cf. Կիզում.
ԿԻԶԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Կիզել, եւ տալ կիզել կամ կիզիլ. էրել լափել.
cf. Կիզիչ.
incentive;
caustic.
Ունօղ զզօրութիւն կիզելոյ. կիզիչ. որ եւ ԿԻԶԱՆՈՂԱԿԱՆ. ԿԻԶԱԿԱՆ.
cf. Կիզումն.
πρηστήριον incendium. Կիզիչն գոլ. կիզողական զօրութիւն. որ եւ ԿԻԶԱՆՈՂՈՒԹԻՒՆ.
to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.
Որպէս բոց, զի կիզու զլերինս։ Զգիրս ... Հուրբ կիզուին. (Սղ. ՟Ձ՟Բ. 15։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 59։)
Զարմանամ, թէ զիա՛րդ ոչ կիզում. իմա՛ կ. ոչ կիզանիմ։
burn, ustion;
smart;
crumb, bit, piece.
Զկիսոց մարմինսն կիծ գազանագոյն ստիպէր, մինչ զի եղընգամբք իբրեւ երկաթի քերչօք արիւնըռուշտ առնէին. (Վրք. ոսկ.։)
cinnamon.
Մի ի խառնուածոցն խնկոց կինամոմոն է՝ պտուղ բանջարոյ, որ եւ գտանի ի տմորիս հայոց, եւ յայլ աշխարհ. եւ ոչ միայն անուշահոտ է, այլ գոյ եւ գիտական զօրութիւն ի նմա. զի ընդ քուն խօսել տայ, եւ յայտնէ զծածուկս սրտի։
sole of the foot;
trace, track, foot-print.
Կինք, ոյժ կամ զօրութիւն։ Այլ քանզի յն. բառն՝ գլօն, նշանակէ շառաւիղ, ճիւղ, ձող, ոստ յապաւելի. (Վանակ.) ի յոբ. այսպէս գրէ.
Կինք, ոյժ կամ զօրութիւն։ Այլ քանզի յն. բառն՝ գլօն, նշանակէ շառաւիղ, ճիւղ, ձող, ոստ յապաւելի. (Վանակ.) ի յոբ. այսպէս գրէ.
half done, imperfect.
Զամենայն կամելով նորոգել՝ զամենայն էառ, զի մի՛ կիսագործ իցէ տնօրէնութիւնն. (Ոսկիփոր.։)
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
Հնգեակն ունի եւ զարականն եւ զիգականն եւ չէզոք. եւ լուծ կիսակիւ միակին չէզոք. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
ԿԻՍԱԿ. Ըստ տոմարագիտաց, Կէս օրն ակելի յամիսս արեգական քան զլուսնի. մինչեւ ի ՟ժբ ամիսս կազմել աւուրս վեց. որ ընդ հինգ աւուրս Աւելեաց լինին մետասան՝ ամի ամի. քանզի ամիսն արեգական հաշուի միշտ որպէս զամիսս հայոց լ աւուրբք. Իսկ ամիսն լուսնի ՟իթ օր, եւ կէս.
half done, unfinished, imperfect, incomplete.
half believing, believing in part.
Գայթակղին կիսահաւատք ... զի մի՛ թուեսցի կիսահաւատիցն. (եւ այլն. Խոսրովիկ.։)
half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.
Կիսաձայնք են ութ, զ, ց, ն, ժ, շ, մ, ս, թ. կիսաձայնք ասին, զի փոքր ինչ նուազ քաջաձայնք են քան զձայնաւորսն ի մրմունջս եւ ի սռինչս (կամ շռինչս)։
half.
Բացափայլեմ զիմ տէրութիւնս ի վերայ բոլորից կիսամասինն. այսինքն ընտրելոց. (Զքր. կթ.։)
Թէ յաչաց կամ ի ձեռաց ունիցի ոք կիսամասն, զիարդ եւ իցէ զհարկաւոր կեանս հայթհայթէ. (Երզն. քեր.։)
half burnt.
Քաղաք ձեր հրձիգք, զի կիսայրեաց թողան յայլազգեաց. (Ոսկ. ես.։)
half-measure.
Կիսաչափ արարեալ (այս ինքն բաժանեալ) զջուրս՝ զկէսն կամար յօրինեաց ի վերայ հաստատութեանն, զի արգելցէ զանշէջ տոչորումն վերին արփոյն, եւ զկէսն եթող ի պետս աշխարհի. (Մխ. այրիվ.։)
parsimonious, giving half.
Կէս մի պարելով կմ պատելով զիւրիք.
epicene.
ἠμιγενής semigenitus, imperfectum genus habens. Անկատար ըստ սեռի. ըստ իմիք ի նոյն սեռէ. Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
mule, half ass.
cube.
