cf. Խաւարազգեաց.
Խաւարազգեաց վանին (սատանայ). (Խոր. հռիփս.։)
Ո՞վ ոք խաւարազգեաց վարուք անօրէնութեան զայլս, լուսաւորել ժպրհիցի. (Մանդ. ՟Ը.) (նոր ձ. խաւարազգած)։
Խաւարազգեստիս այսմիկ հանդիպիլ մարմնոյս. (Գանձ.։)
յետ ապականելոյ խաւարազգեստ (կամ խաւարզգեստ) մահուն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
ecliptic.
Յեկեղեցիսըն խաւարած՝ յայնժամ վառի լոյս կանթեղաց. (Շ. եդես.։)
Ամենայնն խաւարած մնան, մինչչեւ է դա լուսաւորեալ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Խաւարաբնակ.
որ կեայ ի խաւարի. որ ընդ մութն շրջի.
Բու եւ հաւալուսն՝ խաւարասէրք, խաւարակեացք՝ գիշերայինք. (Վեցօր. ՟Ը։)
that dissipates darkness;
plunged in obscurity.
Լոյսն համասփիւռ խաւարակուլ՝ օրաբեր։ Լոյսն խաւարակուլ ստուերահալած. (Ագաթ.։ Զքր. կթ.։)
Արա՛ յամօթ զխաւարակուլ թշնամին. (Ճ. ՟Բ.։)
utterly dark.
Ընդ ցկուռ շաւիղն որդեգրութեան սատանայի. (Զենոբ.։)
chasing away darkness.
Բարի եւ գեղեցիկ է լոյս խաւարահալած. (Վրդն. ծն.։)
surrounded with darkness, obscure, gloomy, dark.
Խաւարամած մեղք, կամխորհուրդ, կամ կուռք. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։ Լծ. կոչ.։)
Զխաւարամած թանձրութիւնն քայքայեսցէ. (Երզն. լուս.։)
tortuous & tenebrous.
Մոլար վասն խաւարին գոլոյ. թիւր առ մթութեանն. կամ Որ մոլորութեամբ տանի ի խաւար.
cf. Խաւարիմ.
Արեգականն լոյս քօղարկեալ՝ խաւարանայր միջօրէին. (Շար.։)
Որք աղտեղինն մեղօք, դարձեալ խաւարանան։ Խաւարանայ ոգին եւ սիրտն. (Ի գիրս. Խոսր.։)
loving obscurity or darkness.
φιλοσκότος tenebrarum amans. Սիրօղ խաւարի, կամ գիշերոյ, մեղաց, մոլորութեան, եւ գաղտնի գործոց չարութեան.
brought up in obscurity.
Խաւարասնունդ հարց մանկունք լուսոյ. (Նար. ՟Ի՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
kept in obscurity, hidden;
that keeps in obscurity (tomb), sombre, obscure, black, dark.
Խաւարարգել ի տուէ, եւ անլոյս ի գիշերի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Տայր տանել զնա ի վիրապն, կարծելով՝ եթէ ի խաւարարգել կեանսն հնազանդեսցի. (ՃՃ.։)
cf. Խաւարեցուցանեմ;
cf. Խաւարիմ.
cf. ԽԱՒԱՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ, եւ ԽԱՒԱՐԻԼ.
Մէգ ծածկէ զճառագայթս արեգական, եւ զմիտս խաւարէ յոլով կերակուր. (Նեղոս.։)
Բարձրութիւն ստուերի երկրի ելանէ ծածկէ զլուսին, եւ յայն սակս պակասէ եւ խաւարէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Խաւարեաց զարեգակն, իսպառ կորուսանելով զամենայն ազգս դիւաց. (Պիտառ.։)
to darken, to spread darkness, to obscure, to dim;
to eclipse;
to extinguish;
to blind;
լուսինն խաւարեցուցանէ զարեգակն, the moon eclipses the sun.
ԽԱՒԱՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԽԱՒԱՐԵՄ. σκοτίζω tenebris obduco, caligine offundo Խաւարաւ պատել. մթուցանել. նսեմացուցանել. ստուերացուցանել. զրկել ի լուսոյ. Շրջուցանել. կուրացուցանել. մթագնել.
