Definitions containing the research ական : 10000 results

Տգէտ, գիտաց

adj.

ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԳԷՏ. իբր Տգիտական.


Տգիտաբար

adv.

ignorantly, unlearnedly, unskilfully.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ տգիտաբար. այլ՝ առաջնորդութեամբ խոհականին խօսակցեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Դ։)

Եւ որպէս ա. Տգիտական.


Տգիտութիւն, ութեան

s.

ignorance, nescience, rudeness, rawness, unskilfulness;
մեծ, թանձրամած, սոսկալի —, great, utter, gross, complete ignorance;
առ տգիտութեան, through ignorance;
զգածնուլ տգիտութեամբ, թաւալիլ ի տգիտութեան, to live, to wallow in ignorance.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յանձին կարօտութիւն քո առ տգիտութեան լրման։ ոչինչ դանդաղեալ վեհերեցաք՝ հայեցեալ ի մեր տգիտութիւնս։ Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական, եւ տգիտութիւն զրկի ի կատարեալ կենացն։ Եթէ դու տգիտութեամբ վրիպեալ ես, ես՝ որ հաստատունս գիտեմ՝ ոչ կարեմ գալ զկնի քոյոյ մոլորութեանդ. (Եղիշ.։)


Տեառնագիր

adj.

ordered by Jesus;
signed with the sign of the cross.

· Calfa

NBHL (1)

Զգայական դիմօք սքողելովք, եւ տեառնագիր երեսաց մեր դեղովք. (Նար. խչ.։)


Տեառնագրեմ, եցի

va.

to sign with the cross, to make the sign of the cross.

· Calfa

NBHL (2)

Տեառնագրէի զնշան խաչին ի վերայ երեսաց իմոց։ Բժշկէր սուրբն ներսէս տեառնագրելով ձեռօք իւրովք։ Տեառնագրեա՛ քո անուամբդ զլուսանցոյց երդ յարկիս։ Եթէ ոչ տէրունական կենսատու խաչիւդ տեառնագրեսցի. (Վրք. հց. ՟Բ։ Ճ. ՟Բ.։ Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)

որպէս լտ. signo sanctam crucem, vel sancta cruce. յն. σημειόω, σφραγίζω . Գծագրել զտէրունական նշան զսուրբ խաչն. խաչակնքել. կնքել դրոշմել խաչիւ կամ զխաչ. օրհնել նշանաւ խաչի. երեսը խաչ հանել, խաչ հանելով կամ սուրբ խաչով օրհնել.


Տեառնաժողով

adj.

assembled together in God's name.

· Calfa

NBHL (2)

Ժողովեալ տերամբ կամ յանուն տեառն. տօնական. մեծահանդէս. հոգեւոր.

Յայսմ աւուրս սրբութեան պահոց ամենաժողով տեառնաժողով շահավաճառք մարգարտին լուսոյ եւ ականցն պատուականաց. (Եփր. պհ.։)


Տեառնեղբայր, բօր

s.

the Saviour's brother (St. James Ap.).

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածեղբայր. եղբայր տեառն. մականուն յակոբայ արդարոյ, որ էր որդի կղէովպայ եղբօր յովսեփայ աստուածահհայր կոչեցելոյ.


Տեղակալութիւն, ութեան

s.

stability, firmness;
lieutenancy;
vicegerency, vicariate;
substitution.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բնական տեղակալութեամբ ի նմա գերակայեալ. (Անան. եկեղ.։ (որ եւ կարէ ըստ տեղւոյն նշանակել եւ Կուսակալութիւն. տեղապահութիւն։))


Տրամախոհ

adj.

judicious, reasonable.

· Calfa

NBHL (1)

διανοέων, φρόνιμος ratiocinans, ingeniosus, prudens.. Քաջ կշռութեամբ իբր շրջահայեաց խորհօղ. հանճարեղ, իմաստուն. խոհական. խոհեմ. զգօն. ուշիմ.


Տրամամիտ

cf. Տրամախոհ.

· Calfa

NBHL (1)

Այս բաւականասցի տրամամիտ մտաւորացն. (Արծր. ՟Գ. 12։)


Տրամանկիւն

s.

diagonal.

· Calfa

NBHL (2)

Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)

ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.


Տրամանկիւնի

adj.

diagonal.

· Calfa

NBHL (2)

Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)

ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ. գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.


Տրամանցանակ

adj.

philosophic, historical.

· Calfa

NBHL (1)

ՏՐԱՄԱՆՑԱՆԱԿ ԲԱՆՔ. διατριβή diatriba. Ճառ եւ զրոյց պատմական. պիտառութիւն պէսպէս տեղեկութեանց. պարապմունք.


