cf. Զիջանեմ.
Զիջանէր տակաւ, երթա՛յր ջուրն եւ թուլանայր յերկրէ. (Ծն. ՟Ը. 3։)
Է՛ջ եւ զիջի՛ր ... ի խորս երկրի. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 18։)
Արբցեն եւ զիջցին, եւ եղիցին իբրեւ չեղեալք. յն. ընկլցին. (Աբդ. 16։)
στέλλομαι, καταβιβάζομαι, ἑνδίδομαι եւ այլն. remittor, demittor, decresco, diminuor, cedo Կարի ի վայր իջանել. խոնարհիլ (իրօք կամ նմանութեամբ). ցածանալ, ցածնուլ. մեղմանալ. նուազիլ. ինջնալ, կակղնալ, թուլանալ, պակսիլ.
Յառաջին զուարթութենէ անտի զիջեալ տրտմագոյն երեսօք. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 19։)
Մի՛ ամբարտաւանիք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Զիջաւ փոքր մի ի հպարտութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զիջի՛ր փոքր մի, հաշուեա՛ց զմիտսդ. (Ոսկ. ես.։)
Այլ ոչ զանգիտեալ երբէք զիջանէր ի բարձրագոյն հաւատոցն՝ որ ի Քրիստոս. (Նանայ.։)
Զիջանելով ընտելացուցանէր. (Ագաթ.։)
Տեսանե՞ս զզիջանելոյն օրինակն. այսինքն խոնարհելոյն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
Ոչ երբէք զիջայ ընդ նմա՝ ո՛չ ի ցանկութիւն, եւ ոչ ի սրտմտութիւն։ Պա՛րտ է եւ քեզ զիջանել ընդ նովաւ։ Եւ զի մանուկ էր, եւ ես զիջանէի զկնի տկարութեան նորա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ. եւ ՟Բ։)
calmness, tranquillity;
subsiding;
condescension, connivance, deference;
indulgence.
ԶԻՋՈՒԹԻՒՆ ԶԻՋՈՒՄՆ. Զիջանելն, իրօք կամ նմանութեամբ.
Երկինք ցօղովն (սնուցանեն)՝ յամպոց զիջմանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Անասնաբար սահեցմամբ՝ ըստ հողոյն զիջման՝ ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Մի՛ ինչ յայսմանէ երկիցես, քանզի զիջութիւն է իրողութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զիջութիւն.
ԶԻՋՈՒԹԻՒՆ ԶԻՋՈՒՄՆ. Զիջանելն, իրօք կամ նմանութեամբ.
Երկինք ցօղովն (սնուցանեն)՝ յամպոց զիջմանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Անասնաբար սահեցմամբ՝ ըստ հողոյն զիջման՝ ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
Մի՛ ինչ յայսմանէ երկիցես, քանզի զիջութիւն է իրողութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Տնօրէնութիւն՝ ո՛չ է սեպհական գործ, այլ զիջումն ի պէտս հօտին։ Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զԱստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to calm;
to eool;
to extinguish;
— զոք առ ի վշտակցութիւն, to soften, to render compassionate.
στέλλω reprimo, remitto, minuo κατάγω deduco Ի վայր իջուցանել, ցածուցանել, առաւել՝ նմանութեամբ.
Բարկութեամբ զիջուսցես զազգս. (Ամբ. ՟Գ. 12։)
Զհեստեալ յամառութիւն զիջուցանել. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 13։)
Զիջուսցէ զխորհրդոցն գերապանծութեան բարձրութիւն. (Փիլ. բագն.։)
Ոչ եթէ զԱբրահամ ինչ զիջոյց ի հայրապետութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Զամբոխեալսն բարկութեամբ եւ ամբարտաւանութեամբ զիջուցանէ ի հաշտութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
Մի՛ զիջուսցես զկքեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է։)
Զիջուցաք զհպարտութիւնն։ Այս խոստումն փառաց զիջուցանէ զնա առ ի վշտակցութիւն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
plaintive;
penitent.
Ուր գոյ զեղջ. Որպէս Զղջացօղ, եւ Ողբական.
Պա՛րտ է թողուլ զղջականին. (Յիսուս որդի.։)
Միշտ մեղանչական եմք, եւ զղջականք. (Ի գիրս խոսր.։)
Յօրինել քեզ երգս ոչ զղջականս, այլ հոգեւորս եւ ուրախարարս. (Շար.։)
to repent;
to be sorry, to regret, to complain, to acknowledge one's fault.
Որ ի չարիսն ո՛չ զղջայ, դիւաց նմանեալ է այնպիսին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Զղջացի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Զղջամ.
κατανύσσω, -ττω, μεταμελέομαι , μετανοέω compungor, poenitet me, resipisco Ի զեղջ գալ. ցաւիլ ընդ գործն անցեալ, մանաւանդ ի վերայ մեղաց. ստրջանալ. ապաշաւել. փոխել զմիտս. աւաղել. զղջալ, ցաւիլ.
Յանկողինս ձեր զղջացարո՛ւք։ Ոչ գոյ մարդ, որ զղջանայ ի վերայ չարեաց իւրոց։ Ոչ զղջանամ, թէպէտեւ զղջացեալ էի։ Ո՛չ դարձցի, եւ ոչ զղջասցի տէր. զի ո՛չ եթէ իբրեւ զմարդ է ի զղջանալ։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ չարեացն, զոր խորհեցայ առնել նոցա։ Զղջացայց եւ ես ի վերայ բարեացն, զոր խօսեցայ առնել նոցա։ Ետես Տէր, եւ զղջացաւ ի վերայ չարութեանն (վնասու)։ Զղջացաւ ըստ բազում ողորմութեան իւրում (իբր խղճել, խղճալ) եւ այլն։
Յանցեա՞ր, մեղա՞ր, զղջացի՛ր, ապաշխարեա՛. (ՃՃ.։)
Ընդ թմբրութիւն ոգւոց զղջասցուք. (Լմբ. ատ.։)
Որք զղջանան ի մեղաց. (Երզն. մտթ.։)
Եւ լուեալ զայս՝ զղջացան ի սիրտս իւրեանց. (Գծ. ՟Բ. 37։)
Զղջասցին ի միտս իւրեանց (ստրջանօք). (Իմ. ՟Ե. 5։)
Մի՛ միայն ի մեղս մեր զղջասցուք, այլ եւ ի մեղս եղբարցն. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
Զղջանայր զառաջին քակտումն ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զղջանային զսնոտի ջանն իւրեանց. (Փարպ.։)
Ընդէ՞ր զպոռնկութիւնն զղջանաս եւ ապաշխարես, եւ զարբեցութիւնդ անփոյթ արարեալ արհամարհես. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Զղջացաւ զամուսնանալն. (Բուզ. ՟Գ. 8։ եւ ՃՃ.։)
Յեղափոխեալ յայնց բարուց՝ զղջանամք զտալն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
tender, affeeted, plaintive, moaning.
Զղջացեալ սրտիւ. որ ունի զեղջ ի սրտի. զղջական.
Եղիցի զղջասիրտ եւ ողբական. (Վրք. հց. ՟Դ։)
repentant, contrite, grieved.
to make repent, to affect, to move.
Տալ զղջանալ. շարժել ի զեղջ, ի ցաւ, եւ ի խիղճ. զղջացնել, խիղճը զարնել.
Զմեղաւորսն կամեցաւ զղջացուցանել։ Զղջացուցանէ զնա խղճիւն յապաշաւանս. (Եփր. ծն. եւ Եփր. աւետար.։)
Յետ այնորիկ զղջացոյց զԴաւիթ սիրտն իւր. յն. բախեաց, եհար. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Զղջացոյց զսիրտ ծերոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Զնոսա զղջացուցանել բաւական էր. (Մխ. երեմ.։)
compunction, repentance, contrition;
penitence;
ի — գալ, ի զղջման լինել, to repent;
ի — ածել, to make repent.
μεταμέλεια poenitentia Զղջումն, եւ ապաշաւ, ստրջանք.
Հետեւեալ լինի շռայլութեան՝ խենեշութիւն, զղջութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Գործեալն առ ի սոցանէ՝ առանց զղջութեան լինիցի։ Ոչինչ ներգործեն այսպիսի անձանց զղջութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
cf. Զղջութիւն.
κατάνυξις compunctio μετάνοια, μετανοεῖν , μεταμέλεια poenitentia, poenitere Զեղջ. զղջալն. ի զեղջ գալն. ապաշաւ. ստրջացումն. ապաշխարութիւն. ցաւ ընդ եղեալ գործն, մանաւանդ ի վերայ մեղաց. փոխումն մտաց. զղջում.
Խորագէտն գայ ի զղջումն։ Թերեւս յետ ուխտելոյն զղջումն լինիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 15։ ՟Ի. 25։)
Ի զղջումն ածել զմեղաւորս. (Յճխ. ՟Զ։)
Որ զղջմանն հրով հալել զինքն դիտիցէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի զղջման եղեալ՝ գտանէ եւ այնմ ներումն. (Իգն.։)
Կամ Պարզ կսկիծ եւ ցաւ սրտի զկծանօք. ստրջացումն. աւաղումն. ափսոսալը. ինքիր զինքը ուտելը.
Հանապազ ի նմին զղջման կային։ Զղջումն մտաց մերոց այս է, թէ ընդէ՞ր ընդ առաջինսն չկատարեցաք զկեանս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զարբանեակս սատանայի բազում զղջմամբք ամաչեցուցեալ նշաւակէ աստ եւ ի հանդերձելումն. (Փարպ.։)
isothermal.
vain, labouring in vain, fatiguing uselessly;
— լինել, to labour in vain, to work without result, to make a hole in the water, to make ropes of sand, to miscarry;
— վաստակ, labour lost.
ματαιοπόνος frustra laborans Որ ի զուր ջանայ. եւ որ ինչ ի զուր գործի. սնավաստակ.
Անմտաց եւ իգացեալ ոգւոց են իրքն, յողալեաց եւ զրաջանից։ Վասն օդոյ ոտից յուղանալոյ խօսէի, եւ վասն զրաջան աշխատութեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Ի զուր զրաջան է։ Զրաջան եւ սնավաստակ. (Եփր. պհ.։)
page (of a book);
descent, going down;
declivity;
էջս առնել, to descend, to go down;
—ս եւ ելս առնել, to go up and down;
ահա գեղապանծ — կենաց նորա, this is the brightest page in his life;
— սնդկի յօդաչափի, falling of the mercury.