Առաքեաց խաւար, եւ խաւարեցոյց զնոսա։ Զամենայն լուսաւորս խաւարեցուցից. (Սղ. ՟ճդ. 27։ Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 8։)
Ըստուեր երկրի, որ ծածկեաց խաւարեցոյց զնա. (Շիր.։)
Զլապտերս մեր խաւարեցուցաք։ Շիջուցեալ խաւարեցուցանէր զմոլորութեան կայծակն. (Սարգ. ՟ա. պ. 8։ Խոր. հռիփս.։)
Մթացուցանեն զմիտսն, եւ խաւարեցուցանեն զզգայութիւնսն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Գոլով լոյս աշխարհի, յորմէ խաւարեցոյց զհայս. (Խոր. ՟Գ. 17։)
Այսպիսօք խաւարեցուցանողօք գիւտիւք խաւարեցուցանել զմիտս հաւատացելոց. (Խոսրովիկ.։)
լա՛ւ է մեռանիլ քան շռայլութեամբ զոգին խաւարեցուցանել. (Ոսկիփոր.։)
to be darkened, obscured, eclipsed;
to be blinded;
խաւարեցաւ արեգակն ընդ ժամս երիս, the sun remained eclipsed three hours.
ԽԱՒԱՐԻՄ որ եւ ԽԱՒԱՐԱՆԱԼ. σκοτάζομαι, σκοτίζομαι , σκοτόομαι, ἑπισκοτόομαι, συσκοτάζομαι tenebris offundor, obscuror γνοφόομαι caligine obtegor. Խաւարաւ պատիլ. մթագնիլ. նսեմանալ. ստուերանալ. զլկիլ ի լուսոյ իւրմէ կամ այլոց. եւ Ի Խաւար փոխիլ. եւ Անչքանալ.
Խաւարեսցին աստեղք, կամ երկինք, կամ աչք։ Խաւարեսցի արեգակն, կամ լուսին, կամ լոյս, կամ տիւ։ Եղեւ թագաւորութիւն նորա խաւեարեալ։ Դրունք նորաթափուր եղեն, խաւարեցան ի վերայ երկրի։ Մինչչեւ խաւարեալ եւ գայթագղեալ ոտից ձերոց։ Խաւարեցայ տարակուսանօք։ Խաւարեցաւ դուստր սիոնի։ Խաւարեցան անմտութեամբ սիրք նոցա.եւ այլն։
Ոչ է ժամանակ խաւարելոյ արեգական. (Յհ. կթ.։)
Լուսաւորեսցի խաւարեալ այս (կոյր). (ՃՃ.։)
Լուսաւորեա վերստին գլխաւարեսցեալ հոգւոյս աչս. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Խաւարեցաւ մտօք, եւ տարակուսեցաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
Խաւարեալ իմաստունքն յունաց. (Վրդն. ծն.։)
Լոյս խաւարելոց. (Նար. ՟Լ՟Բ։ Ժմ.։)
Խաւարելոցն մեղօք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
obscure, gloomy, dark.
Խաւարին խնախտմամբ մարմնոյ եւ մեղաց. (Խոր. հռիփս.։)
σκοτινός, σκοταῖος tenebrosus, tenebricosus, obscurus ζόφος իբր ζόφεος caliginosus. Խաւարային. խաւարտն. աղջամղջին. խաւարեալ. մութ. մթին. նսեմ. անլոյս. միգամած.
Երկիր խաւարին եւ մթին։ Էր օրն խաւարին եւ մթին։ Եւ ո՛չ ի տեղւոջ խաւարին երկրի։ Խաւարին լերինք, կամ ճաանապարհք, կամ գանձք։ Ապա ակն քո չար է, ամենայն մարմինդ խաւարին եղիցի։ Չգուցէ մասն ինչ խաւարին։ Ահ խաւարին հասանէր ի վերայ նորա։ Խաւարին կապանօքն արկեալ ի տարտարոսն.եւ այլն։
Մխեալ ի խորս խաւարին սգոյ. (Յհ. կթ.։)
mossy.
Ուր յաճախեալ իցէ լօռ. Լօռաբոյս.
Ի մառախղուտ տեղիս մայրեաց, եւ ի լօռաւէտս. (Խոսր. ՟Բ. 6։)
the thirteenth letter of the alphahet, and the eighth of the consonants;
forty, fortieth.
