bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.
breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.
to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.
Որ ի հնոցին ի բաբելովնի զզօրութիւն բոցոյն սանձահարեցեր. (Ճ. ՟Բ.։)
soap;
cf. Օճառ.
Զսապոնին գինսն, որով լուացաք զարիւնաթաթախ զգեստս քո զօրացդ. (Մամիկ.։)
to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.
Սաստէ ի դժոխս սոսկալի զօրութեամբ՝ արձակեալ զարգելեալսն. որպէս երբեմն սաստէր փարաւոնի արձակել զիսրայէլ. (Նար. յովէդ.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
cf. Քաջայաղթ.
Նախանձայոյզք եղերուք վասն սաստկայաղթ զօրութեան նորա. (Եփր. մն.։ 1)
to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.
κρατέω, ῥπικρατέω, ὐπερισχύω , κατισχύω, ἑπιτείνομαι invalesco, praevaleo, intendor եւ այլն. Սաստիկ լինել, բուռն եւ ուժգին գտանիլ. զօրանալ. առաւելուլ. առատանալ. յորդել. զայրանալ.
cf. Սաստիկ.
Սաստկապէս հարեալ սատակեցան զօրքն հերովդի։ Յոյժ քաջախորս, եւ սաստկապէս լայնս։ Սաստկապէս պատրաստեցան առ ի փորձութիւն մեքենայիցն. Սաստկապէս դղորդմամբ շարժել։ Պատերազմ սաստկապէս տան ընդ ոգւոյն. (Խոր. ՟Բ. 27։ ՟Գ. 32։ Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ.։ Իգն.։)
to render intense, violent or strong, to strengthen, to augment, to increase;
— զպատերազմն, to foment, to exasperate warfare;
to turn the enemy's flank;
— զհրամանն արքունի, to enforce the king's command.
κραταιόω, στερόω roboro, fortifico, firmo. Տալ սաստկանալ. զօրացուցանել, պնդել. յաւելուլ յուժգնութիւն. սաստկացնել, ուժով ցնել, վրայ տալ.
Սաստկացոյց (կամ զօրացոյց) զմարտն. (Խոր. ՟Բ. 57։)
extermination, extirpation, death, havoc, destruction;
ի — մատնիլ, to perish;
սատակմունս առնել, to make carnage;
կոտորել ի —, to destroy utterly, to exterminate.
Զհետ մտեալ զօրուն՝ ոչ սակաւ սատակմունս առնէր. (Արծր. ՟Ա. 5։)
mortal, deadly, fatal, mortiferous, lethal, murderous, destructive.
Սատակողական. ունօղ զօրութիւն սատակելոյ. ապականիչ. մահացուցիչ.
Սատակչական զօրութիւն (թունից)։ Սատակչական կործանման ջրհեղեղեն. (Արծր. ՟Բ. 3. 7։)
Յօձից առնուն զլուծիչս թունից նոցա, եւ զայլ մահացու դեղոց սատակչական զօրութիւնս. (Գր. հր.։)
Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.
Չարասէրն սատանայ իբրեւ զզօրաւար ի մեջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
stater, didrachm (money and weight).
Դնեն զսեղանն (խորանի զօրհնելին) ի վերայ սատրի։ Զքար սեղանոյն սատրովն հանեն արտաքոյ. եւ զսեղանն վերացուցանելով մատուցանեն ի ներքս. (Մաշտ.։)
thin silken crape;
napery;
seat, sofa, settee, settle.
Դնեն զսեղանն (խորանի զօրհնելին) ի վերայ սատրի։ Զքար սեղանոյն սատրովն հանեն արտաքոյ. եւ զսեղանն վերացուցանելով մատուցանեն ի ներքս. (Մաշտ.։)
cf. Սատրապետ.
Սատրապք եւ զորագլուխք եւ զօրապետք եւ գաւառապետք։ Ամենայն սատրապք եւ կուսակալք. (Ոսկ. ի մելիտ.։ Մեսր. երէց.։)
satrap, lieutenant of a county, prefect.
Սատրապք եւ զորագլուխք եւ զօրապետք եւ գաւառապետք։ Ամենայն սատրապք եւ կուսակալք. (Ոսկ. ի մելիտ.։ Մեսր. երէց.։)
to plant separately.
Իբրեւ կենդանի զօրեղ՝ մոլութեան սատակման սատրեաց. տպ. սարեաց)։
height, eminence, top, summit, peak;
cape, promontory, point;
սարք, furniture, moveables, equipage;
harness;
all that follows, rest.
cornelian.
