Definitions containing the research եւ : 10000 results

Արձակումն, ման

s.

deliverance;
shoot;
disbanding troops;
dismission;
—ի մեղաց, absolution;
— հրացանի, discharge;
— կնոջ, divorce.

· Calfa

NBHL (2)

Մատուոցէ զնոխազն ... առ արձակելոյ զնա յարձակումն։ Արձակէ զնոխազն նուիրեալ յարձակումն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ 10. 26։)

ἁποπέμπη emissio, ἅφεσις dimissio, remissio, ἁπόλυσις absolutio Արձակելն, եւ իլն (ըստ ամենայն առման). փակիլը, փակուիլը, թող տրուիլը


Արձակուրդ

s.

leave, holidays;
cf. Արձակումն.

· Calfa

NBHL (2)

Նոյն է ընդ Արձակումն. եւ Թողութիւն. ազատութիւն.

Խորհեցան իւրեանց դտանել արձակուրդ, եւ արարին իւրեանց նոքա մեկնութիւնս (գրոց). (Եւս. պտմ. ՟Զ 18։)


Արձանագիր, գրաց

s.

inscription, title;
epitaph;
trophy, protocol;
matriculation.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայն իբրեւ յարձանագրի հաստատեալ է ճշմարտութեամբ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ 11։)

Իբրեւ յարձանագրի զառաջին գործսն ժպրհութեան պարծանօք պարծանօք գրեալ ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 19։)

στηλογραφία, στήλη tituli inscriptio, columna, cippus Արձան գրով. կոթող՝ կամ տախտակ քարեղէն, յորում փորագրեալ իցէ յիշատակարան ինչ. եւ Արձանագրութիւն. մակագրութիւն. խորագիր.


Արձանագրեմ, եցի

va.

to inscribe, to write;
to enrol, to check;
to register;
to record, to draw deeds;
to enter a will.

· Calfa

NBHL (4)

Յանբաւ յաւիտեանս նոցայն բացերեւեալ արձանագրի արդարագործութեանցն գովութիւն. (Պիտ.։)

Արձանագրել յայսմ մատենի։ Արձանագրեալ ի մատեանս ազգաց. (Նար. ՟Հ՟Է. եւ Նար. մծբ.։)

Զի՞նչ զայսցանէ արձանագրեցից. (Սկեւռ. աղ.։)

στηλογραφέω in columna inscribo Գրել յարձանի կամ իբրեւ յարձանի. անջինջ դրոշմել.ի գիր կամ ի միտս նշանակել հաստատութեամբ.


Արձանագրութիւն, ութեան

s.

acts, registers;
enrolment, writing, deed, book, roll, record, protocol;
inscription;
account, list, memorial;
calendar of the ancient Romans.

· Calfa

NBHL (3)

Երկուքն յարձանագրութեանցն (ենովքայ՝ դրոշմեալք ի սիւնս)։ Ընդդէմ երկուց հանդերձելոցն (ջրհեղեղաւ եւ հրհեղեղաւ). (Խոր. ՟Ա 3։)

Ի գովութիւն կնոջն եւ ի յարձանագրութիւն յիշատակի ասաց զայս. (Երզն. մտթ.։)

στηλογραφία inscriptio in columna, titulus, monumentum Փորագրութիւն յարձանաի. յիշատակարան արձանագրով. եւ նմանութեամբ, Հաստատուն գրութիւն ո՛ր եւ է մապենի կամ բանի. յիշատակագիր. արձանագիր. եւ Մակագրութիւն.


Արձանական, ի, աց

s.

register;
epitaph;
funeral sermon.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ ա՛նկ է արձանաց, վիմաց, եւ արձանագրութեանց. որպէս Վիմական.

Արձանական յուլիանոսի (ի գր. աստուածաբանէ)։ Արձանական բանն պարսաւ է ի գործոցն։ Արձանական ասացաւ ի փոխաբերութեն արձանին, եւ այլն. (Նոննոս.։)


Արձանանամ, ացայ

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

· Calfa

NBHL (8)

Վեցհարիւր արքն արձանացեալք կային առ դրանն։ Արձանանայր աւուրս քառասուն։ Արձանացի՛ր իսրայէլ ի վերայ բլրոցն։ Գանձի՛ր, եւ արձանացի՛ր. (Դտ. ՟Ժը 16. 17։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ա 19։ ՟Ժ՟Ը 13։ ՟Ժ՟Գ 11։)

Արձանազեալ կայր ասէ, այսինքն է թէ կանգնեալ ցեալկայր ասէ, այսինքն է թէ կանգնեալ կայր իբրեւ զարձանս. (Կիւրղ. դտ.։)

Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)

որպէս Ամրանալ. յարատեւել. պնդիլ. հաստատիլ. անփոփոխ մնալ յո՛ր եւ է կարգի, եւ ո՛ր եւ է բանի.

