Definitions containing the research ական : 10000 results

Վայրավատումն, ման

s.

dispersion.

· Calfa

NBHL (1)

Զվայրավատմունս ընչիցն պատուական եւ ստացուածոցն. (Պիտ.։)


Վայրաքարշ

adj.

cf. Գետնաքարշ;
— խորհուրդք, mean, grovelling, base thoughts.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաժարեցէ՛ք յամենայն նիւթական իրաց, որ սովորեցաւ վայրաքարշ առնել զհոգի։ Զմարմնոյս մերոյ տկարութիւն, եւ զվայրաքարշ բնութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Ի գիրս խոսր.։)


Վայրենամիտ

adj.

fierce, wild, savage, brutal, barbarous, ferocious, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Վայրենի մտօք. վայրագիմաստ. վայրենաբարոյ. գազանամիտ. բարբարոսական. կատաղի, բիրտ, կոպիտ.


Վայրենի, նւոյ, նեաց

adj.

wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւուց վայրենեաց (այսինքն ցամաքայնոց) եւ ջրականաց (այսինքն ջրայնոց)։ Թագաւորաց վատասրտաց, թուղամորթաց, վայրենեաց (յն. բարբարոսաց). (Եւս. քր. ՟Ա։)


Վայրիջանեմ, ջեաց

vn.

cf. Վայրիջիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Վայրիջեաց յանպարագրական ծոցոյ հօր էական բանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Որոշեալ մարմին իմացականէն ... վայրիջի յերկիր ծնող իւր (մահուամբ). (Եղիշ. հոգ.։)


Վայրկեան, կենի, նից, նեաց

s. adv.

minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.

· Calfa

NBHL (5)

Ի միում վայրկենի պատուական ազգն նոցա սատակէր։ Եցոյց նմա զամենայն թագաւորութիւնս աշխարհի ի վայրըեան (իմա՛ ըստ յն. ի վայրկենի) ժամանակի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 12։ Ղկ. ՟Դ. 5։)

Ի մի ժամանակէ վայրկենի որովայնամոլութեամբ յեգիպտական կռամոլութիւն թաւալեցան. (Բրս. պհ.։)

Մի՛ ծուլասցուք ի վայրկեանս, զի մի՛ հեծիցեմք յանեզրականսն. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Առ նոյիւ ի միում վայրկենի (լս. սակաւ) ժամու եղծաւ ապականեցաւ երկիր առ հասարակ. (Գէ. ես.։)

ՎԱՅՐԿԵԱՆ ՎԱՅՐԿԵՆԻ. ῤοπή libamentum, ictus στιγμή punctum, momentum διαίρεσις divisio. (իբր Վայրիկ մի ժամանակի, կամ ի սեռականէ բառիս Վայրիկ). Դուզնաքեայ մասն կամ բաժին ժամու. րոպէ. (որպէս յն. րօբի՛, մէտ. կէտ. քթթել ական). ակնթարթ. տագըգէ.


Վանագոյն

adj.

crystalline.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ունի զգոյն որպէս զական վան.

Զվանագոյն ականագոյնն երկնից՝ աղուճակի նմանեցուցանէ կերպարանաց. (Ոսկ. ես.։)


Վանակն, կան

s.

crystal;
crown-glass.

· Calfa

NBHL (1)

Զվանակնէ (կամ զվանականէ) ասեն, թէ ի ջուրց՝ որ պաղեալ խստանան եւ այլն։ Վանականն մեծ պայծառ լուսաւորութեամբն. (Վեցօր. ՟Գ։ եւ Շիր.։)


Վանատու, աց

cf. Վանատուր.

· Calfa

NBHL (2)

Իւր դայեակ եւ վանատու խոստովանեսցի։ Ոչ զի միա՛յն բնակիցես, այլ զի եւ այլոց վանատու լինիցիս։ Թէ օտարին՝ լինիս վանատու, Քրիստոսի ես ասպնջական։ Տկարացն օգնական լինել, օտարացն վանատու. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 26. եւ փիլիպ. ՟Ժ։ Մանդ. ՟Ե։ Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)

ξένιος, πρόξενος, ξενοδόχος hospitalis որ եւ hospes ասի. Տւօղ օտարաց վանս՝ օթեվանս՝ իջաւանս. հիւրընկալու, ասպնջական.


Վանատուր, տրի

s.

inn-keeper, host, hospitable person;
— դիք, Jupiter hospitalis.

· Calfa

NBHL (1)

Հիւրասէր որմզդական դիցն վանատրի (կամ վանաւորի). (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 2։)


Վանատրութիւն, ութեան

s.

hospitability.

