rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
այլ քանզի ուր ասի ի մեզ,
pusillanimous;
impatient.
Ոչ որպէս զկարճոգիս յինքեանս ասացին՝ թէ մեք զիա՞րդ համարձակեմք քարոզել. (Ոսկ. գծ.։)
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
Ի վեր համբարձ զերեսս իւր, զի էին կարմրացեալ փառօք. (Եսթ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
Ամենայն որ կարող էր զօրութեամբ։ Կարօղ եմքյաղթել նոցա։ Որ կարող իցէ եւ այլն։ Ես զի՞նչ կարօղ էի արգելուլ զաստուած։ Կարօղ եմ մտանել եւ ելանել ի պատերազմ։ Ոչ է պիտոյ բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Կարօղ ձեռամբ.եւ այլն։
to be able, capable, to be in a state or a way to.
Զօրաւոր ուժո բառնալ զինքեամբ կարողացեալ. (Պիտ.։)
power, authority;
might, strength, force;
faculty, capacity, ability;
reach;
competence, means, resources, wealth;
—ք, faculties.
Վստահացեալք ապա յիրացն կարողութիւն նոյնգունակ եւ զիրացն առնեն կամակորութեամբ վճարումն. (Պիտ.։)
chamber pot.
οὑρητρίς, οὑροδοχεῖον urinal, lematella, matulla. Փարչ միզի.
Իւր գոզին նշանն այն է, որ հիւանդութեան սկիզբն զերդ զտաշեղ եւ զքերուքս լինի ի մէջ կարուրային. (Մխ. բժիշկ.։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
Ոչ եղեւ կարօտ փոխելոյ զբոցն, զի եղիցի ցօղ. իմա՛ ըստ յն. ոճոյ. այսինքն ոչ տկարացաւ փոխել։
Եթէ զոհիւքն կարօտ էր, իսկ մոխ րով երնջոցն՝ զոր ետ ի սրբութիւն կարօտելոցն, զի՞նչ կարօտ էր նա. (Եփր. թուոց.։)
Մի՛ կարօտ առներ զիս ի յուսոյ իմմէ. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
cf. Կարօտիմ.
ἑνδέομαι egeo, indigeo ἁπορέω, ἑκλείπω deficio եւ այլն. որ եւ ԿԱՐՕՏԻՄ, եւ ԿԱՐՕՏ եմ. Պէտս ունել. ետիլ. նուազիլ. կարօտութիւն քաշել.
Կարօտացաւ անձն իմ ի փրկութիւնս քո. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 81. յն. նուազիլ, կամ նուաղիլ։)
Կարօտանայր (կոյսն) սուրբ մետասանին, զի տեսանէր ի յօրըն վերջին. (Գանձ.։)
cf. Կարօտութիւն.
Բարձրագոյն խոստմունք զիրողականի նոցա ճշմարտութեան անուանակոչութիւնն կարօտանօք ունին. այսինքն տկարանան յայտնել զիրն. (Դիոն. եկեղ.։)
to be in want of, to be in needy circumstances, to be indigent or necessitous;
to want, to need;
to desire, to wish, to long or sigh for, to pant after;
չ— իմիք, to want for nothing, to possess in plenty, to revel in abundance, to be in the enjoyment of every good thing;
ոչ եւս — ումեք, to dispense with one's aid or assistance, to do without one;
— հացի, ջրոյ, քնոյ, to be hungry, thirsty, sleepy.
ԿԱՐՕՏԻՄ ἑνδέομαι, ἑπιδέομαι, ἁπορέω egeo, indigeo, deficio. որ եւ ԿԱՐՕՏԱՆԱԼ. Կարօտ լնել կամ գտանիլ. կարիս եւ պէտս ունել. եւ Չքաւորիլ. նուազիլ. յետնիլ. կարօտ ըլլալ, կարօտնալ.
horseman;
horse-soldier, trooper.
Բառ երկդիմի. զի կա՛մ է Ունօղ զձի կացեալ անշարժ եւ խրտուցեալ, եւ կամ Որոյ ձին է կացի, առոյգ նժոյգ. եւ կամ համբակ, տրմուղ։
solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
πανήγυρις, πομπή coetus publicus, pompa, festivitas, nundinae . Կացումն հանդիսական. (որ գրի եւ Կացորդ, եւ Կացարդ). Հանդէս տեսարանաց եւ տօնից. հասէմախմբութիւն. Ժողով. տօն ամենաժողով. տօնախմբութիւն. եւ տօնավաճառ. որպէս յն. բանի՛ղիրիս, յորմէ ռմկ. բանայիր, տօնանմա, աչա՛յ, զիննէթ.
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
ἴστημι, καθίστημι statuo, constituo ἁποκαθίστημι restituo. առնել՝ զի կացցէ յոտին կամ հաստատուն. դնել. զետեղել, հաստատել. կանգնել. կարգել. առնել. կատարել. կեցընել, դնել, ընել.
