casket;
handbasket.
Առնուին սապատս չորեքկուսիս։ Ժողովեցին զիւրարաքանչիւր ոք յականէ ի մի մի սապատ. (Փարպ.։)
glacial, icy.
Սառնակն օդոցն սուզիչք։ Ձմեռային եւ սառնական։ Ցրտութեամբն սառնական (առնէ). (Նար. առաք.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
very cold, icy, freezing.
Զմտաւ ածէր զբնուի աշխարհի, զի պարզ եւ սառնամանուտն էր, եւ զժամանակն՝ զի ձմերային էր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
caught in the ice, frost-bound or ice-bound.
Սուզիչ կամ սուզեալ ի մէջ սառին կամ սառնամանեաց. սառնասառոյց. սառնամանուտ.
cf. Սառուցանեմ.
Ցուրտ ասացի, որ է ագահութիւն եւ անգթութիւն. զի սոքա սառնացուցանե՛ս զանձինս զրկողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4.) (յն. ըստ իմաստից)։
nature of ice, iciness.
Ոչ ասի երկաթ միայն, վասն զի ունի զսեւութիւն եւ զսառնութիւն. եւ ոչ հուր միայն, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
to be shaken, to totter;
to tremble, to shudder;
to be dismayed, cast down;
— ի հիմանէ, to shake to its very foundations;
սասանեալ կալ, to stand abashed.
Փոքր մի եւս սասանեալ էին ոտք։ Խռովեցան սասանեցան որպէս արբեալք։ Ապաւէն իմ, զի մի սասանեցայց. (Սղ. ՟Հ՟Բ. ՟Ճ՟Զ. եւ ՟Կ՟Ա։)
to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.
Սաստէ ի դժոխս սոսկալի զօրութեամբ՝ արձակեալ զարգելեալսն. որպէս երբեմն սաստէր փարաւոնի արձակել զիսրայէլ. (Նար. յովէդ.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
Նա նեղէր զիսրայէլ սաստիկ. (Դտ. ՟Դ. 3։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
Նա նեղէր զիսրայէլ սաստիկ. (Դտ. ՟Դ. 3։)
severely reprimanded, sharply reproached or harshly punished;
— առնել, to load with reproaches, to reprimand severely, to rebuke sharply, to huff, to lecture, to taunt, to chide, to burst or launch out bitter invectives, to break out in scolding or upbraiding;
— լինել, to be sharply reprimanded, harshly scolded.
to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.
Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։
cf. Բնաջինջ.
atrocious, horrible, cruel.
Ոչ եթէ զինուորական զինուք քաջալերիմք, եւ ոչ սաստկատեսակ եւ ամենաչար խոշտանկութեամբ. (Կիւրղ. ի կոյսն.) (այժմու յն. ոսկետեսակ եւ ամենագեղեցիկ խոշտանգանօք)։
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.
καταστρέφω subverto, everto διαφθείρω, καταφθείρω corrumpo, dirumpo διαλύω dissolvo. եւ առաւել ἁναιρέω, ἁναλίσκω, ἁπόλλυμι, ὁλεθρεύω, ἁφανίζω tollo, perdo, deperdo, extermino եւ այլն. Որպէս թէ ցյատակ աւերել եղծանել. յատակել. վեր ի վայր շրջել. ապականել. բնաջինջ առնել. եւ Սպանանել չարաչար մահուամբ. կոտորել. կորուսանել (զիրս, եւ զմարդիկ). աւրել, ջնջել .... եւ որպէս ռմկ. սատկեցնել, սատկիլ, կորսնցնել. կորսուիլ.
