fright, terrour, great and sudden fear, dread, consternation, shock.
· Calfa
Եւ է արհաւիրք ի ձեռն յոռին ունակութեան ումեմն հոգւոյ։ Ի մանկութենէ (պա՛րտ է) յաղթել զայնոսիկ, որ հասանին ի վերայ մեր, արհաւիրս եւ երկիւղս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Արհաւիրք մեծ անկանէին ի վերայ ամենեցուն. (Եղիշ. ՟Ը։)
column;
statue, figure, image, idol;
instrument, writing;
Հերակլեան —ք, the pillars of Hercules;
կալ — անմոռաց, to become an eternal monument.
· Calfa
στήλη cippus, columna Կոթող. որձաքար կանգուն. կամ բարձր անկեալ տախտակ կամ սիւն քարեղէն հանդերձ յիշատակագրութեամբ. մանաւանդ տապանաքար ուղղորդ՝ ի յիշատակ մեռելոյն, եւ քարկոթող ի վերայ ճանապարհի ի նշանակ սահմանաց, կամ մղոնաց, յաղթութեան, դաշանց, եւ այլն.
Արձան է քար կամ պղինձ երկարաձիգ՝ քառանկիւնի ձեւով, յորում գրեալ լինի արձանանալոյն անարգանք։ Բազում անգամ եւ երախտաւորաց բարերարութիւն յարձանս գրին. (Նոննոս.։)
Կտակ մակագիծ՝ անկեղծ պայմանաւ արձան հաստատեալ. (Նար. կուս.։)
root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.
· Calfa
ῤίζα radix որ եւ ԱՐՄ. Ստորոտ բուսոց եւ անկոց՝ յերեսաց երկրէ մինչեւ ցխորս հողոյ հանդերձ մանր թելիւք. կոճղ կամ ստորին բունն, եւ մազմզուկքն կամ մղեղն.
to take root, to take hold, to grow.
· Calfa
Արմատացաւ անկարգութիւն. (Խոր. ՟Գ 68։)
to gallop, to cause to gallop;
to make run;
to force one to make an excursion, invasion.
· Calfa
Ընդ չորս անկիւնս տիեզերաց արշաւեցուցանել. (Եզնիկ.։)
male.
· Calfa
ԱՐՈՒ. նմանութեամբ ասի (առաւել ռմկ) Ճանկաւոր ճարմանդ՝ որ մտանէ յօղ անդր.
Զժանկն ի նոցանէ արու կարասօք կոկէ կորզէ եւ մաքրէ. (Թղթ. բարուք. (յն. լոկ զժանկն ի բաց սրբէր։))
sodomy.
· Calfa
παιδεραστία, παιδαφθορία obscoenus puerorum amor Մեղաք սոդոմական. խառնակութիւն արուի ընդ արուի. արուամոլութիւն. մանկատռփութիւն.
adj. s. technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.
· Calfa
Առաքեաց զմովսէս այր հմուտ արհեստական շնորհի՝ քանդել այրել զմեհեանսն. (Կաղանկտ.։)
to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.
· Calfa
Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)
Աւազակաբար ի խնդիրս անկանէր, թէ որպէս արուեստակեսցէ հանցէ զգանձն պատուական. (Վրք. ոսկ.։)
virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.
· Calfa
Զբարիսն անկեալս ի մեզ հոգւոյ արութիւս. (Նար. ՟Ի՟Թ։ որպէս եւ ի հին ձեռ. կամ թարգ. հարանց վարուց ստէպ դնի Արութիւն, իբրու Առաքինութիւն, ըստ հոմաձայնութեան յունին։)
Խաղտեալ զամանցանկութեանն՝ տայ հեղուլ ի բաց զարութիւնսն. (Եզնիկ.։)
black, dark;
dull, sad, melancholy.
· Calfa
Ագուցին նմա արջնաթոյր ստորս չորիւք դրօշակօք. (գրեալ էր՝ արջմաթոր). (Կաղանկտ.։)
field, piece of arable land, soil.
· Calfa
Վարեցֆին արտս, եւ անկեցին այգիս։ Պահել զոճ արտոյ. (Սղ. ՃԶ. 37։ Ես. ԻԷ. 4։)
cf. Արտալածեմ.
· Calfa
Զանկարգ ճամարտակելն արտահալած արարեալ. (Յհ. կթ.։)
s. pl. tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.
· Calfa
Տեսի զարտասուս քո։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի։ Եղեն արտասուք իմ ինձ կերակուր։ Հաց արտասուաց։ Զաչս իմ յարտասուաց։ Արտասուք զրպարտելոցն։ Աղբիւրս արտասուաց։ Իջուսցեն աչք ձեր արտասուս։ Իջուցէ՛ք ընդ աչս ձեր արտասուս։ Արտասուք իւր ի վերայ ծնօտից իւրոց. եւ այլն։
privy, necessary.