• , ի հլ. «իջնելը» Կորիւն. «գրքի երես» Նրեմ. լզ. 23. որից ելևէջ Ագաթ. վայրէջ Ստեփ. սիւն. էջմիածին (իբրև. տեղական յատուկ անուն), անէջ Կոչ. իջանել «իջնել» ՍԳր. Վեցօր. Սեբեր. Եւս. պտմ. «մեղմանալ, հանդարտիլ» Բ. մակ. թ. 11. «իջևանիլ, օթե-վանիլ» Եւս. պտմ. ա. 12. «սերունդէ սերունդ յաջորդել» Խոր. արծր. իջուցանել ՍԳր. Ա-գաթ. լոյսիջոյց Բուզ. ջրէջք Միխ. աս. վայ-րէջք Նար. աղ. իջավան (որ գրուած է նաև իջեվան, իջեան, իջաւան) ՍԳր. Ոսկ. խորէջ «սուզակ, տալղըճ» Տաթև. ձմ. ճժ. Կաղ-անկտ. իջաւոր «հիւր». Իմ. ե. 15. էջ «գրքի երես» բառից են երկիջեան, վեցիջեան Լմբ. պտրգ. էջահամար (նոր բառ).-զ նախդի-րով՝ զիջանել, զիջանիլ «իջնել, մեղմանալ, հանդարտիլ» ՍԳր. Ոսկ. եբր. և ես. Կոչ. զի-ջագոյն Ղևտ. ժգ. 25. զիջական Ոսկ. յհ. բ. 34 ևն։
• Հիւնք. հանում է ձի բառից։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 146 և Scheftelowitz BВ 28, 311 յն. οἰχομσι «երթալ, մեկնիլ», լիթ. eigá «գնալը» բառերի հետ են կա-պում։ Karst, Յուշարձան 405 սումեր. izsu «արևմուտ», 429 թթր. չառաթաւ ikmak «վայր իջնել», ikin «վայր իջած»։
• ԳՒՌ.-Ոզմ. իջ'նիլ, Ալշ. «իջ'նալ, Մշ. չին-նել, Սեբ. իչնէլ. Ախց. Կր. իչնիլ, Հմշ. իչնուշ. ինչա, Տիգ. իչնmլ. Ննխ. ինչնէլ, ընչնէլ, Հճ. իշնել, Պլ. Ռ. իշնալ (կտր. ինչա), ինչէցունէլ, ասլ. իշնալ, Զթ. իչնօլ, իչնոլ, Սչ ընչնել, ըն-չեցնել (3 վանկով), Մկ. իճնիլ, Վն. էճնել. Սլմ. էշնել, Խրբ. էշնալ, Մրղ. էշնէլ, Ակն. Սր-վեդ. իշնիլ։-Կուսգետի մէջ (Մօտկան) դարձել է իշվիլ և նշանակում է «երթալ», որուհետև տեղը լեռնային լինելով՝ երթալը իջնել է (Արևելք 1898 նոյ" 19). հմմտ. «Այր մի իջա-նէր յԵրուսաղեմէ յերիքով» Ղկ. ժ. 30։-Ում ճիւղի բարբառների մէջ չկայ այս բառը. նոյն գաղափարը բացատրւում է ցած գալ, վէր գալ ձևերով։-Նոր բառեր են էջք «մարելու վրայ եղող կրակ», էջ կամ էջի գինի «ինքնաքամ գինի», իջվայր, իջուկ, իջուածք «կաթուած. (հին վկայութիւնն ունի Բրս. մրկ. 223 «Որ-պէս իջուածքն զմարմինն վնասեն, այսպէս և հեշտութիւնն ի հոգին իջեալ՝ վնասէ զհո-գին»)։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ეჯი էջի «իջևան, կայա-րան», ვჯობა էջոբա «մի տեղ իջևանելը».-ըստ Մառ, Bступительныя и закл. cтрофы ..lloть, էջ 20 և Гpyз. nозмa Bитязь въ баpc. шкype, էջ 444։
κατάβασις, καθόδος descensus, descensio Արմատ Իջանելոյ, որպէս Իջումն. ինջնալը. տե՛ս եւ ԵԼ ԵՒ ԷՋ։
Յորդանան՝ էջ թարգմանի։ Էջ ոգւոյ զայն (ասէ), որ ի ձեռն կարծեաց ելն է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Քորէբն թարգմանի էջ՝ յիջմանէ անտի փառացն Աստուծոյ. (Վրդն. ել.։)
Հրեշտակաց էջք եւ ելք. (Տօնակ.։)
Յէջս սինէական լերինն. (Կորիւն.։)
Վասն ի յերկնից իջիս. (Նանայ.։)
Յերկնից յորդահոս իջիւք (իբր տեղացմամբ). (Պետր. սիւն.։)
Խոնարհութիւն սրտին փոխանակ իջիցն եւ ելիցն։ Առանց իջից եւ ելից տեառն մերոյ ի դժոխս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Որ նա ինքն է սանդուղք իջից իւրոց յերկնից յերկիր։ Երեք աւուրք՝ վասն իջին եւ ելանելոյն (ի գերեզմանէ). այսինքն ուրբաթ եւ շաբաթ եւ միաշաբաթին։ Երեք աւուրք իջիցն եւ ելիցն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
Երանելիս կոչէ, զի սաստիկ յորդութեամբ զէջս հոգւոյն նոցա պարգեւեաց. (Խոսր. պտրգ.։)
Ըստ կարգի բերէ եւ զէջսն Յակոբայ յասորիս. (Շ. բարձր.։)
Դէմ եդեալ՝ էջս առ նա առնէ. (Յհ. կթ. այսինքն իջանէ.)
ԷՋ, եջի կամ էջի, ից, իւք. գ. σελίς pagina, pagella Երես մի թղթոյ գրելոյ. ըստ որում վերուստ ի վայր իջեալ են տողք. ուստի զբաժանեալն յայլեւայլ խորանս կոչեմք՝ երկիջեան, վեցիջեան, եւ այլն. երես.
Ընթերցաւ յուդի երիս էջս կամ չորս, եւ կտրեաց զայն. (Երեմ. ՟Լ՟Զ. 23։)
Եւ թէ մատեան էր (միակտուր դալարեալ), զիա՞րդ ասէ, զերիս էջս կամ զչորս. Նկատելով ասէ. (Մխ. երեմ.) (այսինքն ըստ կշռելոյ ական, կամ համեմատութեամբ բաժանման իրիք գծիւք կամ անգիծ)։
cf. Աջ.
before, against;
— գալ, յառնել, գնալ, ելանել, լինել, to go to meet;
to anticipate, to obviate, to prevent, to meet, to affront, to face.
cf. Ընդ առաջ ելանեմ.
Ընդ առաջ ելանել, լինել, երթալ.
Գթալի սիրով ընդառաջեցիք նմա. (Ոսկ. մելիտ.։)
Քառասնօրեայ պահօքս ընդառաջեսցուք քառասնաթիւ մարտիրոսացս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Սպասեսցուք պատրաստեալք արթնութեամբ ընդառաջել. (Շար.։)
Զճրագունս լուցանեն, քեզ ընդառաջեն, պարզերես դիմեն. (Գանձ.։)
vanguard, van.
baying the moon;
barking at in vain.
Որ հաջէ ընդ երկինս. ուժգին հաջօղ դէպ ի վեր.
Ընդերկնահաջ մոգութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Շունք տիրասէրք ի տեղւոջ սպանմանն հոլովեալք, եւ գիշերապահ վառմամբ կատաղեալք. ընդերկնահաջ ողբովք հալածականս առնէին զգազանս անապատի. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Մէջ.
by means of, by some expedient.
Ընդմէջ արկանելով զիմն. ի միջի կալով. միջասահման օրինակաւ.
Ոչ ասաց, եթէ ե՛ս եմ, այլ ընդմիջաբար եւս, եւ մեղմով, տեսեր զնա՝ ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
immediate.
the middle of a way, or road, carriage-road, pitching.
interposition, intermission, obstacle;
partition wall.
Ընդ մէջ արկումն. խտրոց, կամ միջնորդութիւն.
Կանոնափակ ընդմիջարկութեամբ պատուէր աւանդեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to interrupt, to discontinue;
to divide into two parts;
to separate, to hinder;
to intermeddle;
— զխոսս ուրուք, to interrupt, to break in upon;
— զճանապարհն, to go half the way.
ԸՆԴՄԻՋԵՄ ԸՆԴՄԻՋԻՄ. μεσόω, μεσάζω sum in medio, medius sum Ընդ մէջ բաժանել. ընդհատել. խափանել. կիսել. հասարակել. եւ Ընդ մէջ մտանել.
Ընդմիջեցին զճանապարհն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։)
Եւ ոչ միոյ հեռակայութեան ինչ ընդմիջելով զգոլն հօր եւ զծնանելն որդւոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զի մի՛ կարծիցես, թէ նման որդւոյ՝ արարածոցն է հայր, ընդմիջեաց յառաջագոյն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
Դարձեալ ի շաբաթու եւ ի կիւրակէի ընդմիջէ զընթերցուածադիրն. (Կամրջ.։)
Չի՛ք ինչ ի տրտմականացն, որ կարէ ընդմիջել զուրախութիւնն զայն. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Զնոյն կասեցուցեալ՝ բարւոյն ընդմիջէ։ Եւ ոչ թօթափմամբ աչաց ընդմիջեալ՝ զհեծութիւն կրից անտեսես. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ ՟Լ՟Է։)
Զի զի՞նչ այն ինչ, որ ընդմիջէ ոգւոյ եւ մտաց. (Շ. թղթ.։)
Գուցէ չար ինչ ընդմիջեսցի. (Ճ. ՟Թ.։)
Մեղքն իմ եղեն պարիսպք խաւարայինք՝ ընդմիջելով ինձ եւ Աստուծոյ իմոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Կամ Կէս լինել. ի կէսն եւ ի մէջն հասանել.
Գիշերն ընդմիջէր։ Յընդմիջել կենաց։ Տօնն ընդմիջեցաւ։ Յընդմիջել տարւոյն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 14։ Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 17։ Յհ. ՟Է. 14։ Ել. ՟Լ՟Դ. 22։)
Յընդմիջել ամարանոյն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ո՛ր սկզբան ցաւոյն դէպ իցէ ... եւ ո՛ր յընդմիջելն. (Եզնիկ.։)
Մարթայի այր ասել եւ զընդմիջեալն հասակաւ. (Կիւրղ. ծն.։)
to be split, to be in half;
to discontinue;
իբրեւ տօնն ընդմիջեցաւ, passed the middle of the feast.
mediocrity, mediation, middle way.
Ընդ մէջն գտանիլ ծայրից. միջասահմանութիւն.
Նմանապէս եւ ընդմիջութիւն, իբրու զի ներհական (է) երկաքանչիւրումն, բարի՛ է. (Արիստ. հակակ.։)
cf. Զրաջան.
Մի՛ մեզ դնիցէք, եթէ ընդունայնաջան լինել չկամիցիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Ընդունայնաջան վաստակ. (Պիտ.։)
barking at in vain, brawling.
cf. Արմատաքի.
(ի բառէս Ունջ) Արմատաքի. ի բնոյ. ի ստորին փնջէ. արմտէն, տակէն.
Խոզք բրէին պատառէին բազում ունջս որթոյ, արմատաքի խլէին եւ զտաշտն գլխովին եւ զբազուկ ընջովին. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
heifer, bullock, calf of a year old.
• , ո հլ. (ՆՀԲ դնում է ու հլ., բայց առանց վկայութեան) «երինջ. մեծ հորթ» Երեմ. լա. 18. Սիր. լը. 27 Սեբեր. գրուած է ընջիպ Վստկ. էջ 194։
• ՆՀԲ արաբ. ընլ «զուարակ», ըճլէթ «երինջ»։ Հիւնք. բառախաղով իրար է կապում եղինջ, երինջ և ընջուղ։ Bugge IF 1. 448 -ուղ մասնիկով՝ երինջ բառից. հմմտ. խարագուլ։
• ԳՒՌ.-Խրբ. ընջուղ «փոքրիկ չկռտած հորթ». սրա սեռականն է ընջղկան Չրս. (տե՛ս Էմին. ազգ. ժող. Բ. 279). Riggs, էջ 29 իբրև ժողովրդական բառ յիշում է ըն-ճուղ «bullock»։
μόσχος, δάμαλις vitulus, -la Որթ զուարակ փոքր. երինջ, մոզի. (ար. ըճլ, է զուարակ, եւ ըճլէթ, երինջ).
