ԱՐԵԱՆԱՐԲՈՒ եւ ԱՐԵԱՆՀԵՂՈՒԹԻՒՆ. Լաստ. ՟Ի՟Ա. ՟Ի. ըստ այլ ձ. որ ըստ միում օրինակի եդան ի մէնջ Արիւնարբու. Արիւնհեղեղութիւն։

որ եւ ԱՐՏՕՍՐԱԹՈՐ. ԱՐՏՕՍՐԱԾԻՆ. ԱՐՏՕՍՐԱՀԵՂ. ԱՐՏՕՍՐԱՀՈՍ. Որ բղխէ զարտօսր. ուր իցէ հեղումն արտասուաց.

Զորս տեսանէին կողկողագին միշտ եւ արտօսրաբուղխս. (Փարպ.։)

Արտօսրաբուղխ մաղթանք. (Սարգ. վջ։)

Որպէս ափիբերանեալ. լռեալ. անպատասխանի.

Ետես զմեզ անպատասխանիս եւ ափիբերան։ Կան ափիբերան ի պատասխանւոյ. (Լմբ. սղ.։)

Կայ ափիբերան նստեալ զօրէն մեռելոյ. (Համամ առակ.։)

ափիբերան առնել, լինել. cf. ափիբերանեմ

Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմաւոր. յոքնական. բազմապատիկ.

Երկինս, եւ երկնից երկինս՝ բազմաբար ասեն դիրք։ Մին բազմաբար ասի. (Եզնիկ.։)

Չէ՛ մարթ իմանալ, թէ միաբար իցէ, եւ կամ թէ բազմաբար, եւ փոխանակ միաւորին զբազմաբարն դնէ. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)

Ոչ սեռ եւ ոչ տեսակ պարզաբար ասին, այսինքն ո՛չ միայնաբար, այլ բազմաբար. (Անյաղթ ի Պորփ.։)

Միապատիւ է Աստուածականն, եւ ոչ բազմաբար. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)

Բազմաբար բարեաց մտաց բարութիւն եւ լրութիւն սիրոյ առ ի նմանէն ընկալեալ. (Յհ. կթ.։)

ԲԱԶՄԱՅԵՂ ԲԱԶՄԱՅԵՂԱՆԱԿ. πολύτροπος multis modis, multifariam, diversus Պէսպէս յեղեալ՝ յեղյեղեալ. բազմօրինակ. բազմազան. ազգի ազգի.

Բազմայեղ ձեւով՝ յոլովակի անուամբ ստորոգէ զնա. (Ոսկիփ.։)

Բազմայեղ չարութեամբ. (Մէկն. Ղեւտ.։)

Յորմէ անկեալն զանազան եւ բազմայեղանակ հիւանդութեամբ ախտացաւ. (Բրս. չար.։)

Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)

Բազմայեղանակ նախագուշակ մարգարէիցն քարոզութեամբ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)

Բազմաթիւր եւ բազմայեղանակ բարոյիցն. (Խոսրովիկ.։)

Ասացաք, թէ խոտելի էր՝ ե՛ւ առանց օրինացն, ե՛ւս եւ օրինօքն՝ կնոջն բազմայրութիւնն. (Լմբ. առակ.։)

Վասն պոռնկութեան բազմավնաս նենգութիւնք նիւթին. (Յճխ. ՟Ը։)

πολυκτήμων multa possidens, dives, locuples Որ ունի ստացուածս բազումս. մեծատուն. ընչաւէտ. հարուստ.

Աբրահամ բազմաստացուած էր. (Վրդն. օրին.։)

Դիմոկրտոս ... ընչեղ եւ բազմաստացուածոց՝ պարգեւս մեծամեծս առնուլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Որ ունի զբազում արմատս. արմատացեալ յոյժ. շատ արմատ կապած.

Բազմարմատ դժնդակութեամբ՝ պատճառք լինի բազմաց ի կորուստ. (Յճխ. ՟Է. ձ։)

πολυήμερος multorum dierum Բազում աւուրց. ի բազում աւուրց հետէ եղեալ, եւ տեւօղ ընդ բազում աւուրս. շատ օրուան.

Եւ եղիցես իբրեւ զկին մի սգացեալ ի վերայ բազմօրեայ մեռելոյ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 2. (յն. աւուրս բազումս)։)

Մեղքն, որ (ի) հին բազմօրեայ ժամանակեաց հնազանդեն զիս. (Եփր. հռ.։)

Ահա վկայութիւն Աստուծոյ բազմօրեայ. (Սիսիան.։)

Իբրեւ զբազմօրեայ հիւանդ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ի սաստկութենէ բազմօրեայ տքնութեանց կիսամեռք եղեն. (Փարպ.։)

Եօթներեկաւն զաւագսն եւ զբազմօրեայ տօնս բաշխեալ ետ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ոխս բազմօրեայս ունիցի. (Մանդ. ի ցանկն.։)

Կամ մ. Ընդ բազում աւուրս. զաւուրս բազումս. շատ օրերով.

Եւ այնպէս բազմօրեայ հանգուցեալ ի վաստաբեկ աշխատութեանցն. (Կաղանկտ.։)

ԲԱԶՄՕՐԵԱՅ. πολυήμερος longaevus Երկայնակեաց. բազմամեայ. հին աւուրց.

Բազմօրեայ լինիցիս, կամ եղիցիս ի վերայ երկրի։ Եւ ոչ լինիցիք բազմօրեայք ի վերայ երկրին. (Օրին. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Է. լ։)

Բազմօրեայք լինիցիք, եւ աւուրք որդւոց ձերոց ի վերայ երկրին. (՟Ծ՟Ա. 21.) յն. բազմասցին աւուրք ձեր, եւ աւուրք որդւոց ձերոց։

Իբր Բազմաժամանակեայ. πολυχρόνιος longaevus

Բազումժամանակեայք իցեն՝ որ խօսիցին. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 7. յօրինակս ինչ։)

πολυχρονίως longinquo tempore Ընդ բազում ժամանակս. երկան ատէն.

Որ յԱդամայ հետէ բազումժամանակեայ արգելեալ կային. (Կոչ. ՟Դ։)

Զմի զայս ժամու ապաշխարութիւն դորա առաւել ընկալայ քան զբազում ժամանակեայ ապաշխարութիւն այլոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը. ձ. (տպ. զբազմաժամանակեայ։))

ԲԱՄԲԱՍՈՂՈՒԹԻՒՆ ԲԱՄԲԱՍՈՒԹԻՒՆ. λοιδορία, ἕγκλημα convitium, accusatio Բամբասողն լինել, եւ Բամբասանք. լուտանք.

Զի՞նչ է բամբասողութիւն. ամենայն բան կամօք անպատուութեամբ ասացեալ՝ բամբասանք են, թէպէտ նոյն ինքն բանն կարծիցի ոչ լինել թշնամանօղ. (Բրս. հց.։)

Եթէ չար է շնութիւն, հաւասար (չար) առնէ եւ բամբասողութիւնն. (Մանդ. ՟Թ։)

Ոչ եթէ զանձն ազատէ ի բամբասութենէ, այլ զնոսա կամի ածել յուղղութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 17։)

Նախ բանագնաց եղեն, սկսան խօսել ընդ նոսա, եւ ասեն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 33։)

Զանխուլ փութացաւ հասուցանել չարիս՝ բանագնաց ի թշնամիսն ելով. (Պիտ.։)

Բանասիրութեամբ. ուսումնասիրաբար. մտադրութեամբ.

Բանասիրաբար ընթերցի՛ր (ո՛վ հրէայ՝ զմարգարէս). (Պրոկղ. ծն.։)

Ճաշակօղ բանջարոյ. խոտաճարակ. խոտաբուտ.

Լինելով խոտակեր բանջարաճաշակ. (Խոսր. պհ.։)

Զանձն տուեալ քաղցի եւ ծարաւոյ, եւ բանջարաճաշակ կենաց. (Ագաթ.։)

ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.

Զի՞նչ է քերովբիմն. թարգմանի՝ գիտութիւն բազում։ Քաղդէացւոց լեզուովն ասացեալ է քերովբիմ. (Փիլ. ել.։)

Քերովբէք կոչին բազմաչեայք ըստ տեսանողին, որ է յաճախ գիտութիւն. (Շ. բարձր.։)

Եւ կոչի քերովբէն բազում գիտութիւն, եւ հեղումն իմաստութեան. (Վրդն. ել.։)

Քերովբէս զնոսա ասէ, որ թարգմանի յաճախ գիտութիւն կամ հեղումն իմաստութեան ... քանդակագործ արարուած՝ որ ասէ քերոբ. (Նչ. եզեկ.։)

Ձգեաց քերոբ մի զձեռն իւր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ի մէջ հրոյն՝ որ էր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ընդ օծելոյ քրովբէին ետու զքեզ ի լեառն Սուրբ Աստուածոյ։ Ի լեռնէն Աստուածոյ իջոյց զքեզ քերովբն վարսաւոր։ Հրամայեաց քերովբէից՝ բոցեղէն սրոյ շուրջանակաւ պահել զճանապարհս ծառոյն կենաց. (Եզեկ. ՟Ժ. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Ա։ Ծն. ՟Գ. 24։)

Արասցե՛ս երկուս քրովբէս ոսկիս ճախարակայս։ Խօսեցայց ընդ քեզ ի վրուստ ի քաւութենէ անտի ի միջոյ երկուց քրովբէիցն։ Արասցես խորան տասնփեղկեան. քերոբ՝ գործ անկուածոյ գործեսցէս զնոսա։ Արասցես վարդագոյր. գործ անկուածոյ գործեսցես զնա քերուբ. (Ել. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Զ։)

Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)

Սուրն բոցեղէն, եւ քրոբիմն։ Բոցեղէն սրոյն տեսիլ, եւ քերոբիմն. (Եփր. ծն.։)

Եթէ քերովբին, եթէ սերովբին. (Եփր. աւետար.։)

Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)

Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)

Արա՛ աթոռ քեզ երկնային, բազմեա՛ց յոգիս ըստ քրովբէին. (Յիսուս որդի.։)

Եթէ քերովբին, եթէ սերովբին. (Եփր. աւետար.։)

ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.

Զի՞նչ է քերովբիմն. թարգմանի՝ գիտութիւն բազում։ Քաղդէացւոց լեզուովն ասացեալ է քերովբիմ. (Փիլ. ել.։)

Քերովբէք կոչին բազմաչեայք ըստ տեսանողին, որ է յաճախ գիտութիւն. (Շ. բարձր.։)

Եւ կոչի քերովբէն բազում գիտութիւն, եւ հեղումն իմաստութեան. (Վրդն. ել.։)

Քերովբէս զնոսա ասէ, որ թարգմանի յաճախ գիտութիւն կամ հեղումն իմաստութեան ... քանդակագործ արարուած՝ որ ասէ քերոբ. (Նչ. եզեկ.։)

Ձգեաց քերոբ մի զձեռն իւր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ի մէջ հրոյն՝ որ էր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ընդ օծելոյ քրովբէին ետու զքեզ ի լեառն Սուրբ Աստուածոյ։ Ի լեռնէն Աստուածոյ իջոյց զքեզ քերովբն վարսաւոր։ Հրամայեաց քերովբէից՝ բոցեղէն սրոյ շուրջանակաւ պահել զճանապարհս ծառոյն կենաց. (Եզեկ. ՟Ժ. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Ա։ Ծն. ՟Գ. 24։)

Արասցե՛ս երկուս քրովբէս ոսկիս ճախարակայս։ Խօսեցայց ընդ քեզ ի վրուստ ի քաւութենէ անտի ի միջոյ երկուց քրովբէիցն։ Արասցես խորան տասնփեղկեան. քերոբ՝ գործ անկուածոյ գործեսցէս զնոսա։ Արասցես վարդագոյր. գործ անկուածոյ գործեսցես զնա քերուբ. (Ել. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Զ։)

Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)

Սուրն բոցեղէն, եւ քրոբիմն։ Բոցեղէն սրոյն տեսիլ, եւ քերոբիմն. (Եփր. ծն.։)

Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)

Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)

Արա՛ աթոռ քեզ երկնային, բազմեա՛ց յոգիս ըստ քրովբէին. (Յիսուս որդի.։)

ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.

Զի՞նչ է քերովբիմն. թարգմանի՝ գիտութիւն բազում։ Քաղդէացւոց լեզուովն ասացեալ է քերովբիմ. (Փիլ. ել.։)

Քերովբէք կոչին բազմաչեայք ըստ տեսանողին, որ է յաճախ գիտութիւն. (Շ. բարձր.։)

Եւ կոչի քերովբէն բազում գիտութիւն, եւ հեղումն իմաստութեան. (Վրդն. ել.։)

Քերովբէս զնոսա ասէ, որ թարգմանի յաճախ գիտութիւն կամ հեղումն իմաստութեան ... քանդակագործ արարուած՝ որ ասէ քերոբ. (Նչ. եզեկ.։)

Ձգեաց քերոբ մի զձեռն իւր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ի մէջ հրոյն՝ որ էր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ընդ օծելոյ քրովբէին ետու զքեզ ի լեառն Սուրբ Աստուածոյ։ Ի լեռնէն Աստուածոյ իջոյց զքեզ քերովբն վարսաւոր։ Հրամայեաց քերովբէից՝ բոցեղէն սրոյ շուրջանակաւ պահել զճանապարհս ծառոյն կենաց. (Եզեկ. ՟Ժ. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Ա։ Ծն. ՟Գ. 24։)

Արասցե՛ս երկուս քրովբէս ոսկիս ճախարակայս։ Խօսեցայց ընդ քեզ ի վրուստ ի քաւութենէ անտի ի միջոյ երկուց քրովբէիցն։ Արասցես խորան տասնփեղկեան. քերոբ՝ գործ անկուածոյ գործեսցէս զնոսա։ Արասցես վարդագոյր. գործ անկուածոյ գործեսցես զնա քերուբ. (Ել. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Զ։)

Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)

Սուրն բոցեղէն, եւ քրոբիմն։ Բոցեղէն սրոյն տեսիլ, եւ քերոբիմն. (Եփր. ծն.։)

Եթէ քերովբին, եթէ սերովբին. (Եփր. աւետար.։)

Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)

Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)

Արա՛ աթոռ քեզ երկնային, բազմեա՛ց յոգիս ըստ քրովբէին. (Յիսուս որդի.։)

Որ ինչ անկ է քերովբէից եւ պաշտաման նոցա.

Ճոխանայ ի քերովբէական կառսն, եւ նստի ի բարձսն մարիամու. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)

Որ ի վերայ քերովբէական աթոռոց բազմիս. (Պտրգ.։)

Որ նստիս ի կտռս քերովբէականս. (Ժմ.։)

Քերոբէական թեւօք պարածածկեցար։ Աթոռ քրովբէտկան երեւեալ այսօր սիմէոն. (Շար.։)

Քան յաթոռն քերովբէական նստելն՝ առ սրբոցն հանգչելն բաղձալի է նմա. (Նար. երգ.։)

Արի՛ ե՛կ ի տաճար (ո՛վ սիմէոն), ահա հասեալ կամ, զգիրկսըդ ինձ յօրինեա՛ քրովբէական կառք. (Տաղ.։)

Ասստուածեղէն բնութիւն, կամ հոգի։ Ուխտ աստուածեղէն։ Ի միջոյ խորհրդականաց քոց աստուածեղինաց։ (՟Բ. Պետ. ՟Ա 4։ Եւ. ՟Լ՟Ա 3։ Առակ. ՟Բ 17։ Իմ. ՟Ժ՟Բ 5։)

Այսու նմանութեամբք տեսանէին (զԱստուած) մարդք աստուածեղէնք. (Եփր. ծն.։)

Աստուածեղէն շնորհք, խրատ, բան, փառք, բազուկ, իմաստութիւն. կամ արքայութիւն, կամք, կամ կրօնք, օրէնք, գիրք, պատգամք, գանձ. կամ տառ. կամ անձրեւ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։ Փարպ.։ Մագ. ՟Ի՟Զ։ Նար. ՟Լ՟Է։)

Սփռեալ եհեղ ի վայելչութիւն օգտակարագոյն՝ աստուածըմպելւոյն, եւ այլն. (Փիլ. բագն.։)

Աստուածընկալ մարմին զսուրբ աստուածածինն կոչ ։ (Մաքս.)

Այսօր սիմէոն աստուածընկալ՝ երեւեալ աթոռ քերոբէական. (Գանձըն։)

Աստուածընկալ իմացութիւնք։ Ոմն յաստուածընկալ մարգարէիցն։ Աստուածընկալ եւ աստածային օրհնաբանօղ կոչիւր (յեռոթէոս). (Դիոն.։)

Այր աստուածընտիր. (Նար. մծբ.։)

Աստուածիմաստ անձն. (Լմբ. սղ.։)

Ուսուցանեն հարքն աստուածիմացք. (Լմբ. հանգ.։)

Խօսելն Աստուծոյ ընդ մարդկան. խօսք կամ պատգամ Աստուծոյ. բան տեառն.

Վասն աւետարանական աստուածխօսութեանն Յիսուսի. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)

Ի բեմբի աւետարանն զաստուածխօսութիւնն քրիստոսի առ սուրբս ցուցանէ. (Տօնակ.։)

ԱՍՏՈՒԱԾԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Խօսք կամ վարդապետութիւն զԱստուած. աստուածաբանութիւն.

Կամի՞ս ճշմարիտ աստուածխօսութիւն ինչ ուսանել. (Սեբեր. ՟Ե։)

Ոչ խնդայ ընդ Աստուած խօսելովն, խթեալ ի խղճէ մտացն, որ դատէ զնա անարժան աստուածխօսութեան՝ վասն զբաղանացն. (Լմբ. պտրգ.։)

Մի միայն ճշմարիտ որդին Աստուծոյ. միածին բանն Աստուած.

Ոչ այլ իւիք հնար է մատչել առ աստուածորդին, թէ ոչ անմեղութեամբ եւ սրբութեամբ։ Սոքա կատարեցին զկամս աստուածորդւոյն, եւ աստուածորդին ձգեաց զնոսա առ ինքն. (Ագաթ.։)

Զաստուածորդին ի գիրկս իւր բարձեալ մարմնով։ Խայտայր ալեօքն ծերունին աստուածորդւովն ի գիրկս իւր. (Շար.։)

θεότης, τὸ θείον divinitas Էութիւնն Աստուծոյ. աստուածային բնութիւն.

Ի նմա բնակէ ամենայն լրումն աստուածութեան մարմնապէս. (Կող. ՟Բ 9։)

Պարեգօտք Յոսեփու թաթաւեցաւ արեամբ, բայց մարմին նորա ինչ ոչ վնասեցաւ. սոյնպէս եւ զմարմին տեառն մերոյ կալան, եւ ոչ զաստուածութիւն նորա. (Եփր. ծն.։)

Երեք անձինք եւ մի բնութիւն, մի աստուածութիւն. (Ժմ. եւ այլն։)

ԱՍՏՈՒԱԾՈՒԹԻՒՆ. Վարի եւ իբր թանձրացեալ, այսինքն Աստուած.

Առ ձգեաց նախ աստուածութիւնն զյակովբ առ ջրհորն։ Ետես Մովսէս, թէ զօրագոյն է զէնն՝ զոր ետ աստուածութիւն։ Աստուածութիւն յայտնեցաւ ի վերայ զոհից։ Քրիստոս բան Աստուծոյ գոլով, ի Մարիամայ մարդ ծնանի ... յԱստուծոյ, եւ ի կուսէ Քրիստոս։ Մարիամ ծնաւ զաստուածութիւն՝ ամենայն արարծոցս զանհամեմատելին. (Եփր. ծն.։ Եփր. ել.։ Եփր. ղեւտ.։ Եփր. աւետար. եւ այլն։)

Առ աստուածութիւնն բողոքեցից։ Ապաւինեցայց առ նոյն ինքն աստուածութիւնն. (Պիտ.։)

Դու ինքն աստուածութիւնդ մարդացեալ ըթներցար։ Գովաբանի առ ի նոցանէ սուրբ աստուածութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. կուս.։)

ԱՍՏՈՒԱԾՈՒԹԻՒՆ. Պիտակաբար ասի զսուտ աստուծոց, եւ զախտից պաշտելոց.

Յարմարապէս աստուածութեան որովայնի սպաս տանին. (Ածաբ. ծն.։)

Ընդ որ բարկացեալ յոյժ աստուածուհին. (Պիտ.։)

Էին բագինք աստուածուհեացն՝ իռիասայ եւ աթինայ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Ա.։)

Նոքա եւ զյարութիւնն Աստուած ոմն գոլ կարծէին, իբրու սովորեալք արուս ոմանս աստուածս, եւ էգս աստուածուհիս պաշտել. (Ոսկ. գծ.։)

Զաստուածուհին ի տօնիս ներբողեսցուք ... Ասացից ի սակս աստուածուհոյն. (Պաղտ. տիմ։)

Ո՛չ աղեղանց՝ իբրու ոմանք ամազոնք, արհեստիւ հնարաւորելով, եւ ոչ վահան եւ նիզակ առնելով՝ նմանել աստուածուհոյն (աթենասայ). (Պղատ. օրին. ՟Է։)

Ասաց քրմակինն աստուածուրհեայ. ի բարի ժամու մտեր առ աստուածուրհիս. (Պտմ. աղեքս.։)

Աստուածունակ խաչ, կամ քառադրութիւն (խաչ). (Շ. բարձր.։ Նար. խչ.։)

Աստուածունակ մարմին (կուսի)։ Այս տապան աստուածունակ (սուրբ կոյս). (Ճ. ՟Ժ.։)

Աստուածունակ. իբր Աստուածանման. աստուածային. աստուածապարգեւ. աստոածահաճոյ. սուրբ.

Հաղորդեսցուք աստուածունակ եկաւորութեան. (Մամբը։)

Յաստուածուստ ամենաբարի գանձուցդ։ Յաստուածուստ հնարաւորուեանց. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Խ՟Դ։)

Աստուածուրաց այր, կաս մարդիկ, խաբեբայ. (Փարպ.։)

Վասն սուտ եղբարց աստուածուծացից. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)

Եւ ազդեցաւ այն բռնաւորին՝ յուլիանու աստուածուրացին. (Գանձ.։)

Ի բաց թողուլ զաստուածուրաց մոգութեանն դէն. (Կաղանկտ.։)

θεοσέβεια, εὑσέβεια dei cultus, pietas Պաշտելն զԱստուած. պաշտօն ճշմարտին Աստուծոյ՝ ուղիղ հաւատով, եւ բարի գործովք. բարեպաշտութիւն. երկիւղածութիւն. տե՛ս (Ծն. ՟Ի 11։ Յոբ. ՟Ի՟Ը 28։ Բար. ՟Ե 4։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ 10։ ՟Դ 7 եւ այլն.) որպէս եւ Աստուածապաշտութեամբ. իբր յն. բարեպաշտաբար. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ 12։)

Լցաւ երկիր աստուածպաշտութեամբ քով. (Ագաթ.։)

Ընտրեցաք զմահ աստուածտուածապաշտութեամբ քան զկեանս ուրացութեամբ. (Եղիշ. ՟Գ։)

Գլուխ ամենայն առաքինութեանց աստուածապաշտութիւն է. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)

Աստուածպետական Սուրբ հոգի. (Զքր. կթ. մկրտ. (զոր մարթ է իմանալ եւ առանց բարդութեան.)

Րամից բոլորից տիրապէս աստուածպետական։)

Աստուածպետականին բնութիւն ծածկեալ է յեղականացս. (Շ. հրեշտ.։)

Մի՛ կարծեսցուք եւ աթոռս նիւթեղէնս աստուածպետութեան։ Գերագոյնն էութեամբ աստուածպետութիւնն. (Դիոն. երկն.։)

Կառավար վարուց բարութեան աստուածասիրութիւնն է. (Յճխ. ՟Ե։)

Աստուածսիրութե միանգամայն եւ ուսումնասիրութեան ըմբռնեալ ցանկութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Աստուածտեսութեանն Յակովբայ կցորդ. (Լմբ. սղ.։)

Յաստուածտեսութեանցն բարձրութեանց. (Մաքս. ի դիոն. (իբր տեսական կամ հոգեւոր քաղաքավարութիւն։))

Արժան էր զերկնաւոր զայս աստուածտեսութիւն ոչ տալ լռութեան. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։ (իբր տեսիլ ցուցեալ յԱստուծոյ)։)

Իբր Աստուարաբար. աստուածավայելչաբար.

Կամ Յայսմ բանէ. ի բանէ աստի. բանիւս այսուիկ. յայսմանէ.

աստուստ տեսեալ զտանջողականն կշտամբութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Թ։)

Մինչեւ համբարձեալ աստուստ առաջի Քրիստոսի կացցես. (Կլիմաք.։)

Զպտուղն աստուստ բացատրեաց մեզ, քանզի որ զձեզ ընդունի ասէ, զիս ընդունի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 26։)

ԱՍՏՈՒՍՏ. իբր Աստ. աստանօր. յայսմ վայրի. յայսմ կողման կամ յայս կոյս.

Նա եւ մեր իսկ բանս աստստին սմին վկայեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

(իսկ ասուի եւ ասուոյ՝ են կրկին սեռական, եւ ածական՝ իբր ասրեղէն) ἕριον lana Բուրդ ոչխարաց. գեղմն. գզաթ. մանաւանդ կտրեալ եւ մաքրեալ՝ սպիտակափայլ. որպէս եւ հանդերձն ասրեղէն։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է 14։ Առակ. ՟Լ՟Ա 13։ Ես. ՟Ա 18։ եւս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 53։)

Ասրով եւ կաթամբ. (Շ. բարձր.։)

Յասրոյ, եւ ոչ ի կտաւոյ. (Լմբ. պտրգ.։)

Յասուն սպիտակութիւն. Ածաբ. մկրտ.։ եւ Անան. նին.։

ἑριουργός lanificus Որ գործէ գործէ գործ ասրեղէն. Բրդե բան շնիօղ.

Ասրագործ ոմն գործէր ի տան նորա։ Մղեալ ընկէց զասրագործն ի վերուստ ի վայր. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Գ։)

ԱՍՐԵԱՅ ԱՍՐԵՂԷՆ εἱρίνεος, ἑροῦς laneus Որ ինչ է յասրէ. ասուի. ասուեայ. ասուեղէն. Բրդէ, բրդղէն.

Նիւթք մետաքսէնց, ստեւք ասրէից. (Նար. մծբ.։)

ԱՍՐԵԱՅ ԱՍՐԵՂԷՆ εἱρίνεος, ἑροῦς laneus Որ ինչ է յասրէ. ասուի. ասուեայ. ասուեղէն. Բրդէ, բրդղէն.

Նիւթք մետաքսէնց, ստեւք ասրէից. (Նար. մծբ.։)

Ասացուած. ասութիւն. բան. խօսք.

Ներբողականց ի մէնջ արժանիեղեն ասից։ Ո՞վ մեզ օգնեսցէ, ախտակցելով ասիցս. (Խոր. ՟Ա 2։ ՟Գ 68։)

Ոչ զարարիչն յայտ առնէ, այլ զնիւթ եւ զատաղձ ինչ՝ յորմէ լինիցի։ Ոչ նիւթն եւ ատաղձ արոեստաւորացն իցէ ... Ամենայն նիւթք եւ ատաղձք եդան առաջի յԱստուծոյ, եւ արուեստն ի մտաց մարդկան ծնաւ. (Սեբեր. ՟Ե. ՟Գ։)

Ապա թէ ոք ատաղձագործ հիւսն (յն. մի բառ) զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ՝ քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նրոա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ 11։)

Խածանել ատամացի, կամ ծակոտել ատամամբք. խածխծել.

որ եւ ԱՏԱՄՆԱՏԻ. Ատամամբք. ակռաներով.

Ատամացի առնուն, եւ եղնգամբքն եւս մաքառիցին. (Իսիւք.։)

ὁδούς dens Ոսկր շարադասեալ ի լինդս բերանոյ ի պէտս ծամելոյ զուտելիս. որ ի գազանս ասի եւ ԺԱՆԻՔ. տե՛ս եւ ԺԱՅՌ, յորմէ Ժօռատ. ակռա, կեռիք. թ. (լծ. հյ. ծամ, ծամել)

Տղայք բնաւորեցան յեօթներորդ ամսեանն հանել ատամունս, եւ յեօթն ամին փոփոխել. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)

Ընդ ատամունսն տալով պատասխանի. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ե։ Քերթողական է հոլովս.)

Եւ անդ կրճտել խիստ ատամօք. (Շ. այբուբ.։)

ԱՏԱՄՆ ԱԾԵԼ. իբր Ատամացել.

ԱՌՆՈՒԼ ՅԱՏԱՄՈՒՆՍ. իբր նովին մտօք.

Առեալ զմարմինս իմ յատամունս իմ. (Յոբ. ՟Ժ՟Գ 14։)

Հրամայեաց ատամնախիլ առնել. եւ բժիշկն զգործիսն ի ձեռն առեալ, սակաւ խլել զառամունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)

Որ ինչ կարծրութեամբ կամ թթուութեամբ խանգարէ եւ անգործ առնէ զատամունս.

Յազոխանալ հարցն՝ ատամնառութիւնն պէսպէս բարկութեամբ՝ որդեացն պատահեսցի. (Վրք. ոսկ.։)

Երանի՛ թէ իբր զհմակեր գազան ատամնացի զմիմեանց միս ոչ ծախէաք. (Խոսր. պտրգ.։)

ὁδοντοφυοῦν dentibus praditus Որոյ բուսեալ են ատամունք. ունօղ ատամանց. ակռա ունեցօղ.

Ի՞բր ժօռատ, եւ կամ ատամնաւոր ասիցի. (Անյաղթ հակակ.։)

Տեղի կամ ժողովարան դատաստանի. բեմ. հրապարակ. դատաստան. եւ Նոյն ինքն ժողովն դատողաց. բազմութիւն ժողովելոց. ... Որպէս յն. κριτήριον tribunal եւ judicium

Ատեան նստաւ եւ դպրութիւնք բացան։ Ատեան նստցի։ Դարձա՛յք անդրէն յատեան։ Զկամար աթոռոցն ուր դատէր ի կամարի ատենին։ Ոչ էք արժանի անարգ ատենից. եւ այլն։

Հան զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա եւ հակառակութիւն. զի յորժամ նստիցի յատենի, զամենեսեան անարգէ։ Եթէ հարկանես զանզգամ ի մէջ ատենի։ Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Պարտաւոր լիցի յատենի։ Մատնեսցեն զձեզ յատեան։ Քահանայապետքն եւ ամենայն ատեանն։ Ժողովեցին քահանայապետքն եւ փարիսեցիքն ատեան։ Հրամայեցին նոցա արտաքս քան զատեանն ելանել։ Կոչեցին միաբան զատեանն։ Ածեալ զնոսա կացուցին յատեանն։ Գնացին խնդալով յերեսաց ատենին։ Զգացուցէ՛ք հազարապետին հանդերձ ատենիւ, եւ այլն։

Սոցին հանգոյն եւ յայլ գիրս պէսպէս առմամբ.

Լցեալ էր ամենայն ատեանն արամբք. (Փարպ.)

Առանցլ հարց եւ փորձ ատենի կոտորել զսուրբ արսն. (Յհ. կթ.։)

Յատենից ի բանտից եւ յամենայն տառապանաց զանձն ազատիցէ։ (Ոսկ.մ. ՟Ա 16։)

Ժողովուրդ (այսինքն ժողովարան) աստ զերբրայեցւոց ատեանն կոչէ. (անդ։)

Ատեան կազմել։ Ատեան գործեալ հրապարակակոյտ ամբոխիւ. (Յհ. կթ.։ ՟Ա. Ճ։)

Անսովոր է հոլովդ՝ ատեանաւ. իբր ատենիւ.

ԱՏԵԱՆ. Մէջ տաճարի, առաջի բեմին. կամ Վերնայարկ եկեղեցւոյն.

Միաբան յատեանն ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ, խնկօք եւ մոմեղինօք։ Յատեան ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ եւ մոմեղինօք եւ ամենայն զարդուք մինչեւ ասի հայր գթածն. եւ ելանեն նոյն զգեստիւն ի դուրս, եւ այլն. (Տօնաց. ստէպ։)

Բան ինձ շնորհեա՛ ի յատենի բազմութեան. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)

μισητός qui odio habetur, odiosus, odibilis, invisus Որ ինչ ոչ է սիրելի. ատեցեալ. կամ արժանի ատելոյ. արաբ. ատիւ, ատիւվվ

ԱՏԵԼԻ. μισητής իբր μισών osor, odio habens Ատեցօղ. թշնամի. չարակամ. բարիատեաց.

Եթէ ատելի բարւոյ, եւ սիրող չարի իցէ մարդն. (Շ. հրեշտ.։)

Ատելին բարեաց սատանայ. (ՃՃ.։)

μίσος odium Ատելն. զզուումն. ոխակալութիւն. թշնամութիւն. հակառակութիւն. արաբ. ըտվէգ. ադավէթ

Հատուցին ատելութիւն փոխանակ սիրոյ իմոյ։ Դարձո՛ զսիրտ նորա յատելութիւն թշնամւոյն մերոյ։ Ատելութեամբ (յն. ատելաբար) ընդունէին զօտարս. եւ այլն։

Ատեսցուք ատելութեամբ զատելութեանցն արժանաւորսն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Ի յայնմանէ՝ վաշխառութիւն, եւ ըզմիմեանս ատելութիւն. (Շ. այբուբ. ՟Ա։)

Որով ատեցաւ յԱստուծոյ, եւ ատեաց զնա. (Լմբ. սղ.։)

Ատեցողացն զբարիս. (Յհ. կթ.։)

Ուստի բարկութեամբ ատեալ՝ ետու զնոսա գերի. (Լմբ. ովս.։)

Գրութիւն ատենական բանից. դիւան. արձանագրութիւն. օրէնք.

Դպիր ատենի. դպրապետ. որպէս յն. ի սուրբ գիրս ՝ γραμματοεισαγωγεύς litterarum instituor, magister

σύνεδρος consessor Իշխան ի թուոյ բազմելոցն յատենի, իբր դատաւոր, խորհրդական, դպիր.

Ատենակալ թարգմանի ի գիրս Մարթինի ՝ եւ լատին ձայնս դռի՛պունուս. որ է Տրիբուն. զի դռիպո՛ւ է ատեան. իսկ դռի՛պուս, ցեղ։

Մերթ իբր Ատենական.

Ատենակալ բանախօսութիւն. (Կոչ ՟Ժ՟Ե. (ա՛յլ ձ. ատենախօսութիւն)։)

Իշխանութեամբ, որ զամենայն զատենականն հաստատութիւն եւ զօրութիւն ունի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ի տեսարանի, եւ յատենական նահատակութիւնս։ Յատենական բանտի կապեալ երկու ամս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)

Ատենական խօսք. (Վերնագր. Լմբ. ատ.) որպէս Ժողովական. synodalis

δικανικός judicialis, forensis Մին յերից ճարտասանական հանդիսից յատենի՝ ի ջատագովել կամ յամբաստանել փաստաբանին զոք կամ զգործ ինչ.

Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս. յատենականն, եւ այլն։ Ատենականն վասն անցեալ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի ամենայն որ դատէ, վասն այնոցիկ դատէ զորս գործեաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)

Սերմունք ատոքացեալք։ Ատոքացեալ տեսցուք զբոյս ոճոյ։ Վասն այսորիկ առ սակաւ սակաւ յաստուածեղէն սեզանոյ աստի առեալ ձեզ ջամբեմ, զի եւ դուք քաղցրագոյն ատոքասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 1. եւ 3։)

Սկսաւ որոմն մեղաց յերկրի մեր ատոքանալ. (Լմբ. ատ.։)

Ատոք տեսլեամբ. Ատոքատեսսիլ պտուղք.

Ատոքացո՛ բարերարութեամբ քով, պարարտացո՛ սիրւով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)

Որպէս կորդ երկիր, զի ատոքացուցանէ զսէզն. (Լմբ. ովս.։)

Մատուսցէ զատոքութեանն բերրի զպտուղ ցուցանիցեն. (Ագաթ.։)

Պտղաբոյծ ատոքութիւն։ Վտիտք ատոքութեամբ. (Փարպ.։)

Ատտիկեցիս ըստ վատթարութեան, այլ ոչ ըստ բարեբաստութեան. (Նար. ՟Կ՟Ե։)

Ատտիկեցի եւ ողբերգական առասպել ասես, ո՛վ վեհագոյն. (Պղատ. մինովս.։)

πεπυρώμενος. ignitus. Շէկ իբրեւ զկրակ. հրատեսիլ. հրացեալ. շանթացեալ.

Ոսկէճաճանչն, եւ հրաձեւն եւ ատրաշէկն, եւ պատուականն խոհականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)