Definitions containing the research ական : 10000 results

Ուղեկցեմ, եցի

vn.

to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ժամանակի յայնմիկ արէս (հրատն) ուղեկցեալ արեգական, եւ օդք ջերմայինք. (Խոր. ՟Գ. 8։)


Ուղեցոյց, ցուցի

s. mech.

guide, escort;
itinerary;
sector-guide;
— օտարականի, cicerone, guide;
— լինել, to guide, to escort, to conduct.

· Calfa


Ուղեւորեմ, եցի

va.

to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենեսեան ուղեւորեն ընդ տէրունական պողոտայն. (Լծ. եւագր.։)


Ուղղաբոյն

s.

brain-cavity;
skull.

· Calfa

NBHL (1)

Խորշ խորշք մարդոյ մարմին, որպէս անդամք եւ զգայարանք, ուղղաբոյն, աչք, ականջք, սրտին առագաստ, ներքին որովայն. (Մեկն. ծն.։)


Ուղղագնաց

adj. fig.

walking upright;
walking in uprightness, full of rectitude, virtuous.

· Calfa

NBHL (2)

Մարդ կենդանի բանաւոր՝ ուղղագնաց։ Մարդ է ուղղագնաց՝ ծիծաղական. (ա՛յլ ձ. ուղղորդագնաց) (Սահմ. ՟Գ։)

Յառաջագոյն ետես տեսական զօրութեամբն ո՛չ ուղղագնաց առ բարին զկամսն. (Նիւս. կազմ.։)


Ուղղադաւան, ի, ից

adj.

orthodox, catholic.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղիղ դաւանօղ. ուղղահաւատ. ուղղափառ. եւ Ուղղափառական. ողջամիտ.


Ուղղադրիմ

vn.

to become, to befit.

· Calfa

NBHL (1)

Ստաշխն առ սուրբ եկեղեցի ուղղադրի. ուստի մաքուր գործնականն հոտ անոյշ զքրիստոս յինքն ունի. (Վանակ. յոբ.։)


Ուղղախոհ

cf. Ողջամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Կանոնական ուղղախորհաց խոստովանութիւն. (Սանահն.։)


Ուղղախօս, աց

adj.

speaking well, correctly or justly.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղախօսն փրկի ի զրպարտողացն։ Գիտնական, եւ ուղղախօս ճշմարտաբան. (Լմբ. առակ.։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Ուղղակի

adj. adv.

right;
rightly, directly;
correctly.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ լինէին բաւական ի վճարել անսխալ ուղղակի։ Զորոց գիտէր զհոլովումն ի վատթար կողմն, եւ ոչ ուղղակի ի խորհուրդ ուխտապահութեանն. (Փարպ.։)

Զնա եւ ո՛չ գէթ ճանաչել զիրին զօրութիւն ասացից. եւ յո՛յժ ուղղակի. վասն զի յանձն չարարուեստ՝ իմաստութիւն ոչ մտանէ. իսկ առ պատրաստականս բարւոյն, զուղղակի դարձեալ (ասեմ), զկնի փորձ արկանելոյ՝ ուրախ առնէ պտղովն. (Սարկ. ուսմ.։)


Ուղղանկիւն

s.

orthogon, rectangle.

· Calfa

NBHL (2)

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)

ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆ ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆԻ. ὁρθόγωνος, -ον rectangulus, -um ὁρθογώνιος, -ον rectangularis, -re. Որոյ անկիւնն է ուղիղ. ձեւ երկրաչափական՝ կազմեալ ուղիղ անկեամբք.


Ուղղանկիւնի, նւոյ

adj.

orthogonal, rightangled, rectangular.

· Calfa

NBHL (2)

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)

ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆ ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆԻ. ὁρθόγωνος, -ον rectangulus, -um ὁρθογώνιος, -ον rectangularis, -re. Որոյ անկիւնն է ուղիղ. ձեւ երկրաչափական՝ կազմեալ ուղիղ անկեամբք.


Ուղղապէս

adv.

right, rightly, well.

