Definitions containing the research ական : 10000 results

Նախագէտ

cf. Կանխագէտ.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագէտ. կանխագէտ. նախագիտակ, եւ նախագիտական. կամ նախագիտելի.


Նախագիծ, գծի

adj. s.

traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.

· Calfa

NBHL (2)

Նախագիծ նորատեսութեանցն դիտմանց։ Նախագիծ դիտմամբ նկատեալ զհրաշալի քո խորհուրդ։ Որոյ տեսչութեամբն աստուծոյ նախագիծ ի ծովէ քարն պատուական. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)

ՆԱԽԱԳԻԾ. գ. ὐπογραμμός, προχάρασμα exemplar εἷσον aequale, par. Ուրուական օրինակ. նախկին գծագրութիւն. հաւասարն գրութեամբ. միւսէվէտէ, ելի՛, այսինքն զոյգն կամ նմանն. էօրնէկ.


Նախագիտութիւն, ութեան

s.

cf. Կանխագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Նախագիտութիւն. որ է իմաստ եւ վարդապետութիւն բժշկական արուեստից. (Մխ. բժիշկ.։)

πρόγνωσις, τὸ προεγνῶσθαι praescientia, praenotio եւ այլն. Յառաջագիտութիւն աստուծոյ. կանխագիտութիւն մարգարէական. եւ Գուշակութիւն մարդկային կամ սնոտի.


Նախագիր

adj. s.

written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս օրինակն նուրբ նախագրին, եւ ուխտադրութիւն խորանին։ Ի ստորեւ վերինն վարագուրի նախագրոյ հայրականն ծոցոյ. (Նար. ՟Խ՟Դ. եւ Նար. խչ.։)

Մարգարէական է բարբառ նախագրի ճառիս (Բարձրացուցէ՛ք). (Շ. բարձր.։)


Նախագոլ, ոյ

s.

pre-existence.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրբ կոյսն որպէս թագաւորական հայրենեաց նախագոլով՝ ի թագաւորական հայրենիսն դաւթի առաքիւր. (Գր. սքանչ.։)


Նախագործ

adj.

first acting or operating;
made before.

· Calfa

NBHL (1)

πρωτουργός primario efficiens. Նախկին գործօղ. նախագլուխ գործոց. եւ Նախագործական.


Նախագուշակ

cf. Կանխագուշակ.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխաւ գուշակօղ, եւ գուշակեալ. մարգարէական. եւ Զգացողական. նշանակական.


Նախագրեմ, եցի

va.

to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.

· Calfa

NBHL (2)

Ստուերական տօն, որ զաւետարանին նախագրէր զճշմարտութիւն։ Զխորհուրդս ի նորա (սողոմոնի) դէմս նախագրէր. (Խոր. վրդվռ.։ Նիւս. երգ.։)

Զոր ի մասնէ վերաճառեալքդ նախագրեցին։ Նախագրեալ համարդ սակաւութեան։ Ընդ նախագրեալ երջանկացն փառատրական աղերսարկութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ի՟Թ. ՟Ձ՟Բ։)


Նախադաս

adj.

set over, put above, promoted, preferred, superior;
— առնել, համարել, to prefer.

· Calfa

NBHL (1)

Նախադա՛ս է, եւ պատուական ամենայնիւ անձն բանական քան զմարմինն։ Զնախադասսն ինքեան՝ սիրոյն ջերմութեամբ առաւել զօրացուցանէ ի բնաւորսն ունականութիւնս. (Գր. հր.։)


Նախադասեմ, եցի

va.

to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.

· Calfa

NBHL (3)

Առաջադիր ձայնաւորք ասին, վասն զի նախադասելով՝ շաղաշար կատարեն։ Յօդ է մասն բանի հոլովական՝ նախադասեալ (ըստ յն) (Թր. քեր.։)

Զտարբերութիւն նախադասեաց տեսակի (իբր պատուականագոյն. իսկ զտեսակն նախադասեաց յատկի եւ պատահման. (Անյաղթ պորփ.։)

Ոչ նուաստութեամբ հոգւոյ՝ զորդին նախադասեմ։ Յետնոցն հաւասարեալ, որով ընդ նախադասեալսն ի բազմականսն երանութեանն համարձակեցայց. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Ծ։)


Նախադասութիւն, ութեան

s.

first order or rank, preference, precedence, pre-eminence;
proposition, premises.