Միտք մարդոյ ի խնամս չարին են արձանացեալ։ Յաստուած յուսալ եւ ի նոյն արձանանալ։ Ի կարծրականումբ անսասան վիմիդ յարակայեցեալ միշտ արձանացայց։ Հեզութեամբ արձանացեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Ա. ՟Ղ՟Գ եւ Նար. կուս.։)

Իւրաքանչիւր ի վերայ իւրոյարմատոյ արձանասցի։ Թէ այս թշնամութիւն օրէնք Աստուծոյ էր, թերեւս այսքան արձանացեա՞լ էր հաստատուն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)

Ի բաց կալ յամենայն մեղաց, որ արձանանայ յերկարեալ սիրով, եւ կապեալ անլոյծ. (Տօնակ.։)

στηλόομαι, στηλοῦμαι immotus sto ceu cippus, sto sicut statua, adfigor Նբրեւ արձան կանգնիլ. անշարժ կալյոտին. դադարել. ուրեք. զետեղիլ. հաստատուն կալ մնալ. քարի պէս տընկուիլ՝ կենալ.


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (9)

Զոսկերսն սաւուղայ եւ Յովնաթանու ... արձանացուցին անդ այլազգիքն. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Ա 12։)

Արձանացո՛ անփոփոխ պատրաստական վստահութիւն։ Զփափագ ըղձիցն արձանացուցեր։ Արձանացուսցես զմեզ ընդ հովանեաւ թեւոց սուրբ խաչիդ։ Մի՛ արձանացուցանեէ զմեղկութեանցն. (Նար.։)

Այլոյ մեղաց լինի հաղորդ (սուտ վկայն), եւ արձանացուցանէ զնոսա՝ հաստատելով ի չարիսն, զոր մեղան. (Տօնակ.։ (որ եւ ՔԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ).)

Զի եթէ ստութիւն մեր, եւ ապիրատութիւն արձանացոյց զնորա իրաւունս. (Ոսկ. հռ.։)

Զքաջութիւն իւրաքանչիւր արձանացուցին ի վէպս եւ ի վէպս եւ ի պատմութիւնս. (Խոր. ՟Ա 2։)

Ի՞բր երգեցից ինձ վտանգս եւ արձանացուցից նախատինս։ Կարգեցի կուտեցի արձանացուցի. (Նար. կ. եւ Նար. յիշ.։)

Արձանացուցանեմ զկիրս իմ, եւ ոչինչ օգտիմ. (Սարգ. յկ. ՟Է։)

στηλόω erigo ut cippum, statuo Կանգնել հաստատութեամբ իբրեւ զարձան. հաստատել. կառուցանել. զետեղել. դնել. ամրացուցանել. յանդիման կացուցանել.

στηλητεύω proscribo, facinora alicujus noto, triumpho Կասեցուցանել. յաղթահարել. արգելուլ. նահանջել. առկայացուցանել. դդարեցուցանել. նշանակել եւ նշաւակել. յաղթանակ կանգնել, ձաղել.


Արձանութիւն, ութեան

s.

stability;
representation;
establishment.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)

ԱՐՁԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՐՁԱՆՈՒՄՆ. στήλωμα columna (իբր condemnatio ) Հաստատութիւն իբր արձանի կառուցելոյ. ամրութիւն. եւ Կառուցումն. հաստատուն կանգնումն.


Արձանումն, ման

s.

cf. Արձանութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)

ԱՐՁԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՐՁԱՆՈՒՄՆ. στήλωμα columna (իբր condemnatio ) Հաստատութիւն իբր արձանի կառուցելոյ. ամրութիւն. եւ Կառուցումն. հաստատուն կանգնումն.


Արճիճ

cf. Կապար.

· Calfa

NBHL (1)

Զրպարտութիւն ծանր է քան զարճիճ եւ քան զերկաթ։ Շալկեցի արճիճ եւ երկեթ. չէր ծանր քան զպարտքն. (Ոսկիփոր.։)


Արմանամ, ացայ

vn.

to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.

· Calfa

NBHL (2)

Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)

cf. ԶԱՐՄԱՆԱՄ. որպէս եւ ԸՆԴԱՐՄԱՆԱԼ. θαυμάζω. miror եւ այլն.


