;
—ս առնել, to offer.

· Calfa

NBHL (2)

Զհեթանոսական ձօնիսն։ Ձօնիս առնէին զնոսա։ Նուէրս ձօնեաց կատարեցին. (Շիր.։ Երզն. մտթ.։ Եւս. քր. ՟Բ։)

τέλος, τελισκόμενος, τελεσφορός sacra, arcana, teleta, initiatio, consecratio եւ consecratus, initiatus. Ձօնելի կամ ձօնեալ ինչ. նուէր հեթանոսական.


Ղ (ghad)

s.

the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.

· Calfa

NBHL (3)

Գիր բաղաձայն, Ղատ յորջորջեալ, ձայնակից գոգցես ընդ կրկին լլ, կամ ընդ թլուատ ր, կամ ընդ նչ. մեղմ քան զարաբական ղայն, եւ թանձր քան զյունականն ղամմա. ընդ որում երեւի նոյնանալ մերս ղ՛, ղիւն կոչեցեալ. որ գրի եւ ղ՛. լ՛. լ՝։

Ղ. Երբեմն ի հայկական բառս լծորդ է ընդ խ. զի անխտիր գրի յոմանց բախտ, բաղդ. մժեղ, մժեխ. սանդուղք, սանդուխք. վախճան, վաղջան. եւ այլն. որպէս եւ եղբայր՝ ռամկօրէն ասի եխպար, ախպար։

Ի սկզբնատառս բառից մերոց դուն ուրէք գտանի ղ. բաց յայլազգականաց վերածելոց ի լիւնէ ի զատ, եւ կամ ի հայկականաց կրճատելոց. զոր օրինակ ղեկ կամ ղեակ, է Ուղղեակ. եւ այլն. որպէս տեսցի ի կարգիս։


Մտադրեմ, եցի

vn.

cf. Մտադիր լինիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ոմն ատենական դպիր մտադրելով խօսից սրբոյն, եւ նշանագրելով. (Ճ. ՟Գ.։)

Ոչ մտադրէր հայրապետական խրատուն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Մտախոհ

cf. Մտախորհ.

· Calfa

NBHL (2)

Լինիս արթուն եւ աղօթական եւ մտախորհ. (Վրք. հց. ձ։)

ՄՏԱԽՈՀ եւ ՄՏԱԽՈՐՀ. σύννους, στοχαζόμενος cogitabundus, conjectans. Որ խորհի ընդ միտս իւր. խելամուտ. զգաստ. յուզեալ ի միտս. զղջական. եւ Որոճելով. քննելով.


Մտածութիւն, ութեան

s.

thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.

· Calfa

NBHL (1)

διανόησις, διάνοια, ὐπόνοια , ἑνθύμημα, ἕννοια, λογισμός cogitatio, ratiocinatio, consideratio, consilium, intellectus, sensus φρόνησις prudentia . Մտածելն. մտախոհութիւն. խոկումն. խորհուրդ. տեսութիւն կամ յածումն մտաց. քննութիւն. հոգ. որոճումն. տրամախոհութիւն. կարծիք. իմաստ. խոհականութիւն. հաւաքաբանութիւն. հանճար. հնարք. ճարտարութիւն. շրջահայեցութիւն. եւ այլն.


Մտածօրէն

adv.

considerately.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ գիտեմ, զիա՛րդ հաւանեալ, մտածօրէն մինչեւ յիս իսկ՝ տրտմական ախտիւ յուզեալ. (Մագ. ՟Ի՟Դ։)

(Գործնականն եւ տեսականն) առ միմեանս առաջնորդելով մտածօրէն՝ իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ զիւրն կատարէ։ Դիտաւորութեամբ մտածօրէն իմն ըստ տնաշինութեան առակի. (Մագ. քեր.։)


Մտակորոյս

adj.

out of one's mind, extravagant, mad.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն անդամօքն է ի խաւարի (արբեալն), խելացնոր եւ մտակորոյս։ Լալ եւ ողբալ զկատակսն մտակորոյս, որ ի մէջ լկտի բազմականացն. (Մանդ. արբ. եւ Մանդ. թատր.։)

σκαιός stupidus, perversus. Ոյր կորուսեալ է զմիտս. մտաթափ. խելացնոր. խելագար. խորհրդակորոյս. եւ Յիմարական կամ կորուսիչ մտաց.