Ոչ ուսայ իբրեւ զընջուղ տրմուղ. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 18։)
Տքնութիւն նորա ի դարման ընջղոց. (Սիր. ՟Լ՟Ը. 27.)
Ընդէ՞ր երկնչիս ի լծոյ իբրեւ ընջուղ տրմուղ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Քեզ բաւական են այլ եւս երկու եզինքն հանդերձ ընջղովն. (Ճ. ՟Գ.։)
Երեսուն ամսոյ ընջուղ մի։ Ընջուղն գէր։ Յընջուղէն։ Ընջուղունք. (Վստկ. ՟Յ՟Ա։)
cf. Ռնգեղջիւր.
cf. Ստերջ.
all the rest, all;
each one.
Մնացեալքն մի ըստ միոջէ. այլքն եւս որ զկնի. եւ այլն որ ի կարգի.
Նաեւ ըստմիոջէքդ ամենայն մինչեւ ի բուն ծայր երգոյս ոչինչ անյար. (Անյաղթ բարձր.։)
Եւ որ ըստմիոջէքն ամենայն. (Շ. ատեն.։)
Ամենայն ազգք շրջեցան զինեւ, եւ անուամբ Տեառն վանեցի զնոսա. (եւ ըստմիոջէքն. Արծր. ՟Բ. 2։)
cf. Ուրջու.
cf. Խաժուրիկ.
of two columns (page).
sky, firmament.
Միջոց երկնից. ընդարձակութիւն հաստատութեան եւ եթերաց.
Յերկնամիջոցսն հրճուեսցին. (Միսայէլ խչ.։)
cf. Երնջնակ.
ԵՐՆՋՆԱԿ կամ եՐՆՋԱԿ. ռմկ. երինճակ. ἑρύγγιον eryngium Ազգ կանկառի, յորմէ չկաթէ կաթն այլոց կանկառաց. փուշ որոյ միջուկն ուտի։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
ԵՐՆՋՆԱԿԻ ՏԱԿ. γεντιανή gentiana Անուն խոտոյ. ջանդիան։ (Հին բռ.։)
cf. Երնջնակ.
thistle (eryngium);
երնջնակի տակ, gentian;
cf. Բոգ.
ԵՐՆՋՆԱԿ կամ եՐՆՋԱԿ. ռմկ. երինճակ. ἑρύγγιον eryngium Ազգ կանկառի, յորմէ չկաթէ կաթն այլոց կանկառաց. փուշ որոյ միջուկն ուտի։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
ԵՐՆՋՆԱԿԻ ՏԱԿ. γεντιανή gentiana Անուն խոտոյ. ջանդիան։ (Հին բռ.։)
happy, blessed, prosperous, fortunate, lucky;
— լինել, to be happy.
• . ի-ա հլ. «բախտաւորուած» Վեցօր. ե. (թէև ՆՀԲ բառիս համար ոսկե-դարեան վկայութիւն չի տալիս, բայց ունինք մի գեղեցիկ վկայութիւն. «Փափկակեաց, բարեկեցիկ, դիւրասնունդ, երանիկ, երջա-նիկ, չարայօժար և մեղսասէր» Վեցօր. ե, տե՛ս ՆՀԲ երանիկ բառի տակ). սրանից՝ եր-ջանկանալ Երեմ. ժբ. 1, բարերջանիկ Սահմ. Խոր. Վրդ., նախերջանիկ Պիտ., գերերջանիկ Լաստ., բազմերջանիկ Յհ. իմ. երև., երջանა կաւէտ Պիտ. Զքր. կթ., երջանկայիշատակ, ապերջանիկ (նոր բառեր) ևն։
• = Ծագում է եր արմատից ջ մասնիկով, տե՛ս երանի։
• Ուղիղ մեկնեց Տէրվ. որ տե՛ս երանի բառի տակ։ Karst, Gram. Kilik. էջ 132 արմատը համարում է երջ և համեմա-տում է վերջ, կիլիկ. յերջև բառերի հետ։ Այս մեկնութիւնը մերժում է Հիւբշ. I5 Anz 12, էջ 58։ Scheftelovitz, BВ, 29, 31 սանս. rddhi «երջանկութիւն» բառին ցեղակից։
Ո՛վ երջանիկ հոգւոյ, որում զբնութիւնն եւ ըստ բնութիւնն եցոյց աստուած։ Յորս որք ասինն երջանիկք եւ բարեբախտիկք, վերաբարձ բերեալ լինին. (Փիլ.։)
Երջանիկ կարդան եղկելոյս։ Եզրի երջանիկ։ Երջանկին դաւթի։ Երջանիկն արքայից։ Երջանիկ խոստումն, կամ բան, հայցուած, փայտ, դշխոյ։ Կաճառք երջանկաց. (Նար.։)
Երջանկաց ոգւոց. (Անյաղթ բարձր.։)
Ընդ երջանկաց որդւոց լուսոյ։ Ո՛վ երջանիկ ճառագայթ. (Շար.։)
happily.
որ եւ ԵՐՋԱՆԿԱՊԷՍ. Երջանիկ աջողուածով. աջողակի. եւ Աջողակ. բարեբախտիկ.
Ի յօրինաւոր ասպարէզ երջանկաբար նահատակութեանն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
of a happy family.
happy, blessed, holy, pious, angelical.
Քահանայական երջանկակրօն ընտրութեանց. (Նար. ՟Գ։)
to prosper, to be fortunate
Երջանիկ լինել. ի բարեբախտ վիճակի գտանիլ. խրախտ լինել.
Երջանկացան ամենեքեան՝ որք արհամարհեն զարհամարհանս. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ։) յն. εὑθύνω , իբր εὑθυμέω
Երջանկացան առաքեալք, զի ականատես եւ ականջալուր եղեն տնօրէնութեանն որդւոյ. (Տօնակ.։)
Կամ Երջանիկ համարել զանձն. պերճանալ, ճոխանալ.
Ո՛չ երջանկանամ եղկելիս։ Երջանկասցի այնպիսին ինքեամբ, ինձ միայնոյ գրեալ զեղկութիւնն. (Նար. ՟Ծ՟Դ. ՟Կ՟Զ։)
very happy, blessed, full of felicity.
Քառակերպեան կենդանիքն երջանկաւէտքն են. (Զքր. կթ.։)
Աւա՛ղ անցելոյ երջանկաւէտ բառացութեանն. (Պիտ.։)
very happy, superb, magnificent.
Մինն յերջանկափառ համազօր ահաւորութենէ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Երջանիկ եւ փառաւորեալ.
happiness, fortune, prosperity, beatitude, felicity.
εὑτυχία, εὑδαιμονία, εὑπραγία felicitas Երջանիկ վիճակ. երանութիւն. բարեբաստութիւն.
Յաւետագոյն խմբեալ երջանկութիւնք. (Պիտ.։)
Երջանկութիւն խոստովանելի ամենայն երկրի։ Զփառս եւ զերջանկութիւն։ Երջանկութիւն եղկելի։ Աշխարհ լոյս մեծ երջանկութիւն։ Ըստ գրոյն երջանկութեան. (Նար.։)
cf. Եօթնաջահեան.
Ունօղ եօթն աստեղանց, իբր եօթնաջահեան.
diversion, relaxation, refreshment, recreation, pastime, sport, amusement, toy;
occupation, distraction, care;
pleasure;
trouble, agitation, flutter of spirit;
water, torrent, tbe ebb and flow;
— ծովու, waves, fluctuation, storm;
— ջրոց, watering places, well watered pleasure-grounds or gardens, lake scenery;
— բարձանց, irrigated uplands;
— հովտաց, pleasant valleys;
— աչաց, proud or naughty glance.
Կոչի դարձեալ զբօսանքն՝ հանգիստ մարմնոյ, եւ հեշտալիք ի տեսիլ աչաց, եւ ի լուր ականջաց. (Վրդն. երգ.։)
Տացես ինձ զբօսանս ջրոց. եւ ետ նմա Քաղէբ ըստ սրտի նորա զբօսանս բարձանց, եւ զբօսանս հովտաց. (Դատ. ՟Ա. 15։) յն. λούτροσις , լուտցումն. լոգարան. եբր. կօլլա աղբիւր, բղխումն. որպէս թէ կէօլ, վայրի ջրարբի. որ ի (Յես. ՟Ժ՟Ե. 19.) տառադարձութեամբ դնի յատուկ անուն տեղւոյ.
Կամ εὕριπος . Հոսանք կամ երթեւեկք ջուրց (որպէս առ եւրիպոս կղզեաւ. ռմկ. եյրիպօզ ).
Ի մէջ անցաւոր իրացս զբօսանաց՝ ի բազում հանդարտութեան վայելել միշտ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
to feel, to be sensible of, to hear, to have a glimpse of, to learn, to know;
to scent;
— յառաջագոյն, to foresee;
անձին —, — խելաց, մտաց, to come to one's senses, to recover ones wits.
Զի մի՛ զգասցի զցաւս տանջանացն։ Կամիմ զի առաւելապէս զգացայց. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Թ.։)
Ոչ զգամք տանջանացն քոց։ Զգաց հարուածին իւրում։ Զգայր իւրոյ կարեացն. (ՃՃ.։)
to fling down, to throw on the ground, to beat down, to overturn;
զգետնեաց զնա դեւն ի միջի անդ, the devil had thrown him in the midst.
