resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
· Calfa
Ի յարութեան (Ղազարու) յաւուր գալստեան փրկչին տարածանէին մանկունքն զհանդերձս. (Շար.։)
Յարութիւն կոչի երկրորդ անգամ կանգնումն անկելոյն. (Դամասկ.։)
to raise, to raise up, to cause to appear;
to erect, to set upright;
to awake, to wake up, to arouse;
to revive, to resuscitate, to bring to life again;
to stir up, to excite, to suscitate, to cause to revolt, to agitate, to move, to provoke;
to raise, to build, to elevate, to erect, to set up, to construct;
— զաւակ, to give sons or posterity;
զօր —, to raise troops, to make levies of soldiers;
— հողմ ի ծովու, to cause a wind to blow on the sea;
— վրէժխնդրութիւն, to take revenge or vengeance;
— բանս, to circulate false reports;
— զամբաստանութիւն, to accuse, to charge;
cf. Թշնամի.
· Calfa
Հանգեաւ իբրեւ զառիւծ. եւ ո՞ յարուցանիցէ զնա։ Տեսանիցես անկեալ ի ճանապարհի, յարուցանելով յարուսցես ընդ նմա։ Յարուցանել դատաւորս, կամ մարգարէս։ Հողմ հիւսիսոյ զամպս յարուցանէ։ Եւ Տէր յարոյց հողմ ի ծովուն։ Յարուցանել բանս, կամ հալածանս, կամ սատան, կամ վրէժխնդրութիւն։ Զամենայն երիտասարդս յարուցից ի վերայ նորա. եւ այլն։
to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.
· Calfa
Այլ ինձ ոչ փոքր յաւակնելի էր յայդքան ձկտել ի բարձրութիւն՝ ամենեւին ստորանկելոյս. (Նանայ.։)
to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.
· Calfa
Որչափ ժամանակք անցանեն, նոյնչափ յաւելուն ցանկութիւնք առ ի նոսա. (Իսիւք.։)
to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.
· Calfa
Որչափ ժամանակք անցանեն, նոյնչափ յաւելուն ցանկութիւնք առ ի նոսա. (Իսիւք.։)
to be perpetual, to last for ever.
· Calfa
Զգաստագոյն պարկեշտութիւն ի յաւեժացեալն հաստատեալ տեւողութեան։ Ամենեւին բարգաւաճեալ յաւեժանայ։ Սոցին եւ զօրութիւն յաւեժացեալ գործով ի մէջ անցեալ տեսանի։ Ընդ աշխարհիս կազմութեան երկոքեան եւ յաւեժանան մինչեւ ի բոլորելեացս յանկումն. (Պիտ.։)
to perpetuate, to eternize, to immortalize.
· Calfa
Իբրեւ զհանդիսադիրս քաջալերութեանն ունելով յաւէժացուցանէ համարձակել ի յանկքելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
cf. Յաւէժանամ.
· Calfa
Ի սոսկալիսն եղեն յաւէտացեալ։ Յաւէտացեալ ցուցանին զօրութեամբ։ Որո՛վ քաջասնութիւնք մանկանց յաւէտանան. (Պիտ.։)
eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.
· Calfa
αἱών aevum, saeculum, aeternitas . Յաւէտ գոլն. մշտատեւութիւն. մշտնջենաւորութիւն՝ անսկիզբն եւ անվախճան, կամ սկսեալ անկատարած. եւ Երկար ժամանակ. դար մի հարիւր ամաց. կեանք, աշխարհ. (լծ. արաբ. էպէտէլ ապատ. յն. էօ՛ն, այի՛ օ՛ն. լտ. է՛վում, էդէ՛ռնում, սէ՛գուլում. եբր. այօլամ, էօլամ, լիյօլամ թ. ).
to ravish, to carry off by force, to carry away with violence, to snatch, to bear off;
to usurp;
to rob, to pillage, to ravage, to plunder;
— զմիտս, to charm, to enchant, to attract, to ravish or carry away the senses;
— զանձն, to escape, to be saved or liberated;
— զսիրտ, to enrapture, to captivate or enslave the heart;
յինքն —, to appropriate, to usurp, to occupy ore possess illegally.
· Calfa
(որ ըստ հին մեկնչաց քերականի ստուգաբանի, Յափ շատ արկանել. գուցէ լաւ եւս՝ յափ շուտով կամ շտապաւ ձգել. եւ անշուշտ նոյն ընդ ռմկ. գափըշմագ, գափմագ. լտ. գա՛փդօ ). ἀρπάζω , διαρπάζω, συναρπάζω rapio, diripio եւ այլն. Կապտել ի բաց. բռնի կորզել. շորթել. յանկարծ քարշել. բուռն հարկանել. աւազակել կամ յայտնի գողանալ. առնուլ եւ փախչել. տե՛ս եւ Հափափել, որ է յափըշտակել զկին, կամ առեւանգել. խլել, ուրիշի ձեռքէն հանել. պ. րիւպուտէն. լտ. րա՛փդօ. յն. արփա՛զօ. իսկ իտ. ռուպա՛րէ, գողանալ)
ravishing, carrying off or away, ravage, usurpation, depredation;
rapacity, rapine;
— կնոջ, աղջկան, rape, abduction;
— մտաց, enthusiasm, transport;
extasy, rapture, ravishment;
revery;
— իրաւանց եւ արդարութեան, corrupt justice;
լինել ի —, to be plundered, pillaged, sacked;
մատնել ի —, to give up pillage.