տառ բաղաձայն՝ թաւ, եւ կրկնակ, անուանեալ խէ, ունակ զօրութեան կրկին տառիցս՝ գղ. կամ փղ. որպէս առ յոյնս χ խհի, կամ քհի, ասի բաղկացեալ յերկուց քմակից տառիցս, κκ գգ։
Առ եբրայեցիս եւ արաբացիս խէ կամ խը թանձր հնչի ի խորութենէ կոկորդին. այլ առ պարսիկս եւ թուրքս եւ ի հյ. փափկիկ, մինչեւ մերձենալ ի հ. վասն որոյ եւ ի լծորդ է նմին ի մեզ. զի գրի՝ հաղբք եւ խաղբք. հոյակապ եւ խոյակապ. խրասախ, եւ հրասախ, եւ այլն. որպէս եւ նահապետ՝ է նախապէտ, կամ նահանգապէտ։ Իսկ անունս Ռախաբ գրի եւ ռահաբ, եւ ռաքաբ կամ հռեքաբ։
Խ. ՟խ. Որպէս նշանակ թուոյ՝ է Քառասուն կամ քառասներորդ։
Խէն՝ խրատէ խաղալ ընդ սուրբ գրոց, ընդ անմիտն տղայոց։ Խէն խորհրդակից բարի եղեալ, մերժէ զխորհուրդ խորամանգեալ. (Շ. այբուբ.։)
fraud, deceit, cheat, roguery, imposture.
Արար խաբանօք, զի կոտորեսցե զծառայս բահաղու։ Կործանեա խաբանօք շրթանց իմոց. (՟տ. թգ. ՟Ժ. 19։ Յուդթ. ՟Թ. 15։)
Եւ արդ ի հակակայցն լինելութիւնք, իսկ ապա եւ խաբանքն. (Պերիարմ.։)
Խաբանօք փայտին ճաշակեցաք զմահ. (Շար.։)
to cheat, to deceive;
to defraud, to dupe, to trick, to gull, to inveigle, to insnare;
to plot, to hatch, to contrive;
to pervert, to seduce, to mislead;
to mock, to laugh, not to care, to trifle;
— ի խաղի, to cheat at play.
ἁπατάω, παραλογίζομαι, πτερνίζω decipio ἑμπαίζω, καταβραβεύω illudo. Խաբ գործել. պատրել, նենգել, դավաճանել. կարթել. ըստ յն. նաեւ խաղ առնել. ձաղել.
Այս երկիցս խաբեաց զիս։ Եթէ ոք զկոյս զոչ խօսեալ. Զաստուած խնդրեցի, եւ ոչ խաբեցայ։ Մի խաբիր լրութեամբ որովայնի։ Մի խաբեսցէ զձեզ եզեկիա։ Ետես հերովդես՝ թէ խաբեցավ (այսինքն ծաղր եղեւ) ի մոդուց անտի։ Մի ոք զձեզ խաբեսցէ (այսինքն ձազեսցէ իբրեւ յաղթօղ). եւ այլն։
Որ մերոյին բնութեանս կրիւք խաբեացն զմեզ, եւ խաբէ. (Յհ. կթ.։)
Զաղեքսանդրէ խաբէին դեւք (զմարդիկ), թէ կենդանի կայցէ. (Եզնիկ.։)
fraudulent;
deceitful, false, illusory, insidious, sophistical.
խորամանկեցան պաշարաւն, եւ խաբէպատիր զգեստիւն, եւ սուտ բանիւք. (Եփր. յես.։)
Դիտէր զարքայն դավիթ՝ թէ յորում վայրի անկցի՝ ի վերա նորա խաբեպատիր գեղովն իւրով. (Եփր. թագ.։)
fraud, knavery;
deceit, cheat, fallacy, trick, artifice, rogu-ishness, imposture, deception;
chicanery, dissimulation;
villainy, dishonesty;
— ի խաղու, cheat, a cheating trick.
Այն խաբէութիւն՝ որ մտացն է, չարագոյն է քան զայն, որ ի պատրանացն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
cf. Խաբանք.
նոյն ընդ խաբք. խաբանք. խաբէութիւն. պատրանք.
Խաբկանք լինէին հպարտացելոյն լիդեացւոց կրիւսեայ։ Խաբկանօք կոչեալ զտիրան։ Իբր թէ խաբկանօք իցէ գործն. (Խոր. ՟Բ. 12։ ՟Գ. 17. 63։)
Խառնեալ է ընդ մարդկային իմաստութեանն՝ խաբկանաց ազգն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 11։)
Զի՞նչ օգուտ զմեզ ի մարդկային ստակարծ խաբկանացն գործիցի։ Խաբկանաց բանիւք ունկն դնել. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)
Ոչ միանգամայն ինչ խաբկանօք, որպէս յեգիպտոսէն ելին, ելանէին (ի բաբելոնէ). (Ոսկ. ես.։)
cf. Խաբու.
