gift, present, drink-money.
Յորմէ Ընձայ, Ընծայ. Տուրք ի ձեռանէ. նուէր. եւ Պարգեւ. բարի ձեռք. իտ. mancia, buona mano
Ստացուածք կայուն ... եւ տուրք՝ ընձեռայք, որոյ վարքն (այսինքն վարումն) առժամանակեայք են. (Փիլ. լին. ՟Դ. 148։)
Աստուածայինքն ամենայն՝ պարգեւք են եւ տուրք եւ ընձեռայք. տպ. ընծայք. (Խոսր.։)
to consign, to place in the hands of some one;
to lend, to give;
to undertake, to prove;
to transmit, to refer, to leave in writing.
ԸՆՁԵՌԵՄ ἑγχειρίζω, παραδίδωμι trado որ եւ ԸՆԴՁԵՌԵԼ. Ձեռն ի ձեռանէ տալ զիմն. կարկառել. աւանդել բանիւ կամ գրով. փոխանցել. շնորհել. պարգեւել. ընծայել. մատուցանել. մատակարարել. առթել. տալ.
Առեալ զնա (զմկրտեալն) քահանայիցն՝ ընձեռեն առաջնորդի ընծայմանն (կնքահօր). (Դիոն. եկեղ.։)
Որով իւրեանքն ախտանան, ընձեռեսցեն թողութիւն այլոց. (Ոսկ. ի պետր.։)
Ուսա՞ր յումեքէ, եթէ ծառայի տէրն զհաւասար ծառայութեանն ընձեռիցէ. (Եփր. աւետար.։)
Տրտմութիւն եւ խնդութիւն՝ ըստ Աստուծոյ լեալ, մխիթարութիւն ընձեռէ. (Յճխ. ՟Է։)
Եթէ կորուսանէ բանն, առաւել եւս գործն ընձեռէ կորուստ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զիա՞րդ զիս ինքն առ ձեռն պատրաստ ընձեռեցից յաղագս Աստուծոյ բանիցն. (Առ որս. ՟Բ։)
Ընձեռել որդւոց օրէնս փոխանորդութեամբ, կամ կաթիլ շնորհի, կամ կոչմունս աստեղաց. (Փիլ.։)
Ընձեռել անձրեւ, կամ յոյս, կեանս, սիրտ այլ, պտուղ, եւ այլն. (Նար.։)
Ըստ քերթողական հրահանգացն ընձեռել։ Քաղդէացւոց մատեանքն մեզ ընձեռեցին. (Յհ. կթ.։)
Առին, եւ մեզ ընձեռեցին։ Իմանալի զօրութիւն նմին ընձեռեաց. (Լմբ. ատ.։)
ԸՆՁԵՌԵՄ. ն. ԸՆՁԵՌԻՄ. հ. Ընդունել զիմն ի ձեռանէ այլոց, կամ հայցել առնուլ. եւ Զբռամբ ածել. ունել ի ձեռին. հաւատալ այլոց ի մեր ձեռս զաւանդ ինչ.
Զդատաւորական աթոռն ընձեռեսցես ի թագաւորացն։ Զդատաւորական իշխանութիւն ընձեռիցէ՛ք։ Որոյ զամենայն աշխարհաց դատաւորական իշխանութիւնն ընձեռեալ էր. (ՃՃ.։)
Ո՛չ եթէ զոր կամեցարդ, այլ զոր ընձեռեցար (յԱստուծոյ), քարոզեցեր։ Զստորասոյզսն ընձեռելով՝ ի խորին խաւարի թաքիցեն. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. բագն.։)
Այնպէս անկեալ կան յիրս ընձեռեալս նոցա, որպէս թէ չիցեն բնաւ տալոց համար. (Սարկ. քհ.։)
ԸՆՁԵՌԵԼ. իբր Ձեռնարկել. բուռն հարկանել. ἑπιχειρέω manum admoveo, aggredior
Որք ի կակղագոյն նիւթիցն յոմանս ընձեռեն ձեւ ինչ տպաւորել. (Պղատ. տիմ.։)
to receive from, to take, to obtain;
to be given, consigned, recommended;
թողութիւն —, to pardon, to forgive;
կոչմունս — աստեղաց, to give names to the stars.
giving;
tradition, treatise, discourse.
Համառօտ քեզ ընձեռութիւն առնելով՝ փորձեցայց ... զառ ծերունեացն անցանել բանիւ. (Պորփ.։ եւ Յհ. կթ.։)
Ուսմունս եւ ընձեռութիւնս եւ վարդապետութիւնս։ Ըստ իւրաքանչիւր ազգի հրամանի եւ ընձեռութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 209։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)
cf. Ընչաթափեմ.
fennel.
• տե՛ս Ռառեան։
ԸՌԱԶԻԱՆ ԸՌԶԻԱՆ. Բառ ռմկ. ռազէնէ. որ է Սամիթ, եւ որ ինչ նման է նմա։ (Բժշկարան. եւ Վստկ.։)
cf. Ռնգեղջիւր.
cf. Ռնգունք.
inheriting the crown;
heir to the throne.
Ժառանգ թագի եւ թագաւորութեան.
Գումարք թագաժառանգք կայսերաց։ Տոհմ Արշակունեաց՝ պսակահիւսից, թագաժառանգաց. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
Ստեփանոս էր ի թագաժառանգ տանէն յուդայի. (Տօնակ.։)
whirlwind, water-spout.
• տե՛ս Թաթուռ։
Լաւ եւս՝ Թա՛թ առն, ըստ գրոց, ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 4։ կամ ԹԱԹԻՌ, թռոյ, ով. որ կարծի նշանակել զվայրիջեալ թաթաձեւ կնճիթ ամպոյ՝
Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։
cf. Թաթառ.
ԹԱԹԱՌ. Լաւ եւս՝ Թա՛թ առն, ըստ գրոց, ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 4։ կամ ԹԱԹԻՌ, թռոյ, ով. որ կարծի նշանակել զվայրիջեալ թաթաձեւ կնճիթ ամպոյ՝
ի բանն (Սարգսի. յկ. ՟Ժ՟Ա։) Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։
cf. Թակակոփ.
of a gruff voice;
stammering.
cf. Թանձրախիտ.
Խռնեալ թանձրութեամբ. թանձրախիտ.
Թանձրախուռն անտառ. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
Ի վերայ թանձրախուռն ոսկերաց հնացելոց (ի տեսիլն Եզեկիէլի). (Ագաթ.։)
spread thickly over a great space, scattered, spread everywhere;
very thick, crowded.
roosting place, perch;
bar, stake for supporting vines;
*swing;
see-saw.
πέτακρον lignum, aut asser super quo gallinae dormiunt;
pertica Որպէս թէ տեղի դարելոյ դադարելոյ. Ոստ, ձող, գաւազան՝ եդեալ ի յենարանս երկուստեք, ուր հանգչին եւ ննջեն հաւք եւ թռչունք, կամ կախին ողկոյզք եւ պտուղք ի պահեստ.
Թառեր հաւուց։ Թառեր դի՛ր, եւ զխաղողն ընտրով զառողջ կուզերն ի թառերն կախէ՛։ Զնուռն եւ զայլ մրգերն թառերով կախեն. (Վստկ.։)
Իսկ ՀԱՒՈՒՑ ԹԱՌ, նմանութեամբ իւիք է յատուկ անուն վանաց հանդէպ Գառնւոյ։
faded, tarnished.
Թառամեալ, թարշամեալ. թոռմած, թօշնած.
Չորեցունց պտուղք վտիտք էին եւ թառամք. (Փարպ.։)
Դոյն ինչ ժամանակ կանաչագեղ եւ զուարճ երեւին, եւ յետ այնորիկ թառամ, ազազուն, եւ տգեղ տեսանին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
to cause to fade, to wither, to tarnish.
ԹԱՌԱՄԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. μαραίνω marcidum vel flaccidum reddo, macero, contabefacio Գրի եւ ԹԱՌԱՄԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. Թարշամեցուցանել. ապականել. հաշել մաշել. խանգարել զգոյն, զլաւութիւն, եւ այլն. թոռմեցնել, թօշնեցնել, մարել.
Զբողբոջ նորա թառամեցուսցէ հողմ. (Յոբ. ՟Ժ՟Բ. 30։)
Հողմն տապախառն թառամեցուցանէ զդալարի. (Մխ. երեմ.։)
Եւ բոցք դարձեալ զդիւրածախ անասնոցն զմարմինսն ոչ թառամեցուցանէին ի շրջելն իւրեանց. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Ի թառամեցուցանօղ քնոյն ընդոստուցեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի թառամացուցանօղ քնոյն զարթուցեալք. (Քերթ. եկեղ.։)
Ցանկութեան կիրք ողորկեցուցանէ զմարմինն, այլ թառամեցուցանէ զմիտսն. (Եփր. աւետար.։)
Զվիշտսն թառամեցուցանէր. իմա՛ ցածուցանել, փարատել։
to fade, to wither, to decay;
to be tarnished.