Զգետնեաց զնա դեւն ի միջի անդ, եւ ել ի նմանէ. (Ղկ. ՟Դ. 35։)
visage, face, look, countenance, mien, air;
forehead;
exterior, surface;
person;
eyes, sight;
body;
reputation, honour, respect;
meaning, sense, explanation;
mask;
— կօշկաց, vamp;
վերին —ք յարկաց, roof;
— եւ աստառ, outside and lining;
— դրոց, page;
—ք մի հողոյ, stratum, layer, bed;
ոչ —ք ինչ երեւելիք էին, they were not remarkable or important personages;
եւ քո —ք երթիցեն առաջի նորա, and thou shalt be in their midst or among them;
ըստ ժամանակի եւ —աց, according to the period and people;
զ—օք ջուրց, at the water's level;
upon the face of the deep;
զ—ն քարի տացէ, so much the worse for him;
to his harm or damage;
հոտոյ ընդ —ս հարկանիլ, to perceive the odour, bad smell, stink;
տալ զ—ս խնդրել զտէր, to turn his face towards, to seek God, to be converted;
զ—ս հաստատել, դնել, to turn towards, to go to, cf. Դիմեմ;
դնել զ—ս իւր առնել ինչ, to turn the mind or attention towards, to form or conceive an idea;
—ս առնել, to have regard for, to respect, cf. Ակնածեմ;
յ—ս բերել, գալ, to manifest, to show, to display, to make known, to discover;
to appear, to present one's self;
յ—ս անկանիլ, to appear;
անկանել ի վերայ —աց, to fall prone, to prostrate one's self;
խոնարհիլ անկանիլ —աց, to sulk, to be in ill humour;
ելանել յ—աց ուրուք, to go out of the presence of;
յանդիման լինել միմեանց —օք, to see one another, to meet;
թաքչել յ—աց ուրուք, to hide or conceal one's self, to keep out of sight of some one;
հատանիլ քնոյ յ—աց, to have the sleep broken or troubled, to be unable to sleep more;
ակն առնուլ —աց ուրուք, to honour, to respect a person;
ի խոնարհ կախիլ —աց, to knit one's brows, to be melancholy, to frown, to look displeased, sullen or vexed;
զ—ս ծռել, to make wry faces;
առնուլ զ—ս ուրուք, to assume the appearance of some one, to sustain a part or character, to bear a part;
յ—աց, for, on account of;
յ—աց նորա, for his sake;
յ—աց հօր քոյ, from your father, in your fathers name;
առաջի —աց Տեառն, in presence or before the face of God;
յերեսս, to one's face;
in the face of, cf. Առաջի, cf. Յանդիման;
—, —, առ —, face to face;
man to man;
ինձ — արա, I entreat you! listen to me! do me the favour! առ —ս, ի վերին, externally, apparently;
բացաւ —օք, with the face uncovered;
unmasked (man), unveiled (woman);
barefaced, impudent;
frankly, openly;
ընդ — ամենայն —ս երկրի, over or throughout the whole earth;
հաց —աց, cf. Առաջաւորութիւն;
օծանել զ—ս անոյշ իւղով, cf. Իւղ;
որով —օք, with what an air ! with what audaciousness! ազնիւ —օք, of a handsome countenance;
երեսս առնում, cf. Անձնաւորեմ.
area, superficies, surface.
πρόσωπον, ὅψις facies, vultus, aspectus Առաջին երեւեալն եւ երեւեցուցիչն յամենայնի. մանաւանդ ի կենդանիս, դէմք, կերպարան. տեսիլ. երեւոյթ. մակերեւոյթ. ... որպէս ի բանական կենդանին.
Երեսաց՝ տեսանելն, լսելեաց լսելն։ Որպէս ծակք իմն են եւ բոյնք՝ աչք. եւ ի սոսա որջացեալ են երեսք։ (Ի ծերս) ընդ աղօտ՝ երեսք, եւ ականջք՝ դժուարալուրք։ Խոհականութիւն՝ երեսք ելով մտածութեան. (Փիլ.։)
Առ երեսս՝ առաքինութեան կեղծաւորին լինել ջատագով. (Յհ. իմ. ատ.)
ՅԵՐԵՍՍ, այսինքն Առաջի. յանդիման.
ԵՐԵՍՔ. Դէմք ինչ յառաջ բերեալ, պէսպէս ոճով. ցուցակութիւն, կերպ, կողմն, հայեցուած, դիտաւորութիւն. միտք. եւ այլն.
Ըստ զօրութեանն՝ յորոյ երեսաց զողջոյնս աւետարանեցին. (Կիւրղ. ղկ.։)
Թէպէտեւ ի դատավճիռ բանին խառն են արքայ եւ ժողովուրդն, այլ երեսք մարգարէին գոգջիր թէ ի վերայ դաւթի ուղղեալ եդեալ նայէր. (Եփր. մնաց.։)
ՀԱՑ ԵՐԵՍԱՑ. cf. Առաջաւորութիւն։ (Ել. ՟ի՟ե. 30։ ՟Ա. Թագ. ՟ի՟ա. 6։)
Երես ի գետին անկեալ կամ առաջի քո. (Մարաթ.։)
to go, to march, to repair, to follow a road;
— առ հարս՝ զճանապարհ ամենայն երկրի, to sleep with one's fathers, to die;
— զիւրովին, to kill ones self;
— զիւիք, to give ones self up to, to apply ones self;
— զջրոյ, to go to fetch water;
to make water;
— հետի or հետիտս, to go on foot, to walk;
— հետի յօչ կամս, նեղութեամբ or դժուարաւ, to trudge along;
— հեծեալ ի ձի, to go on horseback, to ride;
— կառօք, to go or ride in a carriage;
— սուրհանդակաւ, to travel post;
— չոգեմուղ կառօք, երկաթուղեաւ, to go or travel by rail;
— (ելանել) ի կարիս որովայնի, to go to the water-closet, to stool, to the privy;
երթայ (դիմէ) ի կոտուստ իւր, he hastens to his ruin;
այս ճանապարհ երթայ ի ..., this road leads to ...;
զհետ, զկնի —, to follow;
փախստեայ —, to flee, to take to flight;
յագարի —, to be sacked or plundered;
ի գլուխ —, to finish, to come to an end;
յերդումն —, to swear, to take oath;
զուլամբ — ձիոյ, to trip, to fall headlong as a horse;
երթ ի բաց, ե՛րթ յետս իմ, begone, go away, get you gone, get away, or off with you, be off;
ե՛րթ խաղաղութեամբ, part in peace! Adieu! ողջ երթ, երթ ողջամբ, adieu! God be with you! luck be with you!
πορεύομαι , ἁπέρχομαι, βαδίζω, ἁγόμαι, ἁποτρέχω eo, vado, proficiscor, abeo, adeo, pergo եւ այլն. Գնալ. ճանապարհ առնել. մեկնիլ. չուել. շարժիլ տեղւոջէ ի տեղի. շրջիլ. ընթանալ.
Ասեմ սմա, ե՛րթ, եւ երթայ։ Ուստի՞ գաս, կամ յո՞ երթաս։ երթային քաղաք ի քաղաքէ։ Երթայր ընդ կողմն վերնագաւառացն։ Ի տուն հօր իմոյ երթիցես։ Ե՛րթ ա՛ծ ինձ։ Երթայց առ տէրն իմ։ Երթիցես առ հարս քո խաղաղութեամբ։ Ո՛ղջ երթ։ Ե՛րթ ողջամբ ի տուն քո։ Ե՛րթ առ մրջիւն ո՛վ վատ։ Արի՛ք երթիցո՛ւք աստի։ Եկա՛յք երթիցուք։ Առ կուռս անմռունչս ո՛րպէս երթայիք եւ գայիք.եւ այլն։
ԵՐԹԱԼ. Ասի եւ զշարժմանէ կամ զընթացից գետոց, ջուրց, եւ այլն.
Նա է՝ որ երթայ յանդիման ասորեստանի։ Երթայր ջուրն, եւ թուլանայր յերկրէ։ Եւ ջուրն երթայր եւ նուազէր.եւ այլն։
Երթիջիք զճանապարհ, կամ զճանապարհս ձեր. (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 5։ եւ ՟Ժ՟Թ. 2։)
to take care, to provide one's self, to watch, to superintend, to look after, to be cautious, to defend one's self, to mistrust;
to evade, to fly, to keep, to stand out of the way;
to manage with economy;
to abate, to secure one's self, to observe, to parry, to consider, to reserve to one's self, to act up to ones dignity, to retain;
— անձին, to take care of one's self, to be on one's guard;
— յառաջ, to await the future;
— պահել, — ի կերակոց, to fast;
to diet;
— զսաս ուրաք ի փայտի, to put in irons, to lay by the heels;
— ի կառաց, to get out of the way.
Տեսանէ՞ք, զի ձեզ զգուշանամ, զձէնջ հոգամ. (Ոսկ. եբր.։)
Զգուշանալ յառաջիկայիցն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Տր. խնդր. ἁσφαλίζω, -ομαι, κατανοέω, διαστέλλω prospicio, animadverto, considero եւ այլն. Ուշ ունել զգաստութեամբ. ջանալ պահել. պահպանել. անքոյթ առնել. ապահովել. աղէկ նայիլ, աղէկ պահել.
Զգուշացայ քեզ աջով արդարութեան իմոյ։ Առ իմէ՞ զգուշացաւ նմա տէր։ Զգուշացայց կերակրոցն ձերոց, եւ ոչ ապականեցից զպտուղ երկրի ձերոյ։ Հրամայեա՛ զգուշանալ գերեզմանին։ Զգուշասջի՛ր աւուրն շաբաթու՝ սրբել զնա։ Զգուշասջի՛ր ամսոյն կանխոց։ Զգուշացան սրբութեանցն Աստուծոյ։ Զգուշացաւ նմա, զի մի՛ կործանեսցի։ Եւ ի դարանակալաց նորա զգուշացաւ (նմա, այսինքն պահպանեաց).եւ այլն։
Զգուշասցո՛ւք չար խորհրդոց։ Զգուշացի՛ք անձանց ձերոց։ Մի՛ նայեսցի յետս երբէք, զգուշասցի յառաջ. այսինքն ուշ դիցէ առաջիկայից. (Վրք. հց.։)
Ի ձեռն կնոջ զգուշացաւ. (Ովս. ՟Ժ՟Բ. 12։)
sliness, precaution, circumspection, consideration, guard, watch, attention, measure, constraint, preservation, management, heed, admonition, defence;
discretion;
exactitude, accuracy, punctuality;
foresight;
reserve;
diet;
sobriety;
դնել ի զգուշութեան, to heed, to assure;
դնել ծովու —, to set a bar to the sea, to put a dyke;
— տալ, to prohibit, to forbid;
— ի կերակրոց, diet, regime;
յառաջատես —, foresight;
— եղեալ նմա՝ զոր նայն խոկայր, he having divined his thoughts;
զգուշութեամբ, cf. Զգուշաբար.
Իմ է խորհուրդ եւ զգուշութիւն։ Անզգամ ատեայ զբարբառ զգուշութեան։ Բնակեսջիք զգուշութեամբ։ Զգուշութիւն եղիցի յիմում քաղաքի։ Սնոյց երկիր զձագս նորա զգուշութեամբ։ Զբանտն գտաք փակեալ ամենայն զգուշութեամբ.եւ այլն։
Դի՛ր զգուշութեամբ։ Գնասցէ Իսրայէլ զգուշութեամբ փառացն Աստուծոյ։ Կալջի՛ք զնա, եւ տարջի՛ք զգուշութեամբ։ Պատուիրեցին բանտապետին զգուշութեամբ պահել զնոսա.եւ այլն։
pity, compassion, tenderness, commiseration, feeling, mercy, sensibility, tender heart;
ի — ածել՝ շարժել, — արկանել, ի — խանդաղատանաց շարժել, to move, to soften, to entreat tenderly;
փակել զ—ս իւր յումեքէ, to harden one's heart against another;
—ք նորա առաւել եւս են ի ձեզ, he loves yon more intensely;
առ — տոհմի նորա, for the love of his race;
յիմրիլ ի — երեսաց ուրուք, to go mad on account of the beauty of some one;
— մեր առաջի երեսաց քոց, let our supplications find favour in thy sight;
կին առնուլ ի նմանէ զի — անկցի, to marry into bis family for the purpose of strengthening the bonds of friendship;
-ք, the Goths, the nation of Goths.
ԳՈՒԹ. ἕλεος Ողորմ, իբր ողորմագին սրտի առաջարկութիւն. աղերսաղեաց. ողոք. պաղատանք.