Արմատ, ոց

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

· Calfa

NBHL (15)

Արձակեսէ արմատս ի խոնարհ, եւ պտուղս ի վեր։ արմատ ընդարձակեալ ի վերայ ջրոց։ արմատ նոցա իբրեւ զմղեղ եղիցի։ Եթէ ծերասցի յերկրի արմատ նորա։ Խլել զնա յարմատոց իւրոց։ Ոչ եթէ դու զարմատն ի վեր ունիս, այլ արմատն զքեզ.եւ այլն։

Վասն բժշկութեանդ՝ որ լինին ի ձեռն քո առանց դեղոց եւ արմատոց. (Խոր. ՟Բ 29։)

Ոմն ի սրբոցն ասէ. ծառք յարմատոց աճեն, եւ փառք ի հեզութենէ (Եղիշ. յեսայ.։)

Ծածկեցաւ մարմինն աստուածութեամբն, եւ ներկաւ անմահ արմատովն. (Սեբեր. ՟Զ։)

ԱՐՄԱՏ. նմանութեամբ, Սկիզբն սերնդոց, ցեղ, ազգ, զարմ, յաջորդութիւն. եւ Ամենայն սկզբնապատճառ կամ առիթ.

Արմատ քո եւ ծնունդ քո յերկրէ քանանացւոց։ Յարմատոյն յեսսեայ։ Յարմատոյն դաւթի։ Ես արմատ եւ սեռ ի դաւթայ։ Արմատք արդարոց։ Մի՛ ոք իցէ ի ձէնջ արմատ ի վեր բուսեալ դառնութեան.եւ այլն։

Արմատ ամենայն չարեաց արծաթ սիրութիւն է։ Արմատ չարի.եւ այլն։

Հիմն եւ արմատ ամենայն բարութեան. (Պիտ.։)

Արմատ օրհնութեան։ Երանեցին զարմատդ եւ զպատճառ. (Նար.։)

ԱՐՄԱՏ. Վերջին ծայր եւ եզր ստորին, Խորք. խարիստ, հիմն (իրօք կամ նմանութեամբ). հետք.

Ի ձեւ սանդղոյ, որոյ արմատն յերկիր հաստատեալ էր, եւ գլուխն յերկիր հասանէր. (Աթ. խչ.։)

Հիմամբք եւ արմատովք հանդերձ զչարն կործանիցէ. (Ագաթ.։)

Արմատ գրոյն երեւէր ի վերայ պիտակին. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Զի այլ ոչ բնաւ եկեալ է աստ կին արմատ. (Վրք. հց. ՟Զ։) ուր յառաջն կոչի լոկ՝ կին, եւ կին մարդ։

ῤίζα radix որ եւ ԱՐՄ. Ստորոտ բուսոց եւ անկոց՝ յերեսաց երկրէ մինչեւ ցխորս հողոյ հանդերձ մանր թելիւք. կոճղ կամ ստորին բունն, եւ մազմզուկքն կամ մղեղն.


Արմատագէտ

s.

botanist.

· Calfa

NBHL (2)

Գիտակ եւ տեղեակ զօրութեան արմատոց բուսոց եւ տնկոց.

Չիք ճարտարութիւն արմատաէտ, եւ ոչ փորձ իմաստնոց. (Վեցօր. ՟Թ։)


Արմատախիլ առնեմ

sv.

cf. Արմատախլեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Յարմատոց խլեալ, եւ խլելով.

Արմատախիլ զծառատունկս թշամւոյն կոտորեսցուք։ Խլեաց արմատախիլ. (Եղիշ. միանձն. եւ Եղիշ. խաչել.։)

Զկործանմանն կարծիսս զայս արմատախիլ առնել. եւ ի բաց հանել։ Արմատախիլ արասցուք զնա։ Սաստկութիւն հողմոց հարկանելով զնա՝ ոչ կարէ արմատախիլ առնել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 38. եւ 37։ ՟Բ 9. եւ 8։)

Փշաբերութիւնն արմատախիլ եղեւ. (ՃՃ.։)


Արմատակեր

adj.

that eats roots or herbs.

· Calfa

NBHL (1)

Կերօղ արմատոյ բուսոց եւ տնկոց.


Արմատանամ, ացայ

vn.

to take root, to take hold, to grow.

· Calfa

NBHL (2)

Տնկեցեր զնոսա, եւ արմատացան։ Սիրով արմատացեալք, եւ հաստատեալք։ Արմատացեալք, եւ շինեալք ի նա. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ 2։ Եփես. ՟Գ 18։ Կող. ՟Բ 7։ Արմատացայ ի փառաւոր ժողովրդեան. Սիր. ՟Ի՟Դ 16։)

Քան զարմատանալն՝ բեւեռիլն առաւելագոյն է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 8։)


Արմատաջինջ

adj.

extirpated.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՄԱՏԱՋԻՆՋ ԱՌՆԵՄ. Արմատախիլ, եւ Բնաջինջ առնել.