· Calfa

NBHL (1)

ξενία hospitium, hospitalitas. Հիւրասիրութիւն. հիւրնկալութիւն. ասպնջականութիւն.


Վանեայ

adj.

crystal.

· Calfa

NBHL (3)

Կանգնեցից զաշտարակս քո յասպիս, եւ զդրունս քո յականց վանեայց. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 12։)

Զդրունս քո յականս վանեայս. ակիւղաս ասէ, յականս ծակոտկէնս (իբրու թափանցիկս)։ Զդրունս քո ի տախտակս վանեայս. (Ոսկ. ես.։)

ՎԱՆԵԱՅ եւ ԱԿԱՆՔ ՎԱՆԵԱՅՔ. գ. κρυστάλλινος, κρύσταλλος crystallinus, crystallus. Որ է ի վանի ականց.


Վաներ, ոյ

cf. Վաներայք.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՆԵՐ կամ ՎԱՆԵԱՐ. Վանք, վանորայք. մենաստանք հանդերձ վանականօք.


Վանիչ

cf. Վանողական.

· Calfa


Վանորայ, րէից, այոց

s.

cf. Վանորեայ.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՆՈՐԵԱՅՔ կամ ՎԱՆՕՐԵԱՅՔ, րէից, կամ եաց - ՎԱՆՈՐԱՅ կամ ՎԱՆՕՐԵԱՅ ՎԱՆՈՐԵԱՅՔ կամ ՎԱՆՕՐԵԱՅՔ. τὰ μοναστήρια monasteria. Վանք (յոքնակի). մենաստանք. որ եւ ՎԱՆԵՐ, ՎԱՆԵԱՐ, ՎԱՆԵՐԱՅՔ. եւ Վանից որեար, վանականք. վանքեր. յն. մօնասդի՝րիա. թ. մանաստըրլար.


Վաներ

cf. Վաներայք.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՆԵՐ կամ ՎԱՆԵԱՐ. Վանք, վանորայք. մենաստանք հանդերձ վանականօք.


Վաշտիկ, տկաց

cf. Վաշտկան.

· Calfa

NBHL (3)

ՎԱՇՏԻԿ ՎԱՇՏԿԱՆ ՎԱՇՏԿԱԿԱՆ. ա. Այր ի վաշտէ. զօրական. զինուոր. (լծ. լտ. վէ՛լէս, վէլի՛դիս)

Բայց սմբատայ եկեալ սակաւ վաշտականաւ զդուռն քաղաքին պահէ։ Արձակեաց զկանայս թագաւորին պարսից շապհոյ հանդերձ ժանուարօք եւ վաշտկանօք. (Խոր. ՟Բ. 43։ Բուզ. ՟Գ. 4։)

Պատուէր տայր վաշտկական զինուորացն՝ յառաջել քան զբանակն. (Յհ. պտմ. առ Լեհ.։)


Վաշտկան

s.

soldier in camp.

· Calfa

NBHL (3)

ՎԱՇՏԻԿ ՎԱՇՏԿԱՆ ՎԱՇՏԿԱԿԱՆ. ա. Այր ի վաշտէ. զօրական. զինուոր. (լծ. լտ. վէ՛լէս, վէլի՛դիս)

Բայց սմբատայ եկեալ սակաւ վաշտականաւ զդուռն քաղաքին պահէ։ Արձակեաց զկանայս թագաւորին պարսից շապհոյ հանդերձ ժանուարօք եւ վաշտկանօք. (Խոր. ՟Բ. 43։ Բուզ. ՟Գ. 4։)

Պատուէր տայր վաշտկական զինուորացն՝ յառաջել քան զբանակն. (Յհ. պտմ. առ Լեհ.։)


Վաչկատուն

cf. Սայլատունք.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այլոց խառնաղանճ անթիւ անբնական վաչկատուն զօրութեանց. (Բուզ. ՟Գ. 7.) որպէս յն. ἀμαξάοικος in plaustro degens մակգիր սկիւթացւոց։


Վառարան

s.

cf. Կրակարան;
— ապակւոյ, focus;
— օդամուղ, draught chimney.

· Calfa

NBHL (1)

Վառարան աստուածային բոցոյն։ Եւ վառարան բորբոքման անշէջ կայծական։ Վառարան իւղոյն աճիւնովն հնոցի լցեալ. (Շար.։ Նար. կուս. եւ ՟Ի՟Գ։)


Վառեմ, եցի

va. fig.

to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ կին մարդ զամենայն ինչ զառնն առեալ՝ զանդամօքն վառիցէ, տառապանք են առնն։ Յորժամ զոսկին ի գլուխ եւ յականջս եւ ի բազուկս վառիցէ, կարճին այնուհետեւ ձեռք առնն յողորմութիւն. (Ոսկ. ես.։)


Վատախորհրդութիւն, ութեան

s.

evil counsel, malignity, iniquity.

