having only one horse.
Եւ թէ ասիցեմք եզաձի, նշանակեմք զոմն մեկնակաձի. (Անյաղթ պերիարմ.։)
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Առեալ մովսէսի զխորան իւր՝ եհար արտաքոյ բանակին՝ մեկուսի յամբոխէ անտի. (Մրկ. ՟Է. 33։)
Առեալ մեկուսի ի բանակէ անտի. (Ել. ՟Լ՟Գ. 7։)
separation;
retirement.
Հաւասար շուրջանակի զմեկուսութիւնն ունի. (Պիսիդ.։)
plundering temples, sacrilegious.
sacrilege, sacrilegious robbery.
cf. Մեհենազերծ.
ἰερόσυλος sacrilegus. Կապտիչ կողոպտիչ սպասուց մեհենին. գողացօղ նուիրական իրաց. մեհենազերծ. տաճարակապուտ. սեղանակապուտ.
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Առեալ զմերս մեղանչական եւ ապականակիր բնութիւն. (Շ. թղթ.։)
guilty.
Ի պարթեւական մեղապարտ ազգէն (անակայ). (Շար.։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
Մեղկեն, ի ծուլութիւնս դարձուցանեն։ Ամենայն ուստեք զանձինս մեղկեմք, եւ դիւրինս առ ըմբռնել առնեմք սատանայի։ Զախորժականսն ասաց, եւ մեղկեաց զլսողսն։ Մի՛ մեղկիցես զփոյթն։ Մի՛ մեղկէք զոլոր փութոյն ժամանակօք, այլ մանաւանդ աճեցուցէք։ Զամենայն ոք գինւով մեղկէր. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ղկ.։)
cf. Մեղմական.
Մեղմախառն ցրտութիւն ժամանակաց աշնայնոյ. (յորում արեգակն) սկսանի ցուցանել զմեղմախառն գնացս իւր. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.
gladiatorial;
relating to duels;
gladiator;
duelist;
cf. Մենամարտութիւն.
Ի պատճառս արիութեան հրահանգիցէ զիս մենամարտիւն. (Վանակ. յոբ.։)
necromancer.
Թուի թէ եւ այս զմեռելահարցուկսն նշանակէ. (Գէ. ես.։)
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
Ի վերայ խաչին՝ ձայնին եղելոյ, ոչ որոշումն աստուածութեանն յայտնեալ, այլ մեռելութիւն մարմնոյ նշանակեալ. (Աթ. ՟Դ։)
Զմուռս՝ մեռելութեան քրիստոսի նշանակ է, եւ թաղմանն. (Նար. երգ.։)
Մեռելութիւն ախտից, կամ երկրաւոր անդամոց։ Աշխարհի մեռելութիւնդ, Զկիրս մեռելութեան կոչեաց խաչ։ Երկուս կենդանութիւնս, եւ երկուս մեռելութիւնս նշանակէ. (Սահմ. ՟Ե։ Իգն.։ Լմբ.։ Բրս. հց.։ Անան. ի պետր.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
Փոխանակ անուշահոտ խնկոցն եւ միւռոնացն՝ զոր հոտոտէի յերկրի, պարտ է ինձ հոտոտել զչար հոտս զայս։ Անուշահոտ մեռոն հոսէր որպէս քրտունք յանձնէն։ Ի գերեզմանէ նորա բղխէր միւռոն. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
silk;
անգործ —, raw silk;
գործարան —ի, silk-manufactory.
Նշանակապ պալարակապ մետաքսիւքն։ Հանդերձիւք երեւելի մետաքսաց. (Ագաթ.։ Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Մետաքսեղէն.
Մետաքսեայ զգեստ։ Փոխանակ մետաքսէիցն կերպասուց. (Լմբ. առ լեւոն.։ Գէ. ես.։)
quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.
Երեքարիւր մերկանդամ արամբքն քաջալերեաց ելանել ի վերայ կուռ վառեալ բանակին. (Եփր. դտ.։)
barenecked;
naked, clear, evident, open, frank;
nakedly, clearly, overtly, plainly;
— առնել, to make evident, to reveal, to discover, to unveil;
ամենայն ինչ — կայ առաջի նորա, all things are naked and opened unto the eyes of him.
