cf. Փաղաքշանք.
Դէպ եւ վրէպ բանից փաղարշութիւն. (Եւագր. ՟Ժ։)
Փաղաքշութիւն սիրոյ, որով գերին ի ծառայութիւն. (Ոսկիփոր.։)
frothy whiteness.
Սպիտակութիւն որպէս փրփրյ. ի յն. φάλης, φάλλος.
Տեսանել զանսեղանն. . . զգունոյն դեղնութիւնն, զփաղերութիւնն. (Ոսկ. ի բէթհեզդա.։)
period of a discourse.
Փաղելն, իլն. շաղկապումն. յօդուած բանից. լրումն փաղառութեանց եւ բառից. պարբերութիւն. կապ. պաղ.
Հզօր ի վերծանութիւն.. . զի ըստ մասին իւրաքանչիւրն աւարտիցէ զկիտիցն, եւ տրոհակաց, եւ զփաղութիւնսն աւարտակիտովք եւ ստորակիտովք յարդարել. (Մագ. լ։)
slipping, stumbling.
Ոտնառութիւն սահեցմամբ.
Լպրծական փայառութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
Phaeton.
ՓԱՅԵԹՈՆ կամ ՓԱՅԻԹՈՆ. Բառ յն. Ֆաէ՛թօն. Φαέθον Phaeton. Անուն արքայի եգիպտացւոց, առ օրով եղեւ հրդեհ մեծ. այլ ըստ քերթողաց անուանի որդի արեգական. վարի եւ որպէս արեգակն, եւ լուսնթագ. զի ստուգաբանի լուսափայլ. հրափայլ.
Առ փայեթոնիւ հրացան բարկութիւնն եթւովպացւոց աշխարհին. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Վերնագոյնն՝ երեւակն, համանգամայն եւ կռոնոսի կոչեցեալ բոլոր, եւ յետ այնմիկ փայիթոն, եւ արամազդայ ասացեալ. ապա հրատն. . . ապա արեգակնն. (Արիստ. աշխ.։)
Ո՛չ է իբր զհեթանոսաց աստուածսն. . . Պիսիդոն ծովու է արարիչ, եւ հեփեստոս հրոյ, դեմետր երկրի, եւ փայիթոն երկնի. (Լմբ. սղ.։)
Պղոտոնիւ զդժախս ասէ, եւ փայիթոն զկենցաղս՝ արեգակամբ բերեալ. ոմանք փայիթոն զլուսնթագն ասեն. (Լծ. սահմ.։)
cf. Փայտահարութիւն.
wood-cutting, felling clearing.
tree-worship, idolatry.
Ի քարապաշտ ի փայտապաշտութենէդ սրբեալ լիջիք. (Ագաթ.։)
carpentry, wood-work.
Հմուտ եմ եւ գիտակ գործոյ հիւանդութեան, փայտկոփութեան, (շինելոյ) լուծ, հարօք, եւ այլ եւս ինչ պիտոյ իցէ ումեք գործ. (Ոսկիփոր.։)
slender wit, mediocrity, weakness or poverty of mind.
Տկարամտութիւն. նուաստախոհութիւն.
Առ ի ձերոյ սրբոյ ձեռնադրութենէդ, եւ ի մեր փանաքիմացութենէս. (Զենոբ.։ եւ ՃՃ.։)
weakness, slenderness, smallness, meanness.
Փանաքի գոլն. նուաստութիւն. յետնութիւն. տկարութիւն. փոքրկութիւն.
Սակս պանդխտութեան, եւ փանաքութեան, եւ օտար գոլոյ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Առ հրեշտակս՝ Աստուծոյ հեղմամբն, եւ նոքօք ի մեր փանաքութիւն։ Հոգի՝ որ ի փոքր մի իրաց՝ զերծելի ի փանաքութենէ մարմնոյն։ Զփանաքութիւն մարդկան անասունքն սնեալք խոստովքն պաշտեսցեն. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զիա՜րդ նման մեզ լինելով մրտի՝ տեսլեամբ, եւ փանաքանութեամբ՝ վարդ, եւ այնքան պատուին. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Ե։)
laud, praise, glory, honour.
δοξολογία collaudatio, glorificatio. Բան փառաւորութեան ուղղեալ առ Աստուած. օրհնաբանութիւն. գովաբանութիւն.
Փառաբանութիւն կոչի, զի բանիւ փառաւորեմք զանկարօտ բնութիւնն Աստուծոյ։ Պաշտօն՝ ոչ միայն փառաբանութիւն Աստուծոյ է, այլ եւ բովանդակ նորա ծառայոթիւն։ Զիւրեանց փառաբանութիւնն քահանայիւն աւարտեն. (Խոսր.։)
Յանճառ փառաբանութեան հրեշտակային օրհներգութեաբք. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։)
Պատճառ փառաբանութեան իսկութենա հաստչին զհաստուածոցս առնուն գոյութիւն։ Փառաբանութիւն առաքեմք քեզ հա՛յր երկնաւոր։ Ի փառաբանութիւն եւ ի պատիւ ամենասուրբ երրորդութեան. (Նար.։ Շար.։ Ժմ.։)
happiness.
Փառացի բաստի կամ բախտի վիճակիլն. բարեբաստութիւն. երջանիկ վիճակ. բարեբախտութիւն.
Զնորակերտն ժառանգեցից փառաբաստութիւն.. . Զրկեցայ յառաջնակն փառաբաստութեանց։ Յոյս խնդացուցանօղ, անհոգ փառաբաստութիւն, եւ բարձրայօնակ ամրութիւն. (Պիտ.։ Գր. տղ. թղթ.։)
glorious ornament, glory, honour.
Փառազարդիլն, եւ ելն. փառաւորութիւն. զարդ կամ գործ պանծալի եւ մեծավայելուչ.
Ի հրաշակերտ փառազարդութեանց Աստուծոյ (յարարչութեան) զամենայն գոլ բարիոք տեսանեմք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ամենայն սրբոցն փառազարդութիւն զիւրաքանչիւր ոք առանձինն որպէս որպէս զիւրսն բերկրէ. (Խոսր.։)
Նախապարգեւիցն փառազարդութեանց դարձեալ հասանել. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Փայլումն փառազարդութեան, միանգամայն եւ երեւումն շնորհացն Աստուծոյ ի վերայ մանկանն Գագկայ. (Արծր. ՟Ե. 2։)
ambition.
identity of glory.
Փառակիցն գոլ. զուգափառութիւն. համապատուութիւն.
Որ փառակցութեամբ ընդ հօր վերօրհնիս յանմահից. (Շար.։)
Զհօր եւ զիւր փառակցութիւնն եւ զգործակցութիւնն ցուցանէ։ Յայտ առնելով զհաւասարութիւն եւ զփառակցութիւնն ընդ հօր. (Նանայ.։ Խոսր.։)
Որ արդարեւ մինն է միայն ի միայնոյն՝ ի միոյն փառակցութիւն յաւիտեան երկրպագեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Ի ձեռն քաղդէացւոցն կործանման, եւ երից մանկանցն փառակցութեան որդւոյն աստուծոյ. (Ի գիրս խոսր. յասել Ստեփ. սիւն.) իմա՛ զերեւումն հրեշտակին ի հնոցին, որում մանկունքն երեւեցան փառակից եւ փառաբանակից։
inordinate love of glory, insatiate or immoderate ambition.