· Calfa
Ի դուռն արտաքնոցին անկեալ կայ թմրեալն. (Վրք. հց. ՟Թ։)
prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.
· Calfa
Զցանկ պարտիզին արտաքոյ դնել. (Վրք. հց. Է։)
top, summit, the highest part of a mountain, of an edifice.
· Calfa
Արտեւանունք նորա քննեն (ասէ դաւիթ). զի՞նչ է առ մեզ իմաստութիւն արտեւանաց, զի քննել կարիցէ զմարդիկ. ո՞չ ապաքէն մազ է սա անկենդան՝ պահապան բբաց։ Ըստ նուազագունից մազոյ արտեւանացն առնելոց է քննութի աստուած մանունց կրից. (Շ. թղթ.։)
tear;
cf. Արտասուք.
· Calfa
Զելսն աչացն բռնութեամբ մերժողն եւ հալողն հուր յանկածակի եւ ջուր, զոր արտօսր կոչեմք, անդուստ հեղլով. (Պղատ. տիմ.։)
sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.
· Calfa
Պսակ յոքնանկար՝ յարփից եօթաց փայլատակման. այսինքն լուսաւոր աստեղաց. (Նար. կուս.։)
that walks in the light;
that goes like the sun;
bright, luminous.
· Calfa
Որ անսուտ իմաստասէրն լինի ոգի, ամբարձելոցն եւ վերամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ. լին.։)
king;
prince, monarch, potentate, sovereign;
արքայից —, king of kings, emperor;
կեցցէ՛ —, God save the King! long live the King!
· Calfa
Ի բերանոց մանկանց տղայոց զարքայն երկնից յօգնութիւն կոչէին։ Ուրա՛խ լեր, ահա գայ առ քեզ՝ խոնարհ եւ հեզ արքայ. (Շար.։)
royally.
· Calfa
Արքայաբար որդեգրեալ՝ ընդ քեզ ի ժառանգութիւն հօրդ մատուսցես. (Նար. ՟Ղ՟Գ։) Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան ... Արեւելեայց ամենեցուն արքայաբար առնել տեսչութիւն. (Կաղանկտ.։)
royal regiment or guard.
· Calfa
Հասանէր անկանէր ի վերայ արքայագնդին. (Բուզ. ՟Դ. 31։)
son of the king, prince
· Calfa
Երկիրպագանիցեն արքայորդւոյն՝ որ ծնաւ. յն. ծնելոյ մանկան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.
· Calfa
Ի Ժամանկս արքայութեան սոցա երկոցունց. (Նար. խչ.։)
greater, eldest, oldest, senior;
chief, first, noble, nobleman;
prior, superior;
— շաբաթ, holy-week;
— ուրբաթ, good-friday;
— սեղան, խորան, high altar.
· Calfa
Որ ինչ աւագացն անկ է պատուոյ, զայն տարա՛յք յաւագացն տունս. (Խոսր.։)
old age.
· Calfa
Ըստ գեղեցիկ ի մանկութէ մինչեւ յաւագոյթ սննգեանն. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 23։)
Ի մանկութենէ մինչեւ յաւագոյթս. (Շ. ատեն.։)
greatness, excellence, sublimity, dignity, degree, degree of honour, nobility;
majority.
· Calfa
Ի մանկութենէ մինչեւ յաւագութիւն. (Վրդն. սղ.։)
thief, robber, rifler;
assassin, brigand, high-wayman.
· Calfa
Այրս աւազակաց։ Ածիցես ի վերայ նոցա յանկարծակի աւազակս։ Արք աւազակք հեղուցուն ի քեզ արիւն։ Գողոց, կամ աւազակաց գիշերոյ։ Գող մտցէ առ նա, եւ աւազակ մերկացուսցէ ի ճանապարհս նորա։ Եւ էր բարաբբայն այն աւազակ։ Վիշտս յաւազակաց.եւ այլն։
like brigands.
· Calfa
Ի վերայ անկանելով աւազակաբար խաբէոթեամբ. (Արշ.։)
Աւազակաբար ի խնդիրս անկանէր. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Աւանդակիր.
· Calfa
Թէ դնէ մարդ աւանդ, եւ կրակ անկանի եւ այրէ զայն ըստ պատահման, ազատ է ի վճարելոյ աւանդապահն. (Մխ. դտ.։)
that has received a deposit, depositary, trustee.
· Calfa
Բազում աւանդառուք զաւանդս լի զպահեստս բարձեալ՝ անդ անկանէին. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
see there, see here;
here is, there is.