Մտահաճոյ

adj.

pleasing, agreeable, to one's liking;
condescending, meek.

· Calfa

NBHL (2)

Հաճոյ մտաց այլոց, եւ հաճեցուցիչ. ախորժելի. հաճոյական. կամակատար. հլու։

Մտահաճոյ բանիւք եւ պաճուճանօք. յն. հաւանականութեամբ, կամ համոզանօք։


Մտահաս

adj.

comprehensible, easy to understand, intelligible, plain.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդատեսիլ եւ հրեշտականման երեւէր՝ մտահաս ըստ հանդուրժելոյ աչաց. (Ագաթ.։)


Մտառեմ, եցի

vn.

to comprehend, to conceive, to understand.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այս առ այժմ բաւականասցի մտառ ուսումնական անձանց. (Արծր. ՟Դ. 11։ (ուր զօրութեամբ գոգցես կրկնի վանկդ՝ ու։))


Մտառու, աց

adj.

of good comprehension, intelligent.

· Calfa

NBHL (2)

Ի միտ առօղ. ուշիմ. մտավարժ. մտացի. եւ Մտառական.

Բազում մտառու եւ յօժարական փութով զնորին աղօթսն յօգնականութիւն կոչեսցուք. (Պրոկղ. ոսկ.։)


Մտավարժ, ից

adj.

intelligent, clever, learned, erudite.

· Calfa

NBHL (1)

Բնութեանցն օրինակք, եւ գրոցն վկայութիւնք բաւական էին հաւանեցուցանել զմտավարժս. (Եզնիկ.։)


Մտատեսութիւն, ութեան

s.

perspicacity, sharpness of wit.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնորդ հոգիդ (բանական՝) զմտատեսութիւնն թեթեւ եւ սուր ունելով, եւ հանճարեղ. (Մաշկ.։)


Մտաւոր, աց

adj.

intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.

· Calfa

NBHL (4)

ՄՏԱՒՈՐ՝ ասի եւ զգործոց եւ զբանից, իբր Մտաւորական. իմանալի. ներքին. հոգեւոր. խոհական.

Ամենայն իրաց բաւական՝ մտաւորաց, սրբոց, նրբից. (Իմ. ՟Է. 23։)

Քան զծաղր երեսաց՝ բարկութիւն մտաւոր պատուականագոյն է. (Ածազգ. ՟Ժ՟Զ։)

νοερός, νοητός intelligens, intelligendi vi praeditus ἕμφρων prudens, sapiens. Ունակ մտաց. մտօք ճոխացեալ. բանաւոր, իմացական. մտացի. խոհեմ. հանճարեղ.


Մտաւորութիւն, ութեան

s.

intelligence, good sense, judgment.

· Calfa

NBHL (2)

Մտաւոր, եւ մտացի գոլն. ուշիմութիւն. իմաստութիւն. խոհականութիւն, եւ մտադրութիւն. մտավարժութիւն. խելք, խելացութիւն.

Կենդանական շունչ իմաստակիր մտաւորութեան. (Ագաթ.։)


Մտերմաբար

adv.

faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.

· Calfa

NBHL (1)

γνήσιως genuine, sincere, legitime. Իբրեւ մտերիմ. մտերմութեամբ. հաւատարմութեամբ. հարազատաբար. անկեղծութեամբ. սիրով. սերտիւ. մտադիւր. եւ Մտերմական. սրտանց.


Մտերմութիւն, ութեան

s.

intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Մտերմութիւն եղբարց։ Բնաւորական մտերմութիւն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Մտրակավար

adj.

whipped;
spurred;
— երիվար, post-horse.

· Calfa

NBHL (1)

Նստուցեալ զնա ի վերայ մտրակավար երիվարի դիմոսականին. (Վրք. ոսկ. (որպէս ռմկ. թաթար, կամ չափղըն, կամ մէնզիլ թագաւորական։))


Մտրակեմ, եցի

va.

to horse whip, to lash, to whip;
to prick, to spur;
to stimulate.

· Calfa

NBHL (1)

Յորդորական հրաման տէրութեանդ քո միշտ մտրակեաց զիրաւացի հեղգ երկչոտութիւն մտաց իմոց. (Արշ.։)


Մրգուզ

adj.

vile, abject, low, base, mean, despicable;
obscure.