· Calfa
Զրպարտութիւն տնանկի, եւ յափշտակութիւն իրաւանց եւ արդարութեան։ Յափշտակութիւն ընչից։ Հատուսցէ զյափշտակութիւնն՝ զոր յափշտակեաց։ Ի միջոյ ժանեաց նոցա կորզէի զյափշտակութիւն.եւ այլն։
to get tired or sick of, to be disgusted, to have lost all relish for, to be squeamish, overfastidious.
· Calfa
Ի ցոփագնացս ինչ ցանկութեան յափրացեալք. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)
unexpected, unforeseen;
—, —ում or —ում ժամու, unexpectedly, unawares;
suddenly, all at once;
—ում պահու ի վերայ հասանել, to surprise, to take by surprise.
· Calfa
Յանկարծ եւ յեղակարծ տագնապ նեղութեան ժամանեալ ունի զերկիր։ Հաւաքին համօրէն ազգք մարդկան յեղակարծ ժամու. (Զքր. կթ.։)
Յանկարծակի յեղակարծում ժամու։ Յանկարծ յեղակարծումն ժամանակի։ Յանկարծօրէն յանպատրաստից յեղակարծումն ժամու։ Յանկարծօրէն յեղակարծումն հասանէր անկանէր ի վերայ բանակին։ Յեղակարծումն անկեալք ի վերայ միոյ թեւի. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 28։ Ագաթ.։ Բուզ.։ Փարպ.։)
եւ ա. ՅԵՂԱԿԱՐԾ ՅԵՂԱԿԱՐԾՈՒՄ. եւ այլն. ἑξαπιναίως praeter opinionem vel expectationem, ex improviso, subito ἑξαπίναος inopinatus, inexpectatus, subitaneus. Յանկարծ. յայլակարծուց. յանակնկալ պահու. չիկարծած ատեն, անգուման.
change, mutation, conversion, transformation, transmutation;
revolution;
vicissitude;
alternation.
· Calfa
Յանկարծակի յեղափոխութեամբ զարմացոյց զայնոսիկ՝ որ ընդ իւրն էին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
· Calfa
Այր յեղյեղուկ լեզուաւ՝ անկցի ի չարիս. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 20։)
cf. Յեղյեղեմ.
· Calfa
Պարզ է, դիւրահոս, եւ անկարօտ յեղյեղուլ քննութեամբ. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
· Calfa
Որպէս անկատար ինչ յարմարի տիոց, յիւր ինքեան բերեալ դիւրապատիր յեղմունս. (Պիտ.։)
military professor;
fencing-master.
· Calfa
Մարտուսոյց ոք ամենայն հնարիւք հնարեալ զիւր աշակերտսն թեքել առ ի ցուցանել զհանգամանս մարտիցն ... ապա եթէ զմարտուսոյցն զմտաւ ոչ ածիցեն, եւ յաղթութեան եւ պսակի ոչ ցանկանայցեն, կործանին վատանուն յախոյանէ անտի. (Եզնիկ.։)
ink.
· Calfa
Մեղանս պակասեալ սպառի, եւ զանկարգութիւն ազգիս մերոյ ոչ է հնար ընդ գրով արկանել. (Խոսր. պտրգ.։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
· Calfa
Բեկանէր անկանէր ի մեծ խրոխտալոյն. (Եղիշ. ՟Է։)
Մի՛ համբարձցիս մեծս, զի մի՛ մեծագոյնս ի վայր անկցիս. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Մի՛ համբարձցիս մեծս, զի մի՛ եւ դու անկցիս յերկնից որպէս փայլակն. (Աթ. համբ.։)
cf. Մեծագնի.
· Calfa
πολύτιμος, πολυτελής pretiosus, sumtuosus. Ծանրագին. բազմագին. թանկագին. պատուական. ազնիւ. թանկ, սուղ.
preciousness, great worth.
· Calfa
իբրու πολυτιμία pretiositas. Մեծագինն գոլ. արժելն բազում ինչ. պատուականութիւն. թանկութիւն. սղութիւն.
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
· Calfa
Յամենայնի մեծախորհուրդ է այրն, եւ իմաստասէր։ Մանկունք քաջք եւ մեծախորհուրդք. (Ածաբ. ի կիպր. եւ Ածաբ. ի մակաբ.։)
cf. Մեծաթիւ.
· Calfa
Եւ նոցա մեծախումբ արարեալ ժողով՝ դիմեցին ի դիւաբնակ անապատն. (Կաղանկտ.։)
great sea, Ocean.
· Calfa
Մեծն ծով ի վեր համբարձեալ ... յայս ի մերս ի ներքս հոսեալ անկաւ ի մեծածովս. (Փիլ. իմաստն.։)
having great faith or belief in.