Խաբող. որպէս անունս յակոբ. եագուպ.
Որդիք ունէր՝ երկու մանուկ, մինըն յիմար (եսաւ՝) միւսըն խաբուկ (յակոբ). (Շ. առակք.։)
cf. Խաբու.
խաբու. խաբիչ. խաբող. (գտանի գրեալ եւ խաբուսակ). Իբրեւ զխաբուսիկն (կամ խաբողիկն) յակոբ. Կոչ. ՟Է։ Խաբուսիկ եւ զամենայն մարդ խաբէ։ Հակառակաբան, ոխակալ, եւ խաբուսիկ. (Ախտարք.։)
deceitful;
deceiver.
Կին խաբող, կամ խաբեբայ.
to draw lines, to roll;
to mark out, to delineate, to outline;
to mark, to brand.
Հարօրով ակօս խազեցին շուրջ զքաղաքաւն ի նշան պարսպի, եւ հրաման հանին ոչ ումեք իշխել քայլել ի վերայ խազածին. (Մարթին.։)
warlike, martial, brave, valiant;
troubling, perturbing, seditious, factious.
Որ էր անդոտին ի նոյն խազմագործ նենգութենէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Խազմագործ.
στασιαστής seditiosus. Կռուարար. խռովարար. խռովայոյզ. ապստամբ, եւ ապստամբողական.
Այնպէս կռուասէր եւ խազմարար էին ի մանկութենէ. (Ոսկ. ես.։)
Զի այս իսկ եւ զնոսա որ խազմարարք էին՝ ի խոստովանութիւն ածէր. (Ոսկ. գծ.։)
Զորս սա (որթ խաղողոյ) բերէ ի յաշխարհի իբր զխազմարար. (Պետ.։)
Տմարդիս, կեղծաւորս, եւ խազմարարս. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Այն ոչ զօրականաց գործ է, այլ՝ խազմարար մարդկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
to damage, to spoil;
to corrupt;
to ruin, to shatter;
to rumple, to crumple.
(լծ. թ. փետէր, վնաս. եւ յն. քաթերէ՛օ). καθερέω destruo, diruo συγκόπτω concido. Աւերել, եղծանել, քակել, կործանել, խանգարել. վեր ի վայր առնել.
Ի բռնամարտիկ ի կռուին ի շրջանակին առանց խաթարելոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Նայել զյաւէտ խաթարեալ կերպարան բնութեանս. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
blue-eyed.
γλαυκός glaucus, caesius, caeruleus. Ոյր են կապուտակ ականողիք. խաժաչք. կապուտաչութիւն.
Զխաժակնն մարդ գոյ մտածութեամբ սեաւակն իմանալ. իսկ զմարդ առանց բանականին անհնար է մարդ իմանալ. (Անյաղթ պորփ.։)
Զվարսն առիւծու ունէր, եւ աչքն՝ մինն խաժակն. աջն վայրաբեր եւ սեաւ, եւ ահեակն՝ խաժակն. (Պտմ. աղեքս.։)
low, vulgar, plebeian;
— or — ամբոխ՝ մարդիկ, the mob, the rabble, the populace.
Այլ այն խաժամուժ ամբոխն, որ ոդ գիտեն զօրէնս. (Յհ. ՟Ե. 48։)
man-cook.
Ոչ գոյր նոցա խախամոքք անուշարարք առանձինն, եւ ոչ հացարարք. (Եղիշ. ՟Ը։)
immoderate, derisive laughter.
καγχασμός cachinnus. Մրքիջ, քրքջանք. ծաղր բարձրաձայն եւ անպատկառ. քահ քահ ծիծաղ. քահ քահա.
Ի բերանոյ կրօնաւորին մի երբէք անամօթ խախանք ելցեն. (Եփր. խրատ.) (յորմէ Ստեփ. լեհ. կազմէ զբայդ Խախալ, որպէս քահ քահ ծիծաղիլ։)
Որ պայծառացեալ էր, եւ զարգարէր զմեզ բանիւ վարդապետութեամբ՝ զգեստն, խախանքն կողոպտեցին, զի բարիօք առ ձեզ հանդիպեցաք մերկք. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
chyle;
rennet;
curdled milk, curds.
πυτία coagulum. Խպիտակ հիւթ՝ մակարդ պանրոյ, ելեալ ի խախացոցէ կաթնկեր գառին.