· Calfa

NBHL (1)

Ուստի ուղղապէս ունի (ասելն), ապականեն զբարս քաղցունս բանք չարք. (Բրս. չար.։)


Ուղղափառ, աց

cf. Ուղղափառհաւատ.

· Calfa

NBHL (1)

ὁρθόδοξος cujus recta est sententia de religione, orthodoxus, sanus, -a, -um. (իբր ուղղավարկ, կամ որում փառք է ուղիղն, ըստ կրկին նշ. յն. օրթօ՛տօքսոս. այն՝ որ ունի զուղիղ կարծիս) Ուղղադաւան. ուղղահաւատ. ողջամիտ. եւ ողջմտական. տե՛ս եւ ՈՐԹՈԴՈՔՍ.


Ունակացուցանեմ, ուցի

va.

to habituate, to accustom.

· Calfa

NBHL (1)

Տարրացուցանել. ստանալ. առնել ինքեան որպէս բնաւորական.


Ունակութիւն, ութեան

s.

cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.

· Calfa

NBHL (2)

Խորշել ի մոլորական ունակութենէ համբակաց. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)

Ունակութիւն աստանօր ոչ որակութեան իրիք յարամնայի է նշանական, այլ ըստ ունելոյ յարաձգութեան, այս ինքն կալման»։


Ունայնաձեռն

adj. adv.

empty-handed;
with empty hands.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ երեւեսցիս առաջի տեառն աստուծոյ քում ունայնաձեռն։ Մի՛ մտցես ունայնաձեռքն առ սկեսուրն քո։ Ելանէին ի մարտ պատերազմի պատերազմական գործեաւ ... օգնել դաւթի ոչ ունայնաձեռն. (Օր. ՟Ժ՟Զ. 16։ Հռութ. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 33։)


Ունայնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ունայնասցի վաստակն աշխատութեան փրկականդ կրից. (Նար. ՟Հ՟Ը։)


Ունայնապարծ

adj.

vain, proud, vainglorious.

· Calfa

NBHL (1)

Սնապարծ. սնապարծական.


Ունայնափառ

adj.

vainglorious.

· Calfa

NBHL (1)

κενόδοξος inanis gloriae vel sententiae studiosus. Սնափառ. զրափառ. եւ Սնապարծական.


Ունդակեր

adj.

feeding on legumes, vegetarian.

· Calfa

NBHL (1)

Ունդակերս՝ զգաստացեալս՝ պարկաշտականս. (Ագաթ.։)


Ունելութիւն, ութեան

s.

possession, dominion.

· Calfa

NBHL (1)

Յամի ունելութեան տաճկաց զհայկական աշխարհս. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Ունծայ, ի

cf. Ունկի.

· Calfa

NBHL (1)

(Ուր Լծ. նար.) ընթերցեալ Ունդի, մեկնէ որպէս զսեռական Ունգ բառին, յասելն.


Ունկնախից

adj.

shutting one's ears;
disobedient, contumacious.

· Calfa

NBHL (1)

Իժիս եւ քարբիս ունկնախից եւ լսելափակ անլուր ականջացս. (Նար. ՟Զ։)


Ունկնամուտ

adj. s.

entering by the ear;
earwig, forked-tailed insect.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԱԿԱՆՋԱՄՈՒՏ. Ճճի վնասակար բուսոց՝ երկճղի տաամբ իբր մկրատաւ. որ եւ կարէ մտանել ընդ ականջս. անկաճմտուք. ... իտ. forfecchia.


Ունկնդիր, դրաց

s. adj.

auditor, listener, hearer;
listening, obedient, docile, submissive;
—ք, auditory, audience, the public.

· Calfa

NBHL (1)

Կոդրատոս՝ առաքելոցն ունկնդիր». այսինքն ականջալուր աշակերտ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Ունչատ

adj.

noseless.