· Calfa

NBHL (2)

Ոմանք ստրուկք եւ մրգուզք ի ծառայական սպասաւորութենէն փախուցեալք. (Առ որս. ՟Դ։)

Պարտ է լռութեամբ պատուել, եւ ոչ պատմել մրգուզ շինականաց. (Նչ. թղթ.։)


Մրմունջ, մնջոց

s.

murmur, whisper;
low utterance, humming;
moan, groan.

· Calfa

NBHL (2)

(Լալական կանայք) ձայնիւք մրմնջոցն ի վերայ սպանելոյն ի մէջ կոծոյն բարբառէին. (Բուզ. ՟Դ. 15։)

Պուետէս, որ զծովական մրմունջսն ստեղծ։ Որ եւ զծովականն ստեղծանէ մրմունջս. (Եւս. քր. ՟Բ։ Մագ. լ։)


Մրջիմն, ջման

cf. Մրջիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ո՛չ մրջիւն նախահոգական ոք կալցի։ Ի մրջմունս կամ ի լուս. (Փիլ.։)


Մրջիւն, ջեան

s.

ant, emmet, pismire.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ո՛չ մրջիւն նախահոգական ոք կալցի։ Ի մրջմունս կամ ի լուս. (Փիլ.։)


Մրսիմ, եցայ

vn.

cf. Մսիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ մրսեալ եւ փոշիացեալ երկիր, եւ ի հեղեղաց ապականեսցի. (Ոսկիփոր.։)


Մրրախառն

cf. Մրրատեսակ.

· Calfa

NBHL (3)

Ի մրրական ժիպակէ քարն շամիրա (կամ շաքիրա), յորոյ վերայ ծեծեն զպղինձն, եւ ոչ վնասի. եւ քօշի արիւնն հալէ զինքն. (Ոսկիփոր.։)

Եւ զայլ աղօտ թանձրատեսակն եւ մրրական (զլոյս՝) խումբք աստեղացն են ընկալեալ՝ որ բազմազան. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Այլ փոփոխեա՛ զմըրրատեսակ՝ յանապական սէրըն յստակ. (Շ. այբուբ.։)


Մրրատեսակ

adj.

mixed with lees, full of dregs.

· Calfa

NBHL (3)

Ի մրրական ժիպակէ քարն շամիրա (կամ շաքիրա), յորոյ վերայ ծեծեն զպղինձն, եւ ոչ վնասի. եւ քօշի արիւնն հալէ զինքն. (Ոսկիփոր.։)

Եւ զայլ աղօտ թանձրատեսակն եւ մրրական (զլոյս՝) խումբք աստեղացն են ընկալեալ՝ որ բազմազան. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Այլ փոփոխեա՛ զմըրրատեսակ՝ յանապական սէրըն յստակ. (Շ. այբուբ.։)


Մրրկիմ, եցայ

vn.

to be tempest-tost or tempest-tossed, to be driven, or whirled about, to be very agitated, rough;
մրրկէր ծուշ ընդ երկիր, curling clouds of smoke ascended to the skies.

· Calfa

NBHL (1)

Ամբարձան ի ծովու աշխարհի մրրկեալ սատանայական ալիքն. (Իգն.։)


Մրցակից, կցի, կցաց

cf. Մարտակից.

· Calfa

NBHL (1)

Գործակից մրցանաց. մարտակից. օգնական.


Մրցանակ, աց

s.

premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.

· Calfa

NBHL (2)

Որք զհանդէսն մրցանակի յերկրի կատարեալ՝ ապագայիցն եւ երկնաւորացն յուսոյ հաւատացին։ Զմրցանակ փրկչին յաղթութեան քարոզեն յանապական մահուն. (Նար. ՟Ժ. եւ Նար. առաք.։)

ՄՐՑԱՆԱԿ. ա. որպէս Մրցական. արիական.


Մրցութիւն, ութեան

s.

cf. Մրցումն.

· Calfa

NBHL (2)

Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն. (Պիտ.։)

Ըմբշական մրցութեանն ոչ յաղթիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)


Մրցումն, ման

s.

combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.

· Calfa

NBHL (2)

Ըմբշական մրցութեանն ոչ յաղթիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)

Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն. (Պիտ.։)


Մօտագնաց

adj.

accompanying, proceeding together, or in proximity.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրականք ի դասուց վահանաւորաց մօտագնաց առաջի թագաւորին. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Թ.։)


Մօտալուտ

adj.

imminent, impending, near, at hand, threatening;
— վտանգ, imminent danger;
— լինել, to be imminent, to threaten.