· Calfa
Բայց արդ աւանիկ ի լնւ անդր իմն ցանկացեալ են. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8.)
Նա՛ աւանիկ ազնուականի իմն ցանկացեալ են. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 16.) այսինքն՝ իսկ, այլ, բայց՝ արդ։
voice, sound;
melody, harmony;
— ասեմ, to sing.
· Calfa
Աւաջ, յիշոցք, եւ այլ աղտեղի զրոյց (մի՛ լիցին ի բերանս մանկանց). (Բրսղ. մրկ.։)
booty;
pillage, sack, capture, recapture, prey;
plunder, marauding;
devastation, depredation, disorder;
— ածել՝ առնուլ հարկանել, յ— մատնել, յաւարի առնուլ՝ տանել, to spoil, to make booty, to pillage, to sack, to plunder, to ravage;
լիաձեռն աւարաւ, charged with plunder;
յ— մատնիլ, to be a prey, to be given to pillage.
· Calfa
exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.
· Calfa
περισσός, -όν, πλεονάζων redundans, superfluus Աւելի քան զպէտս. յաւելեալն քան զարժանն. անկարեւոր. ումպէտ. ընդունայն. անդէպ. էւելորդ, փուճ.
Ո՞ր տեղի իցէ աշխարհի, որ ոչ լինիցի յանկարծակի աւելորդ ի մասնէ լուսոյն, յորժամ ամփոփիցէ զճառագայթս իւր. (Վեցօր. ՟Բ։)
cf. Աւետարանագործ.
· Calfa
Առաքեաց հրեշտակ, թուելով իբրու թէ աւետարանական իցէ՝ ամլոյն զաւետիս տալով զմանկանն. (Փիլ. սամփս.։)
that has, firings good news.
· Calfa
երկնչել ի սպառնալեացն, եւ ցանկալ աւետաւոր բարւոյն։ Հանդիսացեալ յառաքինութեան մրցմունս աւետաւոր յարութեամբն. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ե։)
ruined, destroyed, desolated;
ruin, destruction;
demolition, dismantling overthrow;
waste, damage;
havock, devastation, desolation;
յ— դառնալ՝ լինել՝ մատնիլ, to be ruined, to decay, to be desolate;
յ— դարձուցանել, յ— անմարդի դնել, to ruin, to destroy, to ravage, to desolate, to harass, to infest.
· Calfa
Զիա՛րդ եղեր յաւեր յանկարծակի. (Սղ. ՟Հ՟Բ. 19։)
cf. Աքացեմ.
· Calfa
Յանկարծակի աքցոտեալ թշնամւոյն՝ ցրուեաց վեր ի վայր. (Փարպ.։)
bench;
bedstead;
sofa.
· Calfa
Բադրոնակ մի հրամեաց առնել, յերից կանգնոյ զերկայնութիւն նորա, եւ թղաւ եւ կիսաւ զլայնութիւնն, յորոյ վերայ ի ժամ քնոյն զմարմինն իւր հանգուցանէր։ Եկեալ մերձ ի բադրոնն՝ յորոյ վերայ անկեալ դնէր։ Ընկէց զինքն ի գետին ի բադրոնէ անտի։ Անկեալ դնէր ի վերայ բադրոնի միոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Բադրոն.
· Calfa
Բադրոնակ մի հրամեաց առնել, յերից կանգնոյ զերկայնութիւն նորա, եւ թղաւ եւ կիսաւ զլայնութիւնն, յորոյ վերայ ի ժամ քնոյն զմարմինն իւր հանգուցանէր։ Եկեալ մերձ ի բադրոնն՝ յորոյ վերայ անկեալ դնէր։ Ընկէց զինքն ի գետին ի բադրոնէ անտի։ Անկեալ դնէր ի վերայ բադրոնի միոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.
· Calfa
Մի կաքաւոյն պատահէ զերծանիլ ի բազայէ, եւ զմիւսն ըմբռնէ։ Յանկարծակի յափշտակեցան՝ որպէս կաքաւ ի բազայէ, կամ որպէս գառն ի գայլոյ. (Լմբ. ժղ.։ Ոսկիփոր.։)
that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.
· Calfa
Զմեծ հայրապետն Գէորգ ի կապարանէն բազմաբաշխ գանձիւք տայր արձակել. (Կաղանկտ.։)
uncreated
· Calfa
Անկերպարան. ոչ ձեւացեալ տիրապէս. անկազմ. ἁδιάπλαστος. non formatus.
glittering, luminous, brilliant, bright.
· Calfa
Անստուերական երջանկացն։ Անստուերափայլ լոյս. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)