μαραίνομαι marceo, marcesco, flaccesco, contabesco, exaresco Թարշամիլ. նուաղիլ, շիջանիլ՝ եւ որպէս թէ մեռանել ծաղկանց եւ բուսոց. գունաթափ, ուժաթափ, եւ ուշաթափ լինել. խամրիլ. հաշիլ մաշիլ. ապականիլ, խանգարիլ. թոռմիլ, թօշնիլ, մարիլ.
Բոլորորիւք վարդից պսակեսցուք, մինչչեւ թառամեալիցեն. (Իմ. ՟Բ. 8։)
Սկսաւ սաղարթ օրինացն Քրիստոսի թառամել. (Լմբ. ատ.։)
Գոյնքն թառամեալք. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Գեղեցիկ դէմք պատանեկաց թառամեալք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Թառամեսցի գեղ երեսաց նորա. (Վրդն. ծն.։)
Ո՞վ ոք ի վերայ սգոյ սիրելւոյ ո՛չ թառամեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Ափրոդիտականն նուազեալ թառամի. (այսինքն հեշութիւնն շիջանի) (Մագ. ՟Կ՟Ը։)
fading, withered state, decay.
ԹԱՌԱՄՈՒԹԻՒՆ ԹԱՌԱՄՈՒՄՆ. μάρανσις marcor Թառամիլն. թարշամիլն.
Զուարթացան ի փշազգածն թառամութենէ. (Նար. յովէդ.։)
Որ ի վերայ քաղաքին բարկութիւնն այն ի թառամումն դդմենոյն կտրեցաւ. (Գեննանդ.։)
cf. Թառամութիւն.
ԹԱՌԱՄՈՒԹԻՒՆ ԹԱՌԱՄՈՒՄՆ. μάρανσις marcor Թառամիլն. թարշամիլն.
Զուարթացան ի փշազգածն թառամութենէ. (Նար. յովէդ.։)
Որ ի վերայ քաղաքին բարկութիւնն այն ի թառամումն դդմենոյն կտրեցաւ. (Գեննանդ.։)
sigh, groan;
colic, bowel complaint.
ԹԱՌԱՆՉ կամ ԹԱՌԱՉ, ԹԱՌԱՆՉԱՆՔ, ԹԱՌԱՉԱՆՔ, նաց. ἅσθμα, στεναγμός suspirium ardens, gemitus Հառաչանք ուժգին. հեծութիւն ի խորոց սրտէ. յոգւոցհանութիւն. հեւալն. ախ, ահիզար
Ի թառանչ սրտին՝ հագագին դուռն հրդեհեալ։ Թառանչս թշուառութեանց։ Թառանչ թախծութեան. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ. ՟Խ՟Ը։)
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)
Մերթ՝ Ցաւ անբերելի, որ տայ թառանչել. թերեւս որպէս Թանչք.
Որոց եւ թաշկինակն զախտս թառանչանացն հերքեալ բժշկէր. (Տօնակ.։)
cf. Թառանչ.
ԹԱՌԱՆՉ կամ ԹԱՌԱՉ, ԹԱՌԱՆՉԱՆՔ, ԹԱՌԱՉԱՆՔ. ἅσθμα, στεναγμός suspirium ardens, gemitus Հառաչանք ուժգին. հեծութիւն ի խորոց սրտէ. յոգւոցհանութիւն. հեւալն. ախ, ահիզար.
Ի թառանչ սրտին՝ հագագին դուռն հրդեհեալ։ Թառանչս թշուառութեանց։ Թառանչ թախծութեան. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ. ՟Խ՟Ը։)
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)
Մերթ՝ Ցաւ անբերելի, որ տայ թառանչել. թերեւս որպէս Թանչք.
Որոց եւ թաշկինակն զախտս թառանչանացն հերքեալ բժշկէր. (Տօնակ.։)
cf. Թառանչ.
to sigh, to groan;
to lament, to weep;
to have a severe colic.
Արտասուօք թառաչէր. (Բրսղ. մրկ.։)
Պոռնիկն ի հեշտութիւնն գոլով թառաչէ. (Լմբ. սղ.։)
ԹԱՌԱՆՉԵՄ ԹԱՌԱՉԵՄ. որ ասի եւ ԹԱՆՉԵԼ. στενάζω suspiro, gemo Հառաչել ուժգին ի խորոց սրտէ. հեծել. յոգւոց ելանել. հեւալ. եւ Պէսպէս ձայնս ի վեր տալ ի փորոյն, իբր զգայռելով. ախուվախ՝ ուֆ աման էթմէք.
Թառանչիցես եւ հեծիցես ի միջոյ սրտէ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Տնանկն թառանչէր. (Մաշկ.։)
Ի թառանչելոյ եւ յոգւոց հանելոյ. (Մաղաք. աբեղ.։)
(Արբեցողն) միշտ հեծէ, եւ հանապազ թառանչէ յորովայնին ծանրութենէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Մեք յորժամ զարթնուցումք, բազում ժամս ընդ քորելն եւ ընդ քոշքոտելն, եւ ընդ թառանչելն եւ ընդ թանչելն հանեմք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ (յն. յերկար ձկտիլ։))
Մեծաւ հառաչանօք յոգւոց հանեալ թառանչէր. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Թառանչեմ.
cf. Թառանչ.
Խիտ եւ հոծ թառանչմամբ վտանգեալ. (Բրս. մկրտ.։)
Հալածումն հեծութեանց, թեթեւութիւնթառաչմանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Եղջերուաց ... փախուցանել թառաչմամբ զօձից ազգ. (Նիւս. երգ. (յն. ա՛սթմա. հեւք)։)
sturgeon.
• «մարդաչափ մեծութեամբ մի ձուկ է. լտ. acipenser, ֆրանս. esturgeon» Աշխ. Բռ. ստեփ. լեհ. ուրիշ վկայութիւն չկայ։ -Կոչւում է նաև թուխու։
Թառափ է սայրասուր, եւ յոյժ աճէ քան զերկայնութիւն առն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
to perch, to roost, to go to roost.
vagrant;
like a -.
Որ թափ առնու ընդ վայր. եւ Ընդ վայր յածմամբ.
Թափառ ոչ շրջին. (Վանակ. հց.։)
vagabond;
vagrant, wandering, roving, rambling;
— շրջել cf. Թափառիմ.
(լծ. արաբ. պրս. թաֆ, թայիֆ, եւ այլն) μέτοικων, πλανήτης , πεπλανόμενος, πλαζόμενος, ἁλώμενος, ἑωσμένος vagus, vagabundus, errabundus, oberrans Որ թափառ շրջի. թափառեալ. յածեալ ընդ աշխարհ. մոլորական. աստանդական. վտարանդի. տարագիր. գաղթական. պանդուխտ. բարբարական. տէտիրկին.
Գերի թափառական։ Ոչ ոք իցէ՝ որ ժողովիցէ զթափառականսն։ Եւ ոչ իցէ ազգ, յոր ոչ հասանիցեն թափառականքն Եղամայ. (Երեմ. ՟Ի. 3։ ՟Խ՟Թ. 5. 36։)
Այր թափառական գիտաց բազում ինչ. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 9։)
Յանապատ վայր՝ յորում թափառականն (այսինքն թափառեալ) շրջէր. (Փիլ. իմաստն.։)
Կեան յաշխարհի (սուրբք) իբրեւ զթափառականս (կամ զթափառնականս). (Մանդ. ՟Ա։)
Զտանուտէրն անհանգիստ եւ թափառական տատանեալ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Թափառական այր կարծեցեալ. (Շ. վիպ.։)
a roving or wandering life, vagrancy, vagabondage.
Տաղտկացեալ էր ի մոլորական թափառականութենէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
the act of idling or lounging about.
Ոչ դժուարելով ընդ թափառանսն եւ ընդ յածումն։ Զօտարութիւնս ստէպ ստէպ, եւ զմիմեանց վերայ թափառանս մոլորանացն. (Փիլ. իմաստն.։)
Զորբոց զանհնարին հառաչանաց սգոյ թափառանաց. (Պիտ.։)
Ժողովեցան ի մեղացն թափառանաց տերամբն. (Ոսկ. ես.։)
to wander, to roam, to be vagrant, vagabond;
to ramble, to rove, to stroll, to range.
πλάζομαι, ἁλάομαι vagor, erro Թափ առնուլ ընդ վայր. մոլորական շրջիլ ի բացի. այսր անդր յածիլ. վտարանդի լինել.
Մինչեւ յե՞րբ թափառիցիս դուստր անարգեալ. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 22։)
Յաւերակս նորա մի՛ թափառիր. (Սիր. ՟Թ. 7։)
Ի ներքս անդ յածի յաստուածային գաւիթսն, եւ ոչ արտաքոյ թափառի. (Փիլ. իմաստն.։)
Իշխան օդոյս այսորիկ կոչէ զնա վասն յօդս թափառելոյ. (Եզնիկ.։)
Չկայցես ի միում տեղւոջ, այլ թափառիցիս. (Կիւրղ. ծն.։)
Մոլորեալ, եւ ի լերինն ընդ գազանականցն դիւաց թափառեալ։ Եթէ ընդ գազանս ինչ թափառեցայց. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Ը։)
quickly, without delay, incontinent.
