Your research : 356 Results for ն

Entries' title containing ն : 10000 Results

Բարձուենեակ

s. bot.

s. bot. southernwood.

• «մի տեսակ ծաղիկ է. լտ. abrotonum. ֆրանս. aurone» (ըստ Աո-թինեան, Աստուածաշունչի տունկերը, էջ zns՝ armoise). Ակինեան ՀԱ 1930, 496 ընդունում է, որ բառս այս նշանակութեամբ է մտած հայ գրականութեան մէջ, բայց սխալ է հա-մարում, որովհետև էջմիածնում լսել է բաց-մանակի օաղիկ՝ իբր «լտ. acheillea mille-folium, ֆրանս. achillèe, գերմ. Schaf-garbe, թրք. ղլիճ օթի» իմաստով։ Նշա-նակութիւն չունի, որովհետև բոյսերի անուն-ները գաւառից գս առ շատ են փոխում իրենց իմաստը (գրուած է նաև ուրիշ շատ զանա-զան ձևերով. այսպէս՝ բարձուենեկ, բարձուե-նիկ, բարձուինեակ, բացուենեկ, բարձումե-նեկ, բարձմանեակ, բացմենակ, բարձնակ, բըրթվինակ) Մխ. բժշ. 133. Գաղիան. Սալաձ. Բժշ. այս ծաղիկը շատ է տարածուած Հայաս-տանում. վերոյիշեալ զանազան ձևերն էլ ցոյց են տալիս, որ անունը զանազան տեղեր գործածական էր։

• = Թուի թէ հայկական, կազմութիւն ունի. կարո՞ղ է լինել բարձր բառից, իբր բար-ձու--ենի-ակ։

• ԳՒՌ.-Ախց. բ'ացվէնիկ, Ջղ. բ'ացմենակ, Երև. բ'ացմէնակ, Մշ. բ'արձ'մանուկ, Տփ. բարցմանուկ. կայ նաև բարթմինակ (տե՛ս Արարատեան, Քնարիկ մանկական, էջ 90), որ միանում է վերի բըրթվինակ ձևին։

• ՓՈԽ.-Վրաց. ბარცმანუკი բարցմտնուկի, որ Չուբինով, էջ 98 մեկնում է զանազան ձեւերով. «дepeвeй, тыcячелистникъ. 2. кровавикь. Յ. rулявица. 4. чиxотная трaвa*։


Բարձումն, ման

s.

act of raising;
carriage;
subtraction;
exception;
suppression, repeal, derogation;
degradation, dissolution, extinction;
deduction, defalcation.


Բարձուցանեմ, ուցի

va.

to load, to burden.


Բարձունք, ձանց

s. pl.

s. pl. height, top, summit, eminence, elevation;
heaven;
թագաւոր բարձանց, king of heaven;
թռչունք բարձանց, birds of air.


Բարձրաբուն

adj.

that has a long stalk.


Բարձրագագաթն

adj.

whose summit is very high, lofty.


Բարձրագոյն

adj. adv.

higher, sublime;
supreme, grand;
—, —ս, highly, sublimely, boldly.


Բարձրանռչակ

adj.

very renowned, faraous, celebrated.


Բարձրաձայն

cf. Բարձրաբարբառ.


Բարձրամտութիւն, ութեան

s.

presumption, pride, arrogance, haughtiness.


Բարձրայօն

adj.

lofty, proud, supercilious, haughty.


Բարձրայօնութիւն, ութեան

s.

haughtiness, pride, arrogance.


Բարձրանամ, ացայ

vn.

to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.


Բարձրանշան

adj.

remarkable, signal, signalized, famous, renowned.


Բարձրաշէն

adj.

built very high.


Բարձրաշափութիւն, ութեան

s.

altimetry.


Բարձրապարանոց

adj.

puffed up, arrogant, proud;
— շրջիլ, to be puffed up, to be proud of, to bridle up.


Բարձրասրուն

adj.

with long legs.


Բարձրավզանամ, ացայ

vn.

to be puffed up, to be proud of, to bridle up, to assume airs of importance.


Բարձրավզութիւն, ութեան

s.

pride, haughtiness, arrogance.


Բարձրացուցանեմ, ուցի

va.

to elevate, to lift up, to raise, to exalt, to raise higher, to raise again, to ascend, to promote, to advance.


Բարձրաւանդ, ից

s. adj.

height, hill, eminence, summit, top, ridge, hillock;
promontory, cape;
hight, elevated


Բարձրաւանդակ, աց

cf. Բարձրաւանդ.

• , ի-ա հլ. «բարձր (իբրև ա-ծական), բարձրութիւն, բարձր տեղ (իբրև գոյական)» ՍԳր. Ոսկ. ես. Վեցօր. Ագաթ. Եւս. քր. գրուած է նաև բարձրաւանդ Սիր. իբ. 21, բարձուանդակ, բարձաւանդ, բարձաւան-դակ, բարձուաւանդակ. բայց սովորական ձևն է բարձրաւանդակ, որ արդի գրականի էլ միակ ընդունած ձևն է. հոլովւում է նաև բարձու աւանդակի՝ իբրև երկու իրարից ան-ջատ բառեր. այսպէս՝ Եզեկ, ժէ. 22 «Եւ առից ես յընտիր ընտիր մայրից բարձու աւանդա-կին. և տաց ես ի գլխոյ շառաւիղացն նորա ի սիրտս նոցա» (տպ. Պօլսի 1895 թ. ունի բարձուանդակին. ՆՀԲ յիշելով նոյն վկայու-թիւնը՝ դնում է բարձուաւանդակին. յունա-րէնն ունի ϰαὶ λήύομαι ἐγω ἐϰ τῶν έϰλεxτῶν τῆς ϰέδρον έϰ ϰορυφῆς, որ է «լեռան գագա-թից»). սեռականի նոյն ձևը ունի նաև յետնաբար Յայսմաւուրք, յունիս 26 «Կա-խեցին զերկոսին ի բարձու աւանդակի» (ըստ վկայութեան ՆՀԲ-ի)։ Այս բառիո են կազմուած բարձրաւանդակագոյն Փիլ. բարձ-րաւանդայարկ Անան. եկեղ. անպէտ բառե-րը։

• = Կազմուած է բարձ+ւանդ բառերից. վերջինը գտնում ենք նաև սարաւանդ, սա-րաւանդակ, գահաւանդ, գահաւանդակ և դա-րաւանդ բառերի մէջ. այս բոլորի մէջ էլ -ւանդ ունի «բարձը տեղ» նշանակությունը։--ւանդ բառը գտնում ենք նաև մի քանի ուրիշ բառերի ծայրը. ինչ. պարաւանդ, շարաւանդ, վարաւանդ, բահուանդ, որոնց բոլորի մէջ նշանակում է «կապ» և փոխառեալ է իրան. band, wand «կապ» բառից (աւելի ընդար-ձակ տե՛ս բահուանդ բառի տակ)։ Յայտնի չէ թէ այս երկուսը միևնոյն բառե՞րն են. ու-րիշ խօսքով պրս. band «կապ» ունէ՞ր նաև «տեղ, բարձր տեղ» նշանակութիւնը։ Երկու-սին իբրև միջին օղակ ծառայի թերևս հյ. դա-րաւանդ «բարձունք» իբր պրս. [arabic word] dar-band կամ [arabic word] darvand «լեռան կիրճ ևն»։-Աճ.

ՆՀԲ «ի բարձր և անդբ. լծ. և լտ. ante, ի-տալ. avanti «յառաջ», թրք. önde, önden «առաջից»։ Հիւնք. նաւասարդ բառից դնում է սարաւանդ և սրա նմանութե-ամո էլ բարձրաւանդակ։


Բարձրաքանդակ

s.

bass-relief, basso-rivievo


Բարձրութիւն, ութեան

s.

height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.


Բարոյագիտութիւն, ութեան

s.

moral, morality.


Բարոյածին

adj.

natural.


Բարոյական, ի, աց

adj. s.

moral, belonging to morals;
moralist;
moral;
— իմաստասիրութիւն, ethics;
— գիտութիւն, morality, ethics;
— իմաստ, morality;
առնել — խորհրդածութիւնս, to moralize, to make moral reflections.


Բարոյականութիւն, ութեան

s.

morality.


Բարոյականապէս

adv.

cf. Բարոյապէս.


Բարութիւն, ութեան

s.

goodness, probity;
benignity, mildness, clemency;
proceeds, produce.


Բարունակ, ի, աց

s.

vine-branch;
branch, bough, shoot.

• . ի-ա հլ. «խաղողի պտղաբեր ոստ» Յոբ. ի. 21. Վեցօր. 95. Նար. «ծառի ճիւղ, ռստ» ՍԳր. «որթի կամ ծառի տակ դրուած խեչակ, նեցուկ, սարփինայ» Պիտ. Վրդն. անթառ. որից բարունակաձև Գնձ. Ոս-ևիփ. բարունակացեալ Խոր. հռիփ. բարու-նակեալ Մագ. անբարունակ Շար.։

• ՀՀԲ մեկնում է իբր բերունակ։ ՆՀԲ բար-ւոյ ունակ կամ բեր-ունակ, հմմտ. յն. αγαϑὸν «բարի և բարունակ»։ Հիւնք. պրս. [arabic word] barnāk «երիտասարդ»։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 102 պրս. [arabic word] bar «պտուղ» բառից։ Շատ յար-մար էր թերևս այս ստուգաբանութիւնը, մանաւանդ որ բար «պտուղ» բառը դոր-ծածական է արդի բարբառներում. ինչ. Երև. Ղրբ. Տփ. կամ նաև Զն. «նորա-տունկ ծառի առաջին պտուղ» նշանակու-թեամբ. որից ունինք բարատու «պտղա-տու», բարել «պտղաբերիլ», բարելի «պտղատու», բարեղէն «պտղեղէն», բարոտ «պտղաբեր», բարաթաւի «պըտ-ղաթափ»։ Բայց կարելի՝ էր ոսկեդարում գտնել այսպիսի մի բարդութիւն, որ ւետեններին է յատուկ. հմմտ. պա-րունակ, շարունակ, շնորհունակ ևն։

• ԳՒՌ.-Վն. պmրիւնակ «սարփինայ»։

• ՓՈԽ.-Թրք. գւռ. Տ. perneg «խաղողի որթի յենարան, սարփինայ» (Բիւր. 1899, 798)։


Բարուրանք, նաց

s.

crimination, imputation, calumny, false accusation;
pretext;
motive.


Բարսգիտութիւն, ութեան

s.

concupiscence, lust.


Բարրանք, նաց

s.

cf. Բարուրանք.


Բարւոքագոյն

adj.

better.


Բարօրութիւն, ութեան

s.

happiness, prosperity, well-being.


Բացագանչեմ, եցի

vn.

to cry out, to scream;
to exclaim.


Բացագանչութիւն, ութեան

s.

exclamation.


Բացագոյն

adj. adv.

distant, far off;
diluted;
pale;
—, —ս, far, at a great distance, very far;
— կանաչ, sea-green.


Բացակայութիւն, ութեան

s.

absence, rimoval, non-residence, distance.


Բացական, ի, աց

cf. Բացակայ.


Բացականագոյն

adj.

very or farther removed.


Բացայայտութիւն, ութեան

s.

evidence;
explanation;
developement, disentanglement.


Բացանցութիւն, ութեան

s.

looseness, flux, diarrhoea;
excrement.


Բացառական, աց

s. gr.

s. gr. ablative.


Բացառութիւն, ութեան

s.

exception, abstraction.


Բացասական, ի, աց

adj.

negative.


Բացասութիւն, ութեան

s.

denial, disavowal.


Բացատրութիւն, ութեան

s.

explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
նշանագրաց, the act of deciphering.


Definitions containing the research ն : 4985 Results

Արձակուրդ

s.

leave, holidays;
cf. Արձակումն.


Արմատ, ոց

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.


Արմատաքի

adv.

rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.


Արմուկ

s.

cf. Արմուկն.


Արուեստակիտուած

s. adj.

manufacture;
—ս յօրինել, to manufacture;
embroidered with art;
delicately painted in miniature.


Արջատեսակ

cf. Արջնատես.


Արտադրեալ

adj.

produced;
ն, product


Արտասուակից

adj.

that weeps with, that partecipates in the sorrow of another;
— լինիմ, to weep together;
to console.


Արտասուք, սուաց

s. pl.

s. pl. tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.


Արտաքոյ

prep. adv.

prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.


Արտաքուստ

adv.

out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.


Արտուղի

adj.

stray, misled;
— շաւիղ, by-way;
ըստ — անկանել՝ մոլորել, to go wrong way, to err.


Արօրադիր

s. adj.

ploughman, ploughed husbandman;
ploughed up, tilled;
—, արօրաձիգ առնել, to plough up, to till;
— լինել, to be ploughed up or tilled.


Արօրադրեմ, եցի

va.

cf. Արօրադիր առնել.


Աւագախումբ

adj.

composed of nobility;
— ատեան, assembly of emperors, kings, etc.


Աւագուհի, հւոյ, հեաց

s.

lady;
— վանաց, prioress, abbess.


Աւազուտ

adj.

cf. Աւազին.


Աւասիկ

cf. Աւանիկ.


Աւելախօս

adj.

cf. Աւելաբան.


Աւելի, լւոյ, լեաց

adj. adv. s.

adj. adv. exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.


Աւելորդ, աց

adj. s.

exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.


Աւետիք, ետեաց

s.

good news, notification of good news;
երկիր աւետեաց, land of promise;
աւետիս տալ, cf. Աւետեմ;
տօն աւետեաց, Lady-day.


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

cf. Բաբելական.


Բազկուրար

cf. Բազպան.


Բազմաբարբառ

adj.

that speaks, contains many languages;
polyglot;
— քնար, an harmonious lyre.


Բազմաբեր

adj. adv.

cf. Բազմաբեղուն;
fruitfully.


Աղաղ

s.

the action of tanning;
յաղաղգնել, to tan.


Աղաղակ, ի, աւ

s.

cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.


Աղբոց, ի, աց

s.

cf. Աղբանոց.


Աղետակոծ

adj.

cf. Աղէտական.


Աղիւսարկ, արկի

s.

cf. Աղիւսագործութիւն.


Աղիք, աղեաց

s. pl.

s. pl. bowels, guts;
tripe, garbage;
intestines, entrails;
strings, chords;
խռովին — իմ, I have pity, compassion;
որդի աղեաց, well loved son.


Աղճատախօս

s.

cf. Աղճատաբան.


Աղմուկ, մկի, աւ, աց

s.

alarm, noise, uproar, tumult, bustle;
squabble, fray, scuffle, broil, quarrel, contest;
disorder, confusion;
clamour, riot, rising, sedition, revolt, revolution;
plot, intrigue;
— առնել՝ յարուցանել, յարուցանել աղմուկս շփոթից, աղմուկս յուզել, to trouble, to disturb, to alarm, to embroil, to excite to mutiny or sedition;
զաղմկաւ լինել, to be troubled, in confusion, agitated, embroiled.


Աղուէս, եսու, ուց

s.

fox;
կորիւն աղուեսու, fox's cub.


Աղտեղեմ, եցի

va.

cf. Աղտեղացուցանեմ.


Աղօթք, թից, թիւք

s. pl.

s. pl. prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.


Աճ

s.

growth;
cf. Աճումն.


Աճուրդ

s.

public sale, auction;
արկանել՝ հանել յ—, to sell by auction.


Ամայեմ, եցի

va.

to pour out, to empty;
to collect together;
cf. Ամանեմ;
— ծարիր յաչս, to colour the eyes with prepared antimony.


Ամբարշտիմ, եցայ

vn.

cf. Ամբարշտանամ.


Ամիս, մսոյ, ամսեան, մնոց

s.

month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.


Ատամացի

cf. Ատամնացի.


Ատտիկեցի

cf. Ատտիկական.


Արագազ, ից

s.

toil, net to catch animals;
cf. Ցանց;
cf. Վարմ.


Արահետ, ից

adj.

public;
— ճանապարհ, պողոտայ, road much frequented, thoroughfare.


Արամբի, բւոյ, բեաց

adj. s.

adj. s. married woman;
— առնել, to impregnate, to violate.


Արբեալ

adj.

drunk, inebriated, intoxicated;
գան —, whipped, beaten with a stick.


Արգել

s.

binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.


Արդարախօս

adj.

cf. Արդարաբան.