Արմաւաստան, աց

s.

spot planted with palm-trees.

· Calfa

NBHL (2)

Յորդանան մեկնէ ընդ ծովակողմ արեւելից ընդ արմաւաստանն ... ի թեմանայ եւ յարմաւաստանէ. (Եզեկ. ՟Խ՟Է 18. 19։)

φοινικών palmetum Դրախհ կամ տեղի արմաւենեաց. որ եւ ՓԻՒՆԻԿԷ.


Արմաւենի, ենեաց

s.

palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.

· Calfa

NBHL (5)

Քանցեալ ծառս արմաւենւոյ. (Նար. ՟Կ՟Է։ Տե՛ս եւ Պիտ. ՟Է. բարդատութիւն ընդ ձիթենի եւ ընդ արմաւենի։ Ասի եւ իբր ա.)

ԱՐՄԱՒԵՆԻ. որպէս Ոստ կամ տերեւ արմաւենւոյ.

Մատուցանէր նմապսակս ոսկիս, եւ արմաւենիս։ Արմաւենիս ի ձեռս իւրեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ 4։ Յայտ. ՟Է 9։)

Եւ Զարդք կամ քանդակք ի ձեւ ոստոց արմաւենւոյ. ( ՟Գ. Թագ. ՟Զ 29։ Եզեկ. խ. 17. եւ այլն։)

φοίνιξ palma, palmula Ծառ արմաւոյ. ... ռմկ. գրի եւ ԱՄԲՐԱՒԵՆԻ.


Արմնիմ, եցայ

vn.

cf. Արմատանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ սերմանեսցեն, մի՛ տնկեսցեն, եւ մի՛ արմնեսցի յերկիր արմատ նորա. (Ոսկ. ես.։)


Արմուկ

s.

cf. Արմուկն.

· Calfa

NBHL (7)

Արմկամբքն խթէին զթովմաս, եւ ակնարկէին աչօք. (Ոսկ. նոր կիր.։)

Ոմն, եւ արմկունք իւր. (Նար. ՟Զ։)

Հատան ձեռք նորա ի կրկնուած արմկացն (կան արմկանն)։ Զաջ բազուկ նորա հանդերձ արմկաւն։ Զգեցաւ մացեղէն փոքր մինչեւ յարմկունս. (ՃՃ.։)

Կանգունն է յարմնկէն մինչեւ ի ծայր մատանցն. (Մարթին.։)

Հազար ուռ բուսեալ, յւռն արմունկ ծընկեալ. հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)

Կորցեսցէ զարմկունսն թեւօք հանդերձ. (Ղեւտ. ՟Ա 16.) այլք իմանան զխածին հանդերձ փետրովքն. ռմկ. կտնառք։

ԱՐՄՈՒԿ կամ ԱՐՄՈՒԿՆ, ἁγκών cubitus, flexus brachii գրի եւ իբր ռմկ. ԱՐՄՈՒՆԿ. Յօգուած բազկի. եւ որ ինչ նման է նմին. ... (իսկ ա՛րմօս, ըստ յն. է յոդուած, զօդ. եւ ա՛ռմուս, ըստ լտ. բազուկ, թեւ)


Արմուկն, մկանց

s.

elbow;
fore-arm;
խթել արմկամբ, մղել, to elbow, to push or thrust with the elbow.

· Calfa

NBHL (7)

ԱՐՄՈՒԿ կամ ԱՐՄՈՒԿՆ, գրի եւ իբր ռմկ. ԱՐՄՈՒՆԿ. Յօգուած բազկի. եւ որ ինչ նման է նմին.

Արմկամբքն խթէին զթովմաս, եւ ակնարկէին աչօք. (Ոսկ. նոր կիր.։)

Ոմն, եւ արմկունք իւր. (Նար. ՟Զ։)

Հատան ձեռք նորա ի կրկնուած արմկացն (կան արմկանն)։ Զաջ բազուկ նորա հանդերձ արմկաւն։ Զգեցաւ մացեղէն փոքր մինչեւ յարմկունս. (ՃՃ.։)

Կանգունն է յարմնկէն մինչեւ ի ծայր մատանցն. (Մարթին.։)

Հազար ուռ բուսեալ, յւռն արմունկ ծընկեալ. հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)

Կորցեսցէ զարմկունսն թեւօք հանդերձ. (Ղեւտ. ՟Ա 16.) այլք իմանան զխածին հանդերձ փետրովքն. ռմկ. կտնառք։


Արմտիք, տեաց

s.

corn, corn-crops;
production, fruit, product.