Թափառելով։ (Արծր.։)
ԹԱՓԱՌՆԱԿԻ մ. (ո՛չ է որպէս Թափառակի, թափառելով, այլ) Թափ առնելով վազս առեալ. փութանակի. արշաւակի. հապճեպով. ափալ թափալ.
Եւ նոքա թափառնակի անյապաղ հանդերձ իւրաքանչիւր զօրու եկին հասին առ մեծն վարդան. (Արծր. ՟Բ. 1։)
cf. Թափառական.
Եղիցին մոլորեալք թափառոտք ի մէջ հեթանոսաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Թափառանք.
Որք առաքելական քարոզութեամբն ժողովեցան ի մեղացն թափառմանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Կաքաւողացն խխնջիւնս եւ սռնջանս, եւ ոտիւք թափառումն. իբր շրջաբերութիւն հանդերձ դոփմամբ ոտից։
ferruginous.
made or furnished with iron;
— շաւիղ, cf. Երկաթուղի.
Երկաթով կռեալ. ի կուռ երկաթոյ կազմեալ.
Ո՛չ երկաթակուռ զգեստ առաջի». այսինքն զրահք. (Պիտ.։)
Զօր բազում գումարեալ երկաթակուռս զրահիւք. (Յհ. կթ.։)
Ի զօրութենէ պակասեալ վասն ծանրութեանն, եւ վասն երկաթակուռ զինուցն. (Լաստ. ՟Դ։)
Ի վաղիւն կռուեցան երկաթակուռ մահակօք՝ իբրեւ զուռունս դարբնաց, որ բախեն ի վերայ սալից. (Պտմ. վր.։)
to cooperate.
ԵՐԿԱԽԱՌՆԵԼ կամ ԵՐԿԱԽԱՌՆԻԼ. Խառնիլ յերկս. վաստակակից եւ գործակից լինել.
Զորս եւ մեր համօրէն աղաչեալ երկախառնել ընդ մեզ աղօթիւք. (Կորիւն.։)
that measures two opposite things;
beam, lever of an engine;
— դրամահատ, lever for coining;
— փոխարինիչ, compensating balance.
Զուգակշիռ ըստ երկուց մասանց. որպէս տիւ եւ գիշեր ի հասարակածի.
Արեգակն անաչառասփիռ, աստղ սահմանիչ երկակշիռ տարրութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
long-handed.
μακρόχειρ longimanus Որոյ մի ձեռն կամ երկոքեանն են երկայն. ուստի լինի եւ ասի նաեւ Երկայնաբազուկ. ձեռքը՝ թեւը երկան.
Արտաշէս երկայնաձեռն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Նախադր. ՟Ա. Եզր.։ Ասող. ՟Ա. 1։)
Առ երկայնաձեռն արտաշիսիւ. (Սամ.։)
Զկնի երկայնաձեռին թագաւորեաց արտաշէս միւս. (Միխ. աս.։)
Գայր ամիրայն տաճկաց, որոյ անունն երկայնաձեռն կոչէին. (Ուռհ.։)
diphthong.
δίφθογγος diphtongus Ունօղ զկրկին ձայն ի մի վանկ յօդեալ յերկուց ձայնաւորաց, կամ ի մի եւ եթ ձայնաւոր ունակ զօրութեան կրկին տառից. զոր օրինակ ու, իբր լտ. u. աւ, իբր օ. ե՛ւ, իբր իւ, այսինքն եու. եւ ւ, իբր իւ կամ ի. ե, իբր եէ. ա՛յ, իբր աե. եւ այլն. որք ասին եւ Երկձայն.
Երկբարբառք են բունք (ըստ յն. αι, αυ, οι, ευ, ει, ου. ).. եւ բռնաբարբառք երկձայնք. եւ այլն. (Թր. քեր. զոր մեկնիչք նորա Երզն. եւ Նչ. ի հայումս դժուարին քաջ իմանալ։)
twice three, six.
Որպէս քուեայ երկեռեակ, կամ երկերեան դիմի. (Շիր.։)
mixed with fear, with fear.
Խառն ընդ երկիւղի. վախվըխելով.
Երկիւղախառն նեղացուցանէին զսուրբ այրն աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
that flies, rushes to heaven.
Որ թռչի ընդ երկինս. երկնագնաց. երկնասլաց.
Զհաւատացեալս իւր երկնաթռիչս առնէր. (Կամրջ.։)
Երկնաթռիչ եւ փայլակընթաց խաչիդ ձեւակի. (Նար. խչ.։)
Միտս երկնաթռիչ ի ստոր իջեալ։ Ա՛րկ զիս ի գաւիթս երկնաթռիչ երամիցդ. (Բենիկ.։)
Ամբարտաւանութեամբն երկնաթռիչս առնեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Կամ Օդաթռիչ. բարձրաթռիչ.
Երկնաթռիչ արծիւ. (Ոսկ. լուս.։)
Մարախն անարիւն եւ երւնաթռիչ է. (Շ. մտթ.։)
Մերթ եւս՝ Թռուցիչ կամ տանօղ յերկինս.
Երկնաթռիչ ճանապարհ, կամ վարք. (Փարպ.։)
possessing heaven, heir of heaven.
Ժառանգ կամ ժառանգօղ երկնից.
Լուսաբնակ եւ երկնաժառանգ... էից խմբակցութեանց. (Նար. մծբ.։)
adorning the sky.
Ուր են կաճառք աստեղաց երկնից.
Արեգակն ի մայրն դառնային, համարձակութիւն տալով երկնակաճառ արփւոյն». (զի յետ մտիցն արեւու երեւի մեզ հանդէս երկնից). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
founded in heaven, celestial.
Յերկինս կառուցեալ, հաստատեալ, եւ ուղղեալ. երկինքը շինած.
Երկնակառոյց քաղաք, կամ սեղան, լուսաւորք, բնակութիւն, շաւիղ. (Թէոդոր.։ Անան.։ Վրդն.։)
ԵՐԿՆԱԿԱՌՈՅՑ. Կառուցանօղ զերկինս. երկնաստեղծ.
Ի յերկնակառոյց արարչական բանին վառեալ սիրոյ. (Գանձ.։)
that flows, that falls from heaven abundantly.
Յերկնից առատացեալ. յորդեալ ընդ երկինս.
Տեսեալ զայսպիսի երկնառատ պարգեւս առ նա եղեալ. (Կաղանկտ.։)
Քրիստոսաձիր երկնառատ ճառագայթիւք տապանայր ծովն. (Շար.։)
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
ἁκατακάλυπτος, -ον non velatus, -a,-um. բայիւ ἁποκαλύπτω revelo. Անծածկոյթ. առանց քօղոյ, կամ վերարկուի. կիսամերկ. բաց. բացաւ գլխով.
Արժա՞ն է կնոջ մարդոյ հոլանի յաղօթս կալ առաջի աստուծոյ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Հրամայեցին հոլանի առնել զնա, քանզի սքողեալ էր. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 32։)
Առնեն հոլանի եւ գօտելոյծ։ Հոլանի եւ անգօտենի. (Մաշտ.։ Լմբ. եկեղ.։)
Ներքին եւ արտաքին վրդովմունքն հոլանի առնէին զախշարհս. այսինքն մերկացուցանէին. (Արծր. ՟Գ. 13։)
storm-beaten, agitated by the wind;
squally, tempestuous;
— առնել, to agitate with wind.
Տեսանիցեն զբռնութիւն սաստկութեանն հողմակոծ ալեացն պատահելոց. (Ագաթ.։)
Հողմակոծ զնաւահանգիստս առնիցեն. (Սեբեր. ՟Գ։)
to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.
Մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս. (Ժղ. ՟Է. 17։)
Առաջի թագաւորի մի ճարտարեր. (Սիր. ՟Է. 5։)
Ընդէ՞ր զառնելն եւ զծնանելն ճարտարիցէ հերետիկոսն, թէ նոյն է։ Տե՛ս զիա՞րդ ճարտարեն հակառակորդքն. (Սեբեր. ՟Է։)
art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.
Յամենայնի կարօղ ես փրկել, թէպէտեւ առանց ճարտարութեան ելանիցէ ոք ի վերայ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
Շինուածն առանց մարմնական արհեստից ճարտարութեան բարձրանայր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Զչար ճարտարութեան ի ձեռն առեալ. այսինքն ճարտարապետութեան. (Արծր. ՟Ե. 8։)
Ի քաղդէից ճարտարութիւն իմաստութեան պատմէր։ Յունաց ճարտարութիւն։ Ճարտարութիւնք փիլիսոփայից։ Ուռուցեալդ յանճահ ճարտարութենէ. (Եւս. քր.։ Ոսկ. յհ.։ Սեբեր. ՟Է։)
walk, covered walk;
terrace, corridor, gallery;
walk, gait;
ծառատունկ —, avenue, broad walk or alley, vista, boulevard.
περίπατις, βάδισις եւ այլն. Ճեմարան ըստ ՟ա. նշ. եւ Ճեմարանք, որպէս ճեմ, ճեմելն. (ըստ հոմաձայնութեան յն. բառից).
cry, shrill cry, shriek, screech, scream;
squalling, wailing, outcry;
աղիողորմ —, piteous cry;
— առնուլ, բառնալ, ղճչի հարկանիլ, to cry, to make a loud outcry, to shriek, to scream, to screech, to squall, to howl, to yelp, to whine;
— բարձեալ աղաղակել, to utter piercing screams.