δοξομανία insanus gloriae amor. Մոլիլն զկնի փառաց անկարգ սէր փառաց. փառասիրութիւն.
Զտգիտութիւն հանդերձ սնոտի փառամոլութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Ըստ ցանկութեան սնոտի փառամոլութեան կատարեալ զխնդիրն. (Արծր. ՟Բ. 1։)
Զայլ ոմն յարծաթսիրւթիւն, զմիւսն ի փառամոլութիւն։ Ագահութեամբ եւ փառամոլութեամբ արբեալ էին։ Ի հուր տոչորի փառամոլութեանն ախտ. (Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սկեւռ. աղ.։)
love of glory, ambition, vanity.
Ճնշի եւ սնապարծ փառասիրութիւն։ Ներեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ։ Յանկարծօրէն ի փառասիրութենէ թեւակոխեն յանփառութիւն. (Փիլ.։)
φιλοδοξία gloriae cupiditas, ambitio. Սէր փառաց. սիրելն զփառս եւ զպատիւ. փառամոլութիւն.
Փառասիրութիւն զարծաթսիրութիւն ծնանի, եւ նա զագահութիւն. եւ սա զզրկողութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Երկնաւոր սիրոյ է նշանակս այս, եւ ոչ երկրաւոր փառասիրութեան. (Եղիշ. ՟Ա։)
Զի՞նչ զանազանութիւն է սնափառութեան եւ փառասիրութան։ Կարծեմ սնափառութիւն լինել, որ յընդունայն իրս խնդրէ զփառս. եւ փառասիրութիւն, որ առնէ իրս փութոյ՝ վասն իւր, եւ ո՛չ վասն Աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
Ախտիւք փառասիրութեամբ զանձինս պատրաստէին իշխել ի վերայ միմեանց. (Մխ. առակ.։)
laud, exaltation, glorification.
Փառատրելն. փառս տալն՞ փառաբանութիւն. օրհնաբանութիւն. աստուածային պաշտօն. գոհութիւն.
Ի սուրբ մարմնոյ նորա եւ յարենէ պատսպարեցան ի փառատրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ամենեքեան զփառատրութիւնն կատարեն։ Սկսանին զսաղմոսն, փառատրութամբ կատարելով՞ (Եղիշ. միանձն.։ Խոսր.։)
Զերեւելի արարածս ի փառատրութիւն արարչին կոչէ. (Եզնիկ.։)
Օտարացուցանել ի հաւատոցն՝ որ ի Քրիստոս, եւ ի հոգեւոր աստուածային փառատրութեանցն. (Ղեւոնդ.։)
Փառատրութեամբէութեամբ երկրպագեալ։ Գոհութեամբ փառատրութիւն երրորդութեանդ նուագեմք. (Շար.։)
Ինձ պահպանութիւն, քո փառատրութիւն։ Քո պաշտօն, եւ իմ գոհութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Պատճառք փառատրութեան անուանն լինի Աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
glorification;
glory, magnificence, pomp, splendour;
փառաւորութեամբ, cf. Փառաւորապէս.
δόξασμα, δόξα, ἕνδοξον, κλέος, εὑκλεία, εὑημερία glorificatio, decus եւ այլն. Փառաւորիլն, եւ ելն. մեծարանք. պատիւ. շուք. պարծանք. փառք. իրք պանծալիք. վայելութիւն, հանդէս. հռչակ. բարօրութիւն. ճոխութիւն. պերճութիւն.
Ետու ի Սիոն զփրկութիւն Իսրայէլի ի փառաւորութիւն։ Զփառաւորութիւնս իմ, զոր ածի ի վերայ քո։ Ամենայն փառաւորութիւն մեր կործանեցաւ։ Ո՞յր ի ձէնջ տեսեալ իցէ զտունս զայս ի փառաւորութեան իւրում զառաջինն։ Զհրէիցն թշուառութիւն՝ իւրեանց փառաւորութիւն համարէին։ Ամենայն ժողովուրդն ուրախ լինէր ի վերայ ամենայն փառաւորութեանցն՝ որ գործէին ի նմանէ.եւ այլն։
Ունայն է կանք մեր եւ ոչինչ, թէ՛ փառաւորութիւն պատահի, թէ՛ անարգութիւն. (Լմբ. ժղ.։)
Ցնծայր հոգւով ընդ փառաւորութիւնսն Աստուծոյ։ Ի ձեռն բարեաց քոց՝ անուանն Աստուծոյ լինիցի ոք փառաւորութեան պատճառ. (Վրք. ոսկ.։ Շ. ընդհանր.։)
Փառաւորութիւն եղբարցն՝ մեզ է փառք. (Խոսր. պտրգ.։)
Տեսանէր զծերութիւն փառաւորութեան (փառացի անձինն) սքանչելի եւ կարի վայելուչ իմն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 13։)
Յովսէփ արեմաթացի՝ պիղատոսի ծանօթ վասն փառաւորութեան (ազնուականութեան). (Բրսղ. մրկ.։)
Մերթ՝ իբր Փառաբանութիւն. գոհութիւն՞
Բազում փառաւորութիւն ամենատեառն մատուցանէր։ Որպէս զի նախընծայ փառաւորութեամբս յորդորեսցուք զբարերար տէրն մեր. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
Ապա առընկալաւ զնա փառաւորութեամբ։ Ընկալան զհրեշտակսն Շմաւոնի փառաւորութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 43։ ՟Ժ՟Դ. 46։)
argumentation, reasoning, pleading;
advocacy, bar.
αἱτιολογία caussae redditio. Պատճառաբանութիւն. իրաւաբանութիւն. ապացոյց. պատճառք. եւ պատճառանք.
Թերեւս եւ սուղ ինչ բաղբաղեալ գտցէ տեղի փաստաբանութեան. (Պիտ.։)
Խորհուրդ ընդ ամիրապետին դնէր հնարիմաց փաստաբանութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Հրաւիրեցաւ ի հարսանիսն, եւ ոչ փաստաբանութեանց (տեղի ետ, կամ փաստաբանեաց) զգայնոց լծակցութիւնս. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Փերեւետեմ.
Տաշի՛ր մանկանն ինչ մանուկն տաղտկայցէ՝ փարաւաթեալ պարաւանդել. այսինքն ի կամիլն պերճանալ՝ նեղիլ իբր կապեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Սուղ փաղփեալ փանաքիմաց փարաւարթեալ գոս. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
aerophobia.
change of air, taking a walk, going into the country, going abroad;
ventilation, airing.
meteor.
meteorologist.
meteorological.
meteorology.
meteoroscope.
meteor-like.
projection.
pernoctation, passing the night in a place;
sleeping place, lodging, inn;
evening;
առ —, towards dusk, in the evening;
— առնել, to stop or stay with, to logde at;
գնացեալ ընդ անապատ —ս երկուս, journeying two nights in the desert.