ՄԵՐԿԱՊԱՐԱՆ ԼԻՆԵԼ. Նշաւակիլ մերկութեամբ պարանոցի, կամ ի վարապանակէ, ի հանդերձից.
Փոխանակ պատառելոյ պատմուճանին, եւ մերկապարանին լինելոյ՝ զմերկացեալս ի կենաց լուսոյն ծածկեա՛ աստուածային ողորմութեամբդ. (Բենիկ.։)
stream of water, watercourse;
overflowing, flowing out;
water-fall;
current, stream;
— հոգւոյն, the gifts of the Spirit;
— հրոյ, volcanic eruption;
torrent of flame;
— չարեաց, a torrent of ills;
—նս ջուրց իջուցին աչք իմ, my eyes have become water-brooks, my eyes run down with rivers of water.
Հոսանք ականակիտն աղբերաց։ Բնութիւնս (գետոյ) հզօրապէս զ՝ի վայր հոսանից ունի կարգ. (Պիտ.։)
to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.
Ի տապանակի կային իբր հովանացեալ ի մէջ շուշանի. (Երզն. մտթ.։)
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
Հովանի լիցին նմա ամենայն անտառք։ Լինել նմա հովանի ի վերայ գլխոյ նորա։ Ամպ լուսաւոր հովանի եղեւ ի վերայ նոցա։ Հովանի ունիցի ամպն ի վերայ խորանին։ Քերովբէքն հովանի ունէին ի վերայ տապանակին.եւ այլն։
belvedere, terrace, kiosk, turret;
baldaquin, cover;
blind;
parasol or umbrella;
—, տուն —, summer-residence.
Ամառնային ժամանակին հովանոցս պատրաստելով։ Շինեալ եւ տուն հովանոց. (Խոր. ՟Բ. 5. եւ 87։)
to tend, to pasture, to feed one's flocks;
to have the cure of souls;
to lead, to conduct, to guide;
մահ —եսցէ զնոսա, death will pasture on them.
Մահ հովուեսցէ զնոսա. յայլ լեզուս նշանակէ անխտիր, արածել, եւ ճարակիլ.
Հովուելն տածելոյ եւ նախախնամելոյ է նշանակ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հպատակութիւն.
Եւ ոչ մի ինչ ի խնամոց եւ ի հպատականաց վայելելով։ Արմատն պէտս ունի հպատականաց առ ուռովն բրիլ շուրջանակի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Ոչ ըստ միոյ յեղանակի առնէ զմարդկան հպատականս։ Պիտանի հպատականացն հանդիպին յետ լինելոյն. (Նիւս. բն.։)
proud, arrogant, haughty, lofty, lordly, overbearing, imperious, supercilious, vain.
Կամ իբր Ամբարտաւանական.
vain-glorious, boastful.
Հպարտական եւ իշխանական կենցաղ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
to approach;
to touch, to handle.
Ի հպել տապանակին ի քաղաքն։ Եթէ հպեցայ ձեռօք իմովք ի կաշառս. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 16։ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 7։)
rhetorical, oratorial.
ῤητορικός oratorius, rhetoricus. Սեպհական հռետորաց, հռետորութեան. ճարտասանական.
cf. Համբաւ;
exultation, rejoicing;
solemnity, pomp;
—աւ, solemnly, pompously;
— հարկանել, cf. —եմ;
— լինել, to be heard, published, divulged;
— հարկանիլ, to be spread the fame of;
եւ երթայր — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս, and the fame of him went out into every place of the country round about;
— ընթանայ, it is reported, there is a report, they say;
the report is spread;
it is rumoured.
Երթայր հռչակ զնմանէ։ Հանին զտապանակն տեառն հռչակաւ. (Ղկ. ՟Դ. 37։ ՟Բ. Թագ. ՟Զ. 15։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 28։)
igniferous, producing fire;
pyropherous.
Շարժումն հրաբերի կեանք է աստուածասէր. (Վանակ. յոբ.։)
fire-mouthed.
Հրաճաշակ եւ հրաբերանն հեղիաս. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.