γόος, κραυγή luctus, emitus, clamor. Ճիկ մեծաձայն. ողբ. բողոք. կական. գոչիւն. կանչիւն. գուժումն. հեծութիւն. աղաղակ կանացի. կանչելը, կանչւըռտելը.
Առատանայ ի ճիչ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)
Կականումն գուժից, ճչոյ, կանչոյ եւ կառանչոյ. (Յհ. կթ.։)
ՃԻՉ ԱՌՆՈՒԼ, ԲԱՌՆԱԼ. ԶՃՉԻ ՀԱՐԿԱՆԻԼ. իբր Ճչել. բողոք եւ գոյժ արկանել՝ բառնալ եւ այլն.
Ճիչ առեալ եւ զօձիս պատառեալ։ Ձա՛յն առ, ճի՛չ բարձ։ Ճի՛չ բարձէք ի վերայ մովաբու. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 43։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 12։ Երեմ. ՟Դ. 8։ ՟Խ՟Ը. 31։)
Ճիչ բարձեալ, կամ բառնայցէ. (Յճխ.։ Խոսր.։ Սարգ. եւ այլն։)
sparrow;
— ճճուէ, ճռուողէ, the sparrow chirps, chirrups, pips.
ռմկ. ճնճուղ. στρουθόν, στρουθίον passer, passerculus. Մանրիկն ի թռչունս՝ ստէպ ճնճղուօղ, ճուօղ, ճիկ հանօղ. Տե՛ս (Սղ. ՟Ժ. 1։ ՟Ձ՟Գ. 4։ ՟Ժ՟Ա. 8։ ՟Ժ՟Գ. 7։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 2։ Տոբ. ՟Բ.. 18։ Մտթ. ՟Ժ. 29. 31։)
Որոգայթս ունի առ ի պարզամիտ ճնճղկացն կորուստ. (Եփր. աւետար.։)
Ճնճղուկն ստուգաբանի ի ձայնէն. արդ որպէս նորա ճճուելն։ Ճնճղուկն միշտ ի ճռուողել կայ, յորմէ եւ զանուն ստացաւ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
to mount, to ride;
— ի կառս, ի ձի, to mount or enter a carriage or vehicle;
to ride, to mount on horseback;
— ի նաւ, to go on shipboard, to embark;
անհամետ —, to ride bare-back;
յորս —, to go a hunting or shooting;
զհետ —, to chase, to give chase to, to persecute, to set off in pursuit of, to pursue;
յաւար —, to plunder, to pillage, to sack;
ապրեցաւ հեծեալ ձիով, he fled on horseback;
cf. Կառք.
ἑπιβαίνω (վերելակել). inscendo, conscendo, ascendo. որ եւ ՀԵԾՆՈՒԼ. ռմկ. հեծնիլ, հեծնուլ. Աշտանակել. ելանել եւ նստել ի վերայ գրաստու, եւս եւ կառաց.
Կազմեա՛ ինձ էշ, եւ հեծայց ի նա։ Հեծաւ յէու, եւ գնաց։ Հեծան իւրաքանչիւր ի ջորւոջ իւրում։ Զերիվարն՝ յորում արքայ հեծանէր։ Հեծեալք յերիվարս։ Հեծանէին յերեսուն եւ երկու յովանակս։ Զփարաւոն՝ որ զհետ հեծանէր ժողովրդեան քո բազում զօրօք՝ կառօք եւ երիվարօք. յն. զհետ մտանէր կամ պնդէր. (եւ այլն։)
choked;
strangled;
drowned;
— լինել, to be -;
— առնել, to choke, to stifle, to suffocate, to drown.
(լինել) Հեղձմամբ ի մահ մատնիլ. խեղդմամբ մեռանիլ.
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
Իբր Հիւղ. խուղ. cf. ՀԵՂՔ։ Իսկ որպէս ռմկ. այսինքն Անգամ. cf. ՀԱՂ։
Հեղձեալ եւ մղձկեալ. ի տագնապ մահու անկեալ իբր հեղձմամբ. շնչասպառ. խեղդեալ. խեղդղդած, խըղդըւած, շունչը գոցուած, աքախան եղած, սիրտը ճաթելով.
Զկէսն գետավէժ արարեալ՝ հեղձամղձուկ առնէին. (Փարպ.։)
Զմանկունս հեղձամղձուկ առնէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Զբոցն ծխախառն հեղձամղձուկ նեղութեան տանջանացն. (Ագաթ.։)
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
եւ կ. իբր Հեղանիլ. χέω, ἑπιχέω , ἑκχέω fundo, infundo, effundo եւ այլն. որ եւ χύω, ἑκχύω, χύνω եւ այլն. (լծ. յն. խէ՛օ. խի՛օ եւ հյ. զեղուլ. իւղ. հալել. ձուլել) Հոսել. վայթել. թափել. լնուլ կամ արկանել ի ներքս. ընկենուլ արտաքս. ծաւալել. տարածել սփռել. իրօք կամ նմանութեամբ. թափել, վաթել, վոթել, վազցընել, լեցնել, դարտըկել. Ի հեղուկ նիւթս ասի
Առ զսրուակն իւղոյ, եւ եհեղ ի գլուխ նորա։ Առէ՛ք սափորս ջրոյ, եւ հեղէ՛ք ի վերայ ողջակիզիդ։ Հե՛ղ զարգանակն։ Գինին հեղու (այսինքն հեղանի), եւ տիկքն կորնչին։ Զրիւնն հեղցէ առ յատակաւ սեղանոյն, կամ շուրջ զսեղանովն, կամ առաջի սեղանոյն, կամ յերկիր։ Որ հեղու զարիւն մարդոյ, փոխանակ արեան նորա հեղցի արիւն նորա։ Այդ է արիւն իմ, որ ի վերայ բազմաց հեղու (այսինքն հեղանի)։ Հեղի արտասուք (կամ զարտասուս) զերեսօք իւրեանց ի վերայ նորա.եւ այլն։
Յետուստ կուսէ հեղեալ զնովաւ հողմ, լցեալ զառագաստն. (Պրպմ. ձ։)
Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։
Որ եհեղ զփառս խոնարհութեան յանձինս սուրբս. (Մաշտ.։)
Յեղուլ զպատրանս խրատու կորստեան բարբառոյն ի լսելիս եւայի. (Զքր. կթ.։)
ՀԵՂՈՒՄ որպէս Հալել, եւ սփռել.
Հե՛ղ իբրեւ զջուր զսիրտ քո առաջի տեառն. (Ողբ. ՟Բ. 19։)
Հեղում զանձն իմ առաջի տեառն. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 15։)
Առաջի քո հեղումք զխնդրուածս. (Եղիշ. ՟Բ։)
ՀԵՂՈՒԼ. կ.ձ. որպէս Խռնիլ. յարձակիլ. դիմել բազմութեամբ. որ եւ ԶԵՂՈՒԼ, ՀՈՍԻԼ. վրայ թափել, վրայ վազել.
Յարձակեցան դարանամուտքն, եւ հեղան զգաբաաւ։ Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. (Դտ. ՟Ի. 37։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 2։)
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
եւ կ. իբր Հեղանիլ. χέω, ἑπιχέω , ἑκχέω fundo, infundo, effundo եւ այլն. որ եւ χύω, ἑκχύω, χύνω եւ այլն. (լծ. յն. խէ՛օ. խի՛օ եւ հյ. զեղուլ. իւղ. հալել. ձուլել) Հոսել. վայթել. թափել. լնուլ կամ արկանել ի ներքս. ընկենուլ արտաքս. ծաւալել. տարածել սփռել. իրօք կամ նմանութեամբ. թափել, վաթել, վոթել, վազցընել, լեցնել, դարտըկել. Ի հեղուկ նիւթս ասի
Առ զսրուակն իւղոյ, եւ եհեղ ի գլուխ նորա։ Առէ՛ք սափորս ջրոյ, եւ հեղէ՛ք ի վերայ ողջակիզիդ։ Հե՛ղ զարգանակն։ Գինին հեղու (այսինքն հեղանի), եւ տիկքն կորնչին։ Զրիւնն հեղցէ առ յատակաւ սեղանոյն, կամ շուրջ զսեղանովն, կամ առաջի սեղանոյն, կամ յերկիր։ Որ հեղու զարիւն մարդոյ, փոխանակ արեան նորա հեղցի արիւն նորա։ Այդ է արիւն իմ, որ ի վերայ բազմաց հեղու (այսինքն հեղանի)։ Հեղի արտասուք (կամ զարտասուս) զերեսօք իւրեանց ի վերայ նորա.եւ այլն։
Յետուստ կուսէ հեղեալ զնովաւ հողմ, լցեալ զառագաստն. (Պրպմ. ձ։)
Զբարկութիւն իմ եւ զսրտմտութիւն իմ հեղից ի վերայ տեղւոյդ այդմիկ։ Հեղեալ ցասմամբ թագաւորեցից ի վերայ ձեր։ Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց։ Հեղից ի վերայ նոցա զչարիս իւրեանց։ Հեղից յոգւոյ իմմէ (կամ իմոյ) ի վերայ ամենայն մարմնոյ։ Հեղից ի վերայ տանն դաւթի հոգի շորհաց։ Հոգւոյն սրբոյ, զոր եհեղ ի մեզ առատութեամբ.եւ այլն։
Որ եհեղ զփառս խոնարհութեան յանձինս սուրբս. (Մաշտ.։)
Յեղուլ զպատրանս խրատու կորստեան բարբառոյն ի լսելիս եւայի. (Զքր. կթ.։)
ՀԵՂՈՒՄ որպէս Հալել, եւ սփռել.