Ի սատակէ տեառն զամենայն քաղաքսն զայնոսիկ շուրջ զբնակութեամբն։ Սատակել զամենայն տիեզերս։ Զայլ թագաւորութիւսն եւ զկղզիսն՝ որ խլրտէին, սատակեցին, եւ ի ծառայութեան կացուցին. (Ծն. ՟Ժ՟Թ. 29։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 11։)
Ողորմութեամբ քով սատակեսցես զթշնամիս իմ։ Սատակեցին զիսրայէլէ իբր հազար արանց, եւ տապաստ արկին։ Հարուածովք կամակոր օձիցն սատակէին։ Եղեալ որդնալից՝ սատակեցաւ։ Ոչ եւս եղիցի ջրհեղեղ՝ սատակել զամենայն մարմին։ Զնտիր ընտիրս յիսրայէլէ սատակեաց։ Առհասարակ սատակել զազգն յոպպէացւոց։ Որ յապարանս ամրասցին, անդէն ի ներքս սատակեսցին. եւ այլն։
that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.
adversary, opponent, antagonist, enemy;
Satan;
— յարուցանել ումեք, to stir up an adversary, to raise or create difficulties, to raise objections to.
Տուաւ ինձ խայթ մարմնոյ՝ հրեշտակ սատան՝ կռփել զիս. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 7։)
cf. Սատանայակիր.
incited to, possessed by a devil.
born of Satan.
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
Բազում վարձէր իւր օգնականս եւ սատարս, որով զիւր չարախօսութիւն յառաջ վարել կարասցէ։ Եգիտ սատար մահաթոյն իւրում չարմտածութեանն զայրն զդիւազգեաց։ Բազում ինչ է սրբութիւն սատար լինել անօսրութեան, որպէս աղօթք՝ տքնութեան։ Սատարք ելով շինութեան. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Փարպ.։ Եղտշ. ՟Ա. Պիտ.։)
Զի թէ գիտէին երիցանիս զմահն՝ զոր պատրաստեալ է նոցա, ունէին արդեօք բազում սատարս լալոյ զինքեանս. (Փարպ.։)
to help, to assist, to aid, to cooperate, to contribute, to serve;
to do, to labour.
height, eminence, top, summit, peak;
cape, promontory, point;
սարք, furniture, moveables, equipage;
harness;
all that follows, rest.
Զօրք իւրեանց դատարկք թափուրք ի սարուց պատերազմէ։ Վասն զի սարք պատերազմին պաշտոնեայք նոցա ունէին։ Ազգի ազգի ստացուածովք, եւ սարօք պատերազմին. (Ուռհ.։)
cf. Սարաւանդակ.
Ի տեղի մի յարեւելս կոյս ի սարաւանդակի ի բարձրաւանդակ աւազին տեղի մի. (Ագաթ.։)
cape, headland, promontory, foreland.
Ի տեղի մի յարեւելս կոյս ի սարաւանդակի ի բարձրաւանդակ աւազին տեղի մի. (Ագաթ.։)
spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling.
laurel, baytree.
Որպէս ճանճք զազիրք, եւ փոքր զեռունք սարդից, եւ ունկնամտից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
ψαρός, ψάρ avis variis distincta maculis, et sturnus. Անուն թռչնոյ, որ է խայտաբղէտ հանգոյն մողէզի կամ սարդի.
cornelian.
Ո՛չ սարդիովն զգեցեալ էին, եւ զմրուխտ, եւ զապազիովն. (Իսիւք.։)
Սարդիոնիւ եւ տպազիոնիւ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Սարկաւագարան.
զգարեզին եկեղեցացոյց, եւ զգեբաղ սարկաւագանոց շինեաց. (Եղիշ. յես.։)
to serve, to minister, to attend;
to be served or attended.
Ի պաշտօնէից կարգի օծան (ղեւտացիք), զի սարկաւագեսցեն ահարոնի։ Պահելով (զսուրբն գրիգոր ի վիրապի) որպէս քահանայ ի խորանի, սարկաւագեալ ի խարամանեաց օձիցն, այլ արժանապէս սպասաւորեալ ի հրեշտակաց սրբոց. (Վրդն. թուոց. եւ Վրդն. լուս.։)
deaconess;
abbess.
Լուաւ զայն սարկաւագուհի մայր վանիցն։ Ասա ցսարկաւագուհին։ Սարկաւագուհնի առաքեաց զիս։ Կոչեսցես աստ զսարկաւագուհին , եւ զերկրորդն նորա. (Վրք. հց. ՟Զ՟Թ։)
pine-tree.