· Calfa

NBHL (3)

Քրովբէականն նախադասութեան եղեալ վեհական. (Նար. կուս.։)

Բանականն որպէս գլուխ զվեհն եւ զառաջինն ընկալեալ նախադասութիւն յանդամս մարմնոյն՝ է իբրեւ զթագաւոր. (Գր. հր.։)

Սահման կոչեմ, յոր վերլուծանի նախադասութիւն, ի ստորոգեալ եւ ի ենթակայն. վասն զի ամենայն առաջարկութիւն ի հարկէ ենթակայ ունի եւ ստորոգումն։ Ի նախադասութեանց ոմանք են ստորասական, եւ ոմանք բացասկանա. եւ այլն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Նախադատ

adj.

discerning.

· Calfa

NBHL (3)

Արտագծեալ ի թիւս որքանութեան չափոյ սիղղոբայիցն նախադատն ընտրականութեան. (Նար. խչ.։)

Զնախադատական ապացուցութեանցն զմակերեւութիւն. (Թէոդոր. խչ.։)

ՆԱԽԱԴԱՏ ՆԱԽԱԴԱՏԱԿԱՆ. προκρίνων praejudicans πρόκριτος praejudicatus, praelatus. Ընտրող, եւ ընտրողական՝ իբր լաւագոյն դատելով. նախընթաց դատմամբ ընտրեալ.


Նախադիր, դրաց

s. gr.

founder or institutor;
preposition.

· Calfa

NBHL (2)

Նախադիր (կամ նախադրութիւն) ասի այնր աղագաւ, զի նախ եդեալ լինի քան զանուն եւ զբայ։ Նախադիր կարէ լինել, եւ ստորադիր, յորժամ ասիցես. սակս քո, եւ քո սակս։ Նախադիրս (բաղադրական մասնիկն կամ նախդիրն) առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Երզն. քեր.)

ՆԱԽԱԴԻՐ. գ. προθήκη, πρόθεσις praepositio. Նախ եդեալ ինչ. Յառաջաբան, եւ Քերականական նախդիր կամ նախադրութիւն. որպէս եւ ըստ յն. լտ. նաեւ բաղադրիչ մասնիկ, եւ առաջադիր տառ.


Նախադրութիւն, ութեան

s. gr.

preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.

· Calfa

NBHL (5)

Աստուածաբանական նախադրութեամբ մեծն յովհաննէս կարգեաց ասելով. (ի սկզբանէ էր բանն. Ճ. ՟Է.։)

Նախադրութիւնս բաւական է, եւ ոչ պահանջիմ առաւել քան զօրութիւն. (Լմբ. յայտն.։)

Ընկալաւ եւ մանաւանդ թագաւորութիւնս մեր զքո պատուականութեանդ նախադրութիւն. այսինքն առաջարկութիւն. (Կիռ. ման. առ գր. կթ.։)

ՆԱԽԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հին կամ յոյն քերականաց՝ է Մասնիկ եղեալ ի սկիզբն այլոց մասանց բանի, որպէս բաղադրիչ, կամ խնդրառու, եւ որպէս նախդիր հոլովակերտ. իսկ առ մեօք՝ միայն խնդրառուքն կոչին նախադրութիւն։

Յաղագս նախադրութեան։ Նախադրութիւն է բառ նախադրեալ յամենայն մասունս բանի՝ ըստ բարդութեան, եւ ի բաղդասութեան. (Թր. քեր.։) Ուր բարդութեամբ իմանայ զբաղադրական մասնկունս ըստ ինքենա նշանականս. զոր օրինակ՝ ներ, արտ, ապ, բաղ, շար, վեր, ընդ, եւ այլն. իսկ բաղդասութեամբ իմանայ նախ՝ զխնդրառու նախդիրս կամ զբառս ի կարգի շարադրութեան. զոր օրինակ՝ վասն, յաղագս, շուրջ, եւ այլն. եւ երկրորդ զհոլովակերտ նախդիրս, զ, ի, յ, ց, առ, ըն, ն։


Նախախնամութիւն, ութեան

s.

Providence;
foresight, prevision, care.

