to thicken, to grow thick;
to grow hard;
to curdle, to coagulate, to clot;
to augment, to increase, to accumulate;
— ի մարմնի, to become incarnate;
թանձրացաւ սիրտ ժողովրդեանս, this people's heart is waxed gross;
թանձրանայր աղաղակն, the uproar increased;
the fear redoubled.
· Calfa
Առ ի յոյժ թանձրանալ դիականցն։ Խաւարն արտաքին թանձրացեալ պահի նոցա. (Եղիշ. ՟Զ. եւ ՟Գ։)
Օրըստօրէ աճեն չարիքն, եւ թանձրանայ մեղքն. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Մեղք՝ որ ոչն խոստովանին, եւս քան զեւս թանձրանան. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա։)
densely leaved, leafy.
· Calfa
Որոյ թանձր եւ խիտ են սաղարթք, այսինքն տերեւք. խտասաղարթ։ (Վանակ. յոբ.։)
thick-witted, rustic, stupid, half-witted, hard, obstinate.
· Calfa
Ուսանիցին թանձրասիրտքն անհանճարքն։ Թանձրասրտացն, որ միշտ յերկիր եւեթ հայէին. (Ոսկ. ես.։)
that pours, that falls thick like hail, heavy, abundant, closed, compact;
— նեաք, countless arrows;
— ամպք նետից, a shower of arrows.
· Calfa
Թանձր կամ խիտ որպէս զտեղատարափ. անձրեւի պէս սըխ.
thorny, having many hard thorns.
· Calfa
Ցանկ արկանեն թանձրափուշ, եւ պարսպաց բարձրութիւնս առնեն ի սակս գազանաց. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
thickness;
solidity, density, bigness;
concretion, coagulation, condensation;
consistence;
fatness, plumpness;
plenty, abundance;
rusticity, awkwardness;
stupidity, dullness;
— ծերութեան, great old age.
· Calfa
παχύς crassitudo, densitas, pinguedo Թանձր գոլն. չափ լայնութեան եւ խորութեան. հոծութիւն. խտութիւն. ստուարութիւն. բարդութիւն. գիրութիւն. եւ Թանձրամտութիւն. բրտութիւն.
Թանձրութիւն տերեւոց, խոտոց, դիականց, խաւարի եւ միգի. (Փիլ.։ Խոր.։ Եղիշ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Որ խուժադուժ եւս էր տեսանելով քան զմտօքն թանձրութեան (կամ թեամբ). յն. անմտութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 40։)
Ի հնոց թանձրութիւնն դառնալ (յայժմու բարակութենէ սովորութեանց). (Լմբ. առ լեւոն.։)
diarrhoea, looseness;
dysentery;
piles, hemorrhoids;
colic;
fistula
· Calfa
Եղեւ հօրն պոպլեայ ի ջերմ եւ յախտ թանչից հիւանդանալ դնիլ. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 8։)
Հարցէ զքեզ տէր կեղով եգիպտացւոց, եւ թանչիւք. (Օր. ՟Ի՟Ը. 27։)
δυσεντερία, ἔδρα dysenteria, intestinorum tormina, fluxus ventris (լծ. թ. սանճը, խուտուկ). Խիթք աղեաց. որովայնալուծութիւն ծիւրիչ արեամբ չափ. ախտ ընդերաց եւ երաստանի. փորհարութիւն.
Թանչ, ի փորին ցաւ. (կամ թանչի, փորին ցաւ). եւ կեղ կամ կեղտ արտաքուստ։
without, except;
cf. Առանց.
· Calfa
ἅνευ, παρά, δίχα sine, absque, praeter, excepto Առանց. թարց. թո՛ղ ա՛նց. բաց ի. ի զատ, դուրս. մատէ, սըզ. (որպէս եւ լտ. սի՛նէ).
Արդ են թանց սորա սաղմոսքն թուով վեց։ Ո՛չ եթէ առանց մտաց, եւ թանց բնութեան զմերն ընկալաւ ի կնոջէ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։ յորմէ եւ Խոսրովիկ ստէպ. այլ յետին գրիչք սորա դնեն Թարց։)
handkerchief;
towel;
թաշկինակ ռնգաց, քրտան, pocket -;
թաշկինակ պարանոցի, neckcloth, neckerchief;
թաշկինակ մետաքսեայ, silk -.
· Calfa
Թանան զձեռն եւ զթարշինակ այնու. (Մխ. ապար.։)
σουδάριον որ է բառ լտ. sudarium (իբր քրտանց սրբիչ). գրի եւ իբր ռմկ. ԹԱՐՇԻՆԱԿ. պ. տէժք. տիժէք. եւ այլն. Դաստառակ. անձեռոց, երեսսրբիչ.
to mumble, to mutter.
· Calfa
ԹԱՉԵԼ. Բառ անյայտ, կա՛մ որպէս Թազել, այսինքն վազել. եւ կա՛մ Շաչել, շչել, մրմռալ կիսաձայն, եւ կլանել զբանն.
Կայ յաղօթս, եւ սիրտ նորա ոչ զգայ, զոր ինչ ասացին շրթունք նորա ... թաչէ զմիմեանց կնի գոնեա հարիւր (տուն սաղմոսաց). (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
roosting place, perch;
bar, stake for supporting vines;
*swing;
see-saw.
· Calfa
Թառեր հաւուց։ Թառեր դի՛ր, եւ զխաղողն ընտրով զառողջ կուզերն ի թառերն կախէ՛։ Զնուռն եւ զայլ մրգերն թառերով կախեն. (Վստկ.։)
Ուստի եւ ԹԱՌԻԼ ասի՝ Հանգչելն կամ ննջելն հաւուց ի վերայ ոստոց։
πέτακρον lignum, aut asser super quo gallinae dormiunt;
pertica Որպէս թէ տեղի դարելոյ դադարելոյ. Ոստ, ձող, գաւազան՝ եդեալ ի յենարանս երկուստեք, ուր հանգչին եւ ննջեն հաւք եւ թռչունք, կամ կախին ողկոյզք եւ պտուղք ի պահեստ.
faded, tarnished.
· Calfa
Չորեցունց պտուղք վտիտք էին եւ թառամք. (Փարպ.։)
Դոյն ինչ ժամանակ կանաչագեղ եւ զուարճ երեւին, եւ յետ այնորիկ թառամ, ազազուն, եւ տգեղ տեսանին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
to cause to fade, to wither, to tarnish.
· Calfa
ԹԱՌԱՄԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. μαραίνω marcidum vel flaccidum reddo, macero, contabefacio Գրի եւ ԹԱՌԱՄԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. Թարշամեցուցանել. ապականել. հաշել մաշել. խանգարել զգոյն, զլաւութիւն, եւ այլն. թոռմեցնել, թօշնեցնել, մարել.
to fade, to wither, to decay;
to be tarnished.
· Calfa
μαραίνομαι marceo, marcesco, flaccesco, contabesco, exaresco Թարշամիլ. նուաղիլ, շիջանիլ՝ եւ որպէս թէ մեռանել ծաղկանց եւ բուսոց. գունաթափ, ուժաթափ, եւ ուշաթափ լինել. խամրիլ. հաշիլ մաշիլ. ապականիլ, խանգարիլ. թոռմիլ, թօշնիլ, մարիլ.
Բոլորորիւք վարդից պսակեսցուք, մինչչեւ թառամեալիցեն. (Իմ. ՟Բ. 8։)
sigh, groan;
colic, bowel complaint.
· Calfa
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)
Մերթ՝ Ցաւ անբերելի, որ տայ թառանչել. թերեւս որպէս Թանչք.
Որոց եւ թաշկինակն զախտս թառանչանացն հերքեալ բժշկէր. (Տօնակ.։)
ԹԱՌԱՆՉ կամ ԹԱՌԱՉ, ԹԱՌԱՆՉԱՆՔ, ԹԱՌԱՉԱՆՔ, նաց. ἅσθμα, στεναγμός suspirium ardens, gemitus Հառաչանք ուժգին. հեծութիւն ի խորոց սրտէ. յոգւոցհանութիւն. հեւալն. ախ, ահիզար
cf. Թառանչ.
· Calfa
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)
Մերթ՝ Ցաւ անբերելի, որ տայ թառանչել. թերեւս որպէս Թանչք.
Որոց եւ թաշկինակն զախտս թառանչանացն հերքեալ բժշկէր. (Տօնակ.։)
ԹԱՌԱՆՉ կամ ԹԱՌԱՉ, ԹԱՌԱՆՉԱՆՔ, ԹԱՌԱՉԱՆՔ. ἅσθμα, στεναγμός suspirium ardens, gemitus Հառաչանք ուժգին. հեծութիւն ի խորոց սրտէ. յոգւոցհանութիւն. հեւալն. ախ, ահիզար.
to sigh, to groan;
to lament, to weep;
to have a severe colic.
· Calfa
Թառանչիցես եւ հեծիցես ի միջոյ սրտէ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
ԹԱՌԱՆՉԵՄ ԹԱՌԱՉԵՄ. որ ասի եւ ԹԱՆՉԵԼ. στενάζω suspiro, gemo Հառաչել ուժգին ի խորոց սրտէ. հեծել. յոգւոց ելանել. հեւալ. եւ Պէսպէս ձայնս ի վեր տալ ի փորոյն, իբր զգայռելով. ախուվախ՝ ուֆ աման էթմէք.
Ի թառանչելոյ եւ յոգւոց հանելոյ. (Մաղաք. աբեղ.։)
(Արբեցողն) միշտ հեծէ, եւ հանապազ թառանչէ յորովայնին ծանրութենէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Մեք յորժամ զարթնուցումք, բազում ժամս ընդ քորելն եւ ընդ քոշքոտելն, եւ ընդ թառանչելն եւ ընդ թանչելն հանեմք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ (յն. յերկար ձկտիլ։))
cf. Թառանչ.
· Calfa
ԹԱՌԱՆՉՈՒՄՆ ԹԱՌԱՉՈՒՄՆ. cf. ԹԱՌԱՆՉ, եւ այլն.
Խիտ եւ հոծ թառանչմամբ վտանգեալ. (Բրս. մկրտ.։)
Հալածումն հեծութեանց, թեթեւութիւնթառաչմանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Եղջերուաց ... փախուցանել թառաչմամբ զօձից ազգ. (Նիւս. երգ. (յն. ա՛սթմա. հեւք)։)
sturgeon.
· Calfa
Ձուկն մեծ, որպէս մէրսին պալըղը, եւ այլն.
Թառափ է սայրասուր, եւ յոյժ աճէ քան զերկայնութիւն առն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
to wheeze, to pant, to be out of breath, to breath short, to breath gaspingly;
— ոգւոց, to be asthmatic, to have difficulty in breathing.
· Calfa
ԹԱՍԱՄ ԹԱՍԵՄ. Իբր ռմկ. թասայել, թասա էթմէք. այսինքն Հոգալ, տխրիլ. ոգւով եւ շնչով նեղիլ. ուստի Թասել ոգւոց է Շնչարգելութիւն. ὁρθόπνοια, ὁρθία, δύσπνοια contentio anhelitus, asthmaticum
Որդնալից եղեւ (Հերովդէս), եւ թասայր ի տապոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Որդնալից եղեւ, եւ ի թասել որդւոցն՝ եւ նա եւս տառապեցուցանէր զնա ... Եւ դարձեալ ի թասել ոգւոցն, որ ասի ի յոյն անդր որթո՛փնիա, եւ տի՛սփնիա, եւ ճգնութիւն նեղութեան. եւ այլն։
cf. Թասամ.
· Calfa
Որդնալից եղեւ (Հերովդէս), եւ թասայր ի տապոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Որդնալից եղեւ, եւ ի թասել որդւոցն՝ եւ նա եւս տառապեցուցանէր զնա ... Եւ դարձեալ ի թասել ոգւոցն, որ ասի ի յոյն անդր որթո՛փնիա, եւ տի՛սփնիա, եւ ճգնութիւն նեղութեան. եւ այլն։
ԹԱՍԱՄ ԹԱՍԵՄ. Իբր ռմկ. թասայել, թասա էթմէք. այսինքն Հոգալ, տխրիլ. ոգւով եւ շնչով նեղիլ. ուստի Թասել ոգւոց է Շնչարգելութիւն. ὁρθόπνοια, ὁρθία, δύσπνοια contentio anhelitus, asthmaticum
farthing.
· Calfa
Կնոջն՝ դանգ, եւ քեռն դանգ եւ կէս, եւ մօրն ՟Գ թասու։ Երկու դանգ եւ թասու, եւ մի գարի ... Ապա թէ չորս եղբայր, եւ մի քոյր իցէ, դանգ եւ թասու եւ մի գարի՝ իւրաքանչիւր եղբօր. (եւ կէս դանգ եւ կէս թասու եւ կէս գարի՝ քուերն. Մխ. դտ.։)
Իբր լտ. ա՛ս, ա՛սսիս. յն. ասսա՛րիօն. as ἁσσάριον կամ մասն նորին, է Չափ դրամոյ եւ կշռոյ իբր մանր խերեւէշ. մանղըր, փոքր քան զդանգ, եւ մեծ քան զգարի.
panting for breath, asthmatic, short-breathed, wheezy;
— or Արքունի գինի, Taxos wine;
strong, generous wine.
· Calfa
ԹԱՍՈՒՆ ԳԻՆԻ, որ եւ կոչի ԱՐՔՈՒՆԻ ԳԻՆԻ, է ազնիւ գինի Թասոս կամ Թաշոս կղզւոյ. որ եւ յն. թա՛սիօն, այսինքն թասեան կամ թասոսեան կոչի.
Դու զթասուն գինին ըմպես, նմա եւ ոչ բաժակ մի ցուրտ ջրոյ տաս ի ծարաւ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
ԹԱՍՈՒՆ ա. Որ թասէ շնչով որպէս շնչարգել, կամ խռընչէ իբրեւ զխոզ շատակերութեամբ.
foundness for theatres and public spectacles.
· Calfa
Յոմանս թատերասիրութեան խորհուրդս արկանէ դեւն. (Մանդ.։)
spectator.
· Calfa
Թէ չէին թատրատեսք, եւ ոչ ոք այնպիսի գործս գործէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
purulent, sanious.
· Calfa
Բազում շարաւով լի, եւ որդնալից, եւ բազում թարախալից վիրօք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
to render sanious, to make purulent, to corrupt.
· Calfa
Եհար զմարմին նորա (Յովբայ) ... թարախեցոյց զնա, եւ որդունս եռացոյց ի նմանէ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
to become sanious, to be purulent, full of corrupted matter.
· Calfa
φλεγμαίνω intumesco Շարաւ կապել. խղխայթիլ. այտնուլ եւ փտիլ. թարխօտիլ.
to translate;
to interpret, to explain;
— յանպատրաստից, to translate off hand, extemporally, fluently;
— բառ առ բառ, to translate literally, word for word.
· Calfa
Միթէ ամենեքի՞ն թարգմանիցեն։ Թարգմանեսցէ, զի եկեղեցին զշինութիւն առնուցու։ Էմմանուէլ, որ թարգմանի՝ ընդ մեզ Աստուած։ Ռաբբի, որ թարգմանեալ կոչի վարդապետ.եւ այլն։
ԹԱՐԳՄԱՆԵՄ կամ ԹԱՐՔՄԱՆԵՄ. ἐρμηνεύω interpretor, expono, explico, refero, verto Վերածել զբանն ի միոյ լեզուէ յայլ. եւ Մեկնել. ճառել. պատմել.
translator;
interpreter;
—ք. The Seventy, (translators of the Septuagint);
the Interpreters of the Armenian Scriptures.
· Calfa
Ի ձեռն թարգմանչաց ձայնէ ի բանակն Արտաշէսի (հին տպ. թարգմանաց)։ Ինքն (Մեսրովբ) էր ընթերցօղ եւ թարգմանիչ, յաղագս ոչ լինելոյ (այլ) թարգմանիչ։ Երթ թարգմանչացն ի բիւզանդիոն։ Եկեալ թարգմանիչքն մեր՝ գտին զՄեծն Սահակ եւ զՄեսրովբ յԱշտիշատ. (Խոր. ՟Բ. 17։ ՟Գ. 47. 60. 61։)
ἐρμηνεύς, ἐρμηνευτής, ἑξηγητής interpres, enarrator, explicator Թարգման. թարգմանօղ. եւ Մեկնիչ. է եւ Սեպհականեալ անուն սրբոյն Սահակայ եւ Մեսրոպայ եւ աշակերտաց նոցա.
translation, version;
interpretation, explanation;
ճոխագոյն, ընդարձակ —, paraphrase;
ազատ —, բառական —, free translation;
literal -.
· Calfa
ἐρμηνεία interpretatio, versio, expositio, explicatio Թարգմանելն, իլն. թարգման գոլն. եւ Գործն թարգմանեալ. եւ Մեկնութիւն գրոց. մեկնաբանութիւն մթին եւ գաղտնի իրաց. ճառ. վերլուծութիւն. միտ բանին. իմաստ. նշանակութիւն.
Իբր Մեկնութիւն եւ այլն.
to cause to loiter, or wander about, to lounge, to idle;
to skirmish, to divert;
to keep at bay, to occupy with, to distract;
to lull with vain hopes.
· Calfa
Եթէ սնուցեալ իցէ մանկունս իւր, եւ ոչ թարթափեցուցեալ իցէ զնոսա. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
to wander, to loiter, to lounge about;
to be involved in difficulty, perplexed with business;
to haunt, to frequent;
ի — ական, cf. Թարթափ.
· Calfa
Զի՞ եւս աստէն ի սմին թարթափիմք յաշխարհիս. (Եղիշ. միանձն.։)
Ոչ եղեւ եւ ոչ ական թարթափել ի բանալ արտեւանացն. (Եփր. ծն.։)
Ի դուզնաքեայ ժամու իբր ի թարթափել ական։ Եթէ՛ ի թարթափել ական կամիցիս, եւ եթէ՛ առ սակաւ սակաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Տիպ նիւթոյն երեւի ի միում ժամու ի թարթափել ական. (Երզն. մ.։)
loitering, idling, lounge, sauntering;
perplexity, entanglement in business;
frequent resort;
— ական, cf. Թարթափ.
· Calfa
Անհատ անուանեալ, եւ թարթափումն ական զանմասն այնր ամանակի. (ըստ առաքելոյ՝ յանկարծակի յական թօթափել). (Նիւս. կազմ.։)
Եւ ոչ թարթափմամբ աչաց ընդմիջեալ։ Հուպ առ հուպ ի քթիթ աչաց միայն թարթափման. (Նար. ՟Լ՟Է. եւ Նար. խչ.։)
vain, frivolous, useless;
vile, abject, inferior;
superadded, false, factitious, artificial;
expletive.
· Calfa
ἁσθενέστατος infirmissimus χείρον deterior, vilis Յետին. տրուպ. տկար. փանաքի. եւ Անպիտան, վատթար. ումպէտ. աւելորդ. վայրապար. անպատճառ. եւ Կցկցեալ ի զարդ կամ ի պաճուճանս.
Թարմատարք են, որ ի չափոյ սակս եւ կամ զարդու յարառոցեալք լինին. զորօրինակ են ձայնքս. δή, που , ἁρ’, μην, αν, κεν, γε. (Թր. քեր. որոց ի դէպ գան ի հյ. բա, իսկ, գոգ, իմն, ինչ, ապաքէն, արդ, եւ այլն։)
Մի ինչ չնչին եւ թարմատար ի կենդանեաց. (Արիստ. աշխ.։)
Եղկելի եւ թարմատար քան զամենայն մարդիկ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչ երբէք ուրեք եղեալ է եւ ո՛չ երբէք ի պատերազմի՝ թարմատար (կամ թարամատար) հրեշտակաց ինչ կալ եւ կապս. այսինքն անպատճառ ձերբակալութիւն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Այսոքիկ ի տգէտ եւ ի թարմատար առաջնորդաց ի ներքս մտին։ Ի յիշատակ թարմատար անձինս եղկելւոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա. եւ Սարգ. յիշատ.։)
Լի շահաւէտ քարամբք, եւ ոսկեճաճանչք հրափորձեալք, եւ ի բաց եդեալ զաղտ, եւ պարզեալ ի թարմատարացն. (Հին քեր.։)
Իգն (զոր օրինակ զօրաւիգն) մակ, իբր. ի զուր այլ եւ այլ մեկնիչք պէսպէս իմաստս ստեղծանեն անդ։ Գուցէ լաւ եւս առ մեօք թարմատար շաղկապ ասին, թէ, եթէ, իբր՝ բա, զի. որ. քի. երբ շաղկապեն եւեթ զբանս՝ առանց տալոյ զառանձին իմաստ ինչ նշանական։
cf. Թառամեցուցանեմ.
· Calfa
cf. ԹԱՌԱՄԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. μαραίνω թօշնեցընել. թոռմեցնել, եւ մարել (յն. մառէ՛նօ ).
cf. Թառամիմ.
· Calfa
Թարշամեսցի իբրեւ զբանջար ի տօթի. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 24։)
նոյնպէս եւ մեծատունն հանդերձ շահիւքն իւրովք թարշամեսցի. (Յկ. ՟Ա. 11։)
Թարշամեալ որպէս ի կարկտէ սաղարթ տերեւոց. (Լմբ. իմ.։)
victuals eaten with bread, made dishes;
pittance.
· Calfa
(առաւել ռմկ) իբր Թացեալ. թրջեալ. խոնաւ. եւ Լի խոնաւ իրօք.
Իսկ թէ իցէ թաց, յինքն առնու զոր ի թաց մարմնոյ խոնաւութիւն եղեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Եթէ ունայն իցէ աման ... իսկ եթէ ի թաց (աման) անկանիցի ... եւ յամենայն թաց աման ... ի փայտէ ի թաց աման անկանիցի. (Կանոն.։)
thick, bushy;
woolly, shaggy;
grave (accent);
flat.
· Calfa
ա. δασύς, λάσιος, δασός, θύρσος, θάλλος, θάλλων densus, pilosus, hirsutus, lispidus, herbidus, virens (լծ. ռմկ. թավլը եւ թիւյլիւ ). Թանձր. թանձրախիտ. հոծ. (որպէս ոստ կամ տունկ տերեւալից, տերեւախիտ. վարսաւոր. անտառախիտ.) եւ Մազոտ, բրդոտ. թաւարծի՝ (կենդանի, մորթ.)
ԹԱՒ. δασύς crassus Ըստ քերականաց եւ երաժշտաց՝ է Հաստ եւ թանձր ձայնն կամ հիչիւն տառի. որ եւ ՍՏՈՒԱՐ, եւ ՅՈՅՐ կոչի.
Տերեւս ի թաւ ոստոց ծառոց։ Ոստս առեալ գեղեցիկս ի թաւ ծառոց։ Ոստս թաւս։ Թաւ ոստօք։ Եմուտ ջորին ընդ թաւ կաղնեաւ. (Նեեմ. Ը. 15։ Բ. Մակ. Ժ. 7։ ԺԴ. 4. Զ. 7։ Բ. Թագ. ԺԸ. 9։)
Ի թաւ անտառս մտեալ զօղէ։ Թաւ խարձք, եւ խիտ մայրիք։ Դրախտն՝ թաւ վայր է. (Փիլ.։)
Թաւ եւ տերեւախիտ. յն. մի բառ. (Նիւս. կազմ.։)
Տերեւս թաւս. (Վրք. հց. ԺԲ։)
Եղբայր իմ Եսաւ այր թաւ է, եւ ես լերկ։ Էին ձեռք նորա իբրեւ զձեռսն Եսաւայ եղբօր իւրոյ թաւ։ Շառագոյն ամենեւին իբրեւ զմորթ թաւ. (Ծն. ԻԵ. 11. 23. 25։)
Փոխանակ համբարուաց՝ Ակիղաս ասէ, դեւք թաւք եւ հերաւորք. (Ոսկ. ես.։)
Թաւք (ի տառս) ինն. թ, փ, ք, խ, ց, լ, չ, ջ, ռ. (ըստ յն. երեք, թ, ֆ, ք, կամ խ.) ... գիմն քան զկենն թաւ է, եւ քան զքէն եւ զխէն լերկ. (Թր. քեր.։)
Ի շարաձայնութենէ տառիցն՝ թաւացն եւ լերկացն։ Միջակք՝ քան զնուրբսն թաւք են, եւ քան զթաւսն նուրբք. (Երզն. քեր.։)
(Ի ձայնս) ոմն սոսկ, ոմն թաւ. (Մամբր.։) Ուստի եւ նշանն սաստիկ առոգանութեան թաւ կոչի՝ հակառակ սոսկի, δασεῖα aspiratio ըստ յն. (spiritus asper) եւ հյ. (...)։
ԹԱՒ 2 Որպէս Անուն վերջին տառի եբրայեցւոց, որ ձեւով մօտաւոր է եռաթեւ խաչի. իբր յն. լտ. T եւ հյ. Դ. Թ. բերեալ յօրինակ սրբոյ նշանի յԵզեկ. Թ. 6։
shock-headed, hairy, long-haired.
· Calfa
Քանզի թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին. (Փիլ. տեսական.։)
shock-headed.
· Calfa
Ծածկեալ անձն ի հերաց մարմնոյն ծերունի թաւագլուխ։ Յոյժ թաւագլուխ է, եւ հաստանձն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Բ. եւ Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
cf. Թաւուտ.
· Calfa
Զորպիսի՛ անտառս, զթանձրախիտ մայրիսն, զթաւաթուփսն, եւ զստուարածառսն, եւ զերկայնաճիւղսն. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
roll, act or state of rolling;
cf. Թաւալումն;
rolling, tum-hling down;
առ ի —, on a precipice, steep;
— առնուլ, to roll, to revolve, to turn round;
— բանից, a winding discourse;
— տալ արեան, to cause one to roll in his own blood;
— անկեալ, գլոր խաղալ, cf. Թաւալագլոր խաղալ.
· Calfa
Արմատ Թաւալելոյ. լծ. ընդ Տապալ. ռմկ. թապըլտըկիլը. տէպէլէնմէսի. որ եւ ԹԱՒԱԼՈՒՄՆ.
Դէմ ընդդէմ են, եւ թաւալ, եւ առ միմեանս հայեաց։ Բիբք՝ թաւալ ի մի կողմն՝ առ միմեանս հային. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
in rolling, revolvingly, rolling along or down;
— խաղալ, to tumble dowrn, to roll down, to prostrate one's self;
to agitate one's self, to fall dead;
to be thrown down, to be upset;
to throw a somerset;
to throw ones self headlong, to precipitate one's self;
— խաղացուցանել, to roll, to prostrate, to precipitate, to fell, to upset;
— անկաւ յարեան իւրում, he fell rolling in his blood.
· Calfa
ԹԱՒԱԼԱԳԼՈՐ ԹԱՒԱԼԳԼՈՐ. Գրի վրիպակաւ արդեօք՝ եւ ԹԱՒԱԳԼՈՐ. Թաւալելով եւ գլորելով. տապալմամբ, հոլովմամբ ի վերայ երկրի, կամ զմիմեամբք կուտակեալ թաւ հոծութեամբ. թապըլտըկելով, գլորտըկելով.
Թաւալագլոր խաղալ վիրաւորաց. յն. բազմութիւն վիրաւորաց եւ ծանր անկման. (Նաւում. ՟Գ. 3։)
to roll, to turn, to set rolling, to revolve, to wheel;
to upset, to overturn, to capsize;
ի բաց —, to turn topsy-turvy, to turn elsewhere;
to remove, to take away.
· Calfa
cf. ԹԱՒԱԼԵՑՈՒՑԱՆԵԼ, եւ ՏԱՊԱԼԵԼ.
cf. Թաւալեմ.
· Calfa
Թաւալեցուցէ՛ք վէմս մեծամեծս ի բերան այրին։ Թաւալեցուցէ՛ք ինձ այսր վէմ մի մեծ։ Թաւալեցուցից զքեզ ի վիմացդ։ Թաւալեցոյց վէմ մի ի դուռն գերեզմանին։ Ի բաց թաւալեցոյց զվէմն ի դրաց գերեզմանին, կամ ի գերեզմանէ անտի։ Թաւալեցոյց ընկէց զմարմին նորա ի գահոյից անտի. (Յես. ՟Ժ. 18. ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 25։ Մտթ. ՟Ի՟Ը. 2։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 26։ ՟Ժ՟Զ. 3. եւ 4։ Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
որպէս եւ կր.
Գտին զվէմն թաւալեցուցեալ ի գերեզմանէ անտի. (Ղկ. ՟Ի՟Դ. 2.) նոյնպէս է ըստ յն. եւ (Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 4։)
to roll, to tumble;
to wallow, to plunge in, to penetrate;
յերկիր —, to roll on the earth;
ընդ մոխիր, յաճիւն —, to get covered with ashes, with dust;
ընդ տիղմ —, to roll in the mud, to wallow in the mire;
— ի փափկութիւնս մարմնոյ, to give one's self up to sensual pleasures, to abandon one's self to, to plunge into;
առաջի —, — անկանիլ, — առաջի ուրուք, to prostrate one's self at the feet of, to implore;
— առ ինչ, to give one's self up to, to incline to, to bend towards.
· Calfa
κυλέομαι volvor, volutor ἑπιστρωννύμι insternor, substernor Տապալիլ. հոլովիլ. գլորիլ. շրջշրջիլ. ոլորտանալ. եւ Թարթափիլ. տարածիլ. եւ Հակիլ. միտել. գլորտըկիլ, փռուիլ, պառկիլ.
Քարինք սուրբք թաւալին յերկրի նորա։ Հող ի գլուխ լինէին, առաջի թաւալէին. (յն. պաղատէին)։ Անկեալ յերկիր՝ թաւալէր եւ փրփրեայր։ Ընդ մոխիր թաւալեսցին. յն. տարածեսցին. (ռմկ. փռուին) (Զաք. ՟Թ. 16։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 15։ Մրկ. ՟Թ. 20։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 31։)
Ի մոխիր եւ յաճի՞ւն թաւալիցիք. (Եղիշ. ՟Գ։)
որ եւ (Փիլ. իմաստն.)
rolling, turning, wheeling;
rotation, revolution;
inclination, propension.
· Calfa
Եւ խոզ լուացեալ՝ ի թաւալմունս իւր. (Մեկն. ղեւտ.։)
Թաւալիլն. թաւալ. տապալումն. հոլովումն. գլորումն. եւ Թարթափումն. եւ Միտումն. բերումն.
Յորդորէ յերեւելեացս թաւալումն. (Լմբ. սղ.։)