· Calfa

NBHL (1)

Չարամոգականն թովէր բանիւք՝ իւր վատախորհրդութեան առնել հաղորդս. (Պիտ.։)


Վատթարագոյն

adj.

worse, more wicked.

· Calfa

NBHL (1)

Առ վատթարագոյնսն՝ որ մեծնցէ եւ առաջին կանգեալ, նա է ողորմելի եւ թշուառական. (Նիւս. թէոդոր.։)


Վատթարազգի

cf. Վատազգի.

· Calfa

NBHL (1)

Արուեստիւն ճոխ է եւ պատուական, եւ գործովքն յոռի եւ վատաթարազգի։ Աշխարհական եւ վատթարազգի զամենայն ինչ գործեցին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)


Վատթարացուցիչ, չի, չաց

adj.

rendering worse;
spoiling, destroying.

· Calfa

NBHL (1)

Որ տայ վատթարանալ. եղծիչ. ապականիչ.


Վատթարեմ, եցի

va.

to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.

· Calfa

NBHL (1)

Աղանդն հեթանոսական յայտնեցաւ ի վատթարել թագաւորութեանն արշակունեաց. այսինքն ի տկարանալ. (Խոր. ՟Գ. 47։)


Վատնեմ, եցի

va.

to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ հեթանոսաց, ուր վատնեցի զնոսա։ Զմիայնակեացս փախուսցէ, եւ զշինականսն վատնեսցէ ... Ցրուեալք վատնիցին յօտարութիւն։ Դաշտացն եւ ճանապարհացն դիաթաւալ կացուցանէին, եւ չարախտաւոր վատնէին. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։ Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։ Ագաթ.։)


Վատշուէր, ուիրաց

adj.

bad, wicked, malicious, perverse, froward;
infamous, unchaste;
wretched, miserable, unhappy.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՏՇՈՒԷՐ կամ ՎԱՏԸՇՈՒԷՐ. πονηρός improbus. որ եւ գրի ՎԱՏԱՇՈՒԷՐ (առաւել առ յետինս). որպէս թէ Վատուչուառ. Վատ եւ թշուառ. հէք. թշուառական. չարագործ. անզգամ. անօրէն. չար. ժանտաժուտ. աներես.


Վարակեմ, եցի

va.

cf. Վարակեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ընչիցն ծառայ կապանս վարակէ զանձամբ։ Իբրեւ զբազում չարեաց պարտական վարակեն ի դժուարարձակ շղթայս։ Գելոցօք վարակել եւ խորտակել։ ԿԱպեաց զսպանօղն զհերովդդէս՝ զանդամս նորա որդամբք վարակելով. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Ոսկիփոր.։)

ՎԱՐԱԿԵՄ ՎԱՐԱԿԻՄ. ἑμπλέκω implico συνέχω contineo, comprehendo φύρομαι misceor συμφύομαι simul plantor, nascor. Պարաւանդել. պարանել. կապել կաշկանդել. շուրջ պատել պաշարել. ըմբռնել՝ իբր պառականօք. պնդել որպէս վարակօք. կր. ըմբռնիլ. շաղիլ. զգածիլ. համակիլ. պատատիլ. պատտղիլ. պիւրքմէք, սարմագ. եւ այլն.


Սայրասուր

adj.

well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.

· Calfa

NBHL (1)

Բայց զու տե՛ս զնոցա հանդէսն սայրասուր սրովն։ Չէ՛ բաւական սայրասուր սուսերն հատտնել զմեզ ի յուսոյ յարութեան կեանց. (Ճ. ՟Բ.։)


Սանդարամետային, այնոյ, անոյ

adj.

tartarean, hellish, infernal, satanical, devilish;
— դիք, the infernal divinities;
— տօնք, dionysia, dionysiaca.

· Calfa

NBHL (1)

Դելփիս հարցուկ դիւթն ճաշակեալ ի կաստեղան վտակէն սանդարամետանոյն. յն. ի բոլոր ըմպելւոյն սանդարամետական պատգամին. (Պտմ. աղեքս.։)


Սանդիտոռն, տոռամբ

s.

pestle;
— մեքենական, crushing-mill or stamping-mill;
— մեծ, large heavy pestle;
— փոքրիկ, small pestle.

· Calfa


Սանձակոծ առնեմ

sv.

cf. Սանձակոծեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Ձախուն զերասանակ ի ձեռն առեալ՝ սրտմտականն սանձակոցիցէ. (Եղիշ. միանձն.։)

Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)

Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)


Սանձակոծեմ, եցի

va.

cf. Սանձահարեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Ձախուն զերասանակ ի ձեռն առեալ՝ սրտմտականն սանձակոցիցէ. (Եղիշ. միանձն.։)

Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)

Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)


Սանձակալ, ի, աց

adj.

cf. Երասանակալ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ երբեք հարթ ընթանայ երիվար առանց սանձակալի։ Խոհականն սանձակաալ է զգայարանացն. (Նար. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)


Սանձակոտոր

adj.

breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ձի թերավարժ խիստ բերանով սանձակոտոր։ Այլ ոմնձիս խօսնական՝ կարծրերախ սանձակոտոր արձակերասան։ Զօրէն տրմըղին սանձակոտորին՝ ի վախից մղին. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ Նար. ՟Ի՟Բ։ Գանձ.։)


Սանձեմ, եցի

va.

to bridle, to break in;
to rein in, to check, to hold in, to repress, to conquer, to abate, to mortify.

· Calfa

NBHL (1)

Զի սանձեսցէ զժպիրհ եւ զյանդուգն կամս ագահութեանն։ Ոչ զցանկականն խրոխտականութիւն սանձեցի. (Յճխ. ՟Դ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)


Սապատակ, աց

s.

casket;
handbasket.

· Calfa

NBHL (1)

Առնուին սապատս չորեքկուսիս։ Ժողովեցին զիւրարաքանչիւր ոք յականէ ի մի մի սապատ. (Փարպ.։)


Սապատաւոր

s.

peddler, hawker, huckster, petty dealer.

· Calfa

NBHL (2)

Կրպակաւոր կամ սապատաւոր վաճառականքն։ Լինջի՛ր դու ընտիր սապատաւոր վաճառական՝ ընդունել զբարին, եւ յամենայն իրաց չարաց հեռանալ ի բաց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Կոչ. ՟Ղ։)

καπηλεύων caupo, nundinator եւ τραπεζίτης mensarius, nummularius. Ունօղ եւ վարօղ զսապատ, զարկղ ընչից. վաճառական. սեղանաւոր, եւ այլն.


Սառիմ, եցայ

vn.

to freeze, to be frozen, to glaciate, to congeal;
— պտղոց, ծաղկանց, to be frost-bitten, nipped by the frost

· Calfa

NBHL (1)

Հիւսիս հեռի է յարեգական ջերմութենէ, եւ վասն այնորիկ սառեալ է։ Սառեալ են մեզօք. (Նար. երգ.։)


Սառնամանուտ

adj.

very cold, icy, freezing.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՌՆԱՄԱՆՈՒՏ կամ ՍԱՌԱՄԱՆՈՒՏ. κρυμώδης frigidus. Որ յինքեան բերէ զսառնամանիս. սառնական. ցրտագին. դժնդակ.


Սառնային

adj.

icy, glacial;
crystalline.

· Calfa

NBHL (1)

παγετώδης, κρυστάλλινος glacie sive gelu adstrictus եւ crystallinus. Սառնական. սառնակերպ. սառնատեսակ. ցրտագին.


Սառնանամ, ացայ

vn.

cf. Պաղիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն սառնացեալ բարուց ուսումնականաց մերում ազգի. (Մեծոբ.։)


Սառնաշէն

adj.

built with ice.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշելով զսառնաշէն պարիսպն եգիպտական կարմիր ծովուն. (Փարպ.։)


Սառնատես

adj. chem. hyaline, glassy;
cf. Սառնակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)


Սառնատեսակ

cf. Սառնակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)


Սառնորակ

adj. s.

crystalline;
jelly;
— բուսական, pectine;
— հիւթն աչաց, crystalline humour.

· Calfa


Սառումն, ման

s.

congelation;
կէտ սառման, freezing point.

· Calfa

NBHL (1)

Բա՛րձ զսառումն սիրոյն, եւ զհրային ջերմութիւն ազուական ախտին. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)


Սաստկաշառաչ

adj.

very noisy, clattering;
— հնչէին զագականին, all the bells rang a full peal.

· Calfa


Սաստկասառոյց

cf. Սառնասառոյց.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկասառոյց ձմերանն դառնութեան։ Գիշեր մի պարզ եւ ցուրտ՝ դառնաշունչ օդով սաստկասառոյց։ Սակաւ մի ժամանակ երեւի սաստկասառոյց, եւ ապա ապականի, եւ կորընչի. (Արծր. ՟Բ. 6։ Սիսիան.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)