Արկանեմք զգութս առաջի տեառն աստուծոյ իմոյ վասն լերինն սրբոյ. (Դան. ՟Թ. 18. 20։)
Արկի գութս առաջի արքայի։ Անկցի գութ մեր առաջի երեսաց քոց. (Երեմ. ՟Լ՟Ը. 26։ ՟Խ՟Բ. 2։)
Արկանէր գութ առաջի ուրացեալն վասակայ։ Գութս ողոքանաց արկանէին առաջի բարերարին. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
to find, to invent, to discover, to find out;
to gain, to have;
to meet;
— շնարհս առաջի ուրուք, to gain or acquire the heart, friendship, goodwill of some one;
to regain the favour of some one.
Գտին դաշտ մի՝ յերկիրն սէնաար։ Եգիտ զնա հրեշտակն յաղբիւր ջուրց յանապատի անդ։ Որ հայցէ, գտանէ։ Գտի զդրամն իմ զոր կորուսի։ Գտան հանգիստ, զիմաստութիւն, շնորհս առաջի տեառն (այսինքն հաճոյ լինել)։ Որչափ ինչ եգիտ ձեռն նորա։ Եթէ աղքատ իցէ, եւ չգտանիցէ ձեռն իւր (այսինքն ձեռնահաս լինել)։ Իմաստութիւն ուստի՞ գտաւ։ Ադամայ ոչ գտաւ օգնական ( ի կենդանիս) նման նմա.եւ այլն։
Գտցուք առաջի քո հաճոյք։ Վնասակար գտցի յարքունի իրս. (Եղիշ. ՟Ը։)
embraced;
"with embracements;
— սիրով ողջունել զմիյեանս, to salute by embracing each other;
— լինիմ, to embrace;
cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Լանջակից եւ գրկախառն հօրն կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Գրկախառն սիրով ողջունել զմիմեանս, որպէս եւ քրիստոս գրկախառն մեզ եղեւ սիրով. (Լծ. ածաբ.։)
to toll, to ring;
գռնչին ականջք իմ, my ears tingle.
κατακρούομαι adigor, repellor, fallor Բախմամբ թնդալ. շառաչմամբ սարսիլ. եւ Մեղմանալ, ճնշիլ. սովորիլ ականջաց ընդ ձայն սաստիկ. անկաճը խօսիլ, եւ սորվելով քոս կապել.
Ըստ օրինակի այնոցիկ՝ որ իցեն ի դարբնոցի, եւ յանդադար ձայնէ կռանին եւ ուռանն անդ դռնչին ականջքն նոցա. (Վեցօր. ՟Գ։)
ladder, scale;
stairs, stair-case;
of going out or going up;
— շրջանակաւ, a round stair-case.
Ելանելի շուրջանակաւ ի միջինն, եւ ի միջնոյն յերրորդ յարկն». յն. շրջանակաւոր ելք. ἐλικτή ἁνάβασις (Եզեկ. ՟Խ. 31։)
to go out, to go from the inside to the outside;
to ascend, to go to a higher place;
to be horn, to take rise, to be produced, to proceed, to emanate, to flow from, to derive;
to attain, to arrive;
to agree, to be proper and suitable;
to surmount, to surpass, to go beyond, to overflow, to advance;
to stray;
ելանէ արեգակն, the sun rises or begins to appear on the horizon;
— ի վեր or ի վերայ, to reascend;
to leap over, to cross;
to gush out;
— աքաղաղի ի վերայ մարւոյն, to tread the hen;
— ի վերայ մատակի, to cover a mare, a bitch;
— ի ցամաք, to disembark;
— յորջոյ, to dislodge;
— զմիմեամբք, to concur;
to surpass;
յոգւոց —, to sigh;
ի գլուխ, ի լրումն —, to be ended, finished;
—ի գենաց, ի կենցաղոյս, to make one's exit from this world, to depart this life, to die, to decease;
to become defunct;
— ի հիւանդութենէ, to recover;
— ընդ սուր, զէնս, to commit suicide, to run one's self through with a sword;
ի պխտիւ —, to exalt or raise one's self to honour;
— յանկողինս ուրուք, to commit adultery;
to seduce;
անմասն, դատարկ —, to have no part, to be excluded;
— զհետ ուրուք, to pursue, to give chase;
յաչաց —, to render one's self hateful or odious, to fall in disgrace;
— ըստ չափ, to pass beyond, to exceed;
— կուսին ըստ չափ, to pass the flower of her youth;
— ըստ ձեռն՝ ընդ իշխանութիւն ուրուք, to revolt, to rebel, to rise up against;
— ըստ քաղաքն, ըստ դուռն քաղաքին, to leave the city;
— ի նաւ, to embark;
— ի կառս, ի ձի, to mount in carriage, on horseback;
— ընդ առաջ, to meet, to go out to meet;
— ի պատերազմ, to go to battle;
ի յորս —, to go hunting;
— յանկողինս մահճաց, to go to bed;
ընդ հակառակս —, to oppose one's self to, to resist;
— ընդ ինչ, to occupy one's self, to dedicate one's self to;
ի չարեաց ի չարիս ելին, from one perverseness they passed to another;
յայլոց յայլ ճառս —, to pass from one subjeet of discourse to another;
ընդ գին —, to buy, to traffic;
— ի սիրտ, to think, to conceive an idea;
to hope;
զարդարիլ եւ ընդ ոսկի —, to clothe or adorn one's self with golden apparel;
— իմիք յայդ, to remain, to rest over for the next day;
— յաջողութեան գորղացն ի ձեռս ուրուք, to progress, to succeed, to promote an affair by another persons means;
օրհնեալ լիցիս դու յ— եւ ի մտանել քում, (blessed be thy going out and coming in), God be with you, good luck to you.
(գտանի եւ ձ. ելայ, ար, աւ. ուստի ռմկ. էլլել, էլլալ )) ἑξέρχομαι, ἑκβαίνω exeo, egredior ... եւ այլն. Ի դուրս գալ, ներքուստ արտաքս. գնալ այլուր ի տեղւոջէն. մեկնիլ աստի, եւ մերձենալ յայլ վայր.
Ե՛լ ի տապանէ այտի։ Ելէ՛ք ի յորդանանէ։ Ելին ի հայրենի երկրէն իւրեանց։ Փախեաւել արտաքս։ Ել ի դաշտ։ Յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Ելցեն այսր։ Ելանել ի պատերազմ, կամ ընդ առաջ։ Օրհնեաց, եւ ել ի նմանէ (յերեսաց նորա)։ Ելին ըստ քաղաքն։ Ելանիցէ ընդ ռընգունս ձեր». յն. յըռընգանց ձերոց. (եւ այլն։)
ԵԼԱՆԵԼ. ἑκπορεύομαι procedo եւ այլն. Ծագել, ծնանիլ. եւ Բղխել, յառաջ գալ.
Եթէ յառաջ խաղալ, եւ եթէ բղխել, եւ եթէ ելանել ոք ասիցէ, ի ճշմարտութենէն ոչ սխալէ. (Լմբ. հանգ.։)
Ելանէին եւ իջանէին ընդ նա։ Ել ի լեառն յիսուս։ Ել ծուխ ի բարկութենէ նորա։ Ելանէր բոց երկրին իբրեւ մրրիկ հնոցի։ Բարկութիւն աստուծոյ ել ի վերայ նոցա։ Քաղք եւ խոյք ելանէին ի վերայ մաքեաց եւ այծից։ Ելեր յանկողինս հօր քո.եւ այլն։
ԵԼԱՆԵԼ ԶՄԻՄԵԱՄԲՔ. Ելեւել առնել. ջանալ մի քան զմի առաւելուլ. փութալ. յն. յառաջել.
Ի պատիւ զմիմեամբք ելանել». յն. յառաջել. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
to be become, to be created;
to happen;
— ուրեք, to sojourn;
— ընդ կնոջ, to know a woman;
եղիցի լոյս եւ եղեւ լոյս, let there be light! and there was light;
եղիցի եղիցի, amen, so be it, be it so;
մի եղիցի, God forbid!
Եղիցի՛ լոյս, եւ եղեւ լոյս։ Եւ եղեւ երեկոյ, եւ եղեւ վաղորդայն։ Եղեւ մարդն յոգի կենդանի։ Սեթայ եղեւ որդի։ Եղեւ ըստ բանին յովսեփայ։ Ես եղէց նմա ի հայր, եւ նա եղիցի ինձ յորդի։ Եղիջիք ինձ յուստերս եւ ի դստերս.եւ այլն։
Եղեւ՞ ընդ քեզ». այսինքն ննջեաց, անկաւ ի մեղս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 20։)
Զիա՞րդ յեղելումն մշտնջենաւորն երեւեսցի. (Կիւրղ. գանձ.։)
to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
Ոչ միայն չգնան ընդ նա, այլեւ կամին իսկ ոչ. որ վերջին իսկ ամբարտաւանութեան է. (ոճ յն) (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Ի քէն է տէր աղբիւր կենաց։ Ի տեառնէ է բանդ այդ։ Ի մէ՞նջ ես, թէ ի թշնամեաց մերոց։ Ի նմանէ իսկ եմ։ Ես չեմ յայսմ աշխարհէ։ Եւ դու ի նոցանէ ես». այսինքն ի դասէ նոցա. (եւ այլն։)
Պարառ. զօրութեամբ նախադր. Շուրջ. զոր օրինակ.
Որ էին ընդ նմա ի տապանի անդ։ Եւ էր ի տեղւոջն յայնմիկ պարտէզ.եւ այլն։
Ծնողացն բնութիւն՝ անմահի եւ մահկանացուի բնութեան երեւեցաւ ել միջասահման. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ողջ եր թագաւոր հրէից. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 29։)
Կրակ ... է՛ զի շիջանի, եւ է՝ աճեալ բորբոքի. (Փարպ.։)
Է՛ ուրեք, զի քաջապէս յաղթեցաք թշնամեացն, եւ է՝ զի նոքա մեզ յաղթեցին. եւ բազում այն է՝ որ յաղթօղ գտեալ եմք, եւ ոչ յաղթեալք. (Եղիշ. ՟ե։)
շ. մջ. ԻՑԷ՜ ԹԷ. մ. շ. մջ. εἱ; si? ἅρα, οὗ num ergo Որպէս նշանակ երկբայութեան կամ անհնարին գոլոյ. Եթէ՞, այսինքն միթէ. ա՛րդեօք. աճապա.
cf. Դեռաբողբոջ.
Նորաբոյս. դեռաբողբոջ. մանկահասակ. նոր բուսած, մատղաշ.
Բանջարքն ո՛չ դեռաբոյսք (ստեղծան), այլ՝ հասեալք. եւ ծառխն կատարեալք եւ պտղալիցք, եւ մարդն երեսնամեայ հասակաւ, թէպէտեւ միոյ աւուր կենդանի. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Դեռաբողբոջ.
Ոսկեբողբոջ դեռաբուսիկ. (Շար.։)
cf. Գիջագոյն.
cf. Գիջանամ.
cf. Գիջացուցանեմ.
to know, to perceive;
to learn, to understand;
to feel, to recognize;
to be able;
to consider, to observe, to note;
to believe;
to know, to have a carnal connection with;
ոչ —, to be ignorant of, not to know;
— զայր or զկին, to lie with a man or woman;
ոչ գիտէ զամօթ, he has no shame;
քաջ, ճարտար գիտեմ զայն, I know it throughly;
չգիտեմ, I do not know, I am ignorant of it;
գիտասջիր, know ! չ— զի՛նչ առնել, to be at a loss what to do.
