to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
եւ ն. ἁνίημι, ἑπιχωρέω, συγχωρέω locum do, cedo, concedo, permitto, dimitto, missum facio, indulgeo, veniam do եւ այլն. (ի Ներ, թ. եէր. այսինքն տեղի) Տեղի տալ. թոյլ տալ. թողուլ. թողացուցանել. անտես առնել՝ շնորհել՝ քաւել զյանցանս. զիջանել. անսալ. խնայել. թո՛ղ տալ, աչք խփել.
Ներեսցո՛ւք, զի ներեսցի մեզ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
ՆԵՐԵԼ. καρτερέω, ἁνέχομαι patior, sustineo, contineo me. Կալ մնալ առ ետեղ հաստատուն. տոկալ. հանդուրժել. համբերել. յարատեւել. յանձն առնուլ. տանել. դիմանալ. զինքը բռնել.
Զօրացան, եւ իբրեւ անմարմին ներեցին ի մարտի։ Ներեա՛ յասպարիզիդ, զի պսակեսցիս։ Մարդիկ մարմնաւորք իբրեւ անմարմինք ներէին ի տանջանս։ Ներեսցուք առ սուղ ժամանակ մի մարմնով, զի զյաւիտենական կեանս վայելեսցուք՝ հոգւով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Արդարքն զիա՞րդ համբերութեամբ կան, եւ զիա՞րդ ներեն աստի տրամութեանցս. (Իսիւք.։)
Ոչ ներեմք լսել ինչ յասացելոցն։ Ընդէ՞ր են վաստակք. քանզի զներեցաք չվաստակելոյն։ Զայս եւ աստուած կամեցաւ, բայց ոչ ներեցեր։ Իբրեւ մթնացաւ, ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 35. 42։)
to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.
Սաստկացեալ աղտով եներկ (կամ էներկ) զիս։ Ի ցօղոյ երկնից մարմին նորա ներկաւ (կամ ներկեաւ)։ Արկեալ զիւրեւ հանդերձ ներկեալ արեամբ։ Մորթս խոյոց կարմիր ներկեալ։ Խոյրս ներկեալս.եւ այլն։
Սաստկացեալ աղտով ներկեր զիս ... յայնմ աղտոյ՝ ասէ յովբ, եթէ եներկ աստուած զմարդ. (Իսիւք.։)
dye-house.
ներկոց թագաւորական է եկեղեցի. թէ յամենայն ժամ այսր գայցէք, եւ զներկն ոչ ընդունիք, զի՞նչ շահ այսր գալդ իցէ. (Բրսղ. մրկ.։)
dye, colour;
stain.
Զերկաթոյն սրութիւն եւ զերագութիւն ունիցի գրողն, եւ զկապարոյն զներկուած գրոյն, զի հանապազ մնասցեն գրեալքն. (Իսիւք.։)
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
Իբրեւ զօրավար տեսանել՝ թէ ո՞ր մասն իցէ սպառազինեալ, կամ ներկուռ եւ դիւրեալ ըստ բարձրագոյն ճանապարհին. (Ոսկ. գծ.։)
Ներկուռ. ներդ նախդիր միայն է (բաղադրական). իսկ կուռն ասելով՝ զանդադար կրթութիւն ասէ, այսինքն ազդողապէս կռել, կրթել զինքն ընթերցողութեամբ։ Իբր ներկուռ հանճարով գոլ ծանօթ նոցա. (Երզն. քեր.։)
cf. Հակառակ.
Ներհակս ինձ զօրացուցի ապառումս եւ անկռուելիս։ Բազմահատուած էութիւն բնութեանս՝ ներհակք միմիեանց ի պատերազմի։ Ընդէ՞ր զինեցար ընդդէմ քո ներհակ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ։)
cf. Հակառակ.
Բայց է գոյացութեանցն՝ ոչինչ նոցա ներհական գոլ. քանզի նախկին գոյացութեանն զի՞նչ ինչ լիցի ներհական. (Արիստ. ստորոգ.։)
Եւ զի ներհական խաւարի է լոյս, ուսման ինչ ոչ են պէտք. (Սարկ. քհ.։)
cf. Հակառակութիւն;
ներհակութիւն գունոց, contrast of colours.
Փրկեաց զիս ի ներհակութենէ թշնամւոյն։ Մի՛ ներհակութիւն ինչ առներ ճանապարհիս, զոր ընտրեցի սիրով վասն տեառն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Հմտութիւն.
Իւրաքանչիւր ցուցանելով զկորովութիւն արիական ներհմտութեան առ ի զինուցն մարտակցութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ներկուռ.
spiritual.
