Լւեալ գլալիւն. (մանկանցն՝ հանդերձ մարցն կականմամբ. Խոր. ՟Բ. 80։)
Զգորովալիր ողբովք զկականումն. (Պիտ.։)
Յարտօսր կականման։ Զկականումն ողբոցն։ Կականման ձայմի այրւոյն։ Կազդուրեա՛ ի կականմանցս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Նար.։)
Նախ կարօտական անձանցն մատակարարէին. (Կորիւն.։)
Կատարեալ է զօրութիւն, եւ ոչ փոխառուք կարօտականք ընդունին ի նմանէն ինչ. (Եփր. համաբ.։)
իբր յն. γογγυστικός եւ γογγυσμός . Գանգանական. տրտնջական. կամ Ցաւագին. աւաղական. եւ Տրտունջ. քրթմնջիւն.
Կեղերջական տրտունջ տոչորեալ սրտի։ Զհօրէն իւր գրէր բանս կեղերջականս։ Բազում տարակուսանս եւ կեղերջականս։ Ոչ անտեղի գտանէ զկեղեջականս՝ որք ի նմանէ ասացեալք յաղագս հալածչաց իւրոց. (Մագ. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
Հրամա՛ն տուր վասն տան քո, զի մեռանելոց ես, եւ չես կենցական. (Ոսկ. ես.։)
Կիզիչ. կիզողական. էրօղ.
Կիզանողական հուր, կամ բոց. (Նար. ՟Լ՟Դ. Նար. կ. եւ Նար. ՟Ի. ՟Ժ՟Գ։)
Եղեգնախռիւ կիզողական նիւթ. (Նար. ՟Է։ եւ Մաշկ.։)
ԿՌԱՊԱՇՏ եւ ԿՌԱՊԱՇՏԱԿԱՆ. Սեպհական կռապաշտութեան.
Զթանձրամած խաւարն կռապաշտականն աղջամղջին նսեմութեան փարատեցեր. (անդ։)
Ոչ կատարեալ ինչ, այլ անկատար եւ կռուական. (Ոսկ. ես.։)
ἁσκητικός asceticus. Սեպհական կրօնաւորաց եւ կրօնաւորութեան, եւ կամ սուրբ կրօնից. եւ Ճգնողական.
կրօնաւորական կարգօք, կամ պարկեշտութեամբ. (Նեղոս. Ժմ.։)
Ի կրօնաւորական կարգի։ Կրօնաւորական դասուին, կամ դասուց. (Յհ. կթ.։)
Կրօնաւորական վարուք. (Լմբ. սղ.։)
Կրօնաւորական զոմն կենցաղ, եւ ոչ լոռին. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Զհամարձակական հարցուածսն չունողաց զխիղճ). (Սեբեր. ՟Ժ՟Ե։)
Յորժամ պոռնիկ կոչէ, զհամարձակական զանամօթութիւնն յայտնէ. (Նչ. եզեկ.։)
Հայեցողական. տեսական. դիտողական. մտաւոր. հոգեւոր.
Ընդունող առնէ զնա հայեցական կարգաւորութեան. (Վրք. հց. ձ։)
τυραννικός tyrannicus. որպէս յն. Բռնաւորական.
Սքանչելի իրն վերադիտողացն՝ իբրու հարստահարական եղեւ առ սովաւ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Թշնամիք, եւ հարստահարականք. (անդ. ՟Ը։)
Կամաւորապէս եւ հաւանողական հաճութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
Զոմանս հաւանողականաւ, իսկ զոմանս բռնաւորականաւ. (Յհ. կթ.։)
instability, frailty, vanity.
Անցական եւ եղծանելի գոլն. անհաստատութիւն. փոփոխականութիւն.
health, freedom from pain;
insensibility;
apathy, inaction;
impassibility.
Եղիցի նոցա (անասնոց) յանցաւութիւն եւ ի ծննդականութիւն. (Մաշտ.։)
each, every.
ԱՆՑՆԻՒՐ. ἔκαστος, -η, -ον· ἔκαστος ἐαυτοῦ. quisque, etc. singuli (գտանի գրեալ եւ ԱՆՁՆԻՒՐ). Իւրաքանչիւր. ամենայն ոք կամ ինչ՝ մի առ մի. եւ Ուրոյն ուորյն իւրական. միոյ միոյ, անձնական, առանձնական. ամմէն մէկը, ամմէն մէկինը, իրենցը. հեր քէս, հէր պիր, քենտինին.
unclosed, open.
Էական մատանեաւ կնքեալ։
cf. Անփառ.