Ողբասցեն սարոյք, զի մայրք գլորեցան։ Զսարոյն կամ զսօսն, զկաղնին կամ զթեղօշն. (Զքր. ՟Ժ՟Ա. 2։ Ես. ՟Խ՟Դ. 14։)
to dry, to dry up.
երեւեսցի ցամաքն. զի մի կարծիցի, թէ պատճառք սարսատելոյն նորա յարեգականէ իցէ, յառաջագոյն քան զարեգակն սարսատէր ցամաքէր հրամանաւ ամենարդար իմաստութեանն. (Վեցօր. ՟Դ։)
shuddering, consternation, great fear, panic, horror.
Սիրք իմ սասանի, սարսափ զիս ունի. (Գանձ.։)
shivering, cold chill, chilliness, trembling, terror;
— առնուլ or ունել զոք, to quake with fear, terror or horror.
Սառսուռ դժնեայ ունի զիս. (Եփր. աղ.։)
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
Զօրքն հրեզինաց սաւառնութեւաց։ Իբրեւ զարծուի սաւառնաթեւ սլացեալ յօգս. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։)
quite false, untrue, lying.
Քաւդեայքն պնդեալ էին, թէ մեռանի թագաւորն. եւ նա ոչ մեռաւ. զի յամօթ լիցի սափասուտ արուեստագիտութիւնն. (Եզնիկ.։)
cf. Սաքրիմ.
Սարսեալ սաքրեն խաւարային իշխանութիւնք։ Կաճառք հրեզինացն երկեղալի դողմամբ ի քնէ սարսեալ սաքին. (Բենիկ.։)
cf. Սգակցիմ.
Ոչ փակեցայց ի խաւարի, զի եւ օդն սգակից լինիցի ինձ։ Արարածք օդակից եղերուք ինձ։ Սգակից մարիամանացն լինելով. (Ածաբ. մակաբ.։ Սարկ. աղ.։ Տօնակ.։)
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
Ոգի նորա սգացաւ զինքն. (Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 22։)
in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.
Մխիթարել զամենայն սգաւորս. տալ սգաւորաց սինովնի փառս։ Երանի սգաւորաց, զի նոքա մխիթարեսցին. (Ես. ՟Կ՟Ա. 2։ Մտթ. ՟Է. 4։)
threshold;
doorpost, jamb.
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
black;
sad, gloomy;
ink;
negro;
black;
— փայտ, cf. Եբենոս.
Ոմն մարդ՝ մի եւ նոյն ելով, է զի սպիտակ, եւ է զի սեաւ լինի։ Ներհական է անիրաւն արդարոյն, եւ սպիտակն սեւոյն. (Արիստ. ստորոգ.։)
garb, dress, ornament, attire;
affectation, primness;
paint;
— or —եալ, embellished, adorned, pompous;
finical, affected.
Բայցդ է ուրէք զի յաղագս պերճութեան եւ սեթեւեթոյ բանին լինի եդեալ. (Տօնակ.։)
table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
trapezium.
Ունի սեղանն չորս անկիւն, որ է խաչն. եւ յիրաւի սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունեան մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին, որ մատեաւ հօր. (Ագաթ.։)
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
ՍԵՂԱՆԱԿԱԶՄ. Մեծատուն՝ որ մեծահաց գործէ զիւր սեղան.
banker, changer;
տալ or արկանել զարծաթ ի —ս, to place money in a bank at interest, to put out money to interest.
որ եւ յն. բառիւ Տրապիզիտ ասի. τραπεζίτης mensarius, nummularius. Հատավաճառ. լոմայափոխ, որոյ առաջի կայ սեղան կամ տախտակ դրամոց.
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Որ եւ զիմանալին սեղանաւորաց հաց գիտութեան եւ գինի իմատութեան. (Գր. հր.։)
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
Վարագոյրն իսկ պատառեցաւ յականջս (կամ պատառեաց զականջս) նոցա, զի սեղմեալ խցեալ էին. (Եփր. համաբ.։)
senator.
Սեւերիանոս՝ մի ի զինուորաց, որ ընդ ձեռամբ ձերով կարգեալ է ի գունդն սենատորաց (կամ սենոտորաց). (Ճ. ՟Բ.։)