Ի ժամանակին ղովտայ հրձիգքն այնք, եւ հրաբուղխք ի վերայ հասին. (Ոսկ. յհ. 44։)
renouncing, abdicating, resigning, taking leave of;
resignation;
leave of absence;
տալ — ողջոյն, to take one's leave, to say good-bye, to bid farewell to;
— կեանք, retired or solitary life.
Նշանակ հրաժարելոյ, ի բաց կալոյ կամ խորշելոյ, կամ մեկնելոյ. բացասական. հրաժարելի. եւ հրաժարեցուցիչ. արգելող. որպէս ո՛չ, եւ մի՛.
Յօրինացն ոմանք հրամայական (կամ հրամանական) էին, եւ ոմանք հրաժարական. (Երզն. մտթ.։)
instruction, tuition, education, discipline, teaching;
knowledge, information;
regulations;
system, rules;
diet, regimen, low diet;
—ք զինուորութեան, military discipline;
—ք զինուորաց, military exercises;
evolutions;
ի —ս կրթութեան վարժել զզօրս, to exercise, to drill soldiers;
—ք մարմնոյ, bodily exercises.
Ճարտասանական հրահանգից. (Արծր. ՟Գ. 9։)
imperative, imperious, lordly, dictatorial;
imperative mood.
προστακτικός imperativus δογματικός decretalis, dogmaticus եւ այլն. Նշանակ հրամայելոյ, կամ հրամանաց. պատուիրողական. վճռական. վարդապետական. եւ քերականաց՝ մի յեղանակաց կամ ի խոնարհութեանց բայից. տե՛ս եւ ՀՐԱՄԱՆԱԿԱՆ.
Խոնարհութիւնք են հինգ, սահմանական, հրամայական, ւ այլն. (Թր. քեր.։)
commanding, permitting.
Դուք փոխանակ լսելոյ՝հրամանատո՞ւ կամիք լինել. (Մամբր.։)
cf. Հրամանատրութիւն.
Նախ քան զժամանակ հրամանատուութեանն աստուծոյ (այսինքն թոյլ տալոյն). (Շ. թղթ.։)
cf. Հրանիւթեայ.
Որոյ նիւթն է իբր հուր նմանական. հրեղէն. բոցեղէն. լուսեղէն. եւ Աննիւթական գոյացութիւն, հրեշտակք.
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
Չարք հրաշալի մահուամբ կորիցեն. (Վանակ. յոբ.։)
wonderfully renewed.
Հրաշանորոգ եւ աստուածակերտ խաչիս եղանակ։ Հրաշանորոգ արդարացուսցէ. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
cf. Սքանչելացուցանեմ.
Զբանականաց հրաշացուցանեն զլսողութիւն. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
Նոր ի քրիստոս հրաշափառութիւն։ Զո՞ր կալցի տեղի որդւոյ հրաշափառութիւն, միայն նուաստութեանն երեւեցելոյ յեղանակի. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Անունն յառաջագոյն նշանակէր, որ ինչ յապայ լինելոց էին հրաշափառութիւնքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
Փոխանակ աստուծոյ՝ հրաշից երկիր պագանես. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ը։)
cf. Կրակապաշտ.
Ի ժամանակս սաբիւռոսի (շապհոյ) հրապաշտ արքային պարսից։ Մատնեցան հրապաշտիցն. (անդ. փետր. ՟Ի՟Է։)
democratic.
Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.
ՀՐԱՊԱՐԱԿԵԼ. փոխանակ գրելոյ Հրապուրել.
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
Մոլորականացն՝ հրատն, հերակլեայ իսկ եւ արեսի ասացեալն։ Արեգակն ի տարին, իսկ հրատն ի կրկնապատիկ ժամանակին. (Արիստ. աշխ.։)
Հրատն երկու ամ եւ կէս կայ ի կենդանակերպսն. (Մխ. այրիվ.։)
inviting, alluring;
person invited, guest.
Նշանակ հրաւիրման. հրաւիրողական, եւ որ ինչ լինի հրաւիրմամբ.
in the company of angels.
Սաղմոսանուագ եւ հրեշտակախառն փառաբանական ձայնիւ. (Թէոդոր. խչ.։)