· Calfa

NBHL (2)

Արարչագործն ըստ ծայրագունին իւրոյ նախախնամութեան՝ շարամանեաց ընդ բնաւորականսն զանձնականսն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Զ։)

Իսկ զարարածոց ասի որպէս Նախահոգութիւն. խնամարկութիւն. աչալուրջ զգուշութիւն. խոհականութիւն. կանխաւ դիտելն եւ կամելն զիմն.


Նախածանօթ

adj.

known before;
prescient, knowing beforehand.

· Calfa

NBHL (2)

Սակս նախածան ինչ գոլոյ, կամ ըստ մերձաւոր ազգականութեան. (Նանայ.։)

Սիւնհոդոսական հրամանաւ առաքելոցն՝ նախածանօթս հատուցելոցն հեթանոսաց զթեթեւագոյնսն աւանդել. (իբր նորա հաւատից. Ագաթ.։)


Նախածանօթութիւն, ութեան

s.

prenotion;
prescience.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրու մոռացական եւ ապախտարար այսպիսւոյն նախածանօթութեան։ Ետ նոցա նախածանօթութիւն եւ գրաւական։ Դպիրքն եւ փարիսեցիք առաջինք էին վասն նախածանօթութեանն. (Մագ. ՟Խ՟Է։ Լմբ. իմ.։ Երզն. մտթ.։)

Նախածանօթութեան եւ ազգականութեան ջատագովութիւն զմէնջ կարծեն. (Նանայ.։)


Նախածին

adj. s.

created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.

· Calfa

NBHL (2)

Նա զերկրորդ վայր դասու անցեալ՝ իբր ի թիւս երկեակն. իսկ սա իբրեւ զնախածին՝ զառաջին գահ թագաւորական բազմականին. (Պիտ.։)

Լակեդեմոն եւ արդոս ընդ ձեռամբ նախածնացն մերոց (յն. ձերոց) լինել բաւականապէս. (անդ. ՟Գ։)


Նախակրթեմ, եցի

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.

· Calfa

NBHL (2)

Առակացն գիրք զաղայական հասակն նախակրեւէ յառաքինութիւն. (Նախ. ժող.։)

Որ վարդապետք եղիցին ըստ իրաւանց. նախակրթեալք հին եւ նոր կտակարանաց, եւ կանոնական հրամանաց յերկուց եւ յերից վարդապետաց. (Մխ. դտ.։)


Նախակրթութիւն, ութեան

s.

primary instruction.

· Calfa

NBHL (1)

Պղատոն զուսմնականն ոչ կարծէ մասն գոլ իմաստասիրութեան, այլ՝ նախակրթութիւն ինչ, որպէս եւ քերթողականն. (Սահմ. ՟Ա։)


Նախահրաման

adj.

commanded, ordered beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխաւ հրամայօղ կամ հրամայեալ. հրամայողական. բուռն.


Նախահրաւէր

adj.

invited beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխաւ հրաւիրօղ, եւ հրաւիրեալ, հրաւիրական.


Նախաճառութիւն, ութեան

s.

prediction, prophecy.

· Calfa

NBHL (1)

Ապառնեացն մարգարէականս նախաճառութիւնս։ Զնորայն նախաճառութեանց սորայս կատարելագործութիւնս զճշմարտութիւն հաւատարմացոյց. (Դիոն. եկեղ.։)


Նախամեծար

adj.

preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Մի՛ ինչ նախամեծար քան զնա եւ զնորա օրհնութիւնս համարեսցուք։ Զպտուղ փայտին ճաշակել՝ նախամեծար քան զաստուածականն համարեցաք. (Խոսր.։)

Նախամեծար առնելով զբանս վրիպական թշնամւոյն պատրողի՝ քան զքո աստուածադիր օրինադրութիւնդ. (Ճշ.։ Մաշտ.։)

πρότιμος praelatus. բայիւ προτιμάω, προκρίνω , προτάσσω praefero, praehonoro, antepono եւ այլն. Մեծարեալ կամ մեծարելի յառաջ քան զայլս. նախապատիւ. պատուականագոյն. յարգի. յարգոյ. նախադաս. լաւագոյն.


Նախայարձակ

s.

the first to attack, skirmisher, sharpshooter;
— լինել, to attack the first, to begin or engage the battle, to open the skirmish.

· Calfa

NBHL (1)

Նախապատիւ եւս քան զայր յաստուածականին լինել կնոջն նախայարձակ ճաշակմամբն. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Նախայօժար

adj.

predisposed, willing.