Տրոհեմ, եցի

va.

to divide, to sort.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ տրոհեսցես ի բազմականացդ։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից տրոհես եւ ժողովես։ Տրոհեալ ի դիմաց՝ ուրոյն զատուցմամբ։ Թէ ընդ հրեշտակսն պարակցութեան, յորմէ տրոհեցայ. (Նար.։)


Տրոհութիւն, ութեան

s.

cf. Տրոհումն.

· Calfa

NBHL (2)

Հռետորականն երիւք հանդիսիւք անսղալ տրոհութեամբ. (Մագ. ՟Է։)

Բաղդատական տրոհմամբ զիւրաքանչիւրոցն յատուկ ըստ տեսակի։ Տրոհումն ի գիտութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Զ։ Շիր.։)


Տրոհումն, ման

s. gr. chem.

division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.

· Calfa

NBHL (2)

Հռետորականն երիւք հանդիսիւք անսղալ տրոհութեամբ. (Մագ. ՟Է։)

Բաղդատական տրոհմամբ զիւրաքանչիւրոցն յատուկ ըստ տեսակի։ Տրոհումն ի գիտութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Զ։ Շիր.։)


Տրոյախաղք

s.

Trojan games.

· Calfa

NBHL (1)

Տրոյական խաղք ոլիմպիականք.


Տրորիմ, եցայ

vn.

to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.

· Calfa

NBHL (1)

ἁπορρύω diffluo, defluo. (լծ. եւ հյ. տեռիլ. եւ լտ. թէռօ. մաշել) Ծորիլ. ծիւրիլ. տորոմիլ. փտիլ. նեխիլ. հալիլ մաշիլ. քամիլ. ապականիլ. լուծանիլ. քայքայիլ.


Տրտմաբար

adv.

sadly, sorrowfully.

· Calfa

NBHL (1)

Տրտմութեամբ. տրտում գոլով, տրտմելով, եւ Տրտմական.


Տրտմագին

adj.

much afflicted, sad, melancholy, oppressed with grief;
unpleasant, afflicting, grievous.

· Calfa

NBHL (1)

λυπηρός tristis. Կարի տրտում, եւ տրտմական, տխրական. եւ Տրտում սրտիւ.


Տրտմալի

cf. Տրտմալից.

· Calfa

NBHL (2)

ՏՐՏՄԱԼԻ ՏՐՏՄԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ տրտմութեամբ. տրտում յոյժ, եւ տրտմական. առիթ տրտմութեան, տրտմագին. տխրական. տխրեցուցիչ.

Յայսմ տրտմալից պանդխտական կեանս. (Խոսր.։)


Տրտմալից

adj.

full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.

· Calfa

NBHL (2)

ՏՐՏՄԱԼԻ ՏՐՏՄԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ տրտմութեամբ. տրտում յոյժ, եւ տրտմական. առիթ տրտմութեան, տրտմագին. տխրական. տխրեցուցիչ.

Յայսմ տրտմալից պանդխտական կեանս. (Խոսր.։)


Տրտմահալած

adj.

care-dispelling, comforting.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ դրախտին հալածեալ սրովբէական սրովն ... իսկ աստ տրտմահալած հուրն ազգէ կնոջն զբացակայումն սրովբէին. (Գր. սքանչ. յար.։)


Տրտմահաղորդ

adj.

mingled with sadness.

· Calfa

NBHL (1)

Հաղորդ տրտմութեան՝ իբրու կից ընդ տրտմական ցաւոց. ցաւագին. դառն.


Տրտմութիւն, ութեան

s.

sorrow, chagrin, affliction, dejection, sadness, melancholy;
cf. Ընկղմիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Առ ի՞նչ է քոյ այդ մեր տրտմութիւնդ։ Նստոյց ի սուգ տրտմութեան զամենայն զօրականսն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)

λύπη, τὸ λυπηρόν tristitia, dolor, moeror, maestitia κατήφεια vultus remissus κλαυθμός fletus. Տրտմելն. տրտումն գոլ. տխրութիւն. թախծութիւն. ցաւագնութիւն. ցաւ. վիշտ. հոգ. առիթ տրտմելոյ. իրք տրտմականք.


Տրտնջանք

s.

cf. Տրտունջ.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյնպէս եւ սոքա զմարմնական փափկութիւն՝ մաղկտալով եւ տրտնջանօք. (Լմբ. իմ.։)


Տրտում

adj. adv.

sad, sorry, afflicted, chagrined, melancholy, dull;
sadly;
— լինել, to be sorry, grieved, to have one's heart full of affliction or sorrow.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ իբրեւ Տտմական. տրտմալից.


Տրտունջ, տրտնջոյ

s. adj.

complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel;
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.

· Calfa

NBHL (1)

ՏՐՏՈՒՆՋ ա. γογγύζων murmurans եւ բայիւ καταγογγύζω obmurmuro. Տրտնջօղ, տժգոհ. եւ տրտնջական.


