sleepy, drowsy, somnolent;
ի — քուն տալ զանձն, to sleep profoundly.
full of anger, wrathful, out of all patience, furious, foaming with passion;
— լինել, to be enraged, to fume with passion, to become excited, provoked, quite exasperated, to fret fume, to give oneself up to bursts or fits of rage, to storm with passion;
— եմ, I am out of all patience.
to increase in weight, to enhance, to weigh down, to load, to render heavy, onerous or grievous, to overload, to oppress, to aggrieve, to aggravate;
— զունկն, զականջս, to blunt the hearing, to stop the ears;
— զանձն կերակրովք, to stuff, to cram, to gorge oneself.
aggravating;
— հանգամանք, — circumstances.
sleeping soundly.
heaviness, gravity;
weight, load;
heaviness, grievousness;
importance;
heaviness, dullness;
uneasiness, low-spirits, dejection;
gravity, seriousness;
— գլխոյ ստամոքաց, oppression, heaviness in the head;
weight on the stomach;
— լսելեաց, hardness of hearing;
— քնոյ, lethargic sleep.
to cause to know or to become acquainted with;
— զանձն, to make oneself known.
known, evident, manifest.
knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.
cf. Ծառադարման.
pruning;
— առնել, to prone, to lop.
born of a servant, servile.
to enslave, to subject, to subdue;
to enthral.
enslaving, subjecting.
service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.
arboriculture.
place or streets planted with trees, boulevard;
cf. Ծառաստան.
to cause to mount up in tree-like masses.
abounding with trees, wooded.
walk, avenue, broad walk or alley, vista.
mastication.
thirst, dryness, drought, thirstiness;
thirst, panting for;
thirsty, dry;
մեծ, սաստիկ —, great, over-powering thirst;
շիջուցանել, բժշկել, զովացուցանել զ—, toquench, to cool, to slake thirst;
պապակիլ, տոչորիլ ի —ոյ, to be quite choked or parched with thirst;
մեռանիմ ի —ոյ, I am dying with thirst.
• , ո հլ. (ՆՀԲ ունի նաև ու հլ. բայց առանց վկայութեան) «պասուք, ջրի կարօ-տութիւն զգալը» ՍԳր. «ծարաւած» Լմբ. ժող. և սղ. որից ծարաւիլ ՍԳր. Եւս. պտմ. ծա-րաւի ՍԳր. Մծբ. ծարաւագոյն Կոչ. ծարա-ւուտ ՍԳր. ծարաւահատ Մանդ. պասքածա-րաւ Թէոդ. կուս. օգտածարաւ Ագաթ. ծա-րաւկոտ «շատ ջուր խմող» Բար. էջ 135. ծարաւահիւծ Չրր. եթ. ծարաւութիւն Եփր. համաբ. ևն։-ՋԲ նշանակում է նաև ծարաւ «ազգ ինչ ժանտ օձի, որոյ խայթուած ծա-ռաւեռուսանէ լոյժ» (այսպէս և Նորայր, Բար. ֆր. 404 ա)։ Այս նշանակութիւնը հա-նում են անշուշտ Օր. ը. 15 հատուածից. «Եւ ած զքեզ ընդ անապատն մեծ և ընդ ահա-դին, ուր օձն խածանէր և կարիճ և ծառաւ և ոչ գոյր ջուր»։ Բնագիրը համապատաս-խան տեղում ունի [hebrew word] slmmāon, որ նշանակում է «անջրդի անապատ», որ և Բառռմանուած է յն. διώα «ծարաւ»։ Ոմանք քննիչներ բնագրի այս բառը հասևանում են «մի տեսակ կատաղի օձ». բայց մեր հայ-րերը անշուշտ մի՛միայն «ծարաւի» իմաս-տով էին հասկացել, ինչպէս յունարէնն է և ինչպէս ունի նաև հին սլաւոնական թարգ-մանութիւնը (жаждa «ծարաւ»)։ Բուն օձի համար ասուած է ծարաւական քարբ Տօ-ւակ., որ տե՛ս նաև տակը ծարբ։
• Տէրվ. Նախալ. 57 կցում է թառամիլ, ղորսովիլ բառերին, որոնց վրայ տե՛ս Հիւնք. ծաւի բառից։ Müller WZKM l0, 354 սանս. tarš «չորանալ», յն. *ϰ τέρσομαι «չորանալ» ևն բառերին իբր ցեղակից։ (Սրանց հյ. ներկայացուցիչն է թառամ, թարշամ, ուստի չենք կարող սպասել նաև ծարաւ ձևը)։ Petersson, Ar u Arm. Stud. 33 սանս. ǰvárati «ջերմել», ǰvalati «վառիլ, փայլիլ, լուսաւորել», ǰvala «բոց», պալի jaro «ջերմ» ևն բառերի հետ։ Պատահական նմանութիւն ունի արաբ. օ ︎ sārra «ծարաւ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 934)։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մկ. Մրղ. Շմ. Ոզմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. ծարավ, ἰԱրմատական բառարան-29 Ասլ. Հմշ. Սեբ. Սչ. ձարավ, Ալշ. Ախց. Մշ ծառավ, Ակն. Խրբ. Ննխ. Պլ. Ռ. ձառավ, Հւր. ծրավ, Զթ. ձէօրէօվ, Հճ. ձէյէվ.-բա-յական ձևով՝ Վն. ծարավել, Կր. Ոզմ. ծար-վիլ, Առլ. ბրա՛վիլ, Ղրբ. ბրա՛վէլ, Խրբ. Պ։. ձառվիլ, Զթ. ձարվիլ, ձէրվիլ, Տիգ. ձառվէ-նալ, Պլ. Ռ. ձառվնալ։
choked with thirst, very dry or thirsty.