· Calfa

NBHL (2)

Նախայօժար կամօք շարժիլ, կամ անարգել, կամ մեղանչական. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։ Լմբ. ովս.։ Սարկ. քհ.։)

προαιρετός, προαιρετικός spontis, spontaneus, volens, lubens. Յօժար. յօժարական. նախայորդոր. ինքնայորդոր. յօժարամիտ. նախահոգակ. ընտրողական.


Նախաշաւիղ, ւղի, ւղաց

s.

fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.

· Calfa

NBHL (4)

Այսոքիկ բաւականասցին մեզ ի նախաշաւեղ բանս։ Եւ վասն ո՞յր արդեօք իցէ նախաշաւիղս այս բանի. (Տօնակ.։)

ՆԱԽԱՇԱՒԻՂ. ա. իբր Նախաշաւղական. յառաջընթացական. նախկին. առաջին.

Յառաջագոյն անդստին ուրեմն ի տղայականն զարգացեալ ի հասակէն՝ նախաշաւիղ կրթութեամբ ընդ ամենայնս էր անցեալ թիւրութիւնս չարեաց. (Պիտ.։)

Որք ըստ այսմ նախաշաւիղ՝ յաւիտենականին բարւոյ՝ են պատճառք. (Շ. մտթ.։)


Նախապատիւ

adj.

worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.

· Calfa

NBHL (5)

Միասնական կեանք քան զմիայնութիւն է նախապատիւ։ Աստուածասէրն ո՛չ զաստէն, եւ ո՛չ զհանդերձեալ փառացն խնամ տանիցի, այլ առ աստուած զսէրն՝ ամենեցուն նախապատիւ համարեսցի. (Բրս. հց.։)

Պատուական ասէ զամուսնութիւն, եւ նախապատիւ զկուսութիւն. (Յճխ. ՟Ը։)

Դարձ առնէր ի հայրապետական աթոռն առ նախապատիւ եղբայրն տէր գրիգորիս. (Պտմ. ՟Ժ՟Զ։)

Բաւական է նախապատուացն մեծութիւն հռոգոյ նոցին. (Մխ. դտ.։)

πρότιμος praeferendus, praeponendus, pluris aestimandus προέχων antecellens, egregius, major, superior. որ եւ ՆԱԽԱՄԵԾԱՐ, ՆԱԽԱՊԱՏՈՒԵԼԻ. աւելի պատուով, եւ պիտուական.


Նախապատուեմ, եցի

va.

to respect, to honour most, to pay the highest honour to.

· Calfa

NBHL (1)

Զըստ հեշտութեան կենցաղն քան զպատուիրականն նախապատուելով. (Բրս. սահմ. կր.։)


Նախապատում

adj.

predicted, announced beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս եւ ի ժամանակական կանոնի նախապատում հանդիսին մերոյ ճառեցաք. (Շիր. զատիկ.։)


Նախապտուղ

s.

first, fruit, premice.

· Calfa

NBHL (1)

Դու աբրահամ ի ձեռն աստուածպաշտութեան եղեր նախապտուղ։ Մեղքն էառ զնախապտուղս բանաւորական բնութեանս. (Եփր. երաշտ. եւ Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)


Նախասահմանութիւն, ութեան

s.

predestination.

· Calfa

NBHL (1)

προορισμός praedestinatio, prafinitio, ordinatio, dispositio. Կարգաւորութիւն աստուծոյ ի յաւիտենից. բան որոշեալ ի միտս աստուծոյ ըստ բնական եւ գերբնական նախախնամութեան. հրաւիրան ընտրելոց.


Նախասաց

cf. Նախասացիկ.

· Calfa

NBHL (2)

Զիմաստնականն նախասացն բան (Սողոմոնի) ի յանձինս գծագրեցին. (Նար. խչ.։)

ՆԱԽԱՍԱՑ կամ ՆԱԽԱՍԱՑԵԱԼ ՆԱԽԱՍԱՑԻԿ. πρόρρητος praedictus. Կանխասաց. նախասական. իբր գուշակեալ, եւ նախաճառեալ. ի վեր անդր նշանակեալ.


Նախասացիկ

adj.

predicted, foretold.