Ածից կացուցից առաջի քո։ Կացոյց ի լերինն։ Կացուցե՛ս ուրոյն։ Կացոյց զնոսա շուրջ զխորանաւն։ Կացուցին զնա ի մէջ երկուց սեանցն։ Ի վերայ բարձանց կացուցեր զիս։ Կացուցեր յանդորրու զոտս իմ։ Հրամայեաց կացուցանել զկառսն.եւ այլն։
to assemble together, to feast;
to make merry.
Յորմէ էր ցուցանել միւսանգամ հոծ եւ խիտ զբարեխառն կացրդեալ մարդիկ, զի նստէին՝ զօրինաւոր արկեալ զարքունեացն առնուլ զսակ. (Պիտ. ուր բանն է զմաքսառուաց։)
clay, argil, potter's earth;
mud, mire, dirt.
Գործ խիստ կաւոյ։ Կաւ ստեղծեր զիս։ Հանգոյն կաւոյ։ Ի կաւոյ կազմեալ ես։ անդստին ի կաւոյ ստեղծ անօթս։ Կաւ գռեհաց։ Կաւ բրտի։ Մեք եւ կոխեա՛ ընդ յարդի։ Արար կաւ ի թքոյն, եւ այլն։
potter;
brick-maker;
bricklaying, brickwork, masonry;
ի —ի կալ, to make bricks.
Կողոպտեցէ՛ք զեգիպտացիսդ. զի այն լինիցի նոցա ընդ վարձուց կաւագործին եւ աղիւսարկին. (Կիւրղ. ել.։)
clay-work or hrick-work.
Զանձինս ի գործ կացուցեալ կաւագործութիւնն։ Եհան զնոսա ոսկւով եւ արծաթով, զի վարձ էր նոցա կաւագործութեանն. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. սղ.։)
gnashing, chattering of the teeth.
Սաստիւ զիս կտրես ընդ մէջ ի լալ կափկափման մատնել. (Տաղ.։)
closing theeyes;
glueing, pasting;
creaking;
gnashing or grinding the teeth.
act of covering.
Եւ ոչ կափուցմանց աչաց նոցա արժանի գտան. (Յհ. կթ. (զի եւ կափուցանելն զաչս վախճանելոյն՝ կարեւոր սիրելեացն է)։)
partridge;
մրոտն —, red-legged -;
ձագ —ու, young -;
cf. Կաքաւք.
Զպարսն պարեալ, եւ զկաքաւն յօրինեալ։ Հնչմունք եւ կայթմունք եւ կաքաւք զինուց նոցա. (Յհ. կթ.։)
dance, ball, ballet.
Զպարսն պարեալ, եւ զկաքաւն յօրինեալ։ Հնչմունք եւ կայթմունք եւ կաքաւք զինուց նոցա. (Յհ. կթ.։)
cf. Կաքաւ.
Կաքաւանացն՝ սպառազինական եւ խաղաղական ներդաշնակութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to cause to dance;
to dance with.
Տե՛ս, զի մի՛ արտաքս կաքաւցուսցես զսրբութիւն սրբութեանցն, այլ երկիւղիւ զթաքնութեանն աստուծոյ (զխորհուրդս) իմանալեօք եւ աներեւութիւք գիտութեամբք պատուեսցես. (Դիոն. եկեղ.։)
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
ζωή vita. որ եւ ԿԵՆԴԱՆՈՒԹԻՒՆ. Կեալն. կենդանի գոլն, մնալն. ապրիլն. ողջութիւն. առողջութիւն. եւ Պատճառ կենաց. (լծ. տճկ. ճան, զինդէկեանի ). ... եբր. խայա, խայիմ (իսկ խաուա, է եւա. որ է կին, եւ կեանք, եւ կենդանի).
Կոչեաց զանուն կնոջ իւրոյ կեանս, զի նա է մայր ամենայն կենդանեաց։ Ծառ կենաց։ Զամենայն աւուրս կենաց քոց։ Զկեանս եւ զմահ։ Օրհնեցից զտէր ի կեանս իմ։ Ի կեանս իւրում։ Այսու կեանօքս։ Ի կեանսն յաւիտենականս, կամ յաւիտենից։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Ստուէր են կեանք մեր ի վերայ երկրի։ Խաղաղութեամբ եւ հանդարտութեամբ վարեսցուք զկեանս մեր եւ այլն։ Կեանքն կենդանեաց։ Կեանքն կենսատու ծնեալ։ Ամենեցուն կեանք եւ կեցուցիչ։ Կեանք եւ կենդանարար։ Որ զկեանքն անմահարար եւ այլն. (Յճխ. ՟Ա։ Ածաբ.։ Շար.։)
doubtful, uncertain, ambiguous;
undecided, wavering, pusillanimous, irresolute;
suspicious, distrustful;
— լինել, to be suspected, doubted;
— թուիլ, to seem doubtful;
cf. Կեղածաբար.