Սահման կենդանւոյն, գոյացութիւն ներշնչական՝ զգայական՝ ինքնաշարժ։ Կենդանի՝ գոյացութիւն ներշնչական զգայական. արդ վասն զի ներշնչականն ի յոլովագոյնս հասեալ գոյ քան զկենդանին, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
encyclopedical.
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն՝ բազումուսմնութիւն սիրեցեալ։ Ներշրջանական խրատն բազում ինչ գեղապարիցէ։ Ազգս ծնանի զերկոտասան՝ ներշրջանացն պարօղ. քանզի ներշրջանական թիւ (է) երկոտասաներեակն աւուրց եւ տարեաց շրջագայութեանց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 19. 21. 59։)
encyclopedia.
Ներշրջանակք՝ սպասաւորականքն են առաքինութեան. վասն զի առաքինութիւն վայր ունի զոգի. իսկ ներշրջանակք կարօտեալ լինի մարմնական գործեացն։ Ի ձեռն ներշրջանակացն գեղապարէ։ Զառաջին մրցանակն դնէ առաքինութեանց, իսկ զերկրորդն ներշրջանակացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 19. 20։)
indulgence;
pardon, remission, mercy, pity;
ներողութեամբ, indulgently.
συγχώρησις, αἵνεσις, συγγνώμη concessio, permissio, consensus, venia, indulgentia. Ներողն լինել. ներումն. զիջումն. թոյլտուութիւն. մարդասիրութիւն. երկայնամտութիւն. ներողամիտն լինել. ժոյժ. եւ Թողութիւն. քաւութիւն մեղաց՝ եւս եւ պատժոց.
cf. Ներումն.
Յայս ինչ ոչ գացուք (կամ տացուք) ներութիւն. (Պղատ. տիմ. յն. ոչ ներեսցուք, կամ ոչ զիջցուք։)
pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.
Ներում զինչ. ն՝երում որպիսի ինչ. (Պորփ.։)
Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)
instruction, erudition, discipline.
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
Ետ նմա քաղէր զգողաթն վերին, եւ զգողաթն ներքին։ Մինչեւ ի դժոխս ներքինս։ Փրկեցեր զանձն իմ ի դժոխոց ներքնոց։ Եդին զիս ի գբի ներքնում։ Կողմանոցին ներքնոյ, եւ միջնոյն, եւ երրորդին.եւ այլն։
Զներքինն առնել դարձեալ վերին, եւ ըզվերինն առնել ստորին։ Խոնարհեցո՛ զմիտս իմ ներքին, զի բարձրացայց շնորհիւ քոյին (որ հայի եւ ի նշ. (ա). Յիսուս որդի.։)
to eunuchate, to geld, to castrate.
Ովրիդենէս ներքինեցոյց զինքն. (Շիր. քրոն.։)
eunuch;
ձայն —նւոյ, shrill voice;
— առնել, —ս խզել, cf. Ներքինացուցանեմ;
անմորուս են —, eunuchs have no beard.
Ներքինի ոչ միայն զարարեալն կոչել սովոր է գիրք, այլեւ որ ի տան թագաւորաց միամիտք իցեն. (Մխ. երեմ. (քանզի եւ ըստ արաբ. խատիմ, է ծառայ եւ աղախին՝ անխտիր. ուստի)։ Իսկ ՟Բ. Մնաց. ժը 33. ուր դնի ի մեզ ներքինի, ի յն. ասի կառապետ, զի շփոթի դիւրաւ ի գրչաց՝ ընդ։)
internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.
Ծնեալն ի վերուստ ի հօրէ՝ լինի ի ներքուստ ի կուսէն մարիամայ. զի ի ներքուստ ծնեալքս յառաջագոյն՝ ի վերուստ ծնցին երկրորդ անգամ, այսինքն յաստուծոյ. (Աթ. ՟Ա։)
interior, internal, innermost.
Դրօշուածս հայելիս ի ներքսագոյնն եւ յարտաքինն (որմս տանն)։ Ձգեաց զիմաստութիւն քան զներքսագոյնս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 29։ Յոբ. ՟Ի՟Ը. 18։)
anathema, excommunication, malediction, curse;
imprecation, execration;
լինել ի —ս, to become anathema, to be a subject of execration;
առնել զոք ի —ս, տալ զոք ի —ս, to subject a person to execration;
ընդ —իւք կապիլ or անկանիլ, to be excommunicated or execrated;
—ս արձակել, —ս ի վերայ կարդալ, to anathematize, to curse;
—ս ի հետ արկանել or զկնի արձակել, to load with cursing, to curse, to execrate, to imprecate;
to excommunicate.