Գիտէր աստուած։ Դուք ինքնին գիտէք։ Գիտեմ ո՛րդեակ, գիտեմ։ Գիտաց Յիսուս զխորհուրդս նոցա։ Ոչ գիտէք զգիրս, եւ ոչ զզօրութիւն աստուծոյ։ Ոչ գիտեմ զձեզ։ Ի՞ւ գիտացից։ Գիտելով գիտասջի՛ր։ Ո՛չ գիտէ զամօթ։ Ոչ գիտեմ (խղճիւ) զանձին գործեալ զանպատեհս.եւ այլն։
Յառաջագոյն գիտէր զսատանայէ, թէ թիւրելոց է։ Կանխաւ գիտէր զՅակոբայ. (Եզնիկ.։)
Հաւաստեաւ գիտէ։ Քաջ գիտէր։ Դուք քաջագոյն գիտէք. (Փարպ.։)
Ի միոջէ որովայնէ աստուածայնոյն գիտէ զմեզ բանս (ըստ հաւատոց) վերստին ծնեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
ԳԻՏԵԼ. γινώσκω agnosco որպէս Մերձենալ զուգաւորութեամբ. մտանել առ կին. ննջել. քունել։ cf. ԳԻՏԱՆԱԼ, եւ cf. ԳԻՏԵՆԱՄ.
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
πορεύομαι, ἁπέρχομαι, βαδίζω eo, vado, proficiscor, abeo Երթալ. չուել. ճանապարհ առնել. անցանել, փոխիլ տեղւոջէ ի տեղի, յառաջ խաղալ. հասանել.
Ելին գնալ յերկիրն քանանացւոց։ Գնաց անդրէն, ուստի եկն։ Գնա՛ դու յերկիր բարձր։ Գնացին յետս յետս։ Գնասցէ նա ի զօրութենէ ի զօրութիւն։ Ե՛րթ գնա՛ ի մէնջ։ Ի բա՛ց գնա յինէն։ Տեսէք, ո՛ր է ճանապարհ բարի, եւ գնացէ՛ք ընդ այն։ Մի՛ ելանէք յանդս, եւ ընդ ճանապարհս մի՛ գնայք.եւ այլն։
ԳՆԱԼ. περιπατέω ambulo, gradior Զգնալ, ճեմել, քայլել, շրջիլ. ընթանալ. եւ նմանութեամբ, Քաղաքավարիլ.
Ոտս ունին, եւ ոչ գնան։ Կաղք գնան։ Գնայցէ՞ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ։ Տեսի ես զամենայն կենդանիս, որ գնան ի ներքոյ արեգական։ Ի վերայ լանջաց եւ որովայնի քո գնասցես։ Գնա՛ դու ի ճանապարհս սրտի քոյ անբիծ։ Գնալ ի չորս (որպէս չորքոտանիք). կամ ի վերայ ձեռաց (որպէս կապիկն)։ Ըստ իրաւանց նորա ոչ կամեցան գնալ։ Գնացին նոքա ըստ կամս անձանց իւրեանց։ Գնալ ի խորհուրդս ամպարշտաց, կամ յօրէնս տեառն, յարդարութեան կամ արդարութեամբ, ի ճշմարտութեան կամ ճշմարտութեամբ. յամբծութեան, ակմ ուղղութեամբ. եւ այլն։
ԳՆԱԼ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀ կամ ՃԱՆԱՊԱՐՀ, կամ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀԱՒ, եւ ԶԿՈՂՄԱՄԲՔ. Երթալ ի ճանապարհ, կամ դէպ ի, կամ ընդ, շուրջ. եւ նմանութեամբ՝ Քաղաքավարիլ.
ԳՆԱԼ, ասի ոճով, Հոսիլ խաղալ ջուրց, եւ Անցանել իրաց, կենաց, ժամանակի, կամ վախճանիլ. եւ Վարիլ ի պէտս, լինել. եւ այլն.
Յորում գնան ջուրք ոչ սակաւք. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Զի մի՛ յարհամարհանս պատիւ մեծի տաճարին գնասցէ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 18.) այսիննք բերեցին, շրջեցի։
gait, carriage;
deportment;
— ջրոց, course.
Գետօրէն գնացողութիւն ջրոյն. (Երզն. քեր.։)
Աղբիւրն զնոյն ունի ասէ զգնացումն ջրոյն, զմիշտ բղխումն. (Լծ. ածաբ.։)
groin;
loins, reins;
hip, haunch, thigh;
knees;
lap;
առաջակողմն —նաց, mons Veneris;
քունջ —նաց, groin;
ելանել յերանաց ուրուք, to be horn of, to spring from the loins of;
լինել յերանս հօր իւրոյ, to be yet in the loins of his father;
զ—նս ածել ի վերայ, to infork, to mount, to ride.
μηρίον, μηρία ilia, ilium, femur ὁσφύς lumbus Երեւելի մասն ի մարմնի կից ընդ համանուն մասունսդ Երի, Երիկամունք, Երաստան, եւ Առականք, հանդերձ զստիւ եւ ազդերբ. այսինքն սկսեալ ի կողից եւ ի միջաց եւ ի վայր մինչեւ զբարձս. վարի կողերը ու մէջքը, նստուկը, աճուկը, պուտը.
Հարկանէր ջուրն (յորդեալ՝) մինչեւ ցերանսն... (եւ եւս յորդեալ՝) հարկանէր ջուրն մինչեւ ցգօտին. (Եզեկ. ՟Խ՟Է. 4։)
Ընդէ՞ր ասէ, դի՛ր զձեռն քո ընդ երանաւ իմով... Հրամայէ դնել մերձ ի տեղւոջ ծննդականացն՝ առակելով մաքուր խօսս մերձաւորութեան ... ստուգաբանապէս (ըստ յն) զերանն ասել՝ զայն, որ ոչ ծորէ ոգւոյն տեղի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 86։)
Եդեալ էր զաջ ձեռն նորա ընդ երանօք իւրովք, զի ի մերձաւորէ մարմնոյ նորա ածցէ կին որդւոյ նորա. (Եփր. ծն.։)
to card, to comb (wool);
to tear;
ի հուր — եւ ի ջուր աղալ, to make ropes of sand.
Ի հուր գզէ, եւ ի ջուր աղայ. (Եփր. պհ.։)
Գզեցին խարազանօք զկուրծսն եւ զթիկունսն։ Տանջեցին ուժգին, մինչեւ գզեցաւ մարմինն։ Չարաչար գզեցին զմարմին նորա։ Արջառաջլօք զմարմինն գզեսցեն. (Հ=Յ. ստէպ։)
to lay, to set, to put, to place;
to constitute, to found, to establish;
to apply;
— ի վերայ, to impose;
to put on;
— ընդ մէջ, to interpose;
վերստին —, to reinstate;
անուն —, to give a name, to name;
մարտ —, to make war;
պատիւ —, to honour, to show honour and respeet;
— զունկն, to obey;
— արծաթ ի շահ, to place money, to invest;
— գիրս, to compose books;
— ի սրտի, to think;
— առաջի, to propose;
— զանձն ի ձեռին, — զոգի ի բռին, to expose one's life;
to dedicate one's self;
— յապականութիւն, to to destroy;
մեզս —, վնաս ինչ or բազայս ի վերայ —, to blame;
to accuse, to impute;
— բանս, բան — ընդ ումեք, to agree, to come to an understanding;
to promise, to make an appointment;
վէրս —, վէրս ի վերայ —, to wound;
— ի դպրոց, to send to a hoarding-school;
— զոք ի նախատինս աղգաց, to make one the shame or laughing-stock of nations;
ի պահ —, to reserve, to put by;
խորհուրդ յանձին —, to take a resolution or decision;
պատուէր —, to give orders, to command;
— առ մինեանս, ընդդէմ մինեանց, to compare, to confront;
ընդդէմ բանս —, to speak against, to contradict, to oppose;
ձայն զկնի — ուրուք, to cry after some one, to call;
կեանս եւ մահ — ընդ ումեք, to agree to live or die together;
զգիշեր տիւ գնալ, to turn night into day;
քայլս —ի գնալ, to begin to walk;
եդից զքեզ յազգս, I will make thoe a father to nations;
եդից զքեզ յանապատ, I will turn thee into a desert;
սուր ի վերայ եդեալ կոտորել, to condemn to be shot (to put to the sword);
հանդստեան եւ գիւր կենաց — զանձն, to abandon ones self to dissipation;
դսրովանս թշնամանս, to outrage, to offend, to insult;
ասպատակ —, to ravage with troops;
արշաւանս —, to make inroads, to plunder;
երկիւղ մահու — ի վերայ, to threaten with death;
աղաղակ —, to cry;
աշխար —, to weep;
— առ իմիք, to add, to subjoin;
— զանձն ուրուք, to kill some one, to slay.
τίθημι pono Զետեղել զիմն ուրեք, կամ ի վերայ այլոյ իրի. կացուցանել ի տեղւոջ. կարգել. հաստատել.
Որ անցանի ընդ այնոսիկ (օրէնս՝) որ եդեալքն են, տանջեսցի առ ի դրողէն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։ Դրուան. իբր Եդան։ Վանակ. յոբ.։ Եդիցելոց. այսինքն Եդելոց։ Կիւրղ. գանձ.։)
to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.
ἅγω, ἁνάγω, ἑπάγω, προάγω duco, adduco Բերել. մերձ կամ առաջի դնել, կացուցանել. կեթիրմէք.
Ած զնոսա առ Ադամ ... ած զնա առ Ադամ։ Ա՛ծ զնա առ իս ... առեալ զնա՝ ած առ առաքեալսն։ Լուծէք ածէ՛ք ինձ։ Ածի զդա առաջի քո. եւ այլն։
Փոխադրել տեղւոջէ ի տեղի. խաղացուցանել. վարել. առաջնորդել. կէօթիւրմէք, իլէթմէք, հիտայէթ էթմէք.
Զօրէն թագաւորի իշխան եւ առաջնորդ լինել, ածել առաւել՝ քան տանել. (Փիլ.։)
Ածել ի բարկութիւն, ի զղջումն։ Ած զնա յայն՝ առնել զոր ոչն կամէր. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Եզնիկ.։)
Ի ծայրս իմաստից ածել. կամ ի վերջին թշուառութիւն, կամ յանառակ ցանկութիւնս. (Պիտ.։)
Էած զապալերն եւ զամայի վայրս ի քաջաշինութիւն. (Պիտ.։)
Ած զգօտի քո։ Գօտի ածեալ պաշտեա՛ զիս։ Սուսեր ածել ընդ մէջ։ Ածի ընդ մէջ քո զբեհեզ։ Ածցես նոցա կամարս։ Ածցես նոցա ապարօշս։ Ած զորմովք տանն պատուարս։ Ածից զքեւ պատնէշ։ Ած շուրջ զնովաւ ցանգ եւ այլն։
Ածցէ ի սուրբ իւղոյն յաւազանն։ Թացցէ զմատն իւր ի ջուր, եւ ածցէ զշրթամբք իմովք. (Մաշտ.։ Ոսկ. ղկ.։)
Ած կատարեաց տէր զսրտմտութիւն բարկութեան իւրոյ։ Ածել զբարկութիւնն։ Որ ածէ ի վերայ զպատճառս տանջանացն։ Ածցէ տէր ի վերայ Աբրահամու զամենայն զոր խօսեցաւ. եւ այլն։
source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.
