contentiously.
· Calfa
Յառա՛ջ բեր զհարցումնդ. (միայն զի ճշմարտասիրութեամբ եղիցի, եւ մի՛ վիճողապէս. Աթ. ՟Ը։)
to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.
· Calfa
Զորով փարեալ (կամ փարեաց) լոյսն համատարած՝ եւ խառնեցաւ ընդ ճառագայթս խաչին։ Որով փարեալ (կամ փարեաց) համարտարած լոյսն զկուսական անձամբ։ Լօյս փառաց փարէր զնոքօք։ Լուսազարդ փայլմամբ փարէր զնոքօք. (Ագաթ.։ Շար.։)
pharisaical, hypocritical.
· Calfa
Սեպհական կեղծաւոր եւ քրիստոսամարտ փարիսեցւոց.
chief of the philosophers.
· Calfa
Էր մարտ մեծ ընդ Մովսէս, եւ ընդ Թէոդորոս կարնոյ եպիսկոպոս, զոր փիլիսոփապետն կոչէին. (Կաղանկտ.։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
· Calfa
Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
cf. Փոխակերպեմ.
· Calfa
Փոխակազմելով, եւ ճշմարտապէս ասել՝ փոխաստեղծակերպելով. (Մաքս. եկեղ.։)
recompense, compensation, retribution, remuneration, reward;
return, requital, satisfaction, revenge;
in exchange or return for, instead of, for;
reciprocally;
— վնասուն, amends, indemnity, reparation;
— այցելութիւն, return visit;
դարձ —րինի, condign recompense;
առնել զդարձ —րինի, to give like for like;
հատուցանել զ— վնասուն, to make up to, to indemnify for.
· Calfa
Իբրու փոխարէն անմիտ մարտին։ Սաւուղայ փոխարէն։ Աղքատացն փոխարէն՝ զկկարօղս պատուես եւկերակրես։ Այսոցիկ մեծագունի երախտեաց փոխարէն՝ ոչ այլ ինչ պահանջեցի. (Ագաթ.։ Մժբ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. թղթ.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
· Calfa
Ջատագով ճշմարտութեանն (յարութեան ) զաւետիս մարդկան փողէր. (Նար. տաղ.։)
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
· Calfa
Յառաքինեաց եւ ի փորձից։ Այսու փորձ գտան (այսինքն նեղութեամբ ) ընտրեալք ամենայն։ Եկեսցէ ի մէջ փորձն պօղոս.. . Որ ոչ է փորձ պատերազմի։ Էին եւ Աստուածայնոց գրոց փորձք եւ հմուտք։ Փորձ գտեալ։ Ամենայնիւ փորձք գտեալք։ Որում ամենեքին փորձ էք, Որոյ ճշմարտութեան փորձ էք դուք։ Լսել բարւոյ եւ փորձ վարդապետին՝ հօրն ամոնայ. (Փիլ.։ Պրպմ.։ Իգն.։ Սարգ.։ Սարկ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
proof, assay, trial;
tentative.
· Calfa
Եթէ մարտիւ փորձանաւ ոչ փորձեմ զնա, ոչ կարեմ ճանաչել զնա. (Եփր. համաբ։)
cf. Փորձող.
· Calfa
Փորձութիւն ի վերայ ածէ փորձողին։ Փորձողին խաբէութեան մարտ։ Յո՛ր վայր կամք փորձողին ախորժէին լինել. անդր հասանէր. (Ածաբ. կիպր.։ Շար.։ Շ. մտթ.։)
trier;
tempter;
assayer;
cf. Հէն.