· Calfa

NBHL (1)

Միականի, կամ ունչատ, կամ ձեռնադ. (Կանոն.։)


Ունջ, ընջոց, աց

s.

the inner side;
bottom;
earth;
root;
յ— բերդին, under the castle walls;
յ— լերին, at the foot of the mountain;
ընդ — տանել զոք, to drag a person along the ground;
ընդ — տանել զլերինս, to raze the mountains to the ground, to level with the earth;
բրել զ—ս այգւոյ, պատառել զ—ս որթոյ, to dig about the roots of vines.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականէին զայգին, եւ բրէին, պատառէին բազում ունջս որթոյ։ Ո՞վ են լերինքն այն, զոր դուն ընդ ունջ տանէիր». այսինքն հիմնայատակ առնէիր. (Բուզ. ՟Դ. 8. 54։)


Ուշաբերեմ, եցի

va.

to recall to mind, to remember, to remind of;
to cause to recover from a swoon, to cause one to come to again.

· Calfa

NBHL (3)

Երկայնամիտ լինէր (ի ցաւս), եւ ուշաբերեալ ասէր, եթէ տէր ինքն եղեւ ինձ օգնական. (Ոսկ. ես.։)

Նոյն ժամայն ուշաբերեալ յիշեաց զտէրունական բանն. (Ճ. ՟Բ.։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ՈՒՇԱԲԵՐԵՄ ՈՒՇԱԲԵՐԻՄ եցայ. ձ. μνημονεύω recordor եւ φρονήσιν ἕχω, ἁναπνεύω resipisco, respiro. Յուշ բերել զմոռացեալն. յիշել. որոճել. ի միտ առնուլ. եւ Ի միտս՝ յինքն՝ յուշ գալ. անձին զգալ. զգաստանալ. խելաբերիլ. հանդարտիլ. զօրանալ.


Ուշաթափ

adj.

cf. Մտաթափ;
beside oneself, out of one's mind, having lost all sensation.

· Calfa

NBHL (2)

Սուրբ եկեղեցի զխորհրդական ճաշակումն վասն բազում պատճառաց ոչ տայ ուշաթափից. (Մխ. ապար.։)

Ազդումն դիւական անկեալ ի վերայ նորա՝ ուշաթափ անկեալ դնէր. (Արծր. ՟Բ. 4։)


Ուշաթափիմ, եցայ

vn.

to be out of one's wits;
to swoon or faint away.

· Calfa

NBHL (1)

Ազդումն դիւական անկեալ ի վերայ նորա՝ ուշաթափ անկեալ դնէր. (Արծր. ՟Բ. 4։)


Ուշատու

adj.

cf. Մտադիր.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեալ ասաց, օգնականք եւ ուշատու եմք ուրախութեան ձերոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Ուշեղ, աց

adj.

of good memory;
intelligent;
արտաշէս —, Artaxerxes Mnemon.

· Calfa

NBHL (1)

μνήμων memor, bona memoria praeditus, memoriosus, ingeniosus. պ. հուշմէնտ, հուշտար, հուշէար. Զօրաւոր ուշով՝ յիշողականաւ եւ խելօք. յարմար յուսումն. ճարտար. մտաբաց. խելքը բաց, աղէկ յիշողութեան տէր.


Ուշեղութիւն, ութեան

s.

good memory, intelligence.

· Calfa

NBHL (2)

Ճայթումն ամպոցն բաւական է պակուցանել քաղել զուշեղութիւն ոգւոց. (Արծր. ՟Ա. 1։)

Տրամադրեալ անտրամադրական՝ տառին ի սա ուշեղութեան». այսինքն իմաստութիւն հօր իբրու արձանագրեալ ի խաչի. (Մագ. ոտ. խչ.։)


Ուշիմ

adj.

witty, intelligent, ingenious, sensible;
judicious, wary, prudent;
— լինել, to be attentive, wise, sagacious, to attend to.

· Calfa

NBHL (1)

Ուշեղ եւ ուշադիր յուսումն հանճարոյ. մտացի. աջող մտօք. սրամիտ. իմաստուն. խոհական. զգօն. հանդարտ. խելացի, խելօք.


Ուշիմութիւն, ութեան

s.

presence or penetration of mind, readiness of wit, intelligence, sagacity;
acuteness.

· Calfa

NBHL (1)

Զուշիմութիւն ըզգաստական, զհամեստութիւնըն մաքրական. (Կրպտ. ոտ.։)


Ուռամիջակ

adj.

middle-sized.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ ուռքն նմանականք են միջակ. միջասահման ըստ անդամոց ձեռաց եւ ոտից, կամ պարարակ միջով.