· Calfa

NBHL (7)

Արմտիք երկրի։ Տօն արմտեաց։ Արարք արմտեաց.եւ այլն։

Եղեւ նորա անասուն, եւ արմտիք բազում. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 14.) յն. երկրագործութիւն, կամ արաք։

Քանի՞ արմտեաց բարեաց եւ շինութեան արժանի եղեւ (Եւս.պտմ. ՟Ը 14։)

Ոչ վաստակեցի ի հունձս արմտեացն։ Բազմացեալ է արմտովք (իբր արմտեօք) գործոց բարեաց. (Նար. ՟Կ՟Ը եւ Նար. երգ.։)

Գտանի եւ յեզականն ԱՐՄՏԻ, որպէս Արմտիք, եւ Արմատ.

Մշակն լինի սերմ, եւ ստացողը՝ արմտի։ Որթն իբրեւ տնկի, ոչ եթէ յարմտիս նորա երթան բրել տեսանել եթէ գուցէ կռուեալ կցեալ իցէ. այլ առ ամին ցուցանէ վկայութիւն տերեւոյն ի ծայրս իւր. (Եփր. ասիտար։)

γέννημα productum, fructus Բերք ի գոյզն արմատոց ծնեալք. արդիւնք երկրի կամ բուսոց հանձելեաց, կամ հատից սերմանելեաց. որպէս ցորեան, գարի, ոսպն, եւ այլն. ունդք. ընդեղէնք.


Արշալոյս, լուսոյ

s.

dawn, daybreak, twilight, aurora;
cf. Արշալուրշք.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՇԱԼՈՅՍ կամ ԱՐՇԱԼՈՒՍ. իբր ռմկ. եւ ըստ յետնոց. cf. զյաջորդն.


Արշաւան, աց

s.

course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.

· Calfa

NBHL (5)

Զի էր խորհուրդն այն եւ արշաւան նորին ընդունայն։ Վասն նիկանովրայ արշաւանին։ Զգայր զարշաւանն մակբէացւոց ի վերայ նորա։ Այն արշաւան ասպատակի թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Թ 68։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը 12։ ՟Ժ՟Բ 21։ ՟Ժ՟Գ 26։ ՟Ժ՟Դ 15։)

Ունի արշաւանս ընդ կամարաձեւ խորանն երկնից. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 34։)

Բարիոք է անդրէն դարձընթաց արշաւանին. իբր հարեւանցի ընթացք. (Կոչ ՟Ժ՟Զ։)

Մօտ եղեն ի գետն եփրատ իբրեւ ձիոյ արշաւանօք երկու (կամ երեք). (Ագաթ.։)

ὀρμή, δρόμος, ἑπιδρομή, παραδρομή. impetus, cursus, incursus եւ այլն. որ եւ ԱՐՇԱՒՔ. Ընթացք. դիմեցումն. յարձակումն. ասպատակութիւն. վեզք՝ որպիսի եւ իցէ. եիւրիւյիւշ, սէյիրտիշ, րէվիշ.


Արշաւեմ, եցի

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Իբրեւ զձայն կառավար ձիոց բազմաց՝ որ արշաւեն ի պատերազմ. (Յայտ. ՟Թ 9։)

Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)

Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)

Ընդ ամենայն երկիւղ վաղվաղակի արշաւեցին. (որ եւ Վազել Զերկիւղիւ, այսինքն անցանել. Վրք. հց. ՟Դ։)


Արշաւեցուցանեմ, ուցի

va.

to gallop, to cause to gallop;
to make run;
to force one to make an excursion, invasion.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՇԱՒԵՄ եցի. որ եւ ԱՐՇԱՒԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Ընթացուցանել.


Արու, ուաց

adj.

male.

· Calfa

NBHL (5)

Արու եւ էգ արար զնոսա։ Զամենայ արու մանուկ (ռմկ. մանչ։) Ոչխար կատարեալ արու. եւ այլն։

Մոռացան զկանացի տկարութիւնն, եւ եղեն արուք առաքինիք. (Եղիշ. ՟Ը։)

Յորժամ թիւ զաւակացն յակոբայ հաւասարեաց արու թուոյ կրկին եօթանասնեակ ամացն աբրահամու, եւ այլն. (Ոսկ. գծ.։)

Զժանկն ի նոցանէ արու կարասօք կոկէ կորզէ եւ մաքրէ. (Թղթ. բարուք. (յն. լոկ զժանկն ի բաց սրբէր։))

ἅρρην, ἅρσεν, ἁρσενικός mas, masculus Արի եւ նախապատիւ եւ իշխանական սեռն կենդանւոյ. որպէս ի մարդիկ այր, եւ որձ յանասունս.


