to simulate, to feign artfully, to dissemble;
to incite, to allure, to draw on;
to ogle.
Կեղծաւորն եթէ ոչ բարւոյ դէմս զգեցեալ մեղմեղիցէ, չկարէ ստերիւրել յիրաւանց զիրաւադէտն. (Եզնիկ.։ (լծ. ռմկ. մըլմըլալ։))
softly, gently, slowly.
Մեղմիկ խօսէր ընդ նմա, զի մի՛ ոք լուիցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Խօսողացս մեղմիկ եւ հեզիկ. (Յհ. կթ.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
Հալածեաց զձեզ, որպէս պատիցի մեղու, եւ խոցոտեցին զձեզ։ Շրջեցան զինեւ որպէս մեղուք. (Օր. ՟Ա. 44։ Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Է. 12։)
Շչեսցէ տէր ճանճռանն եւ մեղուին. ճանճ զեգիպտացին ասէ ... եւ մեղու զբաբեղացւոց ազգն. զի զանազան գունովք ծաղկեալ են մեղուք ընդ խայթոցօքն. (Գէ. ես.։)
bee-house, apiary.
Գործասէր մեղու ի մեղուոցացն ի բաց ելանէ։ Եւ մեք քրիստոսի մեղուոցքս զայնպիսի առեալ զիմաստութեան եւ զաշխատասիրութեան օրինակ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
to cause to sin or to transgress.
Մեղաւ, եւ մեղոյց զիսրայէլ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 21։ ՟Ի՟Ա. 16։)
inclined to transgress, delighting in sin, wicked, criminal.
Հանցես եւ զիս՝ յորոց նեղիմ ... եւ ի բանտից մեղսասիրին. (Յիսուս որդի.։)
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
gladiatorial;
relating to duels;
gladiator;
duelist;
cf. Մենամարտութիւն.
Ի պատճառս արիութեան հրահանգիցէ զիս մենամարտիւն. (Վանակ. յոբ.։)
Եւ կարծեցի զիս ընդ նոսին՝ յաղթել կռուոյ մենամարտին. (Յիսուս որդի.։)
to fight a duel, hand to hand, in single combat;
to wrestle, to struggle.
Յառա՛ջ մատիր, զի մենամարտեսցուք (հին տպ. մենամարտիցուք) ես եւ դու. (Զենոբ.։)
to lead a retired or solitary life, to be alone, to live retired.
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
Մահու մեռանիցիք։ Եկեաց, եւ մեռաւ։ Գիտեա՛, զի մեռանիս դու, եւ ամենայն որ ինչ քո է։ Մեռաւ ի բարւոք ծերութեան։ Մեռան ամենայն արք՝ որ խնդրէին զանձն քո։ Եւ ետես իսրայէլ զեգիպտացիսն մեռեալս առ ափն ծովու։ Եկաց ի մէջ մեռելոց եւ կենդանեաց.եւ այլն։
Իսկ բարբառեսցուք, զի՞նչ. արբեցելո՞ցն. այլ ի մեռեալ լսելիս հնչեմք. (Բրս. արբեց.։)
dead;
carcass;
idols, image.
Կենդանի է աստուած. իսկ նոքա (չաստուածք կամ կուռքն) մեռելոտի, եւ ոչ մեռեալ. զի ոչ բնաւին իսկ էին կենդանի. (Մխ. երեմ.։)
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
Որդին աստուծոյ մեռաւ, զի զմեռելութիւն արարածոց կենդանացուսցէ։ Որք կենդանի են առ աստուած ... քանզի վասն աստուծոյ մեռան, կարօղ են զմեռելութիւն բազմաց կենդանացուցանել. (Ագաթ.։)
Ի գերեզմանի եդար անապական, զի զմեռելութիւնս մեր բարձեր. (Շար.։)
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
Զսուրբ միւռոնն, այսինքն զիւղն անուշահոտութեան։ Օծանել զնա միւռոնովն սրբով։ Օծանելն զքարինսն աստուածայնովն մեռոնաւ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
mortal.
Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս, զի զամենայն անքակ արասցէ յանմահութենէ աստուածութեան իւրոյ. (Ագաթ.։)
mortification.
to be introduced or brought in, to be adopted.
Եւ ո՞ւր է՝ զի չէ ախտն այն (խեղկատակութեան). արդ եւ յեկեղեցի եւս եմուտ, եւ ի գիրս եւս մեսեցաւ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
to be fortified or strengthened by, to be consolidated.
Էին պատրաստեալք յառաջագոյն մեստեալ մահիճք երկաթիք յառաջահոգութեամբ, զի մի՛ անհնարին ծանրութեամբ փղացն բակցի. (Փիլ. լիւս.։)
silk;
անգործ —, raw silk;
գործարան —ի, silk-manufactory.
(որ եւ յն. մէ՛դաքսա, մէդա՛քսիօն. որպէս բառ օտար լեզուի. զի ըստ բնիկ յն. ասի սիրիգօն ի սիր, այսինքն շերամ որդանէ). μέταξα, μετάξιον, σηρικόν sericum. Թել եւ հիւսք շերամ որդան. եւ Կերպաս ի նոյն ի նիւթոյ.
of our nation, national.
incarnation.
our;
ours;
—ս ազգի, to our nation;
զ—ս սիրեմք, we love our own;
ի մերայնո՞ց իցես, are you one of ours?.
Մերային ազինս (քրիստոնէից). (Լծ. կոչ.։)
cf. Մերասեր.
Պատրաստեցաք առաւել առ մերասեռն վեհ։ Այլ մերասեր ազին եղեալ՝ զչարիսն ասեմք որ գործեցեալ. (Շ. թղթ. եւ Շ. վիպ.։)
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
Պատրաստեցաք առաւել առ մերասեռն վեհ։ Այլ մերասեր ազին եղեալ՝ զչարիսն ասեմք որ գործեցեալ. (Շ. թղթ. եւ Շ. վիպ.։)
sometimes, now and then, from time to time;
cf. Երբեմն.
τοῦτο μὲν, τοῦτο δὲ, νῦν nunc, nunc ἑνίοτε, ἅλλοτε interdum, aliquando, aliquoties, alias. Երբեմն, երբէք. է՛ զի. է՛ր զի. (որպէս թէ՝ մի երթ, միանգամ, զմի նուագ) հեղմը, հեղմալ, մէյմը, մէյմալ, հիմա, ետքը.
naked, bare;
unadorned, plain, simple, evident;
impudent, brazen-faced;
without;
evidently, obviously, palpably;
— ընդ — մարտընչել, to wrestle naked.
Էին երկոքեան մերկ։ Գիտացին՝ զի մերկ էին։ Մերկացաւ զհանդերձ իւր, եւ անկաւ մերկ։ Մերկ գնացաք։ Ի վերայ մերկոյ պարանոցի նորա։ Գլուխ նորա մերկ։ Զզգեստ մերկոյ զերծեր։ Տացես ի հանդերձէ քումմէ մերկոց.եւ այլն։
Որ մերկ առանց զինու աղեղնաւորք իցեն. (Եղիշ. ՟Դ։)
Զմնացորդսն ընկենոյր, զի մերկ մարտիցէ. (Վանակ. յոբ.։)
bare athlete or wrestler;
—ք, wrestling.
Ընդ որչափ այժմ առ մերկամարտութեանս օրինադրեցին այնոքիկ՝ որք մերկամարտիկք են, թէ զի՛նչ է բարւոք մերկամարտուցելոցն գործք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.
Ոմանք մերկանդամք, եւ ոմանք զինեալք. (Փարպ.։)
Մերկ անդամօք, մերկամարմին. կամ կիսամերկ, առանց ծածկութիւն, եւ թեթեւ զինու, անզէն. ըստ յն. մերկ. γυμνός nudus. կամ մերկ մարմնովք. γυμνοῖς σώμασι nudis corporibus.