Ուռկանեմ, եցի

va. fig.

to fish with a net, to fish;
to take as in a net, to catch, to draw into a snare.

· Calfa

NBHL (1)

Զբանական կոյտս ուռկանեցին. (Նար. առաք.։)


Ուռճանամ, ացայ

vn.

to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.

· Calfa

NBHL (2)

Ի մէջօրէի ամենայն ստորինք ստուերք խորշք ուռճացեալ լուսով առլցեալ լինին։ Որ լուսով աստուածականաւ ուռճացեալ լցար։ Անան. (յհ. մկրտ։ Նար. կուս.։)

Ուռճացեալք հոգեւորական մասամբք։ Պետրոս ուռճացեալ լիապատար հոգւովն սրբով. (Պիտ.։ Անան. ի պետր.։)


Ուռնում, եայ

vn. fig.

to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒՌՆՈՒՄ կամ ՈՒՌՉԻՄ. πρηνής γίνομαι inflatus sum πρήθομαι, ἑξοιδέω, ἁνοιδέω, ὁγκόομαι, χαυνόομαι tumeo, tumesco φυσάομαι sufflor եւ այլն. որ եւ իբր ռմկ. ՈՒՌԵՆԱԼ. Այտնուլ. ի վեր երեւիլ կամ ծաւալիլ եւ դիղանալ քան զբնական դիրս. եւ Փքանալ. ամբարտաւանիլ. հպարտանալ. ուռիլ.


Ուսող, աց

s.

student, studier;
mathematician.

· Calfa

NBHL (1)

Ուսանօղ. աշակերտ. ուսումնասէր. եւ Ուսումնական, որպէս մաթէմադիկոս. μαθηματικός mathematicus.


Ուսումնասէր

adj.

fond of study, of learning, studious, diligent;
lettered, erudite.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԷՐ. ա. իբր Ուսումնասիրական.


Որմիսկ, մսկի

s.

nose-ring or ear-ring.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. ὀρμίσκος monile. Մանեակ՝ որ կախի զքթաց կամ զականջաց որպէս զգինդ.


Որոգայթարան

s.

place full of snares, dangerous place.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ ի պոռնկական որոգայթարանին էր, յայնժամ դիւաց էր ծանօթ. (Ոսկ. ղկ.։)


Որոգայթեմ, եցի

va.

to set or lay snares or traps, to entrap;
to wait in ambush for, to waylay;
to surprise, to deceive.

· Calfa

NBHL (2)

Որոգայթեաց օձն զեւայ։ Սովոր է որոգայթող թշնամին հպարտութեամբ գայթագղեցուցանել զմեզ։ Իրաւունքն ոչ որոգայթէ զնա վասն հեշտախտութեանն։ Այս որոգայթէ զնա ի պատուհաս քաղաքական օրինացն։ Արդարն յորոգայթելն (այս ինքն որոգայթիլն) ի նոյնն՝ անբերելի բոցով տոչորի. (Լմբ. առակ.։)

Թշնամին պատերազմէր որոգայթել զնոյնն ի բնականսն աւելորդօքն. (Լմբ. յանառակն։)


Որոճային

adj.

ruminant, ruminating.

· Calfa

NBHL (1)

Որոճող, որոճողական (կենդանի).


Որոճան

cf. Որոճ.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւանել, եւ ոչ խուզական որոճան որոճել. (Սեբեր. ՟Թ։)


Որոշողութիւն, ութեան

s.

cf. Որոշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)


Որոշութիւն, ութեան

s.

cf. Որոշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Զխորտկացն որոշութիւնս։ Որոշութիւն ունին ըստ քահանայական պատուոյ. (Փարպ.։)


Որոշումն, ման

s.

distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.

· Calfa

NBHL (1)

Ըն ճարտասանութեան կամ քերթողութեան ընդանեգոյն է որոշմունս (այսինքն որոշումնս)։ Որոշումն (յն. կանոն) է տրամաբանական, որ ասէ. (Պերիարմ.։ Սահմ. ՟Ա։)