Նզովք կոչեցաւ յաղագս իմ, որ զիմն ելոյծ զնզով. եւ մեղք՝ որ եբարձ զմեղս աշխարհի. (Առ որս. ՟Ե։)
to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.
poor, necessitous, indigent;
մեզ ոչինչ — էր ի ձէնջ, we had no need of you.
Նուազ, նուազեալ. կարօտեալ. պակաս. եւ Աղքատին. սակաւապէտ. պ. նիյազի.
fellow-soldier, comrade;
ally, confederate;
allied, leagued, confederate.
σύμμαχος socius belli, commilito, adjutor. Կցորդ նիզակաց՝ որպէս զինուց, կամ զինուք գործակից. պատերազմակից. մարտակից. զինուորակից. ընկեր եւ օգնական. որպէս եւ Նիզակակից բարեկամ՝ է ուխտակից եւ դաշնակից ի գործ պատերազմի եւ խաղաղութեան.
Գրել ձեզ զմեզ նիզակակիցս եւ բարեկամս։ Նիզակակից բարեկամք։ Բարեկամք նիզակակիցք։ Թիկունք եւ նիզակակիցք։ Պատրաստել զէն, զի լիցի նա նիզակակից նորա։ Նիզակակից զերկնաւորն ողորմութեամբ իւրով յանձինս ընկալեալ.եւ այլն։
to subjugate with lance and spear.
Նիզակակուր զաշխարհս եւ զքաղաքս արասցէ՝ վասն նիզակին, որ էր յերազին. (Պտմ. աղեքս.։)
thin, lean, meagre, gaunt, spare, skinny, scraggy.
Տեսանիցէ զերեսս ձեր նիհար, եւ սպանանէ զիս։ Հ. (մարտ. ՟Է.։)
Թէ այծն գէր լինի ... թէ այծն նիհար լինի։ Թէ եզինքն գէր լինին, եւ թէ նիհար. (Ոսկիփոր.։)
sign, mark;
spot, speckle;
point;
այս —, այն —, such a one, such;
so and so;
յայս — աւուր, in such a day;
բանից նիշ, cf. Նշանաբան.
Յայս նիշ տեղւոջ բնաւ ջուր ոչ էր, եւ զիա՞րդ ցորդագոյնս գնայ. (Ճ. ՟Գ. (այսինքն յայսպիսում անջրդի վայրի)։)
sitting posture;
position, situation;
seat, residence, abode;
property, possession;
sitting, session, meeting;
— արքունական, seat of Government, capital city;
— բանակի, encampment;
ի — լինել, to sit up, to sit down, to be seated;
ի — ննջել, to sleep in a sitting posture;
— առնուլ, to be tranquillized, allayed, lulled into security;
ի — գումարիլ, to hold a sitting;
ի նստի անդ, during the sitting, forthwith, before separating;
երեք նստիւ նկարել զկենդանագիր, to paint a portrait in three sittings.
Թեւոցն արծուոյ անվայելուչ է նիստն, զի քարշելն ընդ երկիր՝ երեւոյթ զնա տեսանողացն առնէ. (ՃՃ.։)
cf. Նիրհեցուցանեմ.
material.
Սուտակն՝ խոստովանութեան յեղանակն, քանզի յուդա դրեալ էր ի նմա, որ է անմարմին. վասն որոյ ո՛չ ասաց քար, զի աննիւթ է. եւ ակն գահանակ՝ նիւթակ. (Վրդն. ծն.։)
idolatry;
materialism.
Խոզից անուամբ կոչի նիւթապաշտութիւնն, որ մասն ունի մաքրութեան միայն զպաշտելն. (Լմբ. յանառակ.։)
material;
liquid, fluid;
worldly-minded.
Այլ է նիւթաւորն քան զնիւթն, քանզի հաղորդ նիւթոյ ասի նիւթաւոր. (Նիւս. բն.։)
Ձէթ կամ ջուր կամ գինի, եւ կամ զինչ եւ իցէ ի նիւթաւոր իրաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
material, corporeal.
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
Այսպէս ոչ ասաց, բայց յետհոյ նիւթէ զայս։ Տեսե՞ր, զի իրաւացի նիւթէ զվճիռն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Նկատեսցես քեզ զճանապարհն։ Գնացին նկատել զերկիրն. Գիտէ զառաջինն եւ զհանդերձեալսն նկատել։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Բաւական լինիցին նկատել զաշխարհս։ Զօրհաս մահուն դէմ յանդիման առ ի դժոխս նկատէին։ Զնա՝ նկատեալ խորհրդով եւ կանխագիտութեամբ աստուծոյ. եւ այլն։
Ի կիր արկ յիս զամենայն մեքենայս՝ զինչ եւ առ միտս քո նկատեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Ընկէց զինքն առաջի նկարագիր պատկերի վկային. (Ճ. ՟Ա.։)
to paint, to represent;
to portray, to depict, to paint, to describe, to give a description of;
to characterize.