Խախացն ոչ այլ ինչ է, այլ ի նոյն կաթանէ յորովայնէ գառինն պանրացեալ եւ արտաքս եկեալ. (Սանահն.։)
Ի պանրէ հայոց զգուշանալ, զի մի գուցէ՝ ասէ, ի մատաղէ գառինն զատկի խախաց մերձեցեալ է ի նոսա. (Շ. թղթ.։)
Ձայնն նորա աղաղակեաց զակքէի, եւ եղեւ բարբառն նորա խախաց ի ներքս ի սիրտն նորա. (Եփր. համաբ.։)
to coagulate, to curdle.
Էարկ սատանայ զայսպիսի բանս մակարդ ի կաթն մեր, եւ ապականեաց զմեզ. իսկ այժմ խախացեալ եղաք ի ձեռն քրիստոսի։ Սատանայ մակարդեաց, եւ քրիստոս խախացեաց։ Անդ խախացեալ արիւնանայ. (Բրսղ. մրկ.։)
first stomach, ventricle.
ἕνυστρον ventriculus. Պարկ որովայնի կամ ստամոքս գառանց եւ այլոց որոճօղ կենդանեաց, ուր մակարդի կացն կամ խախացն. խախցոց. խաղցոց.
Տացէ քահանային զերին, եւ զծնօտսն, եւ զխախացոցն. (Օրին. ՟Ի՟Ը. 13։ յորմէ եւ Կանոն.։)
Խախացոցն ելուստ բուսոյ որովայնին է. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
Խախացոց, կամ խաղցոց. (Գաղիան. ըստ այլ եւ այլ գրչաց. որպէս եւ ի սուրբ գիրս։)
rough, harsh, unpleasant;
barbarous.
ԽԱԽՏԱԼՈՒՐ կամ ԽԱՂՏԱԼՈՒՐ. Որ եւ ԽԱՂՏԱԼԵԶՈՒ. Ծանրալուր որպէս զլեզու քաղդէացւոց, կամ խաղտեաց. կոկորդաձայն, խոշոր.
Ըստ իսմայէլեան խախտալուր լեզուին. (Ճ. ՟Բ.։)
spoiled, ruined;
ruin, waste.
Հանէր զվնասակար խոզսն յայգւոյ անտի, եւ կազմէր զխախտածն. (Ճ. ՟Ա.։)
to remove, to displace, to dislodge;
to move, to change;
to shake, to cause to totter;
to ruin;
to refute, to confute;
to emigrate;
— զոսկերս, to dislocate, to disjoint, to put out of joint;
— բանիւք, to tease, to annoy, to torment with idle gossip.
σαθρόω putrefacio, corrumpo ἁνασκευάζω labefacto ἁνατρέπω , ἑντρέπω subverto, everto ἁκυρόω irritum reddo եւ այլն. Խախուտ կացուցանել. շարժլել. դրդուեցուցանել. խարխալել. խաթարել. լուծանել. քակտել. շարժել կամ հանել ի տեղւոջէն. վեր ի վայր առնել. ի դերեւ հանել.
Խախտեցին խորտակեցին զորդիսն իսրայէլի։ Խախտէք զիս բանիւք։ Խռովեցուցին զձեզ բանիւք՝ խախտել զանձինս ձեր։ Խախտեցաւ երկիր յերեսաց նորա։ Խախտեցան եւ գնացին։ Տառապեալդ եւ խախտեալդ։ Ժամանակ խախտողաց քոց։ Խախտեցար ի տեղւոջէ քումմէ։ Խախտիցեմ զքեզ գնալ ընդ մեզ։ Ոչ եւս խախտացից զժողովուրդ իմ լիսրայէլ յերկրէ՝ զոր ետու նոցա։ Զկտակն յառաջագոյն հաստատեալ ոչ կարեն խախտել.եւ այլն։
Բայց ի շինուածոց մծբին քաղաքին, զի ի շարժմանէ խախտեալ քակեաց. (Խոր. ՟Բ. 33։ Խելք շրթանցն եզերաց) (նաւուն) խախտեալ ոստեաւ։ Կամուրջ խախտեցեալ. (Նար. ՟Ի՟Ե. 48։)
Զկուսութիւն մօրն ոչ խախտեաց. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ելոյծ զօրէնսն, եւ խախտեաց զկրօնսն։ Դարձեալ զմիւս բան առաքելոյ, զոր ուղիղ ասացեալ է, խախտեն. (Եզնիկ.։)
Խախտել զիմացուածս նոցա, կամ զնոսա, կամ զամենեսեան, կամ զամենայն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27. 29. 32։ ուր եւ 31. խախտելիք, իբր խախտօղք։)
destruction;
displacing, removal;
emigration;
— ոսկերաց, dislocation, luxation.