ԿԻՎՈՍ կամ ԿԻՎՕՍ. (զի գրի Կիվաւս) Բառ յն. κύβος cubus որ եւ ասի Քուեայ, քուէ. Կիբիկոն. ըստ հյ. ԽՈՐԱՆԱՐԴ. Մարմին քառակուսի համակողմեան, որ ի վեց կողմանց է քառանկիւն հաւասար. զար, քէպ, քեապ.
cf. Կետոս.
Կղզի է ասէ, եւ կիտոս էր. (Պտմ. աղեքս.։)
sunday, the Lord's day.
Ամէն կիրակի՝ տէրունի ասի, զի սուրբ եղիցի. (Գանձ.։)
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
Յիւրմէ աստուածութենէն եւ յաստուածավայելուչ կրիցն ոչ անկանէր։ Զիւրաքանչիւրոցն (անձանց) զառանձնաւորութիւն եւ զյատկական կիրսն։ Այն կիրք՝ որ անկաւոր աստուածութեանն է, հասարակաց է։ Առաջի դնէ նոցա զկիրս առաքինութեան՝ պանդուխտս զնոսա ասելով եւ նժդեհս. զի այս կիրք կարի իմն յանկաւորք են առաքինութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ եւ ՟Ա. ՟Դ։)
cuckoo.
Արօր եւ կիւիւ ի կղզիս հանեն զձագս՝ աներկեղ սնուցանելով. եւ ասեն ի թռչելն (զձագս), ահա այսուհետեւ անպարտ եմք, բաւական էք զձեզէն զգուշանալ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
cf. Կիւս.
to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.
Թէ մազ ոք կլանէ։ Եկուլ զիս իբրեւ զվիշապ։ Ձուկն կամէր կլանել զպատանեակն։ Հրամն ետ աստուած կիտին մեծի կլանել զյովնան։ Կլանէին եօթն հասկքն զեօթն հասկսն ընտիրս։ Եկուլ գաւազանն ահարոնի զգաւազանս նոցա։ Ցաւովք կլանիցեմ զտողունս իմ։ Կլցուք զնա կենդանւոյն իբրեւ դժողք։ Բացեալ երկրի զբերան իւր՝ կլանիցէ զգոսա։ Գուցէ կլանիցէ զարքայ, եւ զամենայն ժողովուրդն՝ որ ընդ նմա։ Բերան ամպարշտաց կլանէ զդատաստանս։ Զքօրացաւ մահ, եւ եկուլ։ Կլանէին զազգս։ Առի զգրկոյսն, եւ կլայ (կամ կլի) զնա.եւ այլն։
jaw, jawbone.
Զճակատն ի վեր պարզիցէ, եւ զկլափն ի խոնարհ ձգից է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
stingy, saving, scurvy, niggard, beggarly, paltry, shabby, mean, sordid, penurious, parsimonious, avaricious, covetous;
filthy, dirty, impure, unchaste.
ԿԾԾԻ αἱσχρός, μιαρός turpis, impurus. Զազիր. պիղծ. ամօթալի.
Եւ մի՛ սուրբ բերանք զաղտեզի եւ զկծծի բանս խօսեսցին։ Անէ՛ծք այնպիսի կծծի բանից, որք ի սատանյէն բղխեցին. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ի։)
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
Կապեալ աւասիկ կծկեալք, զի եւ շարժել անգամ ոչ կարեմք ի տեղւոջէս. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
biting, sharp, acute, caustic, poignant;
— առնել, to burn, to scorch;
to pain, to torture.
Ատրագոյն խարանս ի վերայ դնեն. զի իբրեւ պուտկունս ոք զի արկանէ հրով՝ զմարմինն այնպէս կծուակիծ առնէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
to gather, to pluck, to pick.
զի՞նչ եւ ամովս. ո՞չ այծս արածէր, եւ կծուէր մոլաթուզս։ Այծարած, որ մոլաթուզ կծուիցէ. (Ածաբ. առ որս. ՟Ը. եւ Ածաբ. պենտեկ.։)
cuckoo.
κόκκυξ coccyx, cuculus, avis clamans κόκκυ cuccu. Թռչուն՝ որպէս ազգ ինչ կաքաւու, նման հաւփալի, այսինքն վայրի աղաւնոյ. ռմկ. կուկու. պրս. քիւքիւ, կիւկիւ. թ. էօկյիք. կամ գուգու գուչի, էօյկէ. զի ստէպ ձայնէ կու՛ կու. կամ գու՛ գու՛ գու՛, այլ եթէ ոք տացէ զայս ձայն, ինքն փոխէ զձայնն, եւ ասէ, բի՛ բի՛ բի՛, կամ պի՛ պի՛ պի. ուստի կոչի թուրքերէն նաեւ իպիպիկ.
insular.