· Calfa
Փորձութիւն ի վերայ ածէ փորձողին։ Փորձողին խաբէութեան մարտ։ Յո՛ր վայր կամք փորձողին ախորժէին լինել. անդր հասանէր. (Ածաբ. կիպր.։ Շար.։ Շ. մտթ.։)
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
· Calfa
Թեպէտեւ տարազ բանիս այլապէս է։ Զպէսպէս տարազս նոցա նուիրագործութեան։ Զոհ պէսպէս տարազովք։ Ի մարտ դիմեն պէսպէս տարազաւ խորհրդոցն։ Պէսպէս դրութեամբ անուանցն զտարազս բնութեանցն ճշմարտելով։ Չեմ կարօտ ուսանելոյ յումեքէ զտարազս մեղաց։ Ո՛վ, ըստ երկուց տարազ լսի, կամ զարմացումն, կամ հենգնումն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
· Calfa
Անձրեւ եւ գետ եւ հողմ (յայտ առնեն) զազգի ազգի տարափս մարտին։ Այլք ի դիւաց որպէս զթանձրամած տարափ՝ այնպէս արձակեալք ի վերայ բազմութեանն. (Երզն. մտթ.։ Զենոբ.։)
unsteady, irresolute, perplexed, wavering, indeterminate, uncertain, cowardly, slothful, sluggish, idle;
— տագնապի տարակուսանաց, painful thoughts, mental anguish.
· Calfa
Տարտամ են յըթեռնուլն եւ յուսանելն։ Բայց դու ընդ իմ տարտամ անձին՝ մարտի՛ր ընդդէմ ախոյանին։ Տարտամ է կրթութեան. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Յիսուս որդի.։ Երզն. երկն.։)
diameter.
· Calfa
Բայց ոչ նմանապէս զըստ տրամաչափսն ընկալցի շարաճշմարտել. (Պերիարմ. ՟Ժ՟Է։)
festive, festival;
holy, solemn, public;
— օր, feast-day, holiday;
— գիրք, cf. Տօնացոյց.
· Calfa
Սողոմոն մաքենոցի հայրն արար զտօնականն. (Ոսկիփոր.) (որ կա՛մ է տօնացոյց հին, եւ կամ ճառական մատեան յաղագս տօնից)։ Ետու աւետարան, եւ տօնական։ Ի տօնական գրոց, ի գաւազանգրոց, ի հարանց վարուց, ի մարտիրողոք գրոց. Յիշատ.։ Որպէս եւ ի նշանակել մեր յընթացս գործոյս՝ Տօնակ. իբրու տօնական, իմա՛ զմատեանս՝ յորս աւանդին ճառօրէն Պատճառք տօնից սրբոց եւ տէրունականաց։ Յայս ամենայն նշանակութիւնս հայի ասելն.
fond of feasts or solemnities.
· Calfa
Ասէ ոսկեբերանն. եթէ ոք տօնասէր եւ աղքատասէր լինի, նա է մարդ կատարեալ։ Եւ կլայեցին, տօնասէրն չէ զրկած՝ ի պսակաց մարտիրոսաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Երամեմ.
· Calfa
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
lowness;
modesty, moderation, sobriety, decency;
humiliation;
humility;
vileness, meanness, baseness;
ցածութեամբ, with a lowly air, meekly, modestly;
meanly, basely.
· Calfa
Զցածութեան եւ զճշմարտութեան բանս բարբառիմ. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 25։)
to lower, to put or bring down, to stoop;
to reduce, to abate, to diminish, to lessen;
to abase, to debase, to disparage, to humiliate;
to soften, to assuage, to calm, to moderate, to appease, to allay, to tranquillize;
ցածոյց Տէր շուրջ զինեւ, the Lord has given me peace on all sides.
· Calfa
Լքին զմարտն, եւ ցածուցին զպատերազմն։ Համոզեալ նոցա՝ ցածոյց զճակատ առ ճակատ վառեալ պատերազմն. (Արծր. ՟Դ. 4։)
hedge-breaking.
· Calfa
Աստուածամարտ եւ ցանկապատառ դիւամոլի՝ անօրինին սմբատայ։ Գողացեալքդ ի գայլէն սմբատայ, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Ա. ՟Բ։)
to lose one's temper, to put oneself in a passion, to fall or fly into a passion, to fire up, to be indignant, very cross, greatly incensed, violently enraged, angry, vexed, exasperated;
— տարապարտուց, to fire up at the least thing, to be easily provoked, put out.
· Calfa
pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.