Սարդիոն բժշկական զօրութիւն ունի, որ զհատեալն ի սրոյ բժշկէ. եւ է շիկագոյն արիւնատեսիլ. (Տօնակ.։)
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
Յառաջագոյն զպարկեշտութիւն սափրեալ ի նմանէ՝ յետոյ եւ զզօրութիւնն սափրէ (ընդ վարսս գլխոյն)։ Թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին։ Սափրեալ յայլոց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Սաքրիմ.
Փախստեայ լինէին սարսելով ի սորին զօրութենէ, մանաւանդ եւ սաքրէին, որ է առաւել զարհուրել իբր թաքստեամբ. (Շ. բարձր.։)
in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.
Սգաւոր զսգաւոր ոչ մխիթարէ, բայց եթէ կրկին սուգ ի վերայ սգոյ յաւելու։ Արտաքնոցն երեւէին իբրեւ այրիք սգաւորք։ Նստէին ի վերայ երկրի՝ զօրէնս սգաւորացն կատարելով. (Մամբր.։ Եղիշ. ՟Ը։ Իսիւք.։)
mourning;
grief, pain.
Աստ է տեսանել զօրինակն համօրէն դատաստանին, զսգումն եւ զաղաղակն. (Մեծոբ.։)
melon-plant.
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Սեղանաւորեցից զանապական կերակուր՝ հոգւոց պարարիչ։ Զանձն իւր ոչ զօրեաց յագեցուցանել, այլ օտարաց սեղանաւորեաց. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
fornicator, whorekeeper;
suitor, gallant, sweet-heart, admirer.
peer, noble, gentleman, patrician, esquire;
Sebooh (name of mount in Armenia);
— զատք, the highest nobility;
— գունդն ազատաց, knighthood, chivalry, squirehood.
ՍԵՊՈՒՀ որ եւ ՍՊԱՅ. ՍՊԱՀ. պ. սիբահի. ἰππεύς eques. իտ. cavaliere եւ γνώριμος, εὑγενής nobilis. Ասպետ. հեծեալ. ազնուական եւ ձիաւոր զօրական. ազատ. պայազատ. աւագ. կամ ըստ Հին բռ. հարկեւոր. մեծարգոյ. տես եւ ՍԱԲԱՒՈՎԹ.
gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.
Մի զօրէն սովեցելոյն սերմանաքաղ լինիցիք զփոքունսն մեր, եթէ սխալանս պարտ իցէ ասել, եւ եթէ խաղս. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
seminal;
spermatic.
Յաղագս ծննդականի կամ սերմնականի։ Գործարանք սերմնականին զօրութեան. (Նիւս. բն.։)
cf. Յղանամ.
Կին՝ որ սերմնառիցի, սրբութիւն պահիցէ։ Օրէնքն սերմնառեալ կնոջն ասացին պահել սրբութիւն։ Թէպէտեւ ոչ էր սերմնառեալ կոյսն (ասէ ոսկեբերան), այլ անհնար էր զօրինօքն անցանել (քառասնօրեայ սրբութեան). (Կամրջ.։)
to thicken, to enlarge;
to augment, to increase;
to magnify.
Տալ ստուաբանալ. թանձրացուցանել. զօրացուցանել. ծանրացուցանել. մենծցընել.
shadow-like, dark, obscure;
fleeting, passing.
Որք զամենայն զօրինական ստուերատեսակ զերեւումն վատնեցին։ Փոփոխել զմարդկային կեանս ի ստուերատեսակ երեւութիցն ի ստուգապէս էիցն ճշմարտութիւն. (Նիւս. երգ.։)
containing relics;
fasting rigorously;
reliquary, shrine.
Եւ Սրբութեամբ պահօղ զպահս առանց խորելոյ, կամ խիստ պահօք՝ զօրն ողջոյն. սրբաձիգ.
holily, without stain, chastely.
Մաքուր եւ սրբապէս։ Սրբապէս եւ առանց նենգութեան։ Սրբապէս եւ համակրօնաբար ուտել։ Ուսուցանէ սրբապէս՝ համանգամայն եւ վայելչապէս։ Սրբապէս կեալ ... Պահել սրբապէս յամենայն ցանկալի կերակրոց ... Սրբապէս լինել աստուծոյ զօրական. (Փիլ.։ Դիոն.։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. կոչ.։ Իսիւք.։)
cf. Սրբաբան.
Ընդ սրբասաց զօրսն։ Զդասս բոցեղէնս՝ զուարթունս սրբասացս։ Արարեր քեզ սրբասացս զսերովբէսն եւ զքերովբէսն. (Նար. յովէդ.։ Մաշտ.։ Ճշ.։)
sanctifying, saving, wholesome;
— շնորհք, sanctifying or saving grace.