Քանզի զեղիային, գիտեմ զի որպէս զհին ժամանակի բան՝ կեղակարծաբար ընդունիս. (անդ։)
cf. Կեղակարծ.
to doubt, to have doubts about;
to suspect, to surmise, to distrust.
Եւ զի այլ է (միտքն) քան զզգայութիւնս, ոչ զոք կարծեմ յիմաստնոցն կեղակարծել. (Նիւս. կազմ.։)
doubt, misgiving, uncertainty, suspicion, mistrust.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
cf. Կեղակարծիք.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
gangrene or fistula (of ureter).
to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.
համբերեալ գելարանաց եւ հալուածոց, մինչ զի առ հասարակ կեղեքեալ լինէին մարմինք նոցա. (Յհ. կթ.։)
Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
bushel;
pannier, basket.
Ունելդ, որպէս յամանի. ո՛րկէն, կեղթն զցորեանսն, եւ սափորն զգինին. Քանզի զգինին ունի սափորն, եւ կեղթն զցորեանսն. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Կեղծաւորանամ.
Ոչխարազգեստ գայլք կեղծաւորեն զբարեկամութիւն։ Պատրանօք կաղծաւորեն զիւրեանս. (Համամ առակ.։)
cf. Կեղծաւորանամ.
Որ զիւրսն կեղծաւորի (ի թատերս). (Ոսկ. ՟Ա. 8։)
dissimulation, feint, sham, fiction, counterfeit, forgery, fable, idle fancy, crotchet, fantasy, chimera;
կեղծեօք, fictitiously.
կեղծիւք առ արդարս ունէին զինքեանս. (Համամ առակ.։)
vivification.
Ի նորոգումն ղազարու զինքեանց տեսանելով կենագործութիւն։ Ըստ եղբօրն կենագործութեան. (Նանայ.։)
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
constellation, sign of the zodiac.
Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
ասեն ոմանք. թէ զիա՛րդ շնչականն սեռ ելով՝ յերիս բաժանեցաւ՜ ի կենդանին, ի կենդանաբոյսն, ի բոյս. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.
Կենդանագրացն ոչ կատարած ունել իրողութիւնն՝ թուի առ ամենայն կենդանիս, դեղելոյն եւ ոչ դեղելոյն, եւ կամ թէ այլ զի՞նչ եւ իցէ երբէք կոչիցեն զայսպիսիս կենդանագրեացն մնակունք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Կենագործեմ.
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
Արեգակն զիւրաքանչիւր ժամանակ (զեղանակ) կատարէ ի ձեռն երից կենդանականացն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
desirous of living, fond of life;
zoophilist
Մեծահոգին ոչ կենդանութեան իւրոյ յոյժ փոյթ առնէ. զի եւ ո՛չ է իսկ կենդանասէր. (Արիստ. առաք.։)
living, alive;
vivifying;
մահկանացու ես դու եւ ոչ —, thou shalt die & not live;
բանք —ք, words of health, of life.
Հրաման տուր վասն տանն քոյ, զի մահկանացու ես դու, եւ ոչ կենդանացու. յն. մեռիս, եւ ոչ կեցցես. (Կոչ. ՟Բ։)
to vivify, to give life to, to animate, to reanimate, to revive;
to resuscitate.
Որդին աստուծոյ մեռաւ, զի զմեռելութիւն արարածոց կենդանացուսցէ. (Ագաթ.։)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Ζῶν, ζῶσα, ζωόν, ζῶν, vivus, vivens, animans. Իբր Կենսունակ. Ունօղ զկեանս կամ զինքնաշարժ գոլ, կեցօղ ըստ այլեւայլ աշտիճանաց կենդանութեան հոգւոյ, ոգւոյ, եւ շնչոյ. կեանք ունեցօղ, ողջ, ապրօղ. տիրի, սազ, ճանլը.
Իբր կենդանեօք զիմս պատմեսցէ խոստովանեալ զանօրէնութիւնս. (Նար. ՟Ձ՟Ը։)
life, vitality;
vivacity, animation, liveliness, spright-liness;
freshness, bloom;
health;
կրել զ—, to live, to breathe, to be living;
ի կենդանութենէ արկանել, to deprive of life, to put to death, to kill;
ի կենդանութեան իւրում;
in his lifetime, during his life;
ի — ձեր, your health !
quite alive, yet alive;
during life;
alive, living;
— ունել, ըմբռնել զոք, to take one alive;
— այրեցաւ, he was burnt with life yet in him.
Կենդանւոյն զիշխանութիւնն ետ որդւոյ իւրում. (Եւս. քր. ՟Ա։)