Ամենայն ուրեք զաննշանն եւ զանփառունակն ընտրէր (կենցաղ)։ Ի տղայական սկսեալ հասակէն. եցոյց զանփառունակն լինել քան զամենայն որդիս մարդկան. (Սկեւռ. յեսայ.։ եւ Գէ. ես.։)
negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.
Ելից արկ ի յականջս նորա զանփոյթ մեծ իրս. (Եփր. համաբ.։)
that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.
Տղայական հասակն անփորձ է բարւոյ եւ չարի. (Վրդն. աւետար.։)
Անփորձ գտեալ իշխանական կարգին։ Ոչ եմք անփորձ յայսպիսի աստուածագործակ տնօրէնութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)
Որ անփորձ եւ անսուրբ անձամբ ուտէ եւ ըմպէ, պարտական լինի արեանն քրիստոսի. (Եփր. պհ.։)
cf. Անփոյթութիւն.
Հետեալ լինի զեղխութեան պղերգուիւն, անփութութիւն. (Արիստ. առաք.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
not rotten, incorruptible, not liable to decay.
Ընդէ՞ր ի փայտից անփտից տապանակն։ Բնութիւն անմարմնոցն եւ իմանալեացն անփուտ եւ անապական եւ տեւող է. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Անփոփոխ.
Դադարումն եւ կայք յաւիտենականք եւ անփոփոխայեղս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Անփոփոխ.
Դադարումն եւ կայք յաւիտենականք եւ անփոփոխայեղս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս բնութիւն տուողին անփոփոխական է, նմանապէս եւ տուրքն որ ի նմանէ՝ անփոփոխական է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.
Յանքակ միաւորութիւն յարմարեալ զիշխանականն ընդ խնամականին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. կուս.։)
indissolubility.
Անքակութեամբ ընդ նմա բերելով յուխտ միաբանական սիրոյ. (Յհ. կթ.։)
without measure or quantity.
Անքան եւ անսահման, տէր ամենայն եզրականին. (Մագ. ոտ.։)
Անըմբոն վարկանելանքանակ բնութեանն քանականալ. (Սարկ. մարդեղ.։)
Անքանակ եմ, եւ չափից անչափական. (Շ. իմ. եղակ.։)
intrepid, fearless, bold.
Անքասքնելի բարուք առընկեցեալ զամենայն, արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
to be indigent, to be poor.
ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.
Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Անքատանամ.
ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.
Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)
that does not wink the eye;
without winking, with fixed eyes.
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
cf. Անքթթելի.
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
cf. Անքնին.
Որ հասանէ անքննականաց. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 24։)
Անքննականն ի քննողաց. (Ագաթ.։)
Ահագին է եւ անքննական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
to rarefy;
to become thin;
to be diminished;
to waste;
to become fine or subtile.
Որք անօսրանան մտօք, իմացականապէս տեսանեն. (Լմբ. պտրգ.։)
subtilty, thinness.
Յանօսրութենէ բեղեզոյ՝ հոգիական վարուց պարզութենէ։ Տեսողականութիւնն սրբի անօսրութեամբ։ Նայելով ի կամս հոգւոյս՝ ճգնութեանն անօսրութեամբ։ Անօսրութիւն առաքինութեան. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
unexampled, unparalleled, unequalled.
Ոյր չիք օրինակ կամ նմանն. աննման. անհամեմատ. անզուգական.
cf. Աշակերտաբար.
Աշակերտաբար. եւ Աշակերտական.
active, diligent.
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
cf. Աշխատաժիր.
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
cf. Աշխատաջան.
Եւ իբր Աշխատասիրական. անխոնջ. անձանձրոյթ.
diligently, carefully.
Աշխատասիրաբար կրթական ջանիւ զինքն զինէր. (Յհ. կթ.։)
diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.
φιλοπονία, τὸ ἑπίπονον. laborum amor, studium, tolerantia, ἑκπόνησις, elaboratio, elucubratio. Յօժարական աշխատութիւն. գործասիրութիւն. փոյթ ջանից. երկասիրութիւն. անխոնջ վաստակ. ջան. եւ գործ աշխատասիրեալ.
fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort;
work, business;
exeroise;
fabrication;
— մտաց, stretch of the mind, intense application;
աշխատութեամբ, with difficulty, with great trouble.
Մի՛ ունայնասցի վաստակն աշխատութեան փրկական կրից. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
mourning, lamentation, complaint;
— դնեմ, cf. Աշխարեմ.