Հե՛ղ իբրեւ զջուր զսիրտ քո առաջի տեառն. (Ողբ. ՟Բ. 19։)
Հեղում զանձն իմ առաջի տեառն. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 15։)
Առաջի քո հեղումք զխնդրուածս. (Եղիշ. ՟Բ։)
ՀԵՂՈՒԼ. կ.ձ. որպէս Խռնիլ. յարձակիլ. դիմել բազմութեամբ. որ եւ ԶԵՂՈՒԼ, ՀՈՍԻԼ. վրայ թափել, վրայ վազել.
Յարձակեցան դարանամուտքն, եւ հեղան զգաբաաւ։ Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. (Դտ. ՟Ի. 37։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 2։)
cf. Բեւեռեմ;
to write, to compose.
որպէս եւ կ. սայ. Հեղուսիւք պնդել, բեւեռել. սեւեռել. գամել.
Բեւեռօք հեղուսին ի վերայ փայտի. (Ճ. ՟Ա.։)
Յորժամ կայր հեղուսեալ տ խաչին, զերկինս շարժեաց, եւ զերկիրս դողացոյց. (Պիտառ.։)
Խաչի քո երկիրպագանեմք, յորոյ վերայ որպէս անմեղ գառն հեղուսար։ Որ վասն իւրոյ բարեգթութեանն ի խաչին հեղուսաւ, եւ կենաց վտակս բղխեաց աշխարհի. (Ժմ. յն.։)
spite, despite;
—կս առնել, to do any thing out of spite or through spite, to despite, to spite, to vex;
իբրեւ ումեք —կս առնելոյ, in spite of one, to vex one.
(որպէս պ. հէճա ). Հեգնութիւն. կամ որպէս ռմկ. խշխշուկք. Կծանողական կամ զկծեցուցիչ գործ. հեգնական թշնամադրութիւն.
Առ վայրենի բարուցն ... իբրեւ նմա հեճուկս առնելոյ, ութ հարիւր այր ի ծով անդր հոսել։ Զայն չար ինչ կամացն, հեճուկս ներսիսի առնիցէ վասն թշնամութեանն. (Բուզ. ՟Գ. 10։ ՟Ե. 31։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
Հետ ոտին տեառն շրջեցան։ Հետաքրքիր շրջելն հետ ոտին ոտին սրբոյն. (ՃՃ.։)
Եւ որպէս ռմկ. հետ. այսնիքն Հանդերձ, ընդ. ի միասին.
Թիկամբն հետ զձեռն ի վայր ընկէց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ժառանգեն զհայր դստերքն հետ եղբարցն. (Երզն. խր.։)
Ի հետ անցանել բարբանջանացն եւ առասպելաբանութեանց (այսինքն զհետ լինելով)։ Թռնամին յարգանդէ ի հետ մտեալ հալածէ. (Պիտ.։ Լմբ. սղ.։)
Փութացան վաղվաղակի գաղթել փախստեամբ. այս է վաղվաղղակի հետեւելն ... վաղվաղակի զհե՛տ արա, առանց յապաղման զհե՛տ երթ։
Հետ ընդ հետ գերեցին զնոսա հռովմայեցիքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ոտք անզգամի ... եւ հետք նորա չեն հաստատուն. (Առակ. ՟Ե. 6։)
Ո՞յր է հետ այդ։ Տեսանեմ հետ արանց, կանանց, եւ մանկտւոյ։ Զտեղի հետոց ոտից իմոց։ Ոչ գոյ զհետսն գտանել։ Ի ծովու հետք քո ոչ եւս երեւին։ Իբրեւ զհետս ամպոց։ Հետք անդնդոց։ Հետք տեառն։ Կաղալ յերկուս հետս։ Երթալ ընդ հետս հաւատոց աբրահամու։ Ձեզ եթող օրինակ, զի զհետ երթայցէք հետոց (կամ զհետոց) նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
ի սուրբ լեառն ձիթենեաց ի տեղի հետի ոտիցն յիսուսի էր ծառ մի. (Եպիփ. ծն.։)
Շրջէր ի տեղիս տէրունական, եւ երկիր պագանէր հետի ոտից նորա. (Պիտառ.։)
to trace out, to try to find out, to pry into, to search, to hunt or ferret out, to inquire, to investigate, to examine, to scrutinize;
խորազնին —, to search into, to go to the bottom of, to sift, to investigate;
— զպատճառս, to trace back to the first cause, origin or principle, to ascend to the original source.
ἑξιχνιάζω investigo, pervestigo. Որպէս թէ Զհետս ժտել (խնդրել. յն. զիդէ՛օ ), կամ հոտոտել. հետախուզել. հետաքննել. որոնել մանր խուզողութեամբ. փնտռտել, պրպտել.
Ո՛չ է հետազօտել զսքանչելիս տեառն. (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 5։)
Ձեռն ի մաճի գործոյն՝ զյետնոցն հետազօտեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
outrider, guide;
—կտուր առնել, to open the way, to guide.
Կարօղ զհետս. բացօղ զճանապարհ. առաջնորդ. հորդիչ. ճամբայ բացօղ.
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
σχίσμα schisma, scissura, fissio, dissidium, discordia, ruptio unionis. Հերձումն. պատառումն. եւ առաւել նմանութեամբ՝ Բաժանումն մտաց եւ անձանց. որպէս երկպառակութիւն. անմիաբանութիւն. տարաձայնութիւն .... եւ սեպհական առմամբ, Բաժանումն ի միութենէ մարմնոյն քրիստոսի, այսինքն յեկեղեցւոյ, կամ ի գլխոյ նորա, կամ յանդամոց նորա. (ըստ յն. սխի՛սմա. որ է նոյն ընդ հյ. ձայնիս խզումն).
ՀԵՐՁՈՒԱԾ. որպէս նոյն ընդ յն. ձայնիս է՛րէսիս. αἴρεσις haeresis. այն է Հերեսիովտութիւն, հերետիկոսութիւն. այսինքն յամառ յարումն ի մոլար կարծիս. աղանդ. մոլորութիւն ի վարդապետութեան. ինքնակամ կրօնք.
Մուծանեն հերձուածս կորստեան։ Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք։ Ըստ ճանապարհին՝ զոր ասեն հերձուած։ Ոմանք ի հերձուածոյն փարիսեցւոց.եւ այլն։
Լսեմ, եթէ հերձուածք գոն ի ձեզ. իմա՛, երկպառակութիւն։
Հանդերձ հերձուածովն եւ այլ իմն վարս անառակութեան ունէին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
marauder, plunderer, robber, brigand;
— առնել, to go marauding, to plunder, to pillage, to sack, to ravage, to rifle.
drowned;
— առնել, to drown;
— լինել, to be drowned.
Ծովահեղձ արարեալ զփարաւոն քենքեռէս. (Նախ. ել.։)
Ոմանք առ վտանգի տարակուսանացն գետավէժ եւ ծովահեղձ լինէին. (Ղեւոնդ.։)
Ծովահեղձիկ առնել զփարեւոն, կամ ի պտոյտս ջուրցն. (ՃՃ.)
Ծովահեղձոյց առնել զբազումս՝ վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
belonging or pertaining to the sea, marine, maritime, naval;
— զօրութիւն, marines, the navy, the naval strength, maritime forces;
— շուն, dog-fish;
— օդաթռիչ երիվար, clipper-vessel.
Սրբուհի զըմուռ ծովային՝ծովայնոյ բերեալ մարգարիտ. (Տաղ.։)
Ծովային օդաթռիչ երիվարք. այսինքն նաւք. (Ագաթ.։)
ԾՈՎԱՅԻՆՔ գ. Յուշկապարիկք ծովու՝ ըստ առասպելեաց.
Սիռենքն, զոր կոչեն հաւք ծովայինք, որք են իսկ սեռիւ եւ կերպարանօք արանց եւ կանանց ի ծովն խաղաղ. (Մարթին.։)
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
ընդ հարաւ, եւ ընդ ծովեզրն քանանացւոց։ Յամենայն ծովեզեր ծովուն մեծի։ Որ առ ծովեզերն հրէաստանի էր։ Նստաւ առ ծովեզերն։ Առ ծովեզերբ ծովուց։ Ի ծովեզերէն տիւրոսի եւ սիդոնի։ Կալ կամ բնակել առ ծովեզերբ կամ առ ծովեզեր։ Բնակել զծովեզերբ կամ ի ծովեզերին։ Եդեալ րունր առ ծովեզերին կացաք յաղօթս։ Հրաման տայր շուրջ զծովեզերօքն.եւ այլն։
Յերի կամ առ երի ծովեզերին. (Խոր. աշխարհ.։)
Քաղելով առ ծովեզերին. (Նոննոս.։)
Զգաւառն ծովեզրի, յորում է բերդն ամիւկ. (Արծր. ՟Ե. 3։ Յորմէ Ծովեզրեցի։)
— առնեմ, to throw, plunge or precipitate into the sea;
— լինիմ, to throw or plunge oneself into the sea.
