Definitions containing the research մահ : 1998 results

Իբրու

prep. adv. conj. as, so that, like;
when;
almost, nearly;
—, — այն թէ, — եթէ՝ թէ, as if, in some way;
— զի, as, because;
— ոչ եթէ cf. Իբրեւ ոչ եթէ.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ եւ յիսուսին այնպիսի էին մահն եւ չարչարանքն իբրու սոսկ մարդոյ, զիա՞րդ կարացին զամենայն բնութիւնս մարդկան վերստին ապրեցուցանել։ Խրատ եւս մատուցանէ իբրու նախնոյն մեր ադամայ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ. ՟Ը։)


Իմաստ, ից

s.

signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.

· Calfa


Իմաստակ, աց

s. adj.

sophist, pedant, sophister;
sophistical, pedantieal;
finespun, subtle.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստակի ումեմն արտաքնոյ բարւոք թուեցաւ չար ասել ըզմահ։ արձագանք ... ըստ իմաստակի ումեմն օտարի զօդ վիրաւորեալ։ Դպիր կշտամբեալ, իմաստակ խելագար. (Նար.։)


Իմաստասիրութիւն, ութեան

s.

philosophy;
wisdom.

· Calfa

NBHL (2)

Սարսելի է մահ, այլ ոչ առ այնոսիկ որք զվերին իմաստասիրութիւն վերնական եւ անկոխելի. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

բե՛ր զաստուածնյին հանդէս իմաստութեան զգեցցուք։ Իմաստասիրութիւն է խոկումն մահու. (Սահմ. ՟Ա. ՟Ը։)


Իններեակ, եկի

cf. Իննեակ.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձրագոյն հոյլք անմահից՝ որ բոց հրացան, հրեշտակաց դասք իններեակ՝ հոգիացան. (Շ. միշտ էիդ.։)


Ինչ, ընչի

s.

thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.

· Calfa

NBHL (1)

Հարկ է նմա ունել ինչ ի քոց ընչից առ իս։ Ունիմ ինչասել քեզ։ թողուցուք՝ եթէ ունիցիք ինչ (խէթ) զումեքէ։ Խնդրէր ինչ ի նմանէ։ Առնուլ ինչ ի տանէ իւրմէ։ Ակնունէր առնուլ ինչ ի նոցանէ։ գնեա՛ ինչ որ պիտոյ իցէ մեզ ի տօնիս, եւ կամ զի աղքատաց ինչ տացէ։ Ուսանել ինչ կամիցին։ Ունի ինչ պատմել նմա։ Եկն թէ գտանիցէ ինչ, եւ ոչ ինչ եգիտ։ որ ծածուկ ինչ գործէ։ Զոր ինչ առնելոց ես, արա՛ վաղվաղակի։ Զոր ինչ խիդրիցէք յանուն իմ։ Ոչ ինչ է պիղծ. բայց այնմ՝ որ համարիցիոք ինչ պիղծ, նմա է պիղծ։ Միթէ ագահեա՞ցին զձեր տիտոս։ Ոչբերաք ինչ յաշխարհ, եւ ոչ տանել ինչ կարասցուք։ Ո՛չ թլպատութիւն ինչ է (յն, ինչ զօրէ), եւ ոչ անթլպատութիւն։ Մի՛ ինչ ըստ գրգռութեան (յն. ոչինչ), Արժանի մահու ինչ գործեցի։ Համարիցի լինել ինչ, եւ չիցէ։ Զկարծելոցն եթէ իցեն ինչ։ Ոչ այն ոք ինչ է՝ որ անկեացն։ Սակաւ ինչ առնուցու։ Մի՛ ինչ կորիցէ. եւ այլն։


Ինքնաբուն

adj.

natural, innate;
— բարի, naturally good.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնաբուն իշխանութեամբ յաղթեաց մահու. (Գանձ.։)


Ինքնակամ

adj. adv.

voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնակամ զմահն յանձն առնելով. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Ինքնակամութիւն, ութեան

s.

spontaneousness, voluntariness, free will.

· Calfa

NBHL (1)

ինքնակամութիւն ստեղծուածոյն, եւ պատրանք բանսարկուին զմահն եւ զապականութիւնի մերումս յարդարեանց բնութեան. Յորպիսի եւ յորքանս յինքնակամութենէն սայթաքեալ եկն յանարգութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Ինքնակոչ

adj.

uninvited, self-invited;
— լինել, to come without invitation;
— բազմական, parasite, smell-feast.

· Calfa

NBHL (1)

Բինտէս (կամ բիաս մին յեօթեանց իմաստնոց), քանզի մահ կոչէր ոմն ի կորուստ որդւոյ իւրոյ, ասէ. ո՛ դու, ընդէ՞ր կոչես զիր այնպիսի, զոր թէ սակայն ոչ կոչես, ինքնակոչ լինի. (Ոսկիփոր.։)


Ինքնակործան

adj.

self-destroying;
self-destroyed, self-ruined.

· Calfa

NBHL (1)

Զնոյն դեղ դժրողին ինքնակործան մահաձիր՝ մտերմաբար արբւցեալ (մարդոյն). (Գանձ.։)


Ինքնամատն

cf. Անձնամատն.

· Calfa

NBHL (1)

Որ արձակէ զմարմին իւր մահուամբ իւրովի գնալով եւ ինքնամատն լինելով. (Երզն. մտթ.։)


Ինքնամեռ

adj.

that dies a natural death;
— լինել, to die a natural death.

· Calfa

NBHL (1)

Որ Ինքնին մեռանի օրհասաւ իւրով՝ առանց բնական մահուան.


Ինքնայորդոր

adj.

voluntary, spontaneous, prompt, ready, inclined;
— լինել, to crave, to have a longing for, to desire, to want, to long;
— յորդոր յօժարութեամբ, of one's own freewill, willingly, cheerfully, voluntarily.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնայորդոր յօժարակամութեամբ դիմեաց ի մահ. (Ճ. ՟Ա.։)


Ինքնայօժար

cf. Ինքնայորդոր.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնայօժարգայր քրիստոս ի մահ խաչին. (Լծ. կոչ.։)

Մարդ՝ կենաց մաշիչ, ինքնայօժար յամենայն։ Կին՝ առն մխիթարութիւն, ինքնայօժար ի կոխ (անձին կամ այլոց)։ Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ինքնայօժար ի մահ. (Պիտառ.։)


Ինքնաշարժ

adj.

self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.

· Calfa

NBHL (2)

եւ առաւել զբանական կենդանւոյ, եւ զիմացական բնութեանց. որք ունին զհոգի անձնիշխան եւ անմահ.

Հոգին ինքնաշարժ, ինքնաշարժն մշտաշարժ, մշտաշարժն անմահ է՜ Սահմ. (՟Ժ՟Գ։)


Գերեզմանակից

adj.

buried together.

· Calfa

NBHL (1)

Որք մահակիցք եւ գերեզմանակիցք եղեն նորա. (Երզն. մտթ.։)


Գիշագէշ

cf. Գէշագէշ.

· Calfa

NBHL (1)

Թռչունք մահաբերք գիշագէշ պատառեն. (Մանդ. ՟Դ։)


Գիջութիւն, ութեան

s.

humidity, moisture;
pollution, masturbation, onanism;
impurity

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակունք բազմահոլովք՝ գիճութեան չարեաց ցամաքեցուցիչք. (Նար. առաք.։)


Գլխապարտ, աց

adj.

capital, that de serves capital punishment.

· Calfa

NBHL (1)

Գլխով չափ պարտաւոր, կամ պարտական գլխատման. մահապարտ.


Գլորումն, ման

s.

roll, downfall.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մահ գլորմանն ցուցից կերպարան. (Նար. ՟Լ՟Բ։)


Գծեմ, եցի

va.

to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.

· Calfa


Գնացական, ի, աց

adj.

ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.

· Calfa

NBHL (1)

Գնացականքն նաեւ զմահիճսն իսկ բազում սաստկութեամբ շարժիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)


Գնեմ, եցի

va.

to buy, to purchase for money, to take;
արժան —, to buy cheap;
թամկագնի —, to buy dear.

· Calfa


Գողանամ, ացայ

va.

to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ զյարութեան բան գողացեալ ինքեանք, զնոցա պղերգութիւն եւ քուն լինել պատճառս հանցեն անմահին մարմնոյ գողութեան. (Վահր. յար.։)


Գողտր

adj.

mild, delicate, soft, morbid.

· Calfa


Գորգ, ոյ

s.

carpet.

· Calfa

NBHL (1)

Փաղանուն ասի, կապերտ եւ գորգ, բիր եւ մահակ. (Երզն. քեր.։)


Գործ, ոց

s.

work, affair, thing, deed, action, operation, business, trade, negotiation, practice, agency, enterprise, labour;
commission;
fact, effect, merit;
manufacture;
make;
— քաջութեան, esploit, signal action in war;
այր —ոց or —ոյ, an active man, a clever man;
օր —ոյ, a working day;
— է գտանել, it is difficult to find;
— առնել, ընդ — արկանել, to make use of, to employ, to use;
to practise, to effect, to accomplish, to execute, to realize;
ի — ածել, to use, to employ, to make use of;
բան ի — առնել, to establish, to advance, to take for granted, to agree;
ձեռն ի — արկանել, to undertake, to begin, to commence;
—, or —ք Առաքելոց, the Acts of the Apostles;
նովին իսկ ով, ipso facto, caught in the act;
— առ —ով, — ընդ —ով, transitorily, indifferently, cf. Երկրորդաբար, cf. Հարևանցի;
ի — or ընդ — մտանել, to enter on one's duties;
— ունել ընդ ումեք, to have to do with some one, to have business with some one;
ի — արկանել զերկիր, to cultivate or till the ground;
— դնել հողմոյ, to make use of the wind;
— օրական, journey work.

· Calfa

NBHL (1)

Կարի անարժան գործ էր եւ ի լուսնոյ ի վեր զամենայն ինչ անմահ համարել։ Անօթ կազմեալ պիտանացու ի գործ տեառն իւրոյ. (Եզնիկ.։)


Գործասէր

adj.

laborious, active, diligent.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդդիմադրեն օրինացն քրիստոսի գործասէրք մահու եւ կենաց։ Ե՛րթ առ մեղուսն գործասէրս, որք բժշկեցին զհիւանդութիւն բնութեանս քաղցրախօս քարոզութեամբն. (Համամ առակ.։)


Գործարան, աց

s.

manufactory;
instrument;
organ

· Calfa

NBHL (1)

Գործարան մահու (փայտ խաչին). (Շար. Նար.։ Գանձրն.։)


Գործի, ծւոյ, ծեաց

s.

instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.

· Calfa

NBHL (1)

Գործի երաժշտական, արուեստագիտաց, ոստայնանկութեան։ Գործիք տանջանաց, սպանութեան, մահու։ Գործի սպանման, եւ նոյն՝ գործի կենաց (խաչն)։ Մեքենայից եւ հնարաւոր գործեաց։ Բազմութիւն դարբնաց գործւովք. եւ այլն. (ՃՃ.։)


Գորովական, ի, աց

cf. Գորովագին.

· Calfa

NBHL (1)

Գորովական բանք առ տղայս, կամ առ սիրելիս եւ առ եղբարս, երբեմն ի կենդանութեան, եւ երբեմն ի մահու նոցա. (Երզն. քեր.։)


Գուժատու

cf. Գուժկան.

· Calfa


Գուժարկու

cf. Գուժկան.

· Calfa

NBHL (1)

Արիւն հզօրին աստուծոյ ... յաւէտ քան զհաբելին մահու՝ գուժարկու. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Գումաբահոլով

cf. Բազմահոլով.

· Calfa


Գումարեմ, եցի

va.

to assemble;
to convoke;
to gather together, to add, to sum.

· Calfa

NBHL (1)

Զերիս աւուրսն գումարեաց ստուգութիւն զսուրն (զմահն) ի ժողովուրդ անդ. (Եփր. մն.) իմա՛, ի վերայ էած, կամ բովանդակեաց։


Գուն

s.

effort;
— գործեմ՝ դնեմ, — ի վերայ դնեմ, to study, to devise, to strive, to try, to labour, to intrigue.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՞ ոք զանձն ի մահ դնելով գուն գործիցէ. (Եղիշ. ՟Դ։)

Գուն՝ մահու՝ գործեալ, զչարն ի մէնջ բարձեալ. (Գանձ.։)


Գուշակեմ, եցի

va.

to predict, to prophesy;
to foresee, to presage, to conjecture, to guess, to augur, to cast one's nativity, to prognosticate;
to denounce.

· Calfa

NBHL (2)

Ի բժշկէն, որ յառաջագոյն գուշակեաց նմա ( զվնասն)։ Եթէ յաառջագոյն չէր գուշակեալ աստուծոյ մարդոյն (զմահ). (Եզնիկ.։)

Զոր մարգարէն կանխաւ գուշակեաց։ Վաղազեկոյց ազդմամբ գուշակեցար՝ ի գրոյն նկարեալ։ Զմթերիցն գանձ մեծին գուշակեցի (յայտնեցի, ցուցի)։ Զմկրտութեանս շնորհ գուշակէ։ Վտանգ սատակման մահու գուշակեն. (Նար.։)


Գտակ, աց

s. adv.

cap, bonnet;
calix, flower-cup;
inventor, author;
— լինել, to invent;
—աւ, exactly, surely, precisely.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ չարին գործասիրութեան՝ նոցին նմանեցին, որ անիծից եւ դառն մահու են գտակք։ Որ ոչ առնէ զինքն այսորիկ գտակ, յանդուգն նա է. (Համամ առակ.։)


Գտանեմ, տի

va.

to find, to invent, to discover, to find out;
to gain, to have;
to meet;
— շնարհս առաջի ուրուք, to gain or acquire the heart, friendship, goodwill of some one;
to regain the favour of some one.

· Calfa

NBHL (2)

Հաւատարիմ գտցի։ Գտանիցիմք սուտ վկայք։ Գտաւ ինձ պատուիրանն՝ որ ի կեանսն էր, նոյն ի մահ.եւ այլն։

Նա ոչինչ վնաս մահու գտաւ ի դմա. (Զքր. կթ.։)


Գրաւեմ, եցի

va.

to hire, to engage, to secure;
to redeem;
to hold, to detain, to usurp, to occupy, to seize, to appropriate, to encroach;
to stride;
to prepossess, to preoccupy;
— յարքունիս, to confiscate.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ մահու կորստեամբ գրաւեալ։ Աբրահամ գրաւեաց զաստուած ի պարտս սիրով իւրով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Ընդ սահմանաւ, կամ ընդ գրով, կամ ընդ մասամբ ախտից գրաւիլ։ Ի մահ գրաւեցայ։ Շահավաճառութիւնք ողբոց զերկինս գրաւեն։ Գործովք միայն գրաւի, եւ ոչ ստեղծաբանութեամբ կաշառի. (Նար.։)


Գրգլեակ

s.

old dress, rag

· Calfa

NBHL (1)

Տաս զանպիտան քեզ զգրգլին, եւ զանմահութեան հանդերձն զգենուս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Բրս. ողորմ.։)


Գրոհեմ, եցի

vn.

to assault, to storm.

· Calfa

NBHL (1)

Գրոհ տուեալ դիմիցին ի մահ։ Գրոհ տուեալ ընթանային ի հօտ ոչխարացն ժամանել։ Գռոհ տուեալ անդր ընթանային. (Եղիշ. ՟Գ։ Փարպ.։ Երզն. մտթ.։)


Դաբնի, նեաց

s.

laurel.

· Calfa

NBHL (1)

Առեալ մահակ սարդենի, որ է դափնի։ Է՞ր աղագաւ զդափնին առնուն. յաղագս անթառամութեանն եւ կանաչութեան եւ հոտոյն. (Մագ. քեր.։)


Դաժանագոյն

adj.

harder or very hard;
very harsh;
haughty, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Դառն մահ մանկտւոյն, որ քան զամենայն մահ դաժանագոյն էր։ Անկանել ի փառացն քրիստոսի քան զամենայն թշուառութիւնս դաժանագոյն է։ Եւ որ քան զամենայն դաժանագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 23։ եւ Ես.։)


Դաժանահոտ

adj.

that has a bad smell, stinking.

· Calfa

NBHL (1)

Ոգեսպառ պղտորարբութեամբ, դաժանահոտ մահաբեր երկամբք. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)


Դալուկն, լկան

s.

jaundice.

· Calfa


Դահիճ, հճաց

s.

hangman, executioner;
attendant;
torturer.

· Calfa

NBHL (2)

δημίος, βασανιστής, ὐπερέτης carnifex, tortor, apparitor եւ այլն. Պաշտօնեայ ատենի. կալանաւորակապ. տանջիչ պատժաւորաց, եւ մատնիչ մահու. ... Տե՛ս (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Թ. 14։ Մտթ. ՟Ե. 25։ ՟Ժ՟Ը. 34։ Մրկ. ՟Զ. 27. եւ այլն։)

Լայնաբար, որպէս Նեղիչ մահուչափ. թշնամի կենաց.


Դաշնակ, աց

s.

poniard, cimeter, cutlass, dagger, sabre;
piano;
— հարկանել, to play on the piano.

· Calfa

NBHL (1)

Հանեալ զդաշնակն՝ ի մահ դիմեաց. (Սոկր.։) դաշնակ. որպէս Դաշն իմն. եղանակ. օրինակ. պայման.


Դաշնաւորութիւն, ութեան

s.

convention;
conleague.

· Calfa

NBHL (1)

Զօտարամահն իւր լինել ի դաշնաւորութիւն նմա բերեալ. (Յհ. կթ.։)