cf. Ծարաւահատ.
cf. Ծարաւահատ.
cf. Ծարաւիմ.
to cause thirst, dryness or drought.
thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.
to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.
thirst.
dry, droughty, arid, scorched.
dilatation, expansion, development, diffusion;
diesis, sharp;
dilated, spread, diffused;
— առնուլ, to be dilated, diffused, expanded, spread, extended, propagated.
• , ի-ա հլ. «փռուիլ տարածուիլը. ւփռում (ջրի, լոյսի, ձայնի ևն)» Փարպ. Տօնակ. Վրդն. ել. որից ծաւալիլ Բ. մակ. ժ. 28. Ես. ծը. 8 (գրուած նաև ծովալիլ Ոսկ. փիլ. 493). ծաւալեցուցանել Փարպ. ծաւա-լումն Խոր. Պիտ. ծաւալանալ Նար. տաղ. բոցածաւալ Յհ. գառն. լայնածաւալ Փարպ. խաղաղածաւալ Ոսկ. հմբ. լուսածաւալ Տօ-նակ. ծաղկածաւալ Տաղ. գեղեցկածաւալ Պրոկղ. յայտ. գերածաւալ Նար. առաք. ծո-վածաւալ Մանդ. Շեր. ընդարձակածաւաւ-ծաւալուն (նոր բառեր)։
• ՆՀԲ ծաւալ բառին լծ. է դնում ճա-պաղ և զեղումն, իսկ ծաւալել մեկնում է «որպէս թէ զծալսն բանալով»։ Հիւնք. ծալք բառից է հանում։ Karst, Յուշար-ձան 425 ծալել բառի հետ թթր. tol, dol, չաղաթ. tol-amaq, օսմ. dol-an-maq «շարժիլ, շուռ գալ»։
• ԳՒՌ.-Եւդ. ձավլիլ «հռչակուիլ, տարա-ձայնուիլ»։
dilatable, expansive, ductile.
dilatability, expansibility, distensibility;
ductility.
cf. Ծաւալական.
cf. Ծաւալ առնում.
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
cf. Ծաւալեմ.
cf. Ծաւալ առնում.
Propaganda.
dilatation, expansion, diffusion;
propagation;
— ծովու, գետոց, overflowing, inundation;
— Աւետարանին, propagation of the Gospel;
— հրոյ, erysipelas;
— մարմնոց, dilatation;
— ջերմութեան, լուսոյ, propagation.
blue-eyed, mild-eyed.
• «անուշ կապոյտ աչքերով» Ոսկ. Կող. ժբ. Վեցօր. 119. Շիր։ (Առաջին վկա-յութեան մէջ այլ ձեռ. ծաւիր. ունինք նաև ծաւիկ ձևը՝ Ոսկ. պօղ. ա. 39 «Ո՞ր առա-եինութիւն իցէ աչաց. յորժամ բոլորակք և լիք և ծաւիկք և ընդո՞ստք իցեն, եթէ յոր-ժամ սուրք և քաջատեսք»)։
• ՆՀԲ ծով բառի՞ց։ Տէրվ. Նախալ. 77 հանում է ծով բառից, որի նախաձևը դնում է *ծաւ. հմմտ. արաբ. [arabic word] ma «ջուր» և [arabic word] māī «կապուտակ»։ Հիւնք. ըստ Տէրվ։ Մառ ИАН 1920, 133 և Яз. и лит. I. 227 վրաց. ցա և բասկ. sap «երկինք» բառերին ցեղակից։ Կապ ու-նի՞ն արդեօք հիւս. կովկասեան լեզու-ներից ավար. zob, դարգվա dzubri, կիւրին. čcaw, թաբաս. dzav, ագուլ. zaw, լակ. ssau, որոնք բոլոր նշանա-կում են «երկինք» և ըստ Troubetzkoy BSL 29, 165 ցեղակից են իրար հետ։ Կարելի էր ընդունել ծաւի իբր «երկ-նագոյն»։
cf. Ծափ.
to lisp, to mutilate or mangle speech, to speak broken English, bad French, etc.
fly-spots;
fly-blow.
tending the aged.
full of years, old.
old age;
ալիք ծերութեան, ալեւորեալ —, great age, extreme old age;
decrepitude;
ի— խոնարհել, to be getting old;
ի խոր — հասանել, to attain an advanced age;
մեռանել ի բարւոք ծերութեանմ to die in a happy old age.
old man, grey beard.