· Calfa

NBHL (2)

Զիմաստնականն նախասացն բան (Սողոմոնի) ի յանձինս գծագրեցին. (Նար. խչ.։)

ՆԱԽԱՍԱՑ կամ ՆԱԽԱՍԱՑԵԱԼ ՆԱԽԱՍԱՑԻԿ. πρόρρητος praedictus. Կանխասաց. նախասական. իբր գուշակեալ, եւ նախաճառեալ. ի վեր անդր նշանակեալ.


Նախաստեղծիկ

adj.

created first.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն գոլոյն ի նախաստեղծեալսն բնաւորականաց կրից. (Խոսրովիկ.։)


Նախավախճան

adj.

first dead (Abel);
premature.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր անմեղ սուրբ մանկունքն ի տղայական հասակի նախավախճան չարչարանօք վկայք եղեն քո մարդեղութեանդ. (Շար.։)


Նախատանք

s.

cf. Նախատինք.

· Calfa


Նախատեսութիւն, ութեան

s.

foresight, prevision;
prophecy.

· Calfa

NBHL (1)

Հասանէ նմա առաջիկայիցս յայտնութիւն ի ձեռն անրջական իմն նախատեսութեանց։ Յառաջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 85։)


Նախատինք, տանաց

s.

wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.

· Calfa

NBHL (1)

Նախատինք նախատչաց քոց։ Բառնալ զնախատիսն իմ ի մարդկանէ։ Մի՛ երկնչիք ի նախատանաց մարդկան։ Դարձո՛ ի քէն զբանս նախատանաց։ Նախահանաց համբեր սիրտ իմ։ Եհան յինէն աստուած զնախատինս իմ։ Ոչ կարեմք առնել զայդ բան, քանզի նախատինք են մեզ։ Եդից նախատինս ի վերայ ամենայն Իսրայէլի։ Նախատինս դնէ մեզ զյանցանս օրինացն։ Նախատինս անզգամաց արարեր զիս։ Նախատինս ոչ առնու։ Եղեւ ինձ բան տեառն ի նախատինս եւ ի կատականս։ Լցցի նախատանօք.եւ այլն։


Նախատիպ

cf. Նախագաղափար.

· Calfa

NBHL (1)

(Ծով յետ մրրկաց) յիւր դառնայ նախատիպն բնականագոյն. (Մագ. ՟Խ։)


Նախատուն

s.

first dwelling.

· Calfa

NBHL (1)

Զնոյն տեղի բիւր օգտութեամբ քան զնախատուն զեդեմական դրախտ առլցոյց. (Հ. կիլիկ.։)


Նախատօն

cf. Նախատօնակ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ է նախատօնակ մեծի տօնին յիսներեակն. (Փիլ. տեսական.։)


Նախատօնակ

s.

eve of a feast.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ է նախատօնակ մեծի տօնին յիսներեակն. (Փիլ. տեսական.։)


Նախդիր, դրաց

s. gr. preposition.

· Calfa

NBHL (1)

Ներ՝ բառ է ի քերականիցն նախդիր բանի. որով ճոխացուցանէ ի խորութիւն զասացեալն։ Տի՛, նախադիր է բանի. (Շ. բարձր.։)


Նախելուզակ

s.

archbrigand.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ Վասիլ անուն ձայնեալ, նախելուզակ մականուանեալ. (Շ. վիպ.։)


Նախեղակ

adj.

pre-existent, uncreated.

· Calfa

NBHL (1)

Նախագոյ. նախագոյակ. կամ որ յառաջ է քան զեղականս, միածին որդին աստուծոյ.


Նախերգան, ի

s.

exordium, preamble, prologue, prolegomena.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ նախերգանն՝ տրտնջական զտեղւոյ հարկի գործոյն. (Արշ.։)


Նախերգեմ, եցի

vn.

to prelude;
to make a preamble.

· Calfa

NBHL (2)

Յաղագս կենդանի ծնողաց եւ վախճանելոց յայնժամ բաւականապէս իսկ նախերգեցաք. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ προοιμιάζομαι . Նախերգան առնել. կանխաւ ասել.


Նախընթացիկ

s. adj.

precursor, herald;
antecedent, precedent, previous, anterior.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՆԱԽԸՆԹԱՑ) իբր Յառաջախաղաց. նախընթացական.


Նախընտիր

cf. Ընտրելագոյն.

· Calfa

NBHL (1)

Ընտրելագոյն. քաջընտիր. ընտրական.