Սրախողխող եւ ծովընկէց առնելով զզօրսն. (Ասող. ՟Գ. 25։)
Տե՛ս, ո՞րպիսի գործս վրիժուց ունիմ, զոր ինչ առ ձեր դատաւորսն սուրն եւ հուրն եւ ծովընկեցիկն (առնել) գործեն. (Սեբեր. ՟Բ։)
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
κόλπος sinus. Գոգ. գիրկ. գոգ ծակեալ. մէջ գրկաց. լանջակողմանք. նմանութեամբ՝ խորշ սրտի., եւ ծովու, եւ այլն. ... Տե՛ս (Ել. ՟Դ. 6։ Օր. ՟Ժ՟Գ. 6։ Հռութ. ՟Դ. 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Գ. 20։ Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 27։ ՟Ի՟Գ. 12։ Սղ. ՟Լ՟Դ. 13. ՟Հ՟Գ. 11։ Ես. ՟Կ՟Ե. 6։)
Արիւնն լնոյր զծոց կառացն. այսինքն զմիջաւայրն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 35։)
Ի ծոց տապանին. այսինքն ի մէջն. (Խոր. հռիփս.։)
Յորժամ ուռկան արկանիցի, ձուկնն հարթնու, եւ ի միջին ծոցն դիմէ։ Ի սուրբ ծոցն հաւատոց բնակեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ի ծոցոյ հօր առաքեալ։ Ի հայրական ծոցոյ. (Շար.։)
Ծոց առնուլ յաջակողմն հերակլեան արձանացն. (Արիստ. աշխ.։)
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
ῤῆγμα scissura, fissura, rima եւ ῤάκος (լծ. թ. եարըգ, էըրըգ ). lacera vestis, pannus. Արմատն երեկի լինել ռմկ. Ծիւ ծիւ, բզիկ բզիկ. Հերձիք. ցելումն. ճեղք. պատառուած, եւ պատառեալ կապերտ, փայտ, եւ այլն. կտոր, քուրջ. քարչէ, քարէ.
Բուռն եհար զհանդերձից իւրոց, եւ պատառեաց յերկունս ծուէնս. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 12։)
Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
ծանուսցե՛ս մեզ զծուէնս քանակութեան (ծառոյն հատելոյ). (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ծուէնս ծուէնս պատառէին զգեստիկն նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints."
knot.
Ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու։ Ինձ կրկնեսցի ամենայն ծունր։ Դնէր ծունր, եւ կայր յաղօթս։ Ի ծունր իջեալ առաջի նորա.եւ այլն։
Ծունր կրկնեցին նախատանաց։ Ծունր խոնարհեցո՛ առ իմ հաշտութիւն. (Նար.։)
Յամենեցունց ի հնազանդելոցն ծունր եւ երկրպագութիւն առցէ. (Երզն. մտթ.։)
Ի ծունր իջուցանեն (զնուիրեալն). (Մաշտ.։ Իսկ Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ.) Սգացի՛ր առ անին եւ առ ծունր. յն. լոկ, ի տան։
Զեղեգանն ստէպ ստէպ առ միմեամբք զծունր կապելով. (Կոչ. ՟Թ։)
to envelop;
to pack;
to wrap up;
to roll;
— զվաճառս, to pack up;
զխրոխտ գագա թունս յամպս ծրարէին, they reared their proud heads to the skies;
որոյ գագաթն յամպս ծրարի, whose top cleaves the skies.
Ծրարել զզանգուածս ի կտաւս. կամ տաղանդս արծաթոյ ի պարկս. զմնաս ի վարշամակի. հերս ի մեկնոցի. հուր ի գոգ եւ այլն։ Խունկ անուշահոտ ի հանդերձս ծրարել։ Զառաքինութիւն ի մեզ ծրարեսցուք. (Նիւս. երգ.։)
Պատկառէ, զմրի, ծրարի. իմա՛, կծկի, գումարի յաձն. կըփ աշուի կծկըտի։
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
κατασκευάζω, παρασκευάζω, ἐτοιμάζω , ἑπισάσσω, -ττω, ἀρμόζω եւ այլն. paro, apparo, struo, orno եւ այլն. Կազմս եւ կազմածս առնել. կա՛զմ գործել. յօրինել. յարդարել. զարդարել. կերտել. շինել. նորոգել. կարգել. յարմարել. առթել. հանդերձել. պատրաստել. հաստել. ստեղծանել. հաստատել. ամրացուցանել. սպառազինել. վառել. շինել. շտկտել. խորդել.
Իմաստութեամբ քով կազմեցեր զմարդն։ Որ կազմեացն զնոսա։ Ի կաւոյ կազմեալ ես եւ դու իբրեւ զիս։ Կազմել զտուն, զգրունս, զբեմ, զբեդեկ տանն, զտապանն, ղէնս, աղեղունս։ Կազմել զէշն, զերիվարս, զկառս. ջնար, կռիւս։ Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի։ մուրթքէ դարմանէր եւ կազմէր զտուն թագաւորին. եւ այլն։
Զիարդ կազմեցիս երիվարս։ Կազմէր՝ լինել զօրաժողով։ Կազմեցարո՛ւք։ Վառեալք եւ կազմեալք։ Ժողովուրդ կազմեալ.եւ այլն։
Հրճուի, եւ հրճուանս այռոց կազմէ. (Խոսր.։)
Կազմէ այնուհետեւ զառաքեալսն՝ զօրանալ ի վերայ դիւաց. (Իգն.։)
Եթէ ի բնութեան ծառոյն կայր կազմեալ ուտելեացն գիտել զբարին եւ զչար։ Միթէ զբութիւնն փոխե՞լ կարէր, զի անխօսին խօսել կազմիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ընդ աստուծոյ կազմեցին զանձինս ի կռիւ. (Ոսկ. գղ.։)
Կազմէ խոնարհաբար (զբանն) վասն տկարութեան լսողացն։ Կազմեաց զառաջինն՝ մեծ լինել քան զաբրահամ, եւ այլն. Ոսկ. յհ. իբր կազմակերպել։
cf. Կաթ;
— առ —, drop by drop.
Իբրեւ զկաթիլ մի ի դուլէ են։ Կաթիլ հանէ զմարդ ի տանէ իւրմէ. (Ես. խ. 15։ Առակ. ՟Ի՟Է. 15։)
Յաճախելով կաթլոցն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Հակառակաբան.
Իսկ երկրորդն հակաբան խորհրդական յաստուածային գրոց առ փորձօղ դեւսն. (Սոկր.։)
cf. Հակառակ.
Հակառակ. եւ Հակամէտ. (իբր հակ քարշ)
Զքոյր կին (ասէ) ի վերայ քեռ մի՛ առնուցուս՝ հակարաշ նախանձաւոր միմեանց. (Բրս. թղթ.։)
Զկէսն տրամաչափական կողման՝ հակառակ եւ հակարաշ անհարթ գոլով. (Տօմար.։)
Իսկ (Հին բռ.)
Հակարաշ. վէճ ընդդէմ, կամ հակառակ։ Հակարաշ. զովող եզնավարաց։
participating, sharing;
sociable, social;
Holy Communion;
—ս առնել, to share, to give a share, to acquaint with, to impart, to communicate, cf. Հաղորդեցուցանեմ;
— լինել, to participate in, to share in, to partake of, to have a share or hand in;
— չարեաց, accomplice;
— տալ, to administer the Holy Sacrament to;
— առնուլ, to communicate, to receive the Holy Sacrament.
Հաղորդ կռոց եփրեմ։ Հաղորդ էի ես ամենայն երկիւղածաց քոց։ Հաղորդք են սեղանոյն։ Հաղորդս դիւաց լինել։ Փառացն հաղորդ։ Հոգեւորացն նոցա հաղորդ եղեն։ Սպանութեանն հաղորդք եղեն.եւ այլն։
Հաղո՛րդս արա եւ զմեզ տէր ընդ սրբոց քոց առաքելոց։ Անպատում պարգեւացն հաղորդ գտանիլ. (Շար.։ Ժմ.։)
Հաղորդ առնէին մարմնոյ եւ առեան տեառն. (Սոկր.։)
Տուր միայն զկամսդ՝ իմ աւետեացս հաղորդ, եւ ա՛ռ զօրութիւն բարձրելոյն ի ծոցդ. (Շ. տաղ.։)
to communicate, to be communicated, to participate, to share, to be in communication with;
to conjoin, to have carnal connection with;
to be communicative;
to lead on, to be conducive;
cf. Հաղորդ առնում.
Ի գարշելի կռոցն հաղորդէր. (Ճ. ՟Բ.։)
Մերթ՝ որպէս յն. συνέρχομαι coeo Առ միմեանս գալ լծակցաց. զուգիլ.