• «հագնիլ». արմատ առանձին ան-գործածական, որից ունինք միայն օթոց, ի-ա հլ. «անկողնի ծածկոց, կապերտ» Բ թգ. ժէ. 28, «վերարկու, զգեստ, կրկնոց» Սղ. ճգ. 2. Պղատ. օրին։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. èνō, ὄyō «հագ-նիմ» բառից (արմատը en-, ou-)՝ -ti աճա-կանով. աւելի մանրամասն տե՛ս ագանիլ «հագնիլ». այս երկուսը իրար հետ ճիշտ այն յարաբերութիւնն ունին, ինչ որ օթ «օթ-ևան» և ագանիլ «իջևանիլ, գիշերել». յատ-կապէս թ-ի համար հմմտ. լիթ. «utas, լեթթ. äuts «ոտքի փաթաթան, կտաւ. կապ» (Tra-utmann 22)։-Աճ.
• , ի հլ? «գիշերը մի տեղ անց կացնե-լը» Եզեկ. իգ. 17. Խոր. «մի օրուայ ճանա-պարհը, մէկ իջևան» Փարպ. Եղիշ. ը. էջ 111. Ճառընտ. «երեկոյ, գիշեր» Սոփոն. բ. 7. ոճով ատւում է օթ առնել «օթևան տալ» Ոսկ. տտր. տող 185 և 202. որից օթել կամ օթիլ «գիշերել, գիշերը մնալ» Յհ. իմ. ստ. Կանոնր տահ. 112. Իգնատ. ղկ. 68. «պարտքի փոխարէն տրուած գրաւր երկար ժամանաև մօտը պահելը» Մխ. դտ. 358, օթագայանալ, օթագայիլ ևն Երեմ. իե. 24. Յոբ. բ. 9. Ոսկ. յհ. բ. 37, 39. օթագանիլ «աշխատանքի վրայ տքնիլ, անքուն գիշեր-ներ անց կացնել» Սոկր. 568. օթանոց «սե-նեակ, բնակարան» Խոր. Արծր. օթեկ, օթե-կան «նախորդ օրուանից մնացած, քարթու» Կանոն. օթեվան ՍԳր. Փարպ. օթոց «ննջա-րան, սենեակ» Արծր. ցայգոթ Եպիփ. ծն. բացօթեագ Ղկ. բ. 8. Փիլ. որ և բացօթեայ Ճառընտ. Շիր. Յհ. կթ. (կայ և ախալ գրչու-թեամբ բացօդեայ, իբր թէ օդ բառից լինէր. որ և այժմ բաւական ընդհանրացել է տր-գէտների մօտ). գիշերօթիլ Փիլ. բագն. երե-կօթք Ագաթ. Յհ. կթ. երեկօթոց «կէսօրից յետոյ հանգստանալու համար պառկիլը» Կոչ. 18 (ըստ Վարդանեան ՀԱ 1922, 578), օթեակ «թատրոնի առանձնասենեակ» (նոր բառ) ևն։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. au-«գիշերել» արմատից աճած auti-ձևից. պարզականը տալիս է ագ-, որից ագանիլ «գիշերել» (տե՛ս այս բառը I հատորում). կազմու-թեան համար հմմտ. արև-արեգակ, կով-կոգի, հով-հոգի և յատկապէս նախորդ օթ «հագնիլ» արմատը (Pokorny 1, 20, Boi-sacq 364)։-Հիւբշ. 411։
• ՆՀԲ լծ. թրք. եաթմագ «պառկիլ», եաթագ «անկողին», օթագ «մեծ վը-րան», օդա «սենեակ»։ Տէրվ. Նախալ. 66 հնխ. av «հագնիլ, բնակիլ» արմա-տից. հմմտ. զնդ. av «մտնել», aoϑra «հողաթափ» ևն։ Müller, Armen. VI, թ. 68 և SWAW 136 (1897), էջ 6 ագա-նիմ «գիշերեմ» բայի հետ՝ զնդ. aw «երթալ», յն. ἰαύω «գիշերել»։ Bugge IF 1, 446 օթ դնում է հնխ. autis նա-խաձևից. նոյնը կրկնում է Lуk. Stud. 1, 33 և այս ագ
• ԳՒՌ.-Ակն օթիլ «իջևանիլ», Ղզ. օթա՛-նալ «ժամանակ անցնելով գործը հնանալ», Ղրբ. օթէ «օթեկ, քարթու ուտելիք»։
• ՓՈԽ.-Մառ (Гpyз. позма Bитязь вz барcовои шкуpe, էջ 444) հայերէնից փո-խառեալ է դնում Ընձենաւորի մէջ վրաց, უტევანი ուտեվանի «ասպարէզ» (<օթևան)։
κατάλυσις, καταλυόν diversio, diversorium եւ δείλη tempus pomeridianum, vespera. (արմատ Օթելոյ. լծ. թ. եաթ. եաթագ, օթագ, օտա). Օթիլն. ագանիլն. երեկօթք. եւ Օթեւան. չափ միջոցի յիջեւանէ յիջեւան, եւ Երեկոյ. գօնագ, գօնմասը. եւ այլն.
Եկին առ նա՝ յանկողինս օթի. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 17։)
Պէսպէս տաճարս, եւ սենեակս օթից հրաշակերտեաց։ Երթեալ բազում անգամ օթս զհետ (այսինքն յօթեւանէ յօթեւան, կամ երեկօթս առնելով). (Խոր. ՟Ա. 15։ Փարպ.։)
Հեռի էին ի կարաւանէն իբրեւ օթիւք հնգետասան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Երկուս օթս արարեալ՝ գայ փութանակի։ Գնացեալ ընդ անապատօթս երկուս (ՃՃ.։)
Թոյիւ ասել օթ՝ զօթեւանելն ի տեղւոջ նշանակէ, օթեւանս կալաք. (Երզն. քեր.։)
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Պահէին զդրունս տանցն, յորում օթացայացեալն էր (կամ օթագացեալ, կամ օթացեալ էր) իշխանն. (Յհ. կթ.։)
Սառուցեալ էին՝ զցայգն ի բացեայ օթագացեալք. (Ասող. ՟Բ. 4։)
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Բազում անգամ արտաքոյ օթագանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Անցեալ օթագացեալ ի գեօղն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
Ի տանն քրիստոսի օթագանել, որպէս խոստացաւ։ Յոբ ի փողոցս օթագնեալ (կամ օթագյեալ). (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
Զառաջին ամն ո՛չ է պարտ օթագանել (կամ օթագայել) արտաքոյ խցին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Օթագայանամ.
cf. Օթագայանամ.
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Պահէին զդրունս տանցն, յորում օթացայացեալն էր (կամ օթագացեալ, կամ օթացեալ էր) իշխանն. (Յհ. կթ.։)
Սառուցեալ էին՝ զցայգն ի բացեայ օթագացեալք. (Ասող. ՟Բ. 4։)
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Բազում անգամ արտաքոյ օթագանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Անցեալ օթագացեալ ի գեօղն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
Ի տանն քրիստոսի օթագանել, որպէս խոստացաւ։ Յոբ ի փողոցս օթագնեալ (կամ օթագյեալ). (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
Զառաջին ամն ո՛չ է պարտ օթագանել (կամ օթագայել) արտաքոյ խցին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ՕԹԱԳԱՅԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՅԵՄ ՕԹԱԳԱՅԻՄ. ՕԹԱԳԱՆ ԼԻՆԻՄ ՕԹԱԳԱՆԱՄ ՕԹԱԳԱՆԻՄ. καταλύω diversor διανυκτερεύω pernocto αὑλίζομαι commoror, moror. Օթել՝ ագանել. երեկօթս առնել իջեւանիլ ուրեք զճանապարհայն՝ ընդ յարկաւ կամ բացօթեագ. դադարել՝ հանգչել ուրեք առ ժամանակ մի. լուծանիլ. հանել զգիշերն ի գլուխ. ինջնալ, գիշեր ընել, պառկիլ, մնալ.
Խառնաղանճից օթագայլելացն (կամ օթագելոցն) բացակն (ի բացի). (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։ Յոբ. ՟Բ. 9։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Պահէին զդրունս տանցն, յորում օթացայացեալն էր (կամ օթագացեալ, կամ օթացեալ էր) իշխանն. (Յհ. կթ.։)
Սառուցեալ էին՝ զցայգն ի բացեայ օթագացեալք. (Ասող. ՟Բ. 4։)
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Որ այնպէս օթագան եղեալ. (Տօնակ.։)
Բազում անգամ արտաքոյ օթագանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39։)
Զի՞նչ երկիր իցէ՝ յորում լոյսն օթագայեաց։ Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեացաք (տպ. օթագայեցաք). (ՃՃ.։ Լծ. կոչ.։)
Անցեալ օթագացեալ ի գեօղն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զուխտաւոր կանայսն իսրայէլի օթագացեալս. (Տօնակ.։ Ղեւոնդ.։)
Ի տանն քրիստոսի օթագանել, որպէս խոստացաւ։ Յոբ ի փողոցս օթագնեալ (կամ օթագյեալ). (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
Զառաջին ամն ո՛չ է պարտ օթագանել (կամ օթագայել) արտաքոյ խցին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to lodge, to dwell together, to live under the same roof.
ՕԹԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συναυλίζομαι una commoror, contubernalis sum. Ի միասին օթել. բնակակից լինել.
Մի՛ թողուցուս յանլոյս յարկին, մի՛ օթակից լինել չարին Յիսուս որդի.։
Սոքա օթակիցք քեզ լիցին ի պահպանութիւնն. (Բրս. մկրտ.։)
lodging or sleeping place, inn, hotel, hostelry.
Տեղի օթելոյ. օթեւան, օթարան. բնակարան. սենեակ.
Որ թագաւորական օթանոցին էր ներքինապետ։ Ոչ ոք տուն, կամ օթանոցս մեզ պատրաստեաց։ Սկսան ամենեքին մտանել ի քուն յանցնիւր օթանոցն. (Սոկր.։ Խոր. ՟Բ. 89 կամ 92։ Արծր. ՟Դ. 2։)
cf. Օթանոց.
cf. ՕԹԱՆՈՑ. իրօք կամ նմանութեամբ.
պատահէ սորա տեղի օթարանին մօտ առ դիրս (գերեզմանի) սուրբ առաքելոյն. (Խոր. ՟Բ. 71։)
Արեւելք գերարփին, եւ օթարան լուսածին. (Շար.։)
Անտանելոյն եւ տիրական բնութեանն առնէ սա օթարան. (Յիսուս որդի.։)
Մսրին նման երկնանման՝ յորում եգաւ աստուած բանին, լիցին եւ սիրտք մեր արժան՝ լինել նմին օթարան. (Տաղ.։)
cf. Օթ;
bivouac;
—ս առնել, cf. Օթեվանեմ;
to bivouac.
ՕԹԵԱԿՍ ԱՌՆԵԼ. cf. Օթել.
Թէ անօրինաց մտեալ (յեկեղեցի՝) օթեակս ոչ առնեն, հրամանաւ եպիսկոպոսին սրբեսցէ։ Ո՛չ է արժան օթեակս առնե կնոջ ի թատերս կամ ի վաճառս. (Կանոն.։)
cf. Օթագայանամ.
Զմորիս առիւծուցն յիշեցուցանէ, յորում օթեգանայրն։ Զերկուս ուլս այծեմանն իմանալ, որ մերձ ի սիրտ հարսինն օթեգանան (կամ օթեգանին). (Նիւս. երգ.։)
Ոչ զմի օր կամ զմի ժամ, այլ զգիշերս ընդ տիւս միաբանեալ՝ օթեգանաս արտաքոյ. (Իսիւք.։)
stale, hard.
Ապա թէ երկօրեայ նշխարօք մատուցանէ ... իսկ եթէ օթեկ ջրով ի պատճառս ծուլութեան կազմեսցէ զնշխարն, եւ այլն. (Կանոն.։)
ՕԹԵԿ եւ ՕԹԵԿԱՆ. որ եւ ռմկ. օթէկի. Մնացեալ յերիկէ եւ յեռանդէ. հին, հնացեալ. պայաթ, խարթ, գարթ,
Զօթեկան մի՛ կերիցեն (որս). (Կանոն.։ (ռմկ. օթեկի կերակուր, եւ քարդու հաց ասի՝ երեկոյանն կամ հինն։))
cf. Օթեկ.
ՕԹԵԿ եւ ՕԹԵԿԱՆ. որ եւ ռմկ. օթէկի. Մնացեալ յերիկէ եւ յեռանդէ. հին, հնացեալ. պայաթ, խարթ, գարթ
Ապա թէ երկօրեայ նշխարօք մատուցանէ ... իսկ եթէ օթեկ ջրով ի պատճառս ծուլութեան կազմեսցէ զնշխարն, եւ այլն. (Կանոն.։)
Զօթեկան մի՛ կերիցեն (որս). (Կանոն.։) (ռմկ. օթեկի կերակուր, եւ քարդու հաց ասի՝ երեկոյանն կամ հինն։)
cf. Օթեվանեմ.
ՕԹԵՄ որ եւ ՕԹԻՄ. Առնել օթ. օթեակս՝ երեկօթս՝ օթեւանս առնել. հանգչել. դադարել. իջեւանիլ.
Որ ամենայն արածոց է տէր, յայրի օթէ։ Օթեա՛ առ մեզ խաղաղարար։ Չգոյր տեղի. եւ նոքա յայր անդր գնացին օթել։ Ո՛չ է պարտ ի չարազանդ մծղնէիցն տեղիս օթել ումեք։ Հուպ առ հանգիստ սրբոյն օթեալ. (Նիւս. երան.։ Ժմ.։ Իգն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. վիպ.։)
Թէ օթէ (կամ օթի) մարդ ի պանդոկ. (Մխ. դտ.։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
ՕԹԵՎԱՆ ՕԹԵՒԱՆ. κατάλυμα diversorium, hospitium. (ուստի իտ. osteria. գաղղ. hotel). յն. μονή mansio, habitatio σταθμός statio. բայիւ μένω maneo. Վանք օթելոյ, այսինքն տեղի ագանելոյ. օթանոց. իջեւան. իջեվան. պանդոկի. հիւրանոց. եւ Բնակարան, օթարան. կայք. կայան. դադարք. տուն.
Իբրեւ զպանդուխտ յերկրի, կամ իբրեւ զբնակ երկրի՝ որ դառնայցէ յօթեվանս։ Ո՞ տայր ինձ յանապատի դոյզն օթեվանս։ Ու՞ր են օթեւանք քո։ Ի տան հօր իմոյ օթեւանք բազում են.եւ այլն։
Ոչ յարկք, եւ ո՛չ օթեւանք պատրաստեալ են քեզ. (ՃՃ.։)
Մերձ կացուցանէ յօթեւանս սրբոց։ Ժամանեսցուք յօթեւանս կենացն։ Լինին օթեւանք աստուծոյ. (Յճխ.։)
Զոր վասն օթեւանիցն ասաց. արժանաւորս արասցուք մերում օթեւանի։ Մնայր նորա գալստեանն օթեւանէ յօթեւանս. (Նանայ.։ Լաստ. ՟Բ։)
Կամ Չափ միվոցի ի մէջ օթեւանաց. ուղի յայգու ցերեկոյ.
Մերձեալք որպէս թէ օթեւանաւ միով ի սուրբ տեղի տան նահատակին գրիգորի. (Փարպ.։)
Էր հնդեստան օթեւանօք ի բացեայ վանքն այն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Հեռի երեսուն օթեւանօք. (ՃՃ.։)
Եւ Հիւրընկալ. վնասատուր. օթեւանաւոր.
Օթեւան եւ ասպանջական լեր ճանապարհորդաց. (Մանդ. ՟Ը։)
ՕԹԵՒԱՆՍ ԱՌՆԵԼ, կամ ԱՌՆՈՒԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. իբր Օթեւանել. օթել. օթեակս առնել։ (Երեմ. ՟Ե. 7։ Յհ. ՟Ժ՟Դ. 23։ Յես. ՟Բ. 1։ Մրկ. ՟Զ. 10։ ՟Բ. Եզր. ՟Ը. 15։)
cf. Օթեվան.
hospitable;
host, innkeeper.
Որ ունի օթեվանս առ ընդունել զանցաւորս. վանատուր. պանդոկապետ.
Նման ես դու առն ճանապարհորդի, եւ ես նման եմ օթեւանաւոր ասպնջականի. (Ճ. ՟Ա.։)
to receive into ones house or botel, to lodge, to harbour.
Ընդունել յօթեւանս իւր. հիւրընկալել.
Մի ոմն (ի ձկանցս՝) խորասոյզ մերոյն հաւու՝ ամփոփեալ (զյովնան) յախոնդիսն պատսպարեալ օթեւանեաց. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
to take up ones lodgings, to stay, to sojourn.
Ագանիլ յօթեւանս. օթել.
Զտաճար հոգւոյ իմոյ մաքրեա՛, եւ առ իս օթեվանեա՛. (Եփր. աղ.։)
Այսպէս գիտէ քաղզրութեանն աստուծոյ, յօթեւանելն ի ճանապարհ հոգւոցմերոց՝ հանել զմեզ ընդ իւր ի յերկինս. (Լմբ. սղ.։)
cf. Օթեվանիմ.
Մի՛ օթիր ի տունս աշխարհականաց առանց ընկերի. (Պիտառ.։)
Տաղաւար՝ ուր աստուած օթեցաւ։ Չարութիւն մի՛ օթեսցի ի սիրտս միանձանց. (Լմբ. վերափոխ.։ Նեղոս.։)
sleeping-place, bedroom;
blanket;
carpet, tapestry, hangings, arras;
cf. Վերարկու.
μονή mansio. Օթանոց. սենեակ. ննջարան.
Նոքա ննջէին յիւրաքանչիւր վրանաց օթոցի։ Զհիւանդութիւն կերծաւորեալ ի տեղւոջ օթոցին անկեալ դնէր. (Արծր. ՟Գ. 10. 15։)
ՕԹՈՑ. ἁμφίταπος tapes utrimque villosus. ծածկարան անկողնոյ. կոպերտ երկուստեք գործեալ՝ թաւ մազովք օդեաց.
Բերին անկողինս տասն, եւ օթոցս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 28։)
ՕԹՈՑ. ἰμάτιον ἁμπεχόνη, ἑσθής cultus corporis vestitus, vestis. Ծածկոյթ ո՛րպիսի եւ է. արկանելի. վերարկու. ձորձ. զգեստ. հանդերձ. կրակոց.
Արկար զլոյս որպէս զօթոց. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 2։)
Օթոց սրբութեան անմահ բնակողին. (Նար. կուս.։)
Օթոց՝ զձորձոց նշանակէ. (Երզն. քեր.։)
Օթոցն, եւ վերածածկութից, եւ բնակուեանց. (Պղատ. օրին ՟Գ։)
Անօթից մաշկեղինից, եւ ամենայն օթոցաց. (անդ. ՟Ը։)
rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.
ԱՌԵՒԱՆԳ կամ ԱՌԵՒԱՆԿ ἀρπαγή. rapina, raptus. Նոյն ընդ ԱՌԵՒԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. այսինքն Առումն եւ անկումն ի փախուստ. իմա՛ յափշտակութիւն աղջկան, կամ կնոջ օտարի. որ եւ ասի ՀԱՓԱՓՈՒՄՆ, ՅԱՓՇՏԱԿՈՒԹԻՒՆ.
Եթէ ոք առեւանկ արասցէ, պսակն անվաւեր լիցի։ Կատաղի աղտեղութիւն, զոր առեւանկն ասեն։ Վասն առեւանկի. (Կանոն.։)
իբր ի թանձրացեալն, Յափշտակօղն եւ յաձշտակեալն՝ այր եւ կին.
Զառեւանկն՝ եթէ որդիս ծնցի. եւ այլն. (Կանոն.։)
to rap, to seize, to carry off.
Զորիթիա փորէաս առեւանկեաց։ Թերեւս առեւանկեաց զեղինէ։ Աղէքսանդրոս զեղենէ առեւանկեաց։ Եւրոպէ առեւանգեաց. եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Բ. յորմէ եւ Վրդն. պտմ.։)
to take away, to carry off.
Յորժամ յեկեղեցւոյ կարգաց ոք ի բաց ելանէ, չկայ յակաստանի. առ եւ գնաց առնէ զնա մոլորութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
ԱՌԷՉ ԱՌԷՋ թ. էրիզ στήμων stamen Երկայնութիւն կտաւոյ ոստյնանկա, որոյ լայնութիւնն կոչի Թեզան. առէչք, հինք. եբր.
Յառէչ կամ ի թեզան։ Յառիչէ կամ ի թեզանոյ։ Առիջոյ կամ ի թեզանոյ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ։ 47=59։)
Ի միասին արծարծումն եւ կամ մանուած ... ոչ ի նոցունց ինքեանց իցէ՝ զթելն իսկ եւ զառէչն գործել, այլ հարկ է տարբերիլ առիչիցն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Կարճեցաւ նիւթն, սպառեցաւ առէչն. (Գէ. ես.։)
Նմանութեամբ՝ եւ Գործած սարդի. եւս եւ Երկայնութիւն բանակի զօրաց.
Հարին զառէջս բանական ... ի լայնութիւն ... եւ յերկայնութիւն. (Յուդթ. ՟Է. 3.) (գտանի եւ օրինակ, զառաջս) յն. ձգտեցին զբանակս։
new found, recent, new fashion.
Ոչ գոյ ի քեզ աստուած առժամագիւտ ... Եղիցի առժամագիւտ աստուած խոստովանեալ. (Աթ. ՟Ը։)
Ոչ եթէ արդէն իսկ նորոգ ծանուցաւ խորհուրդ եկեղեցւոյ, եւ կարգ որ ի սմա՝ ոչ առժամագիւտք են, այլ յաւիտենականք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մարդ հողաբեր առժամագիւտ եւ այլն. (Ագաթ.։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
Դարձցին առժամայն ամաչեցեալ։ (Սղ. կթ. 4)
Եւ առժամայն չորացաւ թզենին։ Այլ ոչ առժամայն տարած։ (Մտթ. ԻԱ։ Ղկ. ԻԱ. 9)
Փութանակի եւ առժամայն կամէին յառնել։ (Փարպ.)
Ոչ կարացեալ յայտնել առժամայն զչարութիւնն։ Զամպրոպ չարութեանն առժամայն յարտաքս տրոհեալ, զապագայսն ապա այցելութիւնն աստուծոյ հոգասցէ։ (Յհ. կթ.)
Առժամայն պատրուակեմ, եւ յետ այսր ի ճգնութիւն փոփոխիմ։ (Կլիմաք.)
Նոքա առժամայն ոչ մեծ ինչ կարծէին լինել զանհնազանդութիւնն։ Առժամայն վասն բանին աստուծոյ ոչինչ խօսէր։ Իսկ նա առժամայն ըստ կարծեաց նոցա անկատարելագոյն խօսէր։ (Ոսկ. յհ. Ա. 29)
թազէ, եէնի, եէնի չըգմա
Զայսօրդ՝ որ ասէ, ոչ եթէ առժամայն ինչ է, այլ մշտնջենաւոր։ (Կոչ. ԺԱ)
Ոչ միայն յառաջագոյն գուշակելոցն, այլեւ առժամայն նշանակաւ մոգուցն եկելոց թագաւոր ճանաչիւր։ (Ագաթ.)
Առժամայն յաճախութիւն թեթեւ նեղութեանս։ (Բ. կոր. Դ. 17)
Մշտնջենաւոր, եւ ոչ առժամայն զենումն։ (Անյազթ. բարձր.)
Զառժամայն զջերմութիւնս նոցա գիտէր ստուգապէս։ Հրէայքն ազատեցան ի մահուանէ, այլ յառժամայն մահուանէն։ (Ոսկ. յհ. Ա. 23. 26)
Յորժամ վասն մարդոյ ուրուք ասասցէ, զառժամայն ժամանակն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին։ (Եղիշ. խաչել.)
the present world, things temporal;
the moderns.
temporal, perishable;
provisional.
πρόσκαιρος, ὀ ἑν τῷ παρόντι. temporarius, temporalis, quod in praesens est. Որ ինչ է առ ժամանակ մի եւեթ. ժամանակաւոր. ներկայական. անցաւոր. եղծանելի. ներկայ, անցնօղ.
Առժամանակեայ ուրախութիւն, կամ մահ, կամ կայսր. (Փարպ. Յհ. կթ.։ ՃՃ.։)
Առժամանակէիւ նորին չարութեամբ. (Սարկ. լուս.։)
Բարգաւանաց ժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եցոյց մեզ զիմաստութիւն ճշմարիտ կենացն, եւ առժամանակէիս ունայնութեան. (Լմբ. սղ.։)
Մերթ որպէս Առժամագիւտ. նորագիւտ.
cf. Առժամանակեայ.
Մահն առժամեան, եւ կեանքն մշտնջենաւոր։ Առժամեան թեթեւ նեղութեանս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։) այսինքն առժամանակեայ, ժամանակաւոր։
cf. Առժամանակեայ.
Առժամայն յաճախութիւնն թեթեւ նեղութեանս. (՟Բ. Կոր. ՟Դ. 17։)
Մշտնջենաւոր, եւ ոչ առժամայն զենումն. (Անյաղթ բարձր.։)
Զառժամայն զջերմութիւնս նոցա գիտէր ստուգապէս։ Հրէայքն ազատեցան ի մահուանէ, այլ յառժամայն մահուանէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 26։)
Յառժամայն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին. (Եղիշ. խաչել.։)
cf. Առնչական.
Առինչունակ (անուն) է, իբրու թէ՝ հայր, ուստր (որդի), սիրելի, աջող (իմա՛, աջեայ)։ Իբր առնչունակ է, իբր թէ գիշեր, օր (այսինքն տիւ). (Թր. քեր.։)
Այսոքիկ առինչունակին են, եւ առինչունակն՝ որքանաբար մինն ասի՝ նոյնքանաբար եւ միւսն եւս։ Առինչունակն համանգամայն պարտի գոլ. (Անյաղթ պորփ.։)
Սուրբ հոգին առինչունակ է, զի որումն (այսինքն ուրումն) հոգի. վասն զի ի դէմս հօր եւ որդւոյ ասի հոգի. (Քեր. քերթ.։)
hot. an evergreen shrub.
Անուն խոտոյ. որ թուի որպէս յն. λεοντική. leontice (herba).
lion's cup, lion's whelp.
to become like a lion.
to make to become like a lion.
skin of a lion.
Մորթ առիւծու.
Կեղծաւորեալ ընդ առիւծենեաւն զիս թագուցանէի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
bone of a lion.
Ի պեղծ գազանէն յառիւծոսկրէն կթեաց զմեղրն յինքն. (Մծբ. ՟Ծ՟Գ։)
full, replete, brimful.
Ամենայն առաքինութեամբ պայծառացեալ, եւ ամենայն բարութեամբ առլի. (ՃՃ.։)
to fill, to fill to the brim, to brim.
Զոր միոյն թողեալ է, միւսն առլնու. (Եզնիկ.։)
Յագեցան առլցան ի բարեացն։ Առլցեալ խորհրդովք, կամ յիմարութեամբ։ Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստութեանն առլցեալք յիժից, ուտել զուիրակ ի վերայ՝ երկիւղիւ մահու. (Փիլ.։)
Յաստուածութենէն առլնու. (Լմբ. սղ.։)
Արձակեալ ստեղն առլցեալ. (Ագաթ.։)
Տեառն իմոյ սիրիովն առլցաւ, կամ Ատելութեամբ առլցան. (Լմբ. սղ.։)
Սրբութեամբ առլցցին երկին եւ երկիր։ Փրկութիւնքս այսոքիկ յանկեալ առլցան. (Նար. խչ.։)
Առլցեալ իսկ էր ամենայն հոգեւոր հանճարով։ Առլցան խնդութեամբ բազմաւ. (Յհ. կթ.։)
Իմաստութեամբ առլցեալ. (Պիտ.։)
Ասաց գաբրիէլ ցմարիամ, խաղաղութիւն ընդ քեզ առլցեալդ շնորհիւ, տէր ընդ քեզ. (Պիտառ.։)
to settle, to fix, to determine.
Առընթեր կալ. ի միասին կալ. եւ Առընթեր դնիլ.
Լոյս նշողի առկայացեալ յերկար ժամս։ Առկայանայր ի մայրոց վանս, կամ յանմարտնչելի ամրոցին. կամ ի քաղաքագեօղն։ Ի կողմանս պետութեան վանանդայ առկայացեալ կայր. (Յհ. կթ.։)
Առաջնորդութեան աստեղն հետեւեալ՝ եկին առկայացան յերուսաղէմ. (Բրս. ծն.։)
Առկայացեալ անկարգութիւնք. (Լմբ. պտրգ.։)
Այսքան առկայասցի առասացեալս պատճառ մակագրութեան. (Մագ. ՟Դ։)
to establish, to fix, to constitute.
Զորմոցն վերադրութիւն վիմախարիսխ առկայեաց. (Նար. խչ.։)
Զյարակայութիւնն առ սրտին ունին ուր ստիքն առկային. (Նար. երգ.։)
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ գրի եւ ԱՌՀԱՒԱՏՉԷ. Առ հաւատ տուեալ ինչ. նշանակ հաւատարմութեան. որ եւ ասի ԳՐԱՒԱԿԱՆ. եւս եւ Գրաւ։ Նմանութեամբ՝ Ճաշակ, ցուցակութիւն. ἁρραβών. arrhabo, pignus. ար. պ. առիպուն, կիրէվ որ եւ ռէհին, գէյման, դութու, որք է զի զանազանին, եւ է զի նոյնանան
Առհաւատչեայ հոգւոյն, կամ ժառանգութեան մերոյ. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 22։ Եփես. ՟Ա. 14։)
Առհաւատչեայ սիրոյ, կամ տանջանաց, կամ յիշատակի, վստահութեան, կենդանութեան. (Ագաթ.։ Եղիշ.։) (Նար.։)
Զի առհաւատչէիւ փոքու հասցէն երկնաւոր մեծութեանն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Այսպիսի առհաւատչէիւ թեթեւանայ եւ քաղցրանայ լուծն. (Խոսր.։)
Արար խաղաղութիւն ո՛չ վայրապար, այլ առհաւատչէից հաստատութեամբ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Եթէ ոք ծախէ ինչ (այսինքն վառէ), եւ առնու առհաւատչեայ. (Մխ. դտ.։)
ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ. ա. Տուեալ կամ առեալ իբրեւ առհաւատչեայ. խոստացեալ, եւ ըստմասնեայ ընկալեալ. յայտարար հաւատարիմ հաստատութեան. յուսադրական. բարենշան. հաւաստի.
Յուսով հաստատեալ կան յառհաւատչեայ կեանսն։ Յուսով արքայութեանն առնուլ աստ զառհաւատչեայ արդարութիւնն։ Տայ աստ զառհաւատչեայ երանութիւնն։ Զի զառհաւատչեայն բերցեն զպտուղ։ Առհաւատչեայ զառհաւատչեայ աւետիսն. (Յճխ.։)
Զյաւիտենական թագաւորութեանցն ժառանգեսցէ զառհաւատչեայ բարութիւնսն. (Ճ. ՟Ա.։)
Առհաւատչեայ երդմամբ զնոյն հաստատեալ. (Յհ. կթ.։)
to call.
Զաւետիս հոգեւոր ցնծութեամբ ընդհանուր առձայնէ բոլոր հայաստանեայցս։ Զքաղցրաբարբառ աւետեաց հնչումն ի հնձանն առձայնէր. (Խոր. հռիփս.։)
Առձայնեալ զսրբասացութեանցն զձայն. (Անան. եկեղ։)
Առձայնէ, ծանեայ տէր, զի արդարութեամբն դատաստանք քո. (Լմբ. սղ.։)
Որոց առընթեր կացեալ՝ մանկունս տէրն առձայնէր. (Լմբ. համբ.։)
Որում զառաջիկայ շարագրութիւնս առձայնեաց. (Անյաղթ պորփ.։)
ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.
πρόχειρος. expeditus, facilis, promptus. Որպէս Առձեռն պատրաստ. պատրաստական. առընթերակայ. ներկայ. դիւրագիւտ. դիւրին. ընտանի. ընդել. յայտնի.
Առձեռն բացատրութիւն. (Թր. քեր.։)
Իբրեւ թէ առձեռն իմն լինիցի, եւ այնպէս առցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Առձեռն գտանի նիւթոյն պատրաստութիւն. (Պիտ.։)
Այսր խորհրդոյ առձեռն տեսակք։ Առձեռն երեւոյթ տուեալ զօրինակն։ Օրինակ առձեռն՝ յուսով ակնկալութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. եկեղ.։)
ԱՌՁԵՌՆ, կամ ԱՌ ՁԵՌՆ. մ. Իբրու Առ ձեռս կամ ի ձեռս ունելով. ի պատրաստի. մտադիւր. եւ Ի մօտոյ. այժմէն. անդէն առ նմին. անյապաղ. դիւրաւ. վայրապար. եւ Հարեւանցի. ըստ առաջին տեսութեան.
Առ ձեռն առին զվարձս ողորմութեան իւրեանց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Զերեւելի կենցաղս, որ ամենայնն վիշտ է եւ նեղութիւն, աղքատացն առձեռն, եւ մեծատանցն՝ մահուանն երկիւղիւ. (Լմբ. սղ.։)
Զզէն զինուորութեան իւրեանց առ ձեռն ի թշնամիսն թափել. (Յհ. կթ.։ (որ լինի եւ ածակ. զինու։))
Առձեռն պատրաստ ունել, կամ տեսանել, կամ գտանել, կամ էր. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Պիտ.։)
Զէն կամ գործի առձեռն պատրաստ. (Անյաղթ բարձր.։) (Խոսր.։)
Զառձեռն պատրաստ եկեալ հասեալ աջողութիւն. (Յհ. կթ.։)
prompt, ready;
imminent, threatening;
evident, clear, manifest;
promptly, quickly;
— դրամ, ready money, cash.
Առձեռն պատրաստ ունել, կամ տեսանել, կամ գտանել, կամ էր։ (Յճխ. Յհ. կթ։ Պիտ.)
Զառձեռն պատրաստ եկեալ հասեալ աջողութիւն։ (Յհ. կթ.)
Առձեռնպատրաստ մեսրոպայ փոխատրելով զհայերէն աթութայսն։ (Խոր. Գ. 53.)
Բարութեամբք յօրանան ռձեռն պատրաստ։ Անդէն առձեռնպատրաստ արտաբերական բանիցն զկնի եւ գործ յաջորդի։ Ընդ կամելն անդէն եւ հանդիպումն առձեռն պատրաստ յարանայ։ (Պիտ.)
Առձեռն պատրաստ զհայցուածսն կատարեալ։ Լքեալ թողու ի բաց՝ որ առձեռն կայր պատրաստ՝ զգործն գուրգենայ։ (Յհ. կթ.)
he-lamb.
(լծ. գառն. որ է յն. առնի՛օս. կամ առս, առնօ՛ս) ἁρνοιός, ἅρς, ἁρνός. Ազգ արու ոչխարի. թերեւս ոչխար կամ գառն վայրի.
manly, vigorously.
Մեծանուն տիկինն սոփի (այրիացեալ) առնաբար ունի զիշխանութիւնն (սիւնեաց). (Արծր. ՟Ե։ 1։)
Կամ Արիաբար՝ հանգոյն առն մարդոյ, քաջութեամբ. կտրճութենով.
Առնաբար մարտնչէր (հռիփսիմէ). (Ագաթ.։)
Եւ այսպէս առնաբար զքաջութիւնս յանձինս տպաւորեալք։ Առնաբար շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)
armour;
armed.
Առեալ զերիվարն, եւ զասպազէնն նորին, եւ զիւր զառնազէնն. (Ագաթ.։)
Զէն ի վեր առեալ, առնազէն վառեալ։ Առնազէն ասպազէն ի վերայ շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)
married woman.
Կին առնակին է։ Կին՝ որ առնակին իցէ։ Այր ոք՝ եթէ շնասցի ընդ առնակնոջ։ Պահել զքեզ յառնակին կնոջէ։ Որ մտանէ առ առնակին՝ առանց պատժի ոչ լիցի։ Ընդ առնակնոջ ամենեւին մի՛ նստիր։ Կին առնակին ի կենդանի այր կապեալ է օրինօք. (Ծն. ՟Ի. 3։ Թուոց. ՟Ե. 29։ Ղեւտ. ՟Ի. 10։ Առակ. ՟Զ. 24. 29։ Հռ. ՟Է. 2։ Սիր. ՟Թ. 12։)
cf. Արուագէտ.
Մոլի, պղծագործ, վիրագ. այս արական նշանակութիւնք են առնամոլեացն եւ աստուածամարտից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
men's room or dwelling.
Կրկին գաւիթ է, մին յառնանոցն, եւ մին ի կանանոցն զատուցեալ։ ՀՈգւոյ իբր տան՝ է որ առնանոց է, եւ է որ խորոպճին. արդ առնանոցն վայր է՝ որում դէպ եղեւ բնակել արու խորհուրդք՝ իմաստունք, ողջամիտք. (Փիլ. տեսական. եւ ՟Դ. 15։)
cf. Առնաբար.
Զմիտսն զիգութեան առնապէս վառեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 21. յն. առնական ոգւով։)
manly, masculine;
— անդամք, genitals.
Առնացի ձեւ, կամ կերպարանք, կամ բնութիւն, կամ զգեստ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ճ. ՟Ա.։ Մանդ. ՟Ժ՟Թ։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
feasible;
making, maker.
Զլինելոցն յառնելեացն գուշակէ. (Երզն. մտթ.։)
Ասէ զմարմինն առնելի՝ առ անեղն աստուած՝ միաւորութեամբ աստուածային, եւ երկրպագեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Որ մոլորութեամբն կուրացան, այսպէս կարծէին՝ եթէ մեծ իցէ գործն քան զառնելի գործոյն։ Օրէնքն ի մահ մատնէին զառնելիս կռոցն. (Եփր. ել. եւ Եփր. հռ.։)
virile;
— անդամք, genitals, cf. Արութիւն, cf. Պոչ.
to pronounce words regularly;
to sprinkle, to wet.
ԱՌՈԳԱՆԵԼ Առոգել, ոռոգանել. ոռոգել. ջրել, թրջել.
Արիւնն առոգանէր զերկիրն. (Ագաթ.։)
Առոգանէր զձորն վիճակաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Առոգանեմ.
ԱՌՈԳԵՄ. ἁρδεύω. rigo, irrigo. որ եւ ԱՌՈԳԱՆԵԼ. Նոյն ընդ Ոռոգել. ոռոգանել. (լծ. լտ. ռի՛կօ, իռռիկօ յն. արտէ՛ւօ) Արբուցանել ջրով զտունկս իբր առուօք՝ առուակօք, կամ առոյգ առնել. թանալ, եւ գալարեցուցանել. զուարթացուցանել, ուռճացուցանել. ջրել.
Զդրախտ միաբանութեանն առոգել։ Զինքն առոգէ ջրով օրինացն։ Զանդս մտաց մերոց առոգել։ Մին առոգէ, եւ միւսն բուսուցանէ. (Լմբ.։)
very or more wholesome.
Որոց խառնուածն առողջագոյն հաստատութիւն կենաց գործէ. (Փիլ. տեսական.։ Խոր. ՟Գ. 62։)
who is in his senses, whose judgement is souud;
lively.
Առողջամիտքն մերկասցին զախտս հիւանդութեանց. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
Յառողջամիտ եւս հարցուածի լցծեալ լինէի կանխագոտութեամբ. (Պիտ.։)
to be cured, to heal, to recover health.
ὐγιάζομαι. sanor, convalesco. Յառողջութիւն գալ կամ դառնալ. բժշկիլ յախտից մարմնոյ կամ հոգւոյ. ըռընտալ, աղէկնալ.
healthy, salubrious, salutary.
Առողջարար արուեստ հոգեւոր բժշկաց։ Առողջարա՛ր իցէ, թէ վնասակար. (Շ. ընդհ.։)
cured;
նորոզ — or թեր, convalescent.
to cure, to heal, to restore to health or to life, to resuscitate;
— զմիտս, to undeceive.
Գթածաբար առողջացուսցես. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to grow young, to become young again.
Եթէ զտյսոսիկ խոկասցիս, մինչեւ տակաւին առոյգացեալ ես. (Մագ. ՟Է։)
Միշտ առոգացեալ, ցանկ փթթեալ։ Առոգացեալ հասակաւ եւ զօրութեամբ եւ իմաստութեամ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Երիտասարդք, որք ի նորոգումն կենաց շրջեցան մկրտութեամբ, եւ առոգացան առաքինութեամբն. (Լմբ. առակ.։)
to make young, to make look younger.
Եթէ ոչ կարէ ոք ամենայն մարմնովն առոյգ լինել, գոնեա զայն՝ զոր կարէ, առոյգացուցանել կրթեսցի, (Փիլ. լին. ՟Բ 63։)
trench, channel, ditch.
Գալ մտանել ի նեղտգոյն. (Ագաթ.։)
taking, reception, capture, possession;
acceptation, sense, signification;
assumption (in logic);
lemma;
receipt.
Քաղաքաց առմամբք. (Շ. թղթ.։)
Ընդ նմա էր աստուածութիւն, եւ ընդ ինքեան եհան զառումնն (այս ինքն զառեալ մարդկութիւն) յերկրէ յերկինս։ Հատն (մանանխոյ) է առումն, այս ինքն առեալ մարդկութիւն. հատոյն զօրութիւն ատուածութիւն. (Եփր. աւետար. ի մարգաիտն։)
Առումն, կամ ՎԵՐՍՏԻՆ ԱՌՈՒՄՆ, իբր Շարունակութիւն, եւ կրկնութիւն բանի.
ըստ տրամաբանից՝ Առաջարկութիւն կամ նախադասութիւն՝ առեալ ի պէտս ցուցման եզրակացութեան։ (Նիւս. բն. ՟Բ։)
whisperer;
informer, accuser, denunciator.
ԱՌՈՒՆԿՆՃԱՌ. Քսութիւն. շոգմոգութիւն. հծծումն բանսարկուաց.
at home, at one's house;
domestic, belonging to the house;
familiar;
— ուսուցանել, to teach at home;
— անկարգութիւնք, family discords;
— պատերազմ, civil war;
— ճաշել, to dine at home;
— իրք, domestic affairs;
— հանդերձ, house dress;
morning-gown.
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
Իբրեւ զառօրեայ մանկան ծնելոյ. (Ագաթ.։)
Առօրեայ բարութեանբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապեան՝ դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)
Միայն առօրէից ցանկացաք։ Թեթեւ համարելով զառօրեայ աշխատութիւնս. (Խոսր.։)
Այսոքիկ առօրեայ պատմութիւնք կեսարուն, որ թագաւորեաց ամիսս վեց. (Լաստ. ՟Թ։)
Առօրեայ եւ շաբաթօրեայ լուացմանցն։ Առօրեայլուացմամբք եւ պատարագօք. (Մամբը։ Մեկն. ընթերց.։)