· Calfa

NBHL (1)

Սպառնացեալ լի ապականութեամբք եւ մօտալուտ բանիւք։ Դեսպանս առ թագաւորն առաքէր մօտալուտ եւ դիւրագորով հաշտութեան. (Յհ. կթ.։)


Մօտակայ, ից

cf. Մօտակաց.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մօտականացս հարկ է սովորաբար վարեցելոցս ստորագրել զազոխ (որ ի գիրս). (Համամ առակ.։)


Մօտակաց, աց

adj.

assisting, present, neighbouring, near, close to.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մօտականացս հարկ է սովորաբար վարեցելոցս ստորագրել զազոխ (որ ի գիրս). (Համամ առակ.։)


Մօտակտուր լինիմ

vn.

to be cut quite short, cut off at the roots.

· Calfa

NBHL (1)

Զականջսն մօտ կտրել , ցուցանէ՝ յարմատոց ի բաց կտրել։)


Մօտաւոր, աց

adj.

near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն մօտաւորացն, այլեւ բացական արեւելեաց. (Ագաթ.։)


Մօտեւոր

cf. Մօտաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յայլմէ ցեղէ, այլ ի մօտեւոր ազգակցութենէ։ Մօտեւոր ազգական։ Ազգական մօտեւոր. (Ոսկ. մտթ.։ Կիր. պտմ.։ Վրք. հց. ՟Զ։)


Մօրաքոյր, քեռ

s.

aunt, mother's sister.

· Calfa

NBHL (1)

Զառականս մօրաքեռ քոյ մի՛ յայտնեսցես, զի ընտանի մօր քոյ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ը. 13։)


Մօրեղբօրորդի, դւոց

s.

cousin, mother's brother's son.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է ժողովել զազգականսն իւր մինչեւ ցհօրեղբօրորդւոց եւ մօրեղբօրորդւոց, եւ ծննդոցն սոցունց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Յ (hi)

s.

the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.

· Calfa

NBHL (4)

Յ. Յերկբարբառդ ոյ, լծորդ է ընդ ո՛ւյ. կամ ի յոլովիլն փոխի ստէպ ի ու. զոր օրինակ գրի յոմանց Թողոյի, Թողոյիր, Թողոյր. իմա՛ հնչելով՝ Թողույի, Թողույիր, Թողույր. այլ նովին հնչմամբ առաւել սովորական է գրել, Թողուի, Թողուիր, Թողոյր. որպէս եւ գոյն, կոյս, լոյս եւ այլն, հնչեն՝ գո՛ւյն, կո՛ւյս, լո՛ւյս, վասն որոյ եւ հոլովին՝ գունոյ, կուսի, լուսոյ. եւ այլն։

Ի վերին ի յ՝օգնականութենէն ծագեցաւ մեզ հանդէս բարեպաշտութեան. (Քերթ. տաղ ի տրդատ.։)

Յունական բարբառոյն ի հայերէն դարձուցեալ. (Կորիւն.։)

Յաւիտենական մահուանէն ապրեսցուք։ Ոչ յաւիտեանս, եւ ոչ յաւիտեանս յաւիտենից. (Եղիշ. ՟Բ։)


Յաբեթեան

adj.

of or belonging to Japheth;
Armenian;
— տոհմ, the Armenian nation, the Armenians.

· Calfa

NBHL (3)

ՅԱԲԵԹԱԿԱՆ ՅԱԲԵԹԵԱՆ. Սեպհական յաբեթի որդւոյ նոյի եւ սերնդոց նորա. cf. ԹՈՐԳՈՄԱԿԱՆ, cf. ՀԱՅԿԱԿԱՆ.

Յաբեթական տոհմիս տումարի. (Նար. յիշատ.։)

Ա՛ղէ հարցիր ընդ բոլոր յաբեթական նահանգի. (Մագ.։)


Յագեցութիւն, ութեան

s.

cf. Յագեցումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յագեցման բանիցն ընդդէմ եդեալ փակիցէ զախորժակացն զդրունս։ Քրիստոս ի սովոյ ապականի, եւ դու ի յագեցմանէ պատառիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)


Յագեցումն, ման

s.

satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յագեցման բանիցն ընդդէմ եդեալ փակիցէ զախորժակացն զդրունս։ Քրիստոս ի սովոյ ապականի, եւ դու ի յագեցմանէ պատառիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)