ԱՇԽԱՐ որ եւ ԱՇԽԱՐԱՆՔ. (լծ. թ. հայգըրըշ) ὁδυρμός, ὁδύνη, θρῆνος. lametatio. Կոծ. ողբ. լալիւն. ճիչ. կական. սուգ. ցաւ. ողբ լեց, վայնասուն. ֆէրեատ, ֆիզան, սիւկվարի.
plaintive, mournful, lamentable.
Ունօղ զնուագ կամ զեղանակ աշխարանաց. ողբերգական. ողորմուկ.
that inhabits the world or a country;
cosmopolitan.
ԱՇԽԱՐՀԱԲՆԱԿ ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ. Որպէս Գաւառական. ռամիկ. խառնիճաղանջ. շինական.
Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)
geographer;
cosmographer;
geography;
cosmography, poll-tax;
— առնել, to take a census, cf. Աշխարհագրեմ.
ἁπογραφή. descriptio, λαογραφία, vulgi descriptio կամ բայիւ ἁπογράφω, -ομαι, describo, -or. Գրութիւն եւ Գրուած համաշխարհական ի դիւան արքունի. քննութիւն. թիւ համարոյ մարդկան անցեալ ի գիր. գայտ. թեֆթիշ, թեհրիլ, քիւթիւք, տէֆթէր.
Creator of the world.
Եւ Որ ինչ եղեալ է յաշխարհի. եղականք համօրէն.
cf. Աշխարհախումբ.
Գումարեալ ի լրութենէ աշխարհի կամ գաւառի. համաշխարհական.
Ի մէջ տիեզերական աշխարհագումար քում հրապարակին. (Մարաթ.։)
cf. Աշխարհախումբ.
Ժողովեալ յամենայն աշխարհէ, կամ ի տեղեաց տեղեաց. համաշխարհական. տիեզերաժողով. աշխարհագումար. յոգնախումբ. հանդիսական.
thought or done by universal consent.
Եղեալն համաշխարհական խորհրդով.
conqueror;
monarch, emperor, prince.
Փառաւորեալք ի յերկրի ճոխութեամբ աշխարհակալք։ Չորից բարբարոսական աշխարհակալացն. (Պիտ.։)
secular, laical, temporal.
Որով իւիք լինի կեալ ըստ աշխարհի. աշխարհիկ. յաշխարհական վիճակի.
that consumes the universe.
Կերօղ աշխարհի. ապականիչ. գիշատիչ. արեանարբու. աշխարք չափօղ.
worldly, secular.
Որ ունի զկերպ կամ զձեւ աշխարհի, եւ աշխարհականի.
that sustains the world.
Որ ի ինչ կրի յաշխարհի աստ, կամ ըստ աշխարհի լինի. աշխարհական. աշխարհային. երկրաւոր. կենցաղական.
that destroys the world.
Աշխարհակործան յեղումն ապականութեան ի վերայ ածել. (Պիսիդ.։)
public square or place in a town or country.
Միջին վայր աշխարհի, երկրի, քաղաքի. հրապարակ. հրապարակական.
worldly, profane;
secular, lay, temporal.
Աշխարհական. իբր կենցաղական, երկրաւոր, մարմնաւոր. տարրական. աշխարհի. աշխրքի. տիւնեեվի.
Աշխարհիկ ոք. ժողովրդական, ռամիկ. աշխրքի մարդ, աշխարական.
Զհեռաւոր աշխարհայինն (այսինքն զօտարականն) ի փառս բարձրութեան կարգէին. (Նար. խչ.։)
that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.
Եւ իբր Աշխարհաշինական. կենցաղօգուտ.
worldly, attached to the wordly vanities.
Եւ իբր Աշխարհասիրական.
Սիրելի աշխարհի. հաճոյական մարդկան.
political;
secular.
Այն ինչ իրք՝ որովք լինի քաղաքավարիլ յաշխարհի. աշխարհային. քաղաքական. աշխարհական. մարդկային.
policy;
secularlife.
Քաղաքավարիլն յաշխարհի. կեանք աշխարհի կամ աշխարհականի. կենցաղ բարեկեցիկ.
Յիւր ճանապարհն ամբիծ լինիցի, աշխարհականն յաշխարհավարութիւնն, ամուսնացեալն յամուսնութիւնն։ Թէ՛ իշխան է, թէ ընդ իշխանութեամբ, թէ ի կարգ աշակերտութեանն, թէ յաշխարհավարութեան։ Արհամարհելով զօրէնսն՝ եւ աշխարհավարութիւնն ոչ յաջողի նոցա. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
Յաղագս բժշկական արհեստիցն, որ վասն մարդկութեան առողջութեան, եւ ապա յաղագս աշխարհավարութեան պիտոյացմանն. (Վստկ. ՟Ժ՟Է։)