Կին՝ որ կապեալ է ընդ առն, եթէ ընդ այլում հաղորդի, եղիցի պոռնիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Ի ձեռն մարմնոյն քրիստոսի հաղորդեալք. (Աթ. ՟Ա։)
Հաղորդէր ի կենդանի մարմին եւ ի քաւիչ արիւն տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ը։)
agreeable, pleasant, pleasing, complaisant, grateful, acceptable;
— լինել, to please, to humour, to agree, to have pleasure;
զի՞նչ — է ձեզ, what do you think of it ?
որպէս — թուեսցի քեզ, as you please or choose, as you like;
—աչաց հայելոյ, comely to the eye;
— եղեւ նա աչաց իմոց, he or she pleased me;
—թուեցաւ նմա, it pleased him, he thought fit or proper, he approved of it;
—եւս էր նմա, he preferred;
արա նմա զինչ — է առաջի աչաց քոց, do with him as you will.
Կամքն աստուծոյ բարին եւ հաճոյն եւ կատարեալն։ Հաճոյ էր աստուծոյ եւ մարդկան։ Հաճոյ եղեւ ենոք աստուծոյ։ Հաճոյ աչաց հայելոյ։ Զբարին եւ զհաճոյսն առաջի տեառն աստուծոյ քոյ։ Զհաճոյս առաջի նորա արասցես։ Այր իւրաքանչիւր զհաճոյս աչաց իւրոց առնէր։ Առնեմք իւրաքանչիւր զհաճոյն առաջի իւր։ Եղիցին քեզ հաճոյ բանք բերանոյ իմոյ։ Հաճո՛յ լեր առաջի իմ։ Հաճոյ թուեցաւ բանն առաջի յաչս նորա, կամ ի միտս բազմաց։ Հաճոյ թուեցաւ արքայի իրքն։ Հաճոյ եղեւ նմա աղջիկն, եւ եգիտ նա շնորհս առաջի նորա։ Արարէ՛ք զնոսա, զինչ հաճոյ է առաջի ձեր։ Ժառանգութիւն իմ հաճոյ եղեւ ինձ.եւ այլն։
Եւ զհաճոյս նորա (յն. նմա) առնեմ հանապազ. (Յհ. ՟Ը. 29։)
Յառաջ քան զկատարեալ հաճոյ վարդապետութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Ասէ փրկիչ քրիստոս ցհաճոյսն իւր եւ ցծառայս. (Մաշկ.։)
Զարթուսցուք զմիտս մեր ի հաճոյս կամացն աստուծոյ։ Տացէ տէր ըստ հաճոյից յարմարել զառաջարկութիւնս. (Խոսր.։)
Մատուցանել ի հաճոյս աստուծոյ ի ձեռն յիսուսի քրիստոսի. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
Որպէս հաճոյ է ձեզ, արարէ՛ք։ Զետեղեսցի՝ ո՛ւր եւ հաճոյ իցէ նմա։ Եթէ չիցէ քեզ հաճոյ, դարձայց անդրէն։ Որոց հաճոյ թուեսցի։ Հաճոյ թուեցաւ մեզ՝ առնուլ։ Հաճոյ թուեցաւ նոցա առնել այսպէս.եւ այլն։
agreement, satisfaction;
accord, approbation, consent, complaisance, acquiescence, compliance;
desire, wish, pleasure, will;
—ք, grace, sweetness, loveliness, amiableness;
առանց քոյին հաճութեան, without your consent, in spite of you;
արա ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց, do with me according to your pleasure.
Ի քոյդ հաճութիւն օրհնեալդ կամաց։ Ի հաճութիւն կամաց առաքչին մեռաւ։ Արարեա՛ միշտ յաղթօղ զխաբողին հաճութիւնս. (Նար.։)
Մակացողութիւնն (այսինքն վարժողութիւնն) ձիոց, ձիոյն հաճութիւնն է. եւ որսորդութիւն՝ շանց հաճութիւն է, եւ մշակութիւնն՝ է եզանց. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Սուտ հաճութիւն, եւ ընդունայն գեղ կնոջ գոյ ի քեզ։ Գնալ ձեզ արժանի տեառն յամենայն հաճութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 28։ Առակ. ՟Լ՟Ա. 30։ Կող. ՟Ա. 10։)
Զհաճութիւնն ենովքայ առ աստուած. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Քեզ ի հաճութիւն, եւ մի՛ ի բարկութիւն։ Յոր խունկ հաճութեան մեծապէս հոտոտի աստուած։ Հաճութիւն (այսինքն հաշտութիւն) ի մէջ խռովութեան. (Նար.։)
cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
Համագունդ խուռնընթաց առ հասարակ ի վերայ դիմեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. յն. զուգընթանան։)
Առ հասարակ խմբեալ. միաժողով. համախումբ. համագումար. բովանդակ. միաբան.
Համագունդ բանակ, կամ ժողով (թռչնոց). (Պիտ.։)
ՀԱՄԱԳՈՒՆԴ. մ. ՀԱմօրէն գնդաւ կամ բազմութեամբ. միաբան առ հասարակ. պատերազմակից լինելով.
Տէր աստուած իսրայէլի համագունդ կռուէր ընդ իսրայէլի. յն. մարտակցէր. (Յես. ՟Ժ. 42։)
Համագունդ խորհուրդ առնուլ, կամ շինել. (Ագաթ.։)
Համագունդերամ շրջին ծիծեռունքն. ընթերցի՛ր, կա՛մ երամ երամ շրջին, եւ կամ համագունդ երամ։
of the same form or shape, conform;
— առնել զկամս, to be of one mind.
ՀԱՄԱՁԵՒ ԱՌՆԵԼ. Կերպարանակից առնել, միաբանել.
Առաքինիքն համաձեւ առնեն զկամս իւրեանց կամացն աստուծոյ. (Ոսկիփոր.։)
destroying, exterminating all;
— կործանումն, entire destruction, extermination;
— առնել, to exterminate, to root out, to utterly destroy;
— լինել, to be totally exterminated.
Սատակէին զամենեսեան համաջինջ։ Ամենայն համաջինջ սատակէր յեղիմացւոց ճակատուն։ Համաջինջ ի միջոյ զօրինաց բառնալ զամբարիշտ սովորութիւն. (Զենոբ.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։)
lustful, lascivious, libidinous, lewd;
ill with the gonorrhoea;
—ն տռփանք, illicit amours.
Սրտակաթ կամ կաթոգնեալ յանարժան սէր. տռփոտ. ցանկասէր. վաւաշ. եւ Սերմնակաթ.
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
ԿԱԽԵՄ ԿԱԽԻՄ, կամ ԿԱԽԵԱԼ ԿԱՄ. ձ.չ. κρεμάω, ἑκκρεμάω, -ομαι , κρεμαννύω, -υμι suspendo, pendeo, dependeo եւ այլն. Կապեալ թողուլ կամ մնալ ի բարձր վայրի ընդ մէջ օդոյ. խեղդ արկանել. խաչել. եւ Ի կապ թողուլ կամ մնալ հաստատել, իլ. կապել, իլ. ունել զկապակցութիւն. յենուլ. յարիլ. կախել, կախուիլ, փակչիլ, կապուիլ. ... Ստէպ պատմական խնդրով՝ եւպէսպէս առմամբ. զոր օրինակ,
Կախել զոք, կամ կախիլ եւ կախեալ կալ ուրուք զփայտէ, զկաղնվոյ. զմիոյ ձեռանէն։ Զծերս խակեցին զբութաց. զմանկուսն զստեանց կամ զպարանոցէ մարցն։ Անօթ զչորեցունց տտնոց կախեալ յերկնից։ Տեսին կախեալ զգազանն զձեռանք նորա։ Խոյ մի կախեալ կայր զծառոյն սաբեկայ զեղջերացն։ Զմարմինս նոցա կախեցին զպարսպէն։ Կախեաց զնիկանովրայ զգլուխն զբարձրամուր աշտարակէն յանդիման ամենեցուն։ Ցից մի, կախել զնմանէ անօթ ինչ. եւ այլն։
Փափաքանօք գորովոյ զմանկանէն կախեալ էր։ Զառասպելական սռեղծուածոցն կախեալք. (Փիլ.։)
Զծառոյդ օրհնութեան հաւատք յուսոյ իմոյ կախեսցի. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Առ ստորին կողմամբ պճղնաւորին կախէին ոսկի նռունք. (Փիլ.։)
Ի ձեռանէ միոյ կախեալ։ Պատճառք նոցա յերկնից կախին. (Մագ. ոտ.։ Վեցօր. ՟Ղ։)
Կախէին բեռն գրաստուց. (Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Կարօղ է կախել նոցա բեռինս ծանրութեան. (Ագաթ.։)
loud lamentation, grievous complaint, crying, whining, howl, shriek;
— բառնալ, to lament or cry loudly, to utter or set up loud shrieks cries, to mourn, to bewail or weep aloud, to complain, to moan, to wail, to squeak, to whine, to howl, to shriek.
ԿԱԿԱՆ κραυγή, κλαυθμός clamor, vociferatio, ploratus, lamentatio. բայիւ κράζω vociferor. որ եւ ԿԱԿԱՆՈՒՄՆ. Ճիչ, գոչիւն լալեաց. ձայն հեկեկանաց. ողբումն՝ մեծաձայն. աշխար. գոռում գոչում.