Զի եւ ոչ զինուորն զմի մասն զինուքն ծածկելով՝ մերկանդամ այլով մարմնովն մարտնչիցի. (Նիւս. կուս.։)
barenecked;
naked, clear, evident, open, frank;
nakedly, clearly, overtly, plainly;
— առնել, to make evident, to reveal, to discover, to unveil;
ամենայն ինչ — կայ առաջի նորա, all things are naked and opened unto the eyes of him.
Եւ զի՞նչ է մերկապարանոցն. ի սովորութենէ մորթոցն՝ յորժամ յարենէ (ի զենլեաց. յն. աբօ նէրի՛օն ) մերկանայցեն, ասէ զմերկապարանոցն. դարձեալ զենուցու ոք ինչ, եւ զմորթ մարմնոյն մերկանայցէ, զամենայն իսկ զներքին անդամսն առաջի աչաց իւրոց յայտնէ. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Մերկանամ.
Մերկացին զպատմուճանն նորա ծաղկեայ ի նմանէ։ Մերկեա՛ երուսաղէմ զհանդերձ սգոյ։ Մերկացին զնա։ Մերկեաց կամ (մերկաց) զիշխանութիւնս եւ զպետութիւնս։ Ո՞վ մերկասցէ զպատրուակ երեսաց նորա։ Մերկացից զյետուստ քո.եւ այլն։
Քանզի մերկացին ի նմանէ զհանդերձ նորա, պատառեաց զվարագոյրն. (Եփր. համաբ.։)
Մերկեա՛ զսուր քո, եւ սպա՛ն զիս։ Առ զնորին սուսեր, եւ մերկաց (կամ մերկեաց) զնա ի պատենից իւրոց։ Մերկացից կամ մերկացի զվաղակաւորն իմ ի պատենից իւրոց.եւ այլն։
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Ընդ քեզ եւ զօրք վերին հոսին, մինչ զի թափուր մնալ երկին. (Յիսուս որդի.։)
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
Նախ մեղք գիտութեան են, եւ ապա տարաժամ հոսութիւնք։ Անժուժկալաբար լլկէ զինքն, եւ հոսումն արասցէ մարմնոյ իւրոյ. (Կանոն.։)
to extend or spread a shade over, to shade.
σκιάζω umbro. Տալ հովանանալ. հովանի առնել զամպն. եւ Առնել՝ զի հանգիցէ ոք ի հովանեաւ.
shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
Ի հովանի թեւոց քոց յուսացոյց։ Ընդ հովանեաւ ձեռին իւրոյ թաքոյց զիս։ Կեցցուք ընդ հովանեաւ նաբուքոդոնոսորայ. եւ այլն։
pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.
Քանզի պարսիւ հովուականին (այսինքն հովուութեան, կամ հովուականաւ), դոյզն քարիւ հեղեղատին. (Յիսուս որդի.։)
chief shepherd;
Jesus-Christ;
pontiff, archbishop.
Հովուացն հովուապետ յիսուս։ Փրկիչն մեր յիսուս հովուապետ։ Կոչէ զիս հովուապետն քրիստոս. (Սկեւռ. ի լմբ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Ճ. ՟Ա.։)
loving, faithfully following the shepherd.
Զմեր զիրսն բամբասեն, եւ զի հովուասէրք եղաք, եւ ունէաք գտանել յերկուց բարեաց զընտրելագոյնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
to tend, to pasture, to feed one's flocks;
to have the cure of souls;
to lead, to conduct, to guide;
մահ —եսցէ զնոսա, death will pasture on them.