Սեպհական կղզեաց. կղզիի, կղզեցի.
islet, small isle.
νησίον parva insula. Կղզի փոքր. կղզիկ.
to knot, to tie in a knot, to make a knot, to tie up.
Կղթեաց զճոպանն, մինչ զի եւ չկարաց բնաւ շարժել զձեռն. (Զենոբ.։)
cf. Կղկաթեմ.
հառաչէին զկնի նորա, կղկղաթ կաթոգին լինէին զիւրեանց քաջ զօրաւարէն. (Բուզ. ՟Ե. 44։)
ամենեքեան կաթոգինք եւ կղկղաթք հոգւով ծանեան զիւրեանց թագաւորն ովսաննայ ասելով. (իրեն. առ Լեհ.։)
to strain or pass through a filter or strainer;
to defecate, to clear from dregs, to purge of lees or impurities;
to fine, to filter, to refine, to clarify.
διϋλίζω defaeco. Անցուցանել ընդ քամոց. քամել. մզել. զտել յաղտոյ՝ ի մրրոյ. կր. մզիլ. թորիլ.
defecation, purification.
Բաղկացաւ եւ գոյացաւ մահկանացուն ըստ կղկղման. քանզի զօրէն հիման՝ ճաշակաւորութիւն պատճառք կենդանեացն յաւէժ տեւողութեանն է. եւ բալա թարգմանի կղկղումն. (Փիլ. այլաբ.։) (Ըստ եբր. պալա, է կլանել, ընկնուլ. իսկ յն. բալէօ՛օ, հնացուցանել. յորս հային եւ բանք Լմբ. եւ Վրդն. ի նախընթաց բառսդ)։
who puts away his wife.
cf. Կնաթող.
cf. Իգասէր.
Կնասիրացն սաստելով, զի զաւելորդ խառնակութիւնսն արգելցեն. (Փիլ. լին.։)
effeminate.
(Որք ամօթխած կանայք երեւէին), ի վեր հայելով տեսանեն, եւ երեւեցուցանեն զինքեանս քեզ կնացեալ. (Նեղոս.։)
producing incense, thuriferous.
Լերինք լիբանանու կնդրկտբերք. (Վրդն. երգ. (զի եւ կնդրուկ ըստ յն. լիբանոս ասի)։)
seal;
signet;
stamp, impression ot a seal;
signature;
mark, figure, sign, character;
proof, witness;
confirmation, sentence;
sign of the cross;
baptism;
— Հօր, the only Begotten Son;
— — անմահութեան, the seal or stamp of immortality;
անփակ —, flying seal;
— կուսութեան, maidenhead, hymen;
— դրամոյ, die, stamp;
— բանից, conclusion, end;
— հարկանել, to affix one's seal to, to seal;
լուծանել՝ քակել զ—, to unseal, to break the seal;
— տալ, to baptize;
to seal up, to terminate, to finish;
— առնուլ to receive baptism, to be baptized;
առնուլ զոք ի կնքոյ, to stand godfather or godmother to;
— բանիս, after all, in fine, in short, in a word;
— դնել բանից, to wind up a speech, to conclude a discourse.
tone, sound.
Արարեալ զկնիքն քրիստոսի ի դէմս իւր։ Կնքեաց զինքն ի կնիքն քրիստոսի. (ՃՃ.։)
a small hood.
Տեսայ փոքրիկ մոնոզոնակ, չունէր պըլուզ զիւրըն կընկղակ (արտուտ). (Շ. առակ.։)
affected, prim;
flattering, wheedling.
Ունօղ զձայն՝ կամ քծնօղ շան, կամ կնճաց՝ այսինքն խոզից.
to become as a wildboar;
to grow haughty, proud, fierce, insolent.
ԿՆՃԱՆԱԼ. Որպէս զկինճ վայրենանալ հպարտութեամբ. գոռոզանալ. ամբարտաւանիլ. յողն կալ. յն. բարձրավզիլ.
hoggish, resembling a wild hog.
ԿՆՃԹԱԴԷՄ ԿՆՃԹԱԿԵՐՊ ԿՆՃԹԱՑԵԱԼ. նման կնճթի խոզին. խոզադէմ. վարազակերպ, նմանեալ ինճի.
cf. Կնճթադէմ.
ԿՆՃԹԱԴԷՄ ԿՆՃԹԱԿԵՐՊ ԿՆՃԹԱՑԵԱԼ. նման կնճթի խոզին. խոզադէմ. վարազակերպ, նմանեալ ինճի.
cf. Կնճթադէմ.
ԿՆՃԹԱԴԷՄ ԿՆՃԹԱԿԵՐՊ ԿՆՃԹԱՑԵԱԼ. նման կնճթի խոզին. խոզադէմ. վարազակերպ, նմանեալ ինճի.