Նկարագրել զպատկեր ճառի սորտ չեմ բաւական. քանզի առաւելու գեղեցկութիւն սորա քան զերանգս իմ. (Եփր. ի ստեփ.։)
to paint;
to embroider.
Աստեղք մաքրափայլք եւ ականակիտք, նկարակերտելով զիւրաքանչիւրոց գիրս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Տայ զիւր պատկերն նկարեալ ի տախտակս. (Խոր. ՟Գ. 13։)
Ես զիմ պատկերն կենդանի ի կենդանի դէմս նկարեցի. (Եղիշ. թղմ.։)
Եւ ոչ զկերպարանսդ ձեր զիւրաքանչիւր ես նկարեցի։ Յորովայնի մօր նկարեցայ մարմին։ Զորս դարձեալ երկնեմ, մինչեւ նկարեսցի քրիստոս ի ձեզ.եւ այլն։
painter;
կենդանագիր —, portrait painter;
կին —, paintress.
Բարձրամտեալ նկարչացն՝ ասէին, մեր արուեստս լոյս է. զի ծերք եւ տղայք հասարակաց վերծանեն, եւ զգիրս սուրբս սակաւք ընթեռնուն։ Լինի ժողով, եւ քննեալ արդարացուցին զգրիչս, եւ եդին յառաջ քան զնկարիչս. Կաղանկտ.։ Ըստ օրինակի նկարչաց միանգամայն դրոշմեցին քեզ պատկեր առաքինութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
vanquished, conquered, humbled, lowered, abased, depressed;
base, abject, vile, low, contemptible, mean, poor, little, ignoble;
— առնել, to conquer, to subdue, to bear or break down, to humble, to depress, to abase, to weaken, to harass, to mortify, to humiliate;
— լինել, to be conquered, overcome, humbled, abased, worsted, to succumb, to yield to.
Նկուն (են) մեղքն ի մէջ արդարոց։ Գտցէ զոք նկուն քան զինքն, զի կլանել մարթասցէ։ Յայլ ինչ չեղէ ձեռնհաս, եւ նկուն գտայ։ Նկուն եղեալ գտաւ ի ներքոյ քան զսովորական բնութիւն. (Յճխ. է։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ե։)
Ի նկուն անդր իջեալ խոնարհեցարուք դուք, զի յայս ամենայն բամբասանս եկիք դուք դորա. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
to push on, to induce, to incite;
to promote, to advance.
Հաւանի նմին, որ ի մնացական բարիսն զինքն նկրտէ. (Լմբ. առակ.։)
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Ի վեր՝ վերամբարձ թուէի միշտ նկրտիլ ըստ ոգւոցս իմն աստուածարելոց։ Յօժարութեամբ ամենայն սրտմտութեամբ նկրտէին, ձգտեցուցանէին զինքեանս առ ի յընթացս փութոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)
like, similar, resembling, approaching;
equal, conformable, analogous;
— է, it suits, it is proper, fit or becoming;
it seems, it appears;
ամենեւին — է նմա, he is as like him as can be;
— զ—ն սիրէ, like loves like;
similarly, in the same manner, alike, such.
Վասն զի բանական իմն եկնդանի է մարդն, նման եւ զոյգ պարտ է պիտոյից բանին կազմել զմարմնոցն գործի. (Նիւս. կազմ.։)
Նման էր այս յասել, թէ խաւար ստուեր է երկնից։ Այլ նման էր, զի յաւուրն առաջնում հաստատեցան եւ ամպք։ Եթէ ոք ասիցէ, թէ ոչինչ է այս նման։ Անուն պղծոյ առ այնոսիկ կենդանիս՝ որ ոչն ուտէին, զի՞նչ նման է. (Եփր. ծն.։)
counterfeited;
counterfeiter.
Կենդանագրութիւնս այնքան ճշգրտահանս եւ նմանագործս բոլորի, մինչ զի որպէս թէ զկենդանական արձակել բարբառս. (Պիտ.։)
likewise.
Նմանակի սմա եւ այլ սուրբ հարքն զիւրեանցն արձանացուցին խոստովանական բան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Նման;
imitating, following.
Եղեւ ի նմանութիւն տկարութեանս մերոյ, զի արասցէ զմեզ նմանակիցս փառաց իւրոց. (Բուզ. ՟Ե. 28։)
composed of similar or equal parts.
Մեք ի նմանամասունս եւ յաննմանամասունս հակադրիմք, զի ակն տեսանէ, եւ ոչ լսէ. (Քեր. քերթ.։)