Ակն ընդ ական։ Ոչ դարձցի ակն իմ ի տեսանել զբարին։ Եւ ական չէր տեսեալ զիս։ Խռովեցաւ ի սրտմտութենէ ակն իմ։ Պահեա՛ զիս որպէս բիբ ական։ Ակն իմ իջոյց արտասուս, կամ արտօսր։ Միով ակամբ քով։ Ճրագ մարմնոյ ակն է։ Զի՞ տեսանես զշիւղ յական եղբօր քոյ։ Զոր ակն ոչ ետես եւ այլն։
Քթթումն ակին։ Ցանկան եւ զաջ ակին խլիլ. (Երզն. քեր.։ Լմբ. թղթ.։)
Փոխանակ ակին գայլոյ՝ ակն արջոյ տացի նմա։ Երկու ակունքն. (Մագ. ԼԶ։ Սիւն. ժմ.։ Իսկ Վրք. հց. ԻԴ.)
Ակն ուռկանի զջուր ոչ արգելու. (Ոսկ. ես. ԺԱ։)
Զփայտն արկեալ ի ջուրսն՝ մտեալ յակն տապարին՝ հանէր զերկաթն. (Եպիփ. խչ.։)
ԱԿՆ խաչի. Միջին վայր թեւոցն.
Ակնապարար ականն արեւու։ Ի մտից լուսոյ ականն արեւու։ Ակն արեւու ի մէջ աշխարհի. (Նար. յիշ. եւ Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)
Գլխակորեալք եւ ակն ի խոնարհ՝ լեզուակապք կան առաջի. (Մանդ. Դ։)
Տանջէ զամենայն որդի, զոր յակն առնու։ Գանալից առնէ զորդի՝ զոր յակն առնու. (Վրք. հց. ձ։ Ագաթ.։ եւ Սեբեր.։ եւ Իսիւք.։)
Միայն ակն ածէին ի մուրացանէն Արգամայ, զի այր քաջ էր։ Ակն ածէր որպէս արդարեւ ի թշնամւոյ։ Ի ծերութենէ հօրն ակն ածելով. (Խոր.։)
Գառն անմեղ ի մէջ գայլոց տարակուսեալ՝ ակն ածէ յայսկոյս եւ յայնկոյս, եւ ոչ գտանէ հովիւ։ Պաշարեալ կայ ի մէջ սպանողացն, ակն ածէ արտասուալից առ նոսա. (Մեսր. եր.։)
Սուրբն Ներսէս շրջէր եւ ակն տայր ամենայն եկեղեցեաց. (Ոսկիփոր.։)
ԶԱԿԱՄԲ ԳԱԼ. Գալ իջանել ի վերայ աչաց. պատել զբիբն. մթագնել զտեսութիւն. աչքին իջնալ.
Ընդ ակամբ հայէր Սաւուղ (ի Դաւիթ) յօրէ յայնմանէ եւ առ յապա։ Եւ որ շուրջ զմեօք՝ ընդ ակամբ հայէին ի մեզ։ Ընդ այնոսիկ մի՛ խորհիր դու, որ ընդ ակամբ նայիցին ի քեզ. (Ա. Թագ. ԺԸ. 9։ Բ. Մակ. Թ. 25։ Սիր. ԼԵ. 8։)
Միթէ աղբիւր անդստին ի միոյ ականէն բղխիցէ՞ քաղցր եւ դառն։ Եւ էին յեղիմ երկոտասան ակն ջրոց։ Եւ ել Եղիսէէ յականս ջրոցն։ Հասեա՞լ իցես յակն ծովու. եւ այլն։
Ծով է ակն գլխաւոր՝ ջուրցն օդոց։ Ակն ջուրց։ Ելանելն Եղիսէի յականս ջուրցն. (Վեցօր. Դ։)
Յականէ աղբերն պղտորեալ է ջուր նորա. (Եզնիկ.։)
ԱԿՆ ԼՈՒՍՈՅ, կամ ՏՈՒԸՆՋԵԱՆ. Արեգակն, որպէս աղբիւր լուսոյ՝ եւ աչք տուընջեան. չէշմէթ աֆիթապ.
Զակն տուընջեանն գործելով՝ զայս արեգակն։ Դարձաւ ակն տուընջեան։ Տեսանե՞ս զակն տուընջեան՝ ունել նմա ջերմութիւն, ճառագայթ, եւ լոյս. (Ածաբ. նոր կիր.։ Մագ. մանուչ. եւ Մագ. թղթ. Ե։)
Եւ ի ծովէ ասր (յն. ծաղկունք), կամ խղընջոյնք, կամ ակունք՝ առաւել քան թէ զոչխարաց ասր. (Բրս. ընչեղ.։)
nomenclature;
անուանադրութեամբ, cf. Յորջորջանօք.
ὁνομαθεσία. nominum impositio, nuncupatio. որ եւ ԱՆՈՒՆԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Դրութիւն անուան. կոչումն. յորջորջումն անուանելն, իլն. անուն դնելը՝ դրուիլը. թէսմիյէ.
Գոյութիւն ունին, եւ ոչ հանդիպեցան անուանադրութեան առ ի մէնջ. (Սահմ. ՟Է։)
Ի գործոցն առեալ զանուանադրութիւնն. (Սարգ. վջ։ Լմբ. էր ընդ.։)
ԱՆՈՒԱՆԱԴՐՈՒԹԵԱՄԲ. καταχρηστικῶς. abusive. Յորջորջանօք. պիտակ կոչմամբ. դրութեամբ, եւ ոչ իրօք ի բնէ. պիտակաբար.
bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.
(որպէս թէ ԸՆԿՈՂԻՆ, ընկողմանելի՝ հանգիստ կողին. կամ ուր անկեալ դնի ոք.) κοίτη. cubile, στρωμνή, στρῶμα. stragulum, stratum, lectus. Խշտիք մարդոյ. մասն մահճաց՝ մազեղէն, բրդեղէն, խոտեղէն, յորոյ վերայ լինի ննջել կամ ընկողմանիլ. տէօշէք, եաթմագ.
allegorical;
— յորջորջումն, allegory.
Շրջէ զբանն յայլասացիկ յորջորջումն։ Յորժամ գիրք այլասացիկ բարբառով իրս ինչ ճառիցեն, անդէն վաղվաղակի զմեկնութիւնն այլասացիկ յորջորջմանն ի մէջ բերեն։ Վայրապար է ցանկութիւն այնոցիկ, որ զայլասացիկսն հաստատել կամին. (Ոսկ. ես.։)
Յամէ յայլասացիկ յորջորջմանն։ Ոմանք եւ յայլասացիկ ինչ իրս շրջեն (յն. այլաբանեն)։ Ըստ պիտակութեան զօրինակն այլասացիկ առակ կոչէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Գղ.։)
Են ոմանք՝ որք յայլասացիկ իրս շրջեն զասացեալս. (Երզն. մտթ.։)
offence, slight, refusal, reprobation;
humiliation;
vileness, meanness, worthlessness;
յ— իջանել, to demean, to degrade one's self.
Զի մեծացուսցէ զարարածս իւր՝ իւրով յանարգութիւն իջանելովն. (Ագաթ.։)
Եգիտ ի նմա իրս անարգութեան (այս ինքն խայտառակութեան)։ Անարգութիւն լիցի եղբօրն քում առաջի քո. այս ինքն խայտառակումն։
transformed, transfigured;
changed, metamorphosed;
different, unlike;
disguised, masked;
յայլակերպս, incognito, in disguise;
յայլակերպս լինել, to be masked, to be in disguise, to disguise ones self;
to be transfigured;
to be metamorphosed, to be transformed;
— յորջորջումն, allegory, metaphor.
Գողացեալ զմերն ի մէնջ, եւ այլակերպ արարեալ. (Յհ. կթ.։)
Այլակերպ յորջորջումն, կամ յորջորջանք. (Ոսկ. ես. ուր եւ ստէպ ասի)
Այլասացիկ կամ այլաշրջիկ յորջորջումն։
Յայլակերպս եղեւ առաջի նոցա. (Մրկ. ՟Թ. 1։)
dissipation;
egotism, selfishness;
comfortableness;
անձնդիւրութեամբ շրջել, to live delicately.
Ըստ անձնդիւրի եւ ըստ փափկութեան շրջէին։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
female, feminine, womanly, womanish;
effeminate;
— սեր, ազգ —, womankind, the fair sex;
— ձայն, womanish voice;
— զգեստ, woman's garments;
— զարդ, female attire or ornaments;
զգենուլ —, to dress oneself in female attire;
մտանել զմուտ —, ննջել զգործ —, to lie with mankind;
—ք, women;
the menses.
γυναικαῖος, γυναικώδης muliebris ἁνδρόγυνος effeminatus. Յանկաւոր կանանց կամ կնոջ. կանանցական. կնոջական. եւ Կնատ. կնամարդի. իգացեալ. կնկան յարմար, կնիկներու բան՝ կերպ՝ պէս.
moveables, furniture, baggage, equipage;
implements, utensils;
wealth, riches, money;
goods & chattels;
գիր —սւոյ, inventory;
հարեալ ի —սւոջ, covetous, miserly, niggardly.
Անինչ եւ առանց կարասվոյ լինել։ Մեծատունք՝ որ ի կարասւոջն հարեալ են ( այսինքն ընչասերք)։ Կարասի վասն այնորիկ ասի, զի ի կիր ոք արկանիցէ եւ զի ի պէտս ոք ծախիցէ։ Կարասոյ վնաս առաւել սովոր է զայրացուցանել զմարդիկ. (Ոսկ. եւ Փիլիպ.։)
to crake, to creak;
to make a shrill noise, to cry out, to shriek, to squeak, to scream;
to hiss;
to whistle;
— գորտանց, to croak;
— ագռաւուց, to caw;
— խորդոց, to crunk, to crunkle;
— խոզից, to grunt;
— շանց, to growl;
to yelp;
— եղջերուի, to bell.
Շուն յաճախ կռնչէ, եւ յարձակելով անկասկած հաջէ. (Փիլ. լիւս.։)
to cut, to cut off, to lop, to cut down;
to divide, to separate;
to take away, to discontinue, to retrench;
to shear sheep;
to cut hair;
to castrate, to geld;
— ընդ մէջ or յերկուս, to divide in halves;
— ի չորս մասունս, to cut in quarters, to quarter;
— զանդամս մարմնոյ, to cut off, to amputate, to maim, to mutilate.