Տրցակ, աց

s.

bundle, bunch;
— խոտոյ, truss, bottle;
— փայտի, faggot, bundle of wood;
— մագնիտական, pencil of magnetic rays;
առնել տրցակ or տրցակեմ, to truss, to tie in a bundle, to bottle, to bind up in faggots.

· Calfa


Տօթանամ, ացայ

vn.

to be consumed by heat, to burn.

· Calfa

NBHL (1)

Ձիւնաբեր ամարայնի տօթացելոյ օգնական է յն. κατὰ καῦμα per aestum. ընդ տօթն. այսինքն ի տօթաժամու։


Տօնախմբութիւն, ութեան

s.

celebration of a feast, solemn reunion, solemnity, festivity, festival, solemnization, feast, commemoration, holiday.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն տօնախմբութիւնք վկայից հրաշալիք են։ Ո՞ւր են տօնախմբութիւնք քո, եւ ամսագլուխք։ Տարեւորական տօնախմբութեամբ պատուին։ Միով գեղապարտութեամբ զգեղաշխարհիկն զայն տօնախմբութիւնկատարեն. (Ոսկ. կուս.։ Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)


Տօնակարգ

s.

regulations concerning a feast-day.

· Calfa

NBHL (1)

Կարգ տօնի նշանակեալ յեկեղեցական գիրս.


Տօնամակ, աց

s.

church-calendar, table of lessons for the day;
lectionary, service-book.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշատակարան տօնից տէրունականաց եւ սրբոց աստուծոյ. զոր ես գրիգորիոս յաւելի ... ընտրեալ ի տօնամակաց յոքունց զսակաւս ... եւ մեք աշխատեալ զայսպիսի համառօտահաւաք տօնամակս գրեցաք ի պայծառութիւն եկեղեցւոյ, զոր ընթերցցի ի նմա՝ ժամու սոսկալի պատարագի։ Ծանուցանեմ ձեզ վասն սուրբ կտակիս՝ տօնամակի եկեկղեցւոյ սրբոյ. (Գր. վկ. եւ Կիր. վարդապետ. յիշ. հին ճշ.։)


Տօնապատճառ

s.

book or treatise on feast-days.

· Calfa

NBHL (1)

ՏՕՆԱՊԱՏՃԱՌ կամ ՊԱՏՃԱՌ ՏՕՆԻՑ. cf. ՏՕՆԱՆԱՄԱԿ. Անուն մատենին, ուր լինին ճառք մեկնողականք ի վերայ տօնից եւ պահոց՝ հանդերձ մեկնութեամբք ընթերցուածոց, ի զանազան յարմարեալ յայլ եւ այլ դարս։ (Յիշատ.։)


Տօնացոյց, ցուցի

s.

calendar of feasts or high days, ordo, directory, rubric.

· Calfa

NBHL (2)

Աւետարանացոյց, եւ տօնացոյց, եւ կարգաւորութիւն, եւ հրահանգ տէրունական տօնից. (Տօնաց.։)

calendarium ἑφημερίς ἑπιμήνιος, ἠμερολόγιον . որպէս լտ. Ցուցակ տօնից եւ տօնական պաշտամանց, իբր օրացոյց եկեղեցական. կաղանդացոյց.


Տօնեմ, եցի

va.

to feast, to keep holiday, to celebrate, to solemnize.

· Calfa

NBHL (1)

Տօնեցէ՛ք զդա տօն տեառն յազգս ձեր։ Օրէն յաւիտենական տօնեցէ՛ք զդա։ Տօնեսջի՛ք զնա տօն տեառն զեօթն օր տարւոյն։ Ուտէին եւ ըմպէին, եւ տօնէին ամենայն աւարօքն մեծամեծօք.եւ այլն։


Ր (ré)

s.

the thirty second letter of the alphabet, & the twenty sixth of the consonants;
five thousand, five thousandth;
It is sometimes confounded with ռ, as : մրմռամ — մռմռամ, ձմեռն — ձմերան. Also with the լ & ղ letters, as : բելիար — պէլիալ. And also with the յ : աներկբար — աներկբայ;
It is sometimes redundant in words, for example : բարժանեմ — բաժանեմ;
There are but few words which commence with this letter, & those are either abbreviations or foreign words, it is rather used as a medial final.