Կական (կամ զկական) բարձեալ լտյր դառնապէս. (ՃՃ.։)
Կականս պաղատանաց արկանէր առաջի. (Մեսր. երէց.։)
cf. Կական բառնամ.
ԿԱԿԱՆԵՄ ԿԱԿԱՆԻՄ, եցայ. ձ. κράζω vociferor κλαυτθμόν ἁναλαμβάνω ploratum assumo φρυάττομαι fremo. Կական բառնալ. Ճչել. աշխարել. ողբալ դառնապէս.
Բազում որբք կականին դառնապէս. (Եղիշ. միանձն.։)
Արտօսրահառաչ կականելով. (Պիտ.։)
Մեծ վստահութեամբ առ սուրբ մայրդ կականիմք. (Տաղ.։)
heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.
ԿՐՈՒԿ կամ ԿՐՈՒԿՆ. (որ առ յետինս առաւել գրի ԿՐՈՒՆԿ կամ ԿՐՈՒՆԿՆ, կրնկան եւ այլն) πτέρνα calx, calcaneum. (լծ. եւ crus, σκέλος սրունք. ար. քիւրա ). Յետակողմն ոտից. գարշապարք. եւ Յետին կողմն. կուռն. թիկունք. ոտքին ետեւի կողմը. կէրի (լծ. ընդ կրուկ).
յայտնեցաւ յետուստ քո՝ խայտառակեալ զկրկունս քո. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 22։)
Ի կրունս (կօշկաց) սեւացեալս զսպիտակ առաջսն խառնիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Իսկ եւ իսկ ապա ի կրուկն (այսինքն զկնի) ամբարհաւաճ բարբառոյն՝ յորդունս զեռեալ. (եւ այլն. Ոսկ. գծ.։)
ԴԱՌՆԱԼ ԸՆԴ ԿՐՈՒԿ կամ ԸՆԴ ԿՐՈՒԿ, ԿՐՈՒՆԿՆ. ἁναχωρέω, μεταβάλλομαι, ἑπιτρέπω, ἁποστρέφομαι convertor, reverto, -or, redeo. Յետս կամ յետս կոյս դառնալ.
Արեգակն ընդ կրուկն դառնայ. (Դիոն. թղթ.։)
Սա ընդ կրուկն գայ. (Լմբ. առակ. իմա՛, ի ստորէ ի վեր խաղայ.)
participating, partaking, having part or share in;
party, companion, associate;
partaker, partner, consort;
cf. Կցուրդ;
կենաց —, living together;
consort, husband, wife;
կարեաց —, compassionate;
assisting, helping, relieving;
արեան —, consanguineous, related;
— չարեաց, accomplice, accessory;
— առնել, to impart, to acquaint with, to inform, to oommunicate;
— լինել, cf. Կցորդիմ.
Եդի ի մտի զնա ածել ինձ կենաց կցորդն էր. այսինքն լծակից. (Ուռպ.։)
Հոգին սուրբ ընդ հօր, փառացն հաղորդ, եւ տէրութեան կցորդ. (Խոսր.։)
Զադամ կցորդ արար աստուած արարչութեան իւրոյ՝ անուանս դնել կենդանեաց։ Կցորդ առեալ քրիստոսի զսրբոյսն. (Շ. մտթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Ի ձեռն մարմնաւոր պիտոյիցն կցորդ լինել սուրբ կապելոցն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յօրինեալ բարբառովք՝ ազգի ազգի կցորդիւք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ (յն. տաղիւք, կամ մեղեգեօք։))
cf. Կցորդ առնեմ;
to join, to unite, to fasten;
cf. Կցորդիմ.
Կցել, իլ. կցորդ առնել, եւ լինել.
Կցորդեմ սմին զընթերցուածն, թէ օր տեառն ի վերայ հպարտից. (Նար.։)
Այժմ կցորդիսցեն ի գործն՝ որոց ոչ կալան յանձին։ Մի՛ կցորդել ագահութեան. (Նախ. եզր. եւ Նախ. առակ.։)
to partake, to participate, to share in, to have a share or hand in;
to join in, to associate, to be connected with, in communication or connexion with;
to have an understanding together, to agree, to be agreed;
կցորդէին միմեանց ի վտանգ եւ ի փառս, they shared the perils the glory;
to accompany
Որ չարչարանացն կցորդին տեառն։ Կցորդին ընդ մեզ սուրբքն ի գոհութիւն. (Խոսր.։)
Ժողովուրդն կցորդին առաջնորդին՝ ասելով. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի յաթոռս ծերոց բազմեալ՝ եւ խելայեղից կցորդիմ։ Որում եւ ես կցորդիմ թշուառս բանիւ. (Նար.։)
melting;
smelting;
fusion;
— առնուլ, to melt;
to smelt;
to thaw.
Սկսանի յարեգունի տեղսին հալ առնուլ ձիւնն. (Ոսկիփոր.։)
Ի հալ անկեալ ապառաժ վէմ քարածերպ այրոյն, եւ պաղեալ կախեալ կան իբրեւ զսառն պաղեալ. (Վրդն. ել.։)
Բարակ ջերմն. որ է հալ եւ մաշ։ Դեկ, որ թարգմանի հալ եւ մաշ. եւ այլ ոմանք սեղմ ասեն, եւ հայք բարակ ասեն։ Զայս ջերմս՝ զոր անուանէ հոռոմն ըկտիկոն. զոր տաճիկն՝ դըկ. որ թարգմանի հալ եւ մաշ։ Հալէ զճրագուն, մաշէ, հատցնէ զմիսն. վասն այդր պատճառանացդ անուանեցին զնա հալ եւ մաշ. (Մխ. բժիշկ.։)
persecuted, expelled, fugitive;
— առնուլ, տանել, արկանել, to persecute, to pursue, to expel, to chase, to give chase to, to thrust or push back or aside, to scatter, to dislodge, to drive out or away, cf. Հալածեմ, cf. Վարեմ, cf. Քշեմ;
— լինել, երթալ, to be persecuted, driven away, expelled, to flee, to flee away, to take to flight.
ՀԱԼԱԾԱԿԱՆ ԱՌՆԵԼ, ՏԱՆԵԼ, ԱՐԿԱՆԵԼ. կամ ԼԻՆԵԼ, ԵՐԹԱԼ, եւ այլն. διώκω καταδιώκω, -ομαι persaequor, expello, -or Հալածել, վարել, իլ. քշել, քշուիլ. ... Տե՛ս (Յես. ՟Ժ՟Ա. 8։ ՟Ա. Մակ. ՟Բ. 47։ ՟Ե. 21։ ՟Ժ՟Ա. 73։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 4։ Առակ. ՟Է. 23։)
Վարշամակ խրտանց նոցա ... զդեւսն հալածական առնէր. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Բաւական է միայն երեւելն լուսոյ հալածական առնել զխաւար. (Ոսկ. ես.։)
cf. Հալածական առնեմ.
διώκω persequor ἁπελαύνω expello ἁποστέλλω demitto, եւ այլն. (ի բայէս Ածել, եւ ի մասնկանէս Համ, որ լինի եւ հան, հազ, հալ) Զհետ պնդելով՝ վարել, վանել. փախստեայ տանել. փարատել. հեռացուցանել. մերժել. անհանգիստ առնել. նեղել. չարչարել. ետեւէն ինկնալով՝ վարել քշել փախցընել, վռնտել, չարչըրկել.
Հալածել զթշնամիս, կամ ի քաղաքէ ի քաղաք։ Հալածեաց զնա, եւ ած արկ ի դովրա։ Զի՞ հալածես զիս։ Զի՞ եկիք առ իս, զի դուք ատեցէք զիս, եւ հալածեցէք ի ձէջ։ Երանի՛ որ հալածեալ իցեն վասն արդարութեան։ Որ հալածէքդ զիրաւունս։ Խոստանային զարհաւիրս եւ զխռովութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց։ Իբրեւ զշամանդաղ ցրուեսցին՝ հալածեալք ի ճառագայթից արեգական։ Իբրեւ զեղեամն ի մրրկէ հալածեալ.եւ այլն։
Հալածելն զյոյժ հեռանալն յայտ առնէ. (Ոսկ. ես.։)
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
κάμινος caminus, fornax χωνευτήριον conflatorium, fornax fusoria որ եւ ասի ԲՈՎՔ. եւ եբր. բառիւ ՔՈՒՐԱՅ, ՔՐԱՅ. Հնոց կամ փուռն հալելոյ, եւ անօթն՝ ուր դնի հրահալելին ի մէջ հնոցի. եւ որ ինչ նման է նոցին. ֆուռուն, օճագ. եւ փօթա.
Իբրեւ զբոց հալոցի։ Որպէս խառնակեալ իցէ կապար եւ արծաթ ի հալոցի։ Զարծաթ եւ զպղինձ ի մէջ հալոցի. (Մաղ. ՟Գ. 2։ Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18. 20։)
Հալոցն ճարպին, եւ ճենճերմունք իւր. իբր վառարան, կամ տապակ։