· Calfa
Յորժամ առաջի բազմաց զճշմարտութիւնն ասիցէ, անտանելի լինի ցաւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
type, model, example, pattern;
manner;
figure, image, form;
expression;
style;
impression, stamp, print, mark;
edition;
—ք կերպարանաց, feature, lineament, character;
—ք մեռելոց, phantom, ghost, shadow;
— կերպարանաց բանից, style;
այսու տպով, in this manner or way;
ի —, similar, like, conform, in the form of;
վաթսներորդ —, sixtieth edition;
բերել զ— ուրուք, իրիք, to be like, to resemble, to have likeness to;
hymen, the virginal membrane.
· Calfa
Եմուտ յիսուս ոչ ի տիպս ճշմարտութեան, այլ ի նոյն յարկինս. (Պիտառ.։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
· Calfa
Յետ ջրհեղեղին տիտանն ընդ կրովնի ի մարտ գրգռէր։ Սկսանէին զբարձրաբարձ զբուրգնն կանգնել. եւ յետ այնորիկ կրովնն եւ տիտանն մարտ պատերազմի ընդ միմեանս բախէին։ Հերկալէս եւ դիոնէսոս էին ի տիտանացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
selling one's master.
· Calfa
Աստուածամարտ եւ տիրավաճառ լինի յուդա. (Տօնակ.։)
dayast. —, day-time;
— եւ գիշեր, nyctemeron;
ի տուէ or ի տունջեան, during the day, by day, in the day-time;
ի լուսապայծառ or ի լոյս տունջեան, in broad day light;
ընդ —ն ողջոյն, all day long;
ի տուէ եւ ի գիշերի, զ— եւ զգիշեր, day and night, night and day;
չեւ խոնարհեալ տունջեան, before the end of the day, before nightfall;
արփիաճաճանչ —, fine day, fine weather;
ի տունջենիս յայսմիկ, this day, today;
cf. Օր.
· Calfa
Դու տուընջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես գիշերոյ։ Որդիս լուսոյ, որդիս տուընջենի արդարութեան. (Մխ. առակ.։ Վրք. սեղբ.։)
simple, foolish, idiotic, ignorant.
· Calfa
Բազումք դեռ տխմար էին։ Տգէտ եւ տխմար մարդոյ։ Զտխմարսն ածեն ի գիտութիւն ճշմարտութեան։ Սովին պատրեն զտխմարս։ Դանդաչանաց բանից տխմարաց մտաց կարկատելոց։ Վարդապետք տխմարք եւ ինքնահարճք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Մծբ. ՟Ժ՟Ա։ Յճխ. ՟Թ. Եզնիկ.։ Խոր. ՟Գ. 68։)
ignorance, simplicity, silliness, idiocy.
· Calfa
Խոստովանի զտխմարութիւնն, եւ ուսանի ի ճշմարտութենէն. (Սեբեր. ՟Է։)
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
· Calfa
Զի իր տխուր եւ չարահոտ է ճշմարտապէս՝ որ ի մեզ՝ մեղքն. (Մեկն. ղեւտ.։)
unripeness, immaturity, crudeness, crudity;
ignorance.
· Calfa
Ոչ գիտեմք զնա ըստ տհասութեան հասակին։ Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս, տեսեալ զտհասութիւն եւ զտկարութիւն մարտակից ախոյանին եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
· Calfa
Կիրք հարկաւորք ... դիմամարտութիւն տնկակից. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
· Calfa
Որդին աստուծոյ տնտեսական լուսաւոր ճշմարտութեամբն իւրով զսոսա ամենայն լուսաւորեաց. (Պիտառ.։)
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
· Calfa
Զամրութիւն առ ճշմարտութիւն հաւատոյն անտեսել կամեցեալք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
· Calfa
Սպասաւորք էին տնտեսութեանն։ Ճշմարտապէս ըստ տնտեսութեան մարդ եղեալ շրջէր ի վերայ երկրի. (Շ. բարձր.։)
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
· Calfa
Զի քո օգտին է տնօրէն բասարկուն մարտիւն։ Որոյ գործոյն տնօրէն եղեւ կայսրն օգոստոս ընդհանրական գրութեամբ աշխարհի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. վերափոխ.։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
· Calfa
Ամենեքեան՝ որ հակառակ կան ճշմարտութեան, փոխանակ լինին ճշմարտութեանն. եւ այս տնօրէնութեամբ եղեւ. (Ճ. ՟Բ.)
cf. Տնտեսաբար.