Այսքանում վայելուչ կարգի հասուցանել խախտումն. (Պիտ.։)
Լուեալ կոստանդիոս թագաւորն զխախտումն ոսկերաց (այսինքն նշխարաց) հօր իւրոյ՝ բարկացաւ. (ՃՃ.։)
to bite;
to chew, to gnaw, to tear in pieces;
to nettle, to sting, to snarl at, to revile;
— զմիմեանս, to bite one another.
δάκνω mordeo, pungo. Ատամամբք կամ ժանեօք ըմբռնել, ծասկել, կորզել, կամ խայթել, կծանել, խածնել, խօթել, կճել. եբր. նաշաք. տե՛ս եւ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. եւ ԽԱՅԹԵԼ.
Ժանեօքն եխած զաղախինն քրիստոսի. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Գ.։)
Խածանօղն, եւ ծակոտուածք իւր։ Ժանիք խածողք։ Ատամունք խածանողին։ Ի խածանօղ եւ յանմարմին գազանէն. (Նար. ՟Զ. ՟Կ՟Զ. ղ։ Շար.։)
Չի՛ք այլ ինչ զօրաւոր՝ որ այնպէս խածանէ զսիրտ մարդոյ՝ իբրեւ զնախատինսն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Այն զայրացուցանէր զնոսա, եւ բաւական էր խածանել զյանդուգն բարս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
bite.
Համբերէին նոքա կեղոյ վիրացն, զոր ունէին, եւ զխածատածսն զգազանացսն. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
to bite, to nibble.
Եթէ գազանացեալ խածատէ եւ ուտէ, դառնացեալ անարգէ, եւ հեգնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)
Բալում վիրաւորս ի նոցանէ խածատեալս, եւ ճարակ սրոյ տուեալ. (Յհ. կթ.։)
bird's crop, craw.
Ի միջօրեայ ժամանակի զխածեակնխ զոր ունի ի լանջսն, ձգեալ պրկէք առ ի հանգչել եւ թեթեւանալ առ ի յօդոյն ծանրութենէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
bite, biting;
sting.
Խայթուած. հարուած օձի. խածումն. եւ խածեալ կամ խայթեալ տեղին.
Խայթմանց խածուածոց մահաբերին բերանոյ ժանեաց։ Զպալարս հոգւոյս խածուածոց բացի։ Զկտեալ խածուածս բազմագունիս. (Վեցօր. ՟Թ։)
act of biting.
δῆγμα morsus. Խածանումն. խածանեքն, իլն. խայթումն. հարուած օձի.
Որ քակիցեն զայլոց զամրութիւն, անկցի ընդ օձի խածմամբ. (Ածաբ. ՟Ժ՟Զ։)
Գոն եւ այժմ ընդ խածմամբ օձին. (Իգն.։)
Անգործ եղիցի յիս խածումն թիւնաւոր օձին։ Ապրեցուցանէ զհաւատացեալս յաներեւոյթ օձին խածմանէ. (Լծ. ածաբ.։)
seditious, factious, turbulent;
— ստահակութիւն, cf. Խակագործութիւն.
Որ գործէ զխակութիւն, այսինքն ստահակ, չարագործ, անողորմ, խեռ, եւ ապստամբ։
Զանուն ամաղեկայ ջնջել ասէ, յահ եւ յերկիւղ խակագործաց. (Նախ. օրին.։)
Յապստամբութիւն, եւ ի խակագործ ստահակութիւն. յն. նորաձեւութիւն, իբր յուզումն խռովութեան։
sedition, revolt, rebellion.
στάσις seditio. Ապստամբութիւն. խռովութիւն. եւ Գործ անվայելւոչ. կղայամտութիւն.
Պիղատոս յետ խակագործութեան (հրէից)... կրկին կռուոյ նոցա եղեւ պատճառք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Սկսցի զ՝Ի մանկութենէն զփոյթ եւ զդժնդակ խակագործութիւնն թողեալ՝ առ լաւ եւ ծերունի կարգն փոխել. (Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)
Տեառն եղիայի (կաթողիկոսի) խակագործութիւնն յերիցու վանս. (Կաղանկտ.։)
immature judgment, puerility.
Կղայական կամ տհաս մտածութիւն.
Ոչ հեթանոսօրէն ուրուաձայն հնչման, եւ կամ հրէաբար խակախորհութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)