· Calfa
Մեծահաւատ ոմն ստեփաննոս քահանայ յուռական գեղջ. (Կաղանկտ.։)
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
· Calfa
Այլ որչափ անկցուք, այնքան կանգնեսցուք, մեծայոյս լիցուք. (Գանձ.։)
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
· Calfa
Յառաջագահ անդր զնստելն առձեռնէր քան զամենայն մեծանձանց. (Կաղանկտ.։)
magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.
· Calfa
very diligent, careful, studious, industrious;
toilsome, tiresome, hard, painful.
· Calfa
Պա՛րտ է մահուչափ մեծաջան վաստակօքն ի շնորհքն անկանել. (Մաշկ.։)
severe, austere, authoritative, imperious;
awful, terrible.
· Calfa
Մեծասաստ իշխանութեամբ ետ հրաման ունել կապել. (Կաղանկտ.։)
adj. s. gr. trochaic, trochee.
· Calfa
Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)
meritorious, deserving, of great merit;
cf. Մեծաջան.
· Calfa
Եկեալ մեսրոբ երանելին յաղուանս՝ մեծավաստակ ընտիր անօթ հոգւոյն սրբոյ. (Կաղանկտ.։)
s. gr. iambus;
iambic.
· Calfa
ἵαμβος jambus. որ եւ ՄԵԾԱՎԵՐՋԱԿԱՆ. որ եւ ԱՄԲԻԿՈՒՆ. իբր ἱαμβικός jambicus. Որոյ վերջն է մեծ. ըստ քերթողաց՝ Բառ երկավանկ, որոյ վերջին վանկն է երկար, եւ առաջինն սուղ. (հակակայ Մեծասարի)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
· Calfa
Ոչ ցնծայ ընդ մեծարանս ընդ մայրն չարեաց. զի սկիզբն մեծարանաց մարդահճութիւնն է, եւ կատարած նորա ամբարհաւաճութիւնն։ Մեծարանաց ցանկութիւն ցնորք են։ Որ ցանկայ մեծարանաց, նախանձի ընդ մեծարեալսն. (Եւագր. ՟Ժ։)
τιμή honor μεγαλειότης, μεγάλομα magnificentia, reverentia ὔψος altitudo, dignitas. Մեծարելն, իլն. յարգանք. պատիւ. անկնածութիւն. պատկառանք.
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
· Calfa
Զի՞նչ է մարդ, զի մեծացուցեր զնա։ Մեծացոյց թագաւորն զդանիէլ։ Զի մի՛ ասիցես, թէ ե՛ս մեծացուցի զաբրամ։ Տէր աղքատացուցանէ, եւ մեծացուցանէ։ Իբրեւ տնանկք, եւ զբազումս մեծացուցանեմք.եւ այլն։
majesty, glory, celebrity.
· Calfa
Մեծափառութեան ցանկացեալ՝ յանհպելին մերձենայր փայտ ապարասանարար. (Թէոդոր. մայրագ.։)
explanatory.
· Calfa
Որպէս պատմիչս աստուածայնոյ լռութեան, եւ մեկնողականս նորա՝ որ յանկոխ տեղիսն է. (Դիոն. ածայ.։)
cloak, mantle, surtout.
· Calfa
Զմեկնոցն զոսկեհուռ, զոր արար աննա սամուէլի մանկան. (Եփր. թագ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
· Calfa
Զցանկութիւն թարշամեցուցանէ քաղց եւ վաստակ, եւ մեկնութիւն։ Ի մեկնութենա անդ յառաջադէմ լինել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.
· Calfa
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
· Calfa
Նուէրս (առնել) զոհից մեհենազարդ խնճոյիւք աստուածոց իւրոց. (Կաղանկտ.։)
cf. Մեղանչեմ.
· Calfa
ἀμαρτάνω pecco. Մեղանչել. որպէս անկանիլ ի մեղս, եւ որպէս վնասել ումեք.
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
· Calfa
ՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ. Որ կարէ մեղանչել. գրաւեալ ընդ մեղօք, որպիսի է ամենայն մարդ յղացեալ ի սկզբնական մեղս, որ եւ դիւրաւ անկանի ի ներգործականն.
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
· Calfa
Բարկացեալ մեղանչեցէք (հին տպ. մեղայք)։ եւ յանկողինս ձեր ոչ զղջացարուք. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Չմեղանչել ինձ, եւ մի՛ զաւակի իմում։ Մի՛ մեղանչէք մանկանդ։ Ոչ եթող մարդկան՝ մեղանչել նոցա։ Ի մարգարէս իմ մի՛ մեղանչէք։ Զի եւ հերոյ վարսից նոցա ոչ մեղանչէր հուրն.եւ այլն։
handle;
haft;
— արկանել, to put a handle to, to set in a handle;
to haft;
հանել զ—, to take off the handle, to take out of the handle;
to unhaft.
· Calfa
Թէ անկցի կացինն ի մեղեխէն. (Նախ. ժող.։)
cf. Մեղկանամ.
· Calfa
(Ի բազում սգոյն) ջիլքն թուլանան, յօդքն լուծանին, բոլոր զօրութիւն մարմնոյն մեղկի եւ