Հովուել զժողովուրդ իմ։ Տէր հովուեսցէ զիս։ Հովուեսցես զնոսա գաւազանաւ երկաթեաւ։ Հովուեսցեն զասորեստանեայն սրով. եւ այլն։
pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.
to sink, to give way, to fall in.
odour, smell;
perfume, scent;
sign, indication;
— անոյշ, անուշից or անուշութեան, grateful odour, sweet, savory smell, perfume, fragrance, cf. Անուշահոտութիւն;
քաղցր, ախորժելի, թեթեւ, սաստիկ, չար —, sweet or fine, agreeable or delicious, slight, strong, disagreeable or bad odour or smell;
— գարշ, stench;
— առնուլ, հանել, to perceive an odour, to smell, to scent, cf. Հոտոտեմ;
— ունել, to smell, to be odorous;
— հարկանել, բուրել, to spread, to exhale an odour;
cf. Հարկանիմ;
ի հեռաստանէ առնու զ— պատերազմի, he smelleth the battle afar off;
ի —ոյ ջրոյ ծաղկեսցի, it will shoot up as soon as the moisture effects it.
Հոտ անգոյ, կամ հանդերձից, զոհից, իւղոց, խնկոց, կնդրկի, եւ այլն։ Հոտոցն ամենայն՝ կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ։ Եւ են ի միասին ամենայն հոտք՝ ծուխ, եւ կամ մրրիկ. (Պղատ. տիմ.։)
Հոտ անմարմին իմն իր է. քանզի յենթակային է հոտն, եւ է մարմին ենթակայն. (Պրպմ. ՟Ժ։)
Ի հոտ անոյշ ողջակիզեալ մատուցանէր զինքն նուէր։ Բուրեցին հոտ անուշութեան զաղօթս իւրեանց. (Շար.։)
to render stinking, fetid;
to rot, to putrefy, to stink.
Տէ՛ր, արդ հոտեալ իցէ, քանզի չորեքօրեայ է. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 39։)
strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.
Զի այլ յազգին ոչ գտաւ հօժկու, զի ի մեծ պատերազմին մեռան. (Բուզ. ՟Գ. 11։) cf. ՀՕԺԿՈՒԱԳՈՅՆ։
raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.
Զսա ընկալեալ ամենամաքուր հովիւ, եւ տեսեալ զի հում էր եւ ստահակ. (Կլիմաք.։)
ford, shallow passage, way;
cf. Հոյն;
fordable, passable;
— մի, a little, something;
briefly, succinctly;
ի — ելանել, to obtain one's scope.
Զատիկ քրիստոսի հուն անցից է չարեաց. (քանզի պասեք՝ անցք թարգմանի). (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
Անհունս ասեմք անհաւատսն, ո՛չ եթէ անելանելիք ի հնէն. քանզի ամենայն ուրեք եզերեալք են. Անյաղթ պորփ.։ Ուր գոյ նմանութեամբ եւ նշանակութիւն բառիցս՝ Սահման, Չափ, Բաւ.
harvest;
crop;
summer;
— խոտոյ, hay-making;
ժամանակ հնձոց, reaping, harvest-time, mowing-time;
(խոտոյ) hay-time;
երգ հնձոց, harvest-home;
առատ —, abundant harvest;
ոսկեփայլ, — փունջ —, golden harvest;
յաւուրս հնձոց, in harvest-time.
Հնձել զհունձս։ Յաւուրս հնձոց ցորենոյ։ Հնձոցն գարեաց։ Սերմն եւ հունձք։ Աղաչեցէ՛ք զտէր հնձոց, զի հանցէ մշակս ի հունձս իւր։ Բազում համբարս դնէ ի հունձս։ Որպէս ցօղ ամարայնի, եւ անձրեւ ի հունձս.եւ այլն։
near, nigh, close, adjacent;
near, close to, by, by the side of;
—, ընդ —, — ընդ, — առ —, ի հպոյ, near, close, at hand;
by and by, shortly, soon, very soon, in a short time;
— լինել, երթալ, մատչել, to be near, to approach, to draw near, to go or come near to, or towards, to go closer to;
to touch.
Եւ զի՞նչ ասեն հուպ է հռաքէլի բեթղեհէմ. այսինքն զո՞ր կցորդութիւն ունի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Պաշարեաց զկղզին, եւ հուպ յառնուլ արար. (Եփր. ել.։)
boaster, braggart, vaunter.