Եկեղեցեաց սրբարար եւ օգնական եւ վարդապետ հոգին սուրբ։ Ամենայնի նոցա սրբարարն է։ Սրբարար եւ զօրացուցիչ՝ հոգւոյն սրբոյ զօրութիւնն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Յիշեսջի՛ր զօր շաբաթուն սրբել զնա։ Սրբեսցես զղեւտացիսն։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ աստուած, սրբեսցին։ Սրբել զտուն։ Բարապան տանն սրբէր ցորեան։ Սրբէր զենջակաւն։ Սրբէ զնա (զուռն), զի առաւել եւս պտղաբեր լիցի։ Ո՞վ իցէ՝ որ ձգիցէ զձեռն իւր յօծեալ տեառն, եւ սրբիցի։ Զի որ սրբէն՝ եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին։ Սրբեցէ՛ք զձեռս մեղաւորք։ Որով կամօք եւ մեք սրբեցաք։ Միով պատարագաւ կատարեաց զսրբեալսն ի մշտնջենաւորս.եւ այլն։
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Զանասնոցն զբնական արագութիւնն գրգռեալ սրեսցեն խնամովք դարմանոյ։ Իբր սրեալք առ ի զօրութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
phial, flagon, bottle;
cruet;
gauge;
— վիրաբուժից, cupping-glass.
Բժիշկքն սրուակովն զարիւնն ծծեն եւ քարշեն։ Ծծէ եւ ձգէ զօրութեամբ իւրով ըստ օրինակի սրուակի բժշկաց։ Յայնմ ծովու նմանութիւն սրուակաց է ասեն ի միջին. (Երզն. երկն.։ Վեցօր. ՟Գ։ Շիր.։)
sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.
Թեւաւորութիւնն (հրեշտակաց) ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն։ Զտապարսն՝ զընտրողականացն զօրութեանց զսրութիւն։ Հողմունս զնոսա անուանելն՝ զսրութիւն նոցա ցուցանէ։ Զարծուին՝ զարագաթռչութիւնն, եւ առ զօրացուցիչսն կերակուրս սրութիւնն. (Դիոն.։)
to strike with consternation, to terrify, to appall.
Նախ թոյլ ետ սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Մի՛ ինչ երկնչել եւ սրտապախ լինել իբրեւ զառաջինն։ Սրտապախ առնէր զբնակիչս քաղաքին տեսլեամբ զօրացն բազմաց. (Ոսկ. ես.։)
Ի փարաւոնեան զօրացն սրտապախ ահիւ խոստովանեալ, տէր պատերազմի ընդ մեզ։ Եւ ահա անկեալ դնիմ լի սարսափելի եւ սրտապախ պակուցմամբ. (Պիտ.։)
to re-animate, to encourage, to inspire with courage, to revive, to put new spirits into, to raise again or restore a person's spirits.
Պնդել զսիրտ. քաջալերել. զօրացուցանել. սիրտ տալ. զօրացնել. կր. քաջալերիլ. եւ յամառիլ.
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
Քննել զգիրս, եւ զաղօթս եւս սրտառուչ մերձ դնել։ Սրտառուչ լինել զկնի զօրավարիս ի հանդիսի. (Տօնակ.։)
relief, alleviation, solace, ease, consolation, soothing, comfort, balm;
diversion, recreation.
παραμυθία solatium, consolatio, exhortatio θεράπευμα, μείλειγμα mitigatio, lenitas, recreatio. Սփոփութիւն. մխիթարութիւն. սրտի դիւր. զուարճութիւն. զբօսանք. զովացումն. դեղ եւ դարման զօրանալոյ բնութեան. բուժումն. մխիթարանք.
thaumaturgus, wonder-worker;
miraculous, prodigious, wonderful.
Սքանչելագործ աստուած։ Սուրբ աստուած՝ հզօր եւ սքանչելագործ։ Աստուած մեծ՝ հզօր եւ սքանչելագործ. (Շար.։ Ժմ.։)
to do wonderful things, to work miracles;
to do miraculously or wonderfully well.
Զայս՝ հռչակեալն նիկողայոս սքանչելագործեաց։ Սքանչելագործէր զօրութեամբն քրիստոսի։ Սքանչելագործօղ սուրբ յակոբ նման յիսուսի։ Եւ յուդաս զսքանչելագործելն ունէր. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։ Գանձ.։ Խոսր.։)
doing wonders, working miracles;
prodigy, miracle, portent.
Զբոլորիցն աստուծոյ զսքանչելագործութիւնսն։ Մեծապէս սքանչելագործութեանն զօրութիւն։ Ինքնատես եղեալ առ յինէն սքանչելագործութեան եղելոյ։ Մի եւ նոյն է ի սքանչելագործութիւնսն եւ յախտակրեալսն (ի չարչարանս). (Ճ. ՟Գ.։)