· Calfa

NBHL (3)

Տառ բաղաձայն՝ կիսաձայն, նուազ քան Ռ. զի սկսանի տալ իւրեւ զձայն ինչ իբրեւ զայն, այլ մեղմ եւ անոյշ իբրու կէսն նորին. զի այն թաւ է, եւ սա լերկ կամ նուրբ, եւ նա՛յ. զի եւ ըստ Հին քերականի

Յայլ լեզուս յաճախեալ է ռ կամ ր որպէս ի մէջ բառից, նոյնպէս եւ ի սկզբան եւ ի վերջէ. այլ ի մեզ միշտ դնի ի մէջն, կամ ի վերջն. իսկ սկզբնաւորեալքն ր կամ ռ տառիւ են այլազգական բառք, թէ չիցեն կրճատեալք ի հայկական բառից.

Ր. ՟ր. Իբր նշան համարողական է՝ Հինգ հազար։


Րախճան

cf. Խրախճան.

· Calfa

NBHL (3)

Րախճան՝ պատճառ հաշտութեան տեառն անսկզբան ընդ ծառայն սխալական՝ նշանդ խաղաղութեան։ Րախճան պերճալի, կոչումն ընտանի. (Նար. խչ. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)

Որպէս ա. Խրախճանական, կամ ուրախ՝ իբր հրաւիրեալ ի խրախճան.

Րախճանիցն անձանց տրամականացն կրիւք. (Շ. տաղ.։)


Րակերտ

cf. Հրաշակերտ.

· Calfa

NBHL (1)

Րակերտ էին արարչութեան՝ եւ փրկական տնօրէնութեան։ Րակերտ ի նա (կամ րակերտեա՛) համասեռիցս ելս՝ ըստ քեզ վերաբերիլ յառ ի քէն ծագումն. (Շ. այբուբ. եւ Շ. տաղ.։)


Րահետ

cf. Արահետ.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Արահետ. արահետական.

Րահետ սլացմամբ՝ լուսաթռիչ գնացիւք (խաչն վարագայ՝) դիմեալ յաշխարհ վասպուրական. (Գանձ.։)


Րամ, ի, ից

s.

cf. Երամ.

· Calfa

NBHL (1)

Րամիցդ երկնայնոց։ Րամից բոլորից տիրապէս աստուած՝ պետական։ Ւիւսեալ րամից դասուց սրբոց. (Ժմ.։ Շար.։)


Րամեմ

va.

cf. Երամեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Երանականացս արժանացո՛ դասուց, րամեա՛ ընդ նոսին զմեզ ի լուսոյ խորանսդ. (Տաղ.։)

Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)

Րամեալ ընդ հովուացն՝ տան աստուծոյ փառք ի բարձունս։ Րամեալ մաքրութեամբ՝ հաղորդ լիցուք ծնիցելոյն. Րամեալ միայնոյ (այսինքն միասնական) երրակին լուսոյ. (Գանձ.։)


Րոտեմ, եցի

va.

to assemble, to reunite;
to beseech, to beg;
to drive away.

· Calfa

NBHL (1)

Րոտեա՛ զերկունս թախծական, զոր մանկանըն ձեզ ծընան. (Շ. մխիթ.։)


Ց (tzo)

s. prep.

the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.

· Calfa

NBHL (2)

Ց. Նախդիր տրականի. որպէս ի, յ, առ.

Ց. Կազմէ զյոքնակի սեռական՝ փոխելով զուղղականին զտառն ք, ի ց.


Ցածանամ, ացայ

vn.

to go down.

· Calfa

NBHL (1)

Զի առ հարաւ ցածանալով՝ խոնարհական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Ցածուն, ծնոց

adj.

humble, meek, modest, moderate, sober, good;
low, lower;
— վայրք, lowlands;
— խորհուրդ, wise or prudent counsel.

· Calfa

NBHL (1)

ՑԱԾՈՒՆ. որպէս Ցածնագոյն. պարկեշտական. զդաստական. զգօնական, խոհական.


Ցակն, կան, կանք

s.

want, need, indigence, poverty, misery.

· Calfa

NBHL (1)

Թուի արմատ Ցանկանելոյ, որպէս Ցականումն. կարօտութիւն. տնանկութիւն. տառապանք. թշուառութիւն. խեղճութիւն.


Ցամաքաթեւ

adj. adv. without turning a hair, safe & sound.

· Calfa

NBHL (1)

Օրէն է նաւի զամենայն յինքն ամփոփելով՝ ցամաքաթեւ յամենայն աշխարհական ծփանաց կարող լինել ապրեցուցանել. (Կանոն.։)


Ցամաքային

adj.

terrestrial, continental;
dry, arid.

· Calfa

NBHL (1)

γερσαῖος, χερσαῖος terrestris. Սեպհական ցամաքի. ցամաքաբնակ.


Ցայգապաշտօն, տաման

s.

nocturn (religious service in the night).

· Calfa

NBHL (1)

Զկնի ցայգապաշտամանն ընտրեալ ժողովոյն զայր ոմն վանական՝ կամեցան առնել կաթողիկոս. (Կաղանկտ.։)