Կտրել զծայրս ձեռաց եւ ոտից. զգրատս ի միջոյ մինչեւ ցեզր։ զլեզուն. զծառ. զուռ որթոյ. զմանուկն կամ զծառայն ընդ մէջ. զյղիս։ կտրեալ օդն՝ վաղվաղակի յինքն կարկատեցաւ, եւ այլն։
Կտրեալ զնա ի զօրաց իւրոց՝ փախստական արար։ Ի մէջ անցեալ կտրեաց զքրմապետն, եւ փախստական տարաւ. (Զենոբ.։)
Կտրեաց ի կնոջէն։ Զերիվարսն կտրել (այսինքն արձակել) արօտի պատճառաւ. (Մամիկ.։)
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
Զամենայն չափով եւ թուով եւ կշռով կարգեցեր։ Կարգեցին առ փիղ փիղ հազար այր։ Կարգեաց կամ կարգեցաւ ընդդեմ ասօրւոց։ Որպես հիացումն կարգեալ։ Խաղային յառաջ առ հասարակ կարգեալք եւ կազմեալք։ Կարգեաց ձեզ զկերակուրդ ձեր եւ զըմպելի։ Կարգեաց նոցա թագաւորն ռոճիկս։ Կարգեցեր զինեւ պահ։ Կարգեցի դատաւորս ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Կարգեաց զնա դաւիթ ի վերայ համբարաց իւրոց։ Կարգեցեր զծառայ քո ընդ այնոսիկ՝ որ ուտեն զսեղան արքայի.եւ այլն։
Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս։ Կարգելոցն առ ի նմանէ. (Փարպ.։)
Կարգեցին եդին բանս գեղեցկայարմարս։ Բանիբուն համառօտութեամբ կարգեցին առաջի բռնաւորին բանս յաստուածաշունչ գրոց. (Արծր. ՟Գ. 5։)
to call, to call aloud, to send forth or utter cries;
to cry to, to call upon, to invoke, to implore;
to call, to name;
to call, to invite;
to raise up, to evoke;
to read;
— զանուն ուրուք, to call on the name of;
— յօգնութիւն, to cry out for help;
— զօգնականութիւն, to implore, to crave the aid of;
երջանիկ — ումեք, to call any one happy;
վաշ վաշ —, to insult, to revile;
աւաղ or ողբս —, to deplore, to lament for.
Կարդալ զաստուած, զանուն տեառն. եւ առ աստուած, առ տէր։ Արի կարդա զտէր աստուած քո։ Վասն առողջութեան զապիկարն կարդայ։ Կարդաց զտէր կենդանութեան։ Ի նշանագործ տէրն կարդայր։ Կարդայցեք առ իս, եւ ես ոչ լսիցեմ ձեզ։ Կարդային առ շմաւոն, եւ աղաչէին ձեռն տալ. եւ այլն։
ԿԱՐԴԱԼ. Կոչել կամ տալ ումեք անուն. անուանել. յորջորջել.
Երջանիկ կարդան եղկելոյս. (Նար.։)
—իմն, յոյժ, քաջ, enough, sufficient;
a great deal, too much, to excess, to distraction, to the utmost, beyond all measure, excessively, unboundedly, supremely;
եւ — քաջ, եւ — իսկ քաջ, certainly, surely, to be sure, assuredly, undoubtedly;
— յոյժ ձանձբացուցիչ, excessively annoying, tiresome beyond description;
— քաջ սիրել, to love to distraction.
σφόδρα, πλῆθος, πολύ, πολίαν, ἅγαν nimis, valde, multum, perquam. (յարեալ ի բայս, եւ յածականս, ի ձայնէս Կար, այսինքն ոյժ). Յոյժ. ույգին. սաստիկ. շատ. քաջ. տիրապէս. մեծապէս. առաւել. յանչափս. խիստ. պինտ, շատ.
Կարի քաջ գիտէր։ Զազգս կարի քաջ սիրեմ։ Կարի քաջ լնուցուն։ Կարի քաջ իմաստնանայր. (Փարպ.։ Լմբ.։ Մծբ. ՟Է։ Եզնիկ.։)
Բարութիւնս աւետարանեսգ եւ կարի իսկ քաջ. (՟Գ. Թագ. ՟Ա. 43։)
Եւ կարի իսկ քաջ. քանզի որդի ոչ գոյ նմա. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 14։)
մարմինն ո՞չ է աստուած. այո՛ կարի քաջ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Եւ այս բարութեանց ինչ նշանա՞կ իցէ. եւ կարի քաջ. (Գէ. ես.։)
noise;
prate, chitchat, babble, chatter, tattle;
— ջուրց, murmur, gurgling, purling, babbling;
— թռչնոց, warbling, twittering, chirping;
— հաւուց, clucking, cackling;
— աքաղաղի, crowing;
— հնդկահաւու, gobbling;
— ագռաւուց, cawing;
— գորտոց, croaking, croak.
ԿԱՐԿԱՉ կամ ԿԱՐԿԱՋ. Որպէս թէ Ստեպ կանչ. ձայն թռչնոց, ջրոց, եւ շատախօսաց, եւ այլն. եւ արծարծումն աստեղաց. cf. ՔՐՔԻՋ։ Ճիվ ճիվ.
Ի բարձրաւանդակի, եւ ի կակաչս (գուցէ՝ կարկաչս), եւ ի քարանձաւս, եւ ի կատարս լերանց բնակէ. թուի՝ ի տեղիս կարկաջահոսանաց, քարավազից։
to make a noise;
to cackle, to prattle, to chatter, to babble;
to burst out laughing, to roar with laughter;
to roar with laughter;
— ջուրց, to murmur, to purl, to gurgle, to babble;
— թռչնոց, to warble, to twitter, to chirrup, to pip, to chirp;
— հաւուց, to cackle, to cluck;
to crow;
to gobble;
— ագռաւուց, to caw;
— գորտոց, to croak.
ԿԱՐԿԱՉԵՄ կամ ԿԱՐԿԱՋԵՄ. Կարկաջ հանել. կռնչել, շռնչել. եւ Քրքջել. բարձրաձայն ծիծաղիլ. որպէս յն. ἑγκαυκάζω cachinnor.
Իբրեւ զհաւահալածս մրգապահաց, որ մինչչեւ օգոյն ինչ շարժեալ՝ եւ նա սկսանի կարկաջել. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։)
Նման լինելով խաղալկացն եւ հացկատակաց եւ որք ի ծիծաղելն այլայլեն զդէմս, եւ կարկաջեն անմտաբար. (Շ. ընդհ.։ (Իծիծաղելն)կարկաջել ձայնիւ, եւ եռալ մարմնով առանց հաճոյից՝ ոչ առն փորձի է նա. Բրս. հց.։)
to be in want of, to be in needy circumstances, to be indigent or necessitous;
to want, to need;
to desire, to wish, to long or sigh for, to pant after;
չ— իմիք, to want for nothing, to possess in plenty, to revel in abundance, to be in the enjoyment of every good thing;
ոչ եւս — ումեք, to dispense with one's aid or assistance, to do without one;
— հացի, ջրոյ, քնոյ, to be hungry, thirsty, sleepy.
եղիցին կարօտեալք ի հացէ եւ ի ջրոյ. (Եզեկ. ՟Դ. 17։)
indigence, penury, want, necessity, poverty, misery, destitution;
desire, wish;
անհնարին, ծայրագոյն —, great need of;
extreme poverty, utter destitution;
փղձկիլ կարօտութեամբ, to desire eagerly, to long or sigh for, to pant after;
— կարօտութեամբ ուտել զհաց կամ ըմպել զջուր to fare hard, to live upon bad cheer;
to champ the bit.
տացես նմա փոխ, որչափ եւ խնդրիցէ ի կարօտութեան իւրում։ Անզգամք ի կարօտութեան սատակեցին։ Տրտմելոց վասն կարօտութեան սատակեցին։ Տրտմելոց վասն կարօտութեան յարկ ապաւինի։ Կարօտութիւն հացի։ Զհաց քո կարօտութեամբ կերիջի՛ր։ Ջուր չափով եւ կարօտութեամբ արբեսցեն.եւ այլն։
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
Ածից կացուցից առաջի քո։ Կացոյց ի լերինն։ Կացուցե՛ս ուրոյն։ Կացոյց զնոսա շուրջ զխորանաւն։ Կացուցին զնա ի մէջ երկուց սեանցն։ Ի վերայ բարձանց կացուցեր զիս։ Կացուցեր յանդորրու զոտս իմ։ Հրամայեաց կացուցանել զկառսն.եւ այլն։
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
ζωή vita. որ եւ ԿԵՆԴԱՆՈՒԹԻՒՆ. Կեալն. կենդանի գոլն, մնալն. ապրիլն. ողջութիւն. առողջութիւն. եւ Պատճառ կենաց. (լծ. տճկ. ճան, զինդէկեանի ). ... եբր. խայա, խայիմ (իսկ խաուա, է եւա. որ է կին, եւ կեանք, եւ կենդանի).
Կոչեաց զանուն կնոջ իւրոյ կեանս, զի նա է մայր ամենայն կենդանեաց։ Ծառ կենաց։ Զամենայն աւուրս կենաց քոց։ Զկեանս եւ զմահ։ Օրհնեցից զտէր ի կեանս իմ։ Ի կեանս իւրում։ Այսու կեանօքս։ Ի կեանսն յաւիտենականս, կամ յաւիտենից։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Ստուէր են կեանք մեր ի վերայ երկրի։ Խաղաղութեամբ եւ հանդարտութեամբ վարեսցուք զկեանս մեր եւ այլն։ Կեանքն կենդանեաց։ Կեանքն կենսատու ծնեալ։ Ամենեցուն կեանք եւ կեցուցիչ։ Կեանք եւ կենդանարար։ Որ զկեանքն անմահարար եւ այլն. (Յճխ. ՟Ա։ Ածաբ.։ Շար.։)
meat, eatables, nourishment, aliment, subsistence, food, victuals;
repast;
bait, food, provender, pasture;
prey;
fuel;
ունի՞ք ինչ —, have you any thing to eat ? — եւ ըմպելի, eating & drinking;
քաղցր ի —, sweet to eat;
— վատառողջ, misdiet;
առողջարար —, wholesome food;
ազնիւ՝ քաղցրանամ՝ փափուկ —ք, exquisite, delicious, dainty meats;
թշնամիք մեր՝ — մեր են, we can eat up our enemies like bread;
մատնելոց են նոքա ի — ձեզ, they shall be your prey;
— տալ՝ արկանել, to give to eat, to feed;
առնուլ ի —, to take for nourishment;
— առնուլ, to eat, to feed, to take food;
— լինել, to be the prey of;
— սրոյ առնել, to put to the sword;
— լինել հրոյ, to be for fuel to the flames;
—ք որովայնի եւ որովայն — կրոց, meats for the belly the belly for meats;
cf. Զուգեմ.
Պտուղ ի կերակուր։ Խոտ դալար ի կերակուր։ Յամենայն կերակրոց՝զոր ուտիցէք։ Որս նորա կերակուր էր նմա։ Կոկորդ զկերակուրս ճաշակէ։ Ի կերչէ ել կերակուր։ Խնդրեն յաստուծոյ զկերակուրս իւրեանց։ Մրջիւնառիւծն սատանեցաւ առ ի չգոյէ կերակրոյ։ Զազգ անուշակ կերակրոյն։ Կերակուր նորա էր մարախ եւ մեղր վայրենի։ Ոգի առաւել է քան զկերակուր։ Արժանի՛ է մշակն կերակրոյ իւրում։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք։ Ամենեքին զնոյն զհոգեւոր զկերակուրն կերան.եւ այլն։
to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.
Ծանրացաւ մովսէս առաջնորդել բանակին միայն. (Մծբ. ՟Զ։)