· Calfa
Կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար։ Զանճառելի զլոյս աստուածութեանն տնօրինաբար յորովայնի քում կրեցեր մարտամ։ Տնօրինաբար յերկրի երեւեալ։ Տնօրինաբար արտասուելով. (եւ այլն։ Շար.։)
fleet;
cf. Նաւատորմ.
· Calfa
Զտորմիղ նաւամարտիկնաւացն յունաց վանեալ վկանդէր։ Նաւամարտիկ տորմիղ նաւացն նաւարկեաց ի փասին գետ։ Արգիացւոց տորմիղ նաւացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՏՈՐՄԻՂ ՆԱՒԱՑ. στολή classis, armatura navalis. Նաւատորմիղ. գումարտակ կամ բազմութիւն եւ հանդէս նաւաց. ... (իսկ ձեյնս տորմիղ, է լծ. ընդ հյ. տարմ. եւ լտ. դու՛րմա, դուրմի՛լլա. այսինքն գունդ. խումբ. տող. շարք)
gift, donation;
collation;
tradition;
giving in, delivery, surrender;
— օրինաց, legislation, forming laws;
— եօթանասնից, the Septuagint.
· Calfa
Տըւչութիւն յաջողուածոց ունէր ի մարտս առաւել քան զամենայն ոք. (Խոր. ՟Բ. 49։)
box, case, chest;
cf. Խնկաման. book-case;
small square;
— սահուն, movable, running or drop-box;
չքնաղագիւտք ի յակունս՝ պահին ի —ս մանունս, precious things are packed in small parcels.
· Calfa
Յորժամ հասանիս ի մարտի ամիսն, տուփ մի ի վեր ելնիս։ Ի նահանջի ամին երբ ի մարտ ամիսն մտանես, տուփ մի յետ դարձիր. (Տօմար.։)
typical, original;
figured;
printed, marked, impressed.
· Calfa
Տե՛ս եւ զտպաւոր ստուերին եւ օրինակին զազգականութիւնն առ ճշմարտութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
logical.
· Calfa
Տրամաբանական բաղխոհութիւն երբեմն ճշմարտէ, երբեմն ստէ. (Քեր. քերթ.։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
· Calfa
Սա շինեաց եւ զտեսարանն։ Առ թատերս տեսարանաց։ Ոչ գովութիւն բազմաց եւ տեսարանաց մոլեալ, որպէս ի տեսարանս մեզ զմարտն հրապարակագոյժ առնեն։ Ի տեսարանի աշխարհիս կթարգեաց կացոյց տէր հանդիսականս իւր անթուելիս. (Խոր. ՟Բ. 85։ Նար. ՟Լ՟Ա։ Ածաբ. կիպր.։ Առ որս. ՟Ա։ Սարկ. քհ.։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
· Calfa
Աշակերտք, որ նախ քան զտեսութիւն աստուածաբանք։ Մերձ գնել տեսութեանս զիմաստն պօղոսի։ Ուսուցին զխորհրդոյն տեսութիւն։ Ուստի եւ մեզ կարեւոր պէտք են յայս տեսութիւն խնամով հայել։ Ճշմարտեն զտեսութիւնս զայս։ Ի վայրապար ցանկութիւնս արհեստից, սնոտի եւ մակացութեան։ Զօրութիւն՝ կրկին տեսութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 68։ Սարգ.։ Իգն.։ Շ. ՟ա. պ.։)
inspector, director, overseer, intendant, guardian;
bishop.
· Calfa
Եւ երկրորդն՝ աչօք ճշմարտապէս տեսուչ, որչափ առ երաժշտիցն ականջսն հուպ են տեսութիւնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
durable, permanent, stable, persisting, lasting.
· Calfa
Բարի է իսկ ճշմարտութիւն, եւ տեւական. եւ թուի իսկ ոչ դիւրին գոլ հաւանեցուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
· Calfa
Տեւօղք ի տանջանս , եւ յաղթօղք ի մարտի։ Զի կարէ օձ այգու տեւել ի ծարաւու. (Շար.։ Մխ. երեմ.։)