Արուագէտ, գիտաց

adj. s. sodomite.

· Calfa

NBHL (2)

Արուագետքն մահու մեռցին. (Նախ. ղեւտ.։)

ԱՐՈՒԱԳԷՏ կամ ԱՐՒԱԳԷՏ ἁρρενοκοίτης qui cum maribus concubit Գիտացօղ արուի. արուամոլ. առնամոլի. այր որ ընդ արուի խառնակի իբրեւ ընդ իգի.


Արուագիտութիւն, ութեան

s.

sodomy.

· Calfa

NBHL (3)

Վասն կախարդութեան, արուագիտութեան, եւ սպանութեան. (Ածազգ. ՟Ը։)

Արբեալն մտօք, որ զշնութիւնս գովէ, եւ զարուագի տութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)

Այր որ ննջիցէ ընդ կնոջ իւրում արուագիտութեամբ. (Կանոն.։ եւս եւ Մխ. դտ.։ Մեկն. ՟ա. կոր.։)


Արուական, ի, աց

adj.

male, masculine.

· Calfa

NBHL (1)

Իգական բնութեան եւ արուական. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Արուամոլ

cf. Արուագէտ.

· Calfa

NBHL (3)

cf. ԱՐՈՒԱԳԷՏ. գրի եւ ԱՐՒԱՄՈԼ.

Զպոռնկելոցն եւ զարուամոլացն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)

Արուամոլ եւ իգացեալ։ Արուամոլ գիջութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)


Արուարձական, ի, աց

adj.

bordering, frontier, neighbouring.

· Calfa

NBHL (1)

πλησόχωρος, πλησίος confinis, finitimus, accola որ եւ ԱՐՈՒԱՐՁԱՆԵԱՑ. Սահմանակից, մերձաւոր բնակութեամբ կամ գաւառաւ, եւ որոշեալ արձանօք յորոշումն սահմանաց.


Արուարձան, աց

s.

suburb.

· Calfa

NBHL (2)

Արուարձանք քաղաքացն, զորս տայցէք ղեւտացւոցն։ Զամենայն արուարձանս ձորոյն արբովկայ։ Ամենայն արուարձանք ազգարովդայ, եւ աւանք նոցա, եւ աւանք նոցա, եւ ագարակք նոցա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե 4։ Օր. ՟Բ 37։ Յես. ՟Ժ՟Ե 46։)

συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.


Արուգ

adj.

meager, thin, dry, barren.

· Calfa

NBHL (5)

Յամենայնէ թափուր եւ արուգ. (լաստ. ՟Ժ։)

Պատառեցաւ վարագոյն՝ ցուցանելով նոցա, եթէ այսուհետեւ ոչինչ եմ ես պիտոյ ի ծածկոյթ արուգ սրբութեանցն. (Եղիշ. խաչել.։)

Ծառն եթէ անբաժ ի պտղոյն իցէ, արուգ է եւ անպիտան։ Յորժամ զպտուղն ոչ ունիցի, արուգ եւ անվայելուչ լինի. (Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)

Տեղին կործանեցաւ. այսուհետեւ երթեալ նստիցիս ըստ արուք հովանովք, որովք նախնիքն ինչոչ օգտեցան. (Ոսկ. ես.։)

որ եւ գրի արուք. թ. արըգ. ἱσχνός macer, macilentus Նիհար. հիւծեալ. ազազուն. ... որ եւ նուաղեալ. Նիազ. ոսին. սին. անպտուղ.


Արուեստ, ից

s.

art, trade, profession, study, condition, office;
artifice, expedient, means, invention, ingenuity;
sign, miracle;
գեղեցիկ ազատական մեքենական —ք, the liberal, mechanical, fine arts.

· Calfa

NBHL (14)

Եփեալ ըստ արուեստի իւղագործաց։ Լի արուեստիւ, եւ իմաստութեամբ, եւ գիտութեամբ։ Ամենայն ոք որ յօրժարեսցէ իմաստութեամբ ըստ համօրէն արուեստից։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւնն ի գեղեցկութիւն։ Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին։ Էին խորանակարք արուեստիւ. (եւ այլն։ էՈր առ շինողական արհեստսն աշխատին ... իւրաքանչիւր ոք մի արհեստ ի քաղաքի ստանալով. Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Ընդունայն եւ վայրապար ոչ ստեղծիչն ստեղծ, ոչ բնութիւն, եւ ոչ արհեստ։ Քերականութիւն ընդ հանուր արհեստիւ է։ Իմաստասիրութիւն է արհեստ արհեստի։ Անբան արհեստք (ձեռաց)։ Բազում անգամ զանուն արհեստիդ եւ ի վերայ մակացութեան առնու. (Սահմ.։)

Յորժամ արուեստաւ ինչ գործիցէ։ Սարդ յոյժ արուեստաւ կազմէ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. լիւս.։)

Ի մեծամեծ արուեստից եւ գիտութեանց ունայնացեալք էին։ Հրաշալի արուեստիւ հելլեն գրչութեան. (Խոր. ՟Բ. 56։ ՟Գ. 33։)

Արուեստ մարգարեական, կամ մարգարէութեան, կամ աւետարանական, կամ դատաւորութեան. բանական, գործնական. աստուածային եւ մարդկային։ Արուեստ բարերարութեանն Աստուծոյ. (Ագաթ.։ Անան. նին.։ Կորիւն.։ Երզն. մտթ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)

նմանութեամբ եւ լայնաբար՝ Պատրանք. խաբ. նենգ. Մեքենայ. սատանութիւն։

Խաբէութիւն եւ արուեստք բանսարկուին են։ Զարուեստս դիւաց գիտէր։ Ի ծածուկ արուեստք։ Սարգ. (յկ. ՟Բ։ Լմբ. սղ.։)

Յաճախեցից զնշանս իմ եւ զարուեստս յերկրիդ եգիպտացւոց։ Նշանօք եւ արուեստիւք։ նշանք եւ արուեստք։ ետ զարուեստս իւր յարկիր քամայ։ Տալ նշանս եւ արուեստս լինելոյ ի ձեռս։ զօրութեամբ նշանաց, եւ արուեստս լինելոյ ի ձեռս։ Զօրութեամբ նշանաց, եւ արուեստից։ Նշանօք եւ արուեստիւք ստովք.եւ այլն։

Արուեստս եւ նշանս. Արուեստ ասի, որ ձեռս դնելով իցէ, որպէս կաւով ծեփելն տեառն զաչս կուրին. (Ոսկ. գծ.։)

Զձեռագործս ոարդկան, զոսկի եւ զարծաթ, զճարտարութեան արուեստս. (Իմ. ՟Ժ՟Գ 10։)

Ի տեսանելն զայլ արհեստ գործեալ կարէ ի վերայ հայել, եւ զչափ արհեստաւորին զթերին եւ զառաւելն յարհեստն տեսանել. (Լմբ. առ ոսկան.։)

Սնուցանէ յինքան երկիրն ջրով արուեստիւք եւ զառաւելութիւն հաւուցն. (Փարպ.) իմա՛ ջրոցն արուեստիւք, կամ արուեստական ջրովք։

ԱՐՈՒԵՍՏ τέχνη ars, τέχνημα opus arte confenctum գրի եւ ԱՐՒԵՍՏ, եւ ԱՐՀԵՍՏ. (լծչ լտ. ա՛րս, ա՛րդիս) Ճարտարո. եւ հնարք ի գործել ինչ յո՛ր եւ է կարգի՝ մեքենական կամ ազատական կամ բանական.

ἑμμελέτημα, ἑπιτήδευμα opus elaboratum, institutum, studium Գործ արուե ստաւոր կամ ճարտար, եւ գիւտ.


Արուեստաբար

adv.

artistically.

· Calfa

NBHL (1)

Զաստուած ծանեաք, եւ զգեղեցկութիւն արարածոց արուեստաբար ուսանիմք ի ձեռա նոցունց (մտաց եւ բանի). (Բրս. գոհ.։)


Արուեստագէտ, գիտաց

adj. s. artisan, artist, master, author.

· Calfa

NBHL (3)

Զիշխանս յուդայ, եւ զարուեստագէտս. (Երեմ. ՟Ի՟Դ. 1։)

Վաճառականաց, եւարոեստագիտաց. (Շ. ընդհանր.։ եւ Փիլ. ստէպ։)

Քաջ եւ առաքինի արուեստագէտի (աստուած). (Նիւս. կամզ. ՟Ե։) յն. մի բառ ἁριστοτέχνης


Արուեստագիտութիւն, ութեան

s.

knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.

· Calfa

NBHL (1)

Զի յարարչէն երեւեսցի արուեստագիտութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։)


Արուեստագիւտ, աց

adj. s. inventor, author, master.

· Calfa

NBHL (1)

Գտակ արուեստի. եւ արուեստիւ գտեալ՝ հանճնրեալ.


Արուեստախօս

adj.

cf. Ճարտարախօս

· Calfa

NBHL (1)

Նախդիրն բաղադրական առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Արուեստախօսեմ, եցի

va.

cf. Ճարտարախօսեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ արուեստի խօսել. ճարտարաբանել. եւ Մեկնել ոճով.

Թեթեւագոյն ըստ աշխարհակիր կարգացն արուեստախօսեալ։ Ոչ օտարաձայն ի միմեանց արուեստախօսեալս. (Ագաթ.։)


Արուեստական, ի, աց

adj. s. technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

· Calfa

NBHL (10)

Արհեստական ձեւք պսակաց. (Նար. առաք.։)

Գովելի է նոցա իմաստասիրացն եղանակ բանից իբրեւ զօրաւորս եւ արուեստականս. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

Զերկրագործացն, եւ զարուեստականացն. (Ճ. ՟Ա.։)

Արուեստական եւ քաջահմուտ բժիշկ. (Երզն. լուս.։)

Մեքենաւոր եւ արուեստական է ախոյանն մեր. (Մծբ. ՟Է։)

Ձայն սրնգացն եւ փողոց եւ ամենայն արուեստականաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)

τεχνικός. artificialis, artificiosus, τεχνίδριον, inventiuncula որ եւ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ. Սեպհական արուեստի, արուեստաւոմրի. որ ինչ է ըստ արուեստի. ճարտար. ճարտարուեստ. պաճուճեալ կամ նորագիւտ. սենատթլը.

μουσικός, -κή, canens եւ այլն. Երաժշտական (գործի կամ նուագ). երաժիշտ, եւ երաժշտութիւն. մուսիգի, սազէնտէ, հանէնտէ, ուսուլ. Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 13։ Դան. ՟Գ. 5. 7. 10. 15.։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)

ՁԱՅՆ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. արմօնի՛ա. այսինքն Յարմարութիւն. որ եւ ՆԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. ἀρμονία. concertus. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 42։)

ԱԶԳ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. սիմֆօնի՛ա. որ եւ ԵՐԳ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ. συμφωνία. symphonia. (Դան. ՟Գ. 10։)


Արուեստակեմ, եցի

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

· Calfa

NBHL (5)

Խորանն Մովսեսի, զոր հրամանաւն Աստուծոյ արուեստակեցին բերսէլիէլ եւ եղաբ. (Ոսկիփոր.։)

Որ են արուեստակեալ յԱստուծոյ ամենայն էակքս սեռիւք եւ տեսակօք. (Երզն. քեր.։)

Զըստ արուին եւ իգի զանազանութիւնն Աստուած արուեստակէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Թ։)

Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)

τεχνάω, ἑπιτεχνίζω, τεκνιτεύω, τεκταίνω artificiosa fabricor, arte molior, commentior որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԵԼ. Ըստ արուեստի շինել, յօրինել, կազմել, ճարտարապետել, յարմարել.


Արուեստակից, կցի, կցաց

s.

companion, associate in the same art.

· Calfa

NBHL (1)

Ներկող ոմն մեռաւ, եւ եկեալ արուեստակիցքն նորա բացին զտապանն. (Լմբ. ի գր. պապ.։)


Արուեստանոց, աց

s.

workshop, work-room.

· Calfa

NBHL (2)

Զարուեստանոցն, եւ զարուեստս թողեալ, կազմես զայնպիսի արուեստանոցս դիւաց (զթատրոնս)։ Այս արուեստք քան զամենայն արուեսն լաւագոյն է. սորա արուեստանոցն յերկինս շինեալ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 24։)

ԱՐՈՒԵՍՏԱՆՈՑ ἑγαστήριον officina որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱՐԱՆ. Տեղի գործելոյ զարուեստ. խանութ. գործարան.


Արուեստապետ, աց

s.

master of arts, foreman, overseer;
chief artist.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս եւ յերգիոնն արուեստապետն ընդ մի բերան փչէ, եւ բազմութիւն փողոցն հասարակ գոչեն. (Մամբր.։)


Արուեստապէս

adv.

skilfully, ingeniously, with art.

· Calfa

NBHL (1)

գեղեցիկ եւ արուեստապէս ունի։ Պատեն ոտիւքն արուեստապէս կարթելով. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)


Արուեստասէր

adj.

industrious, who works diligently, skilful, ingenious, artful.

· Calfa

NBHL (1)

φιλότεχνος artis studiosus Սիրող արուեստի. փոյթ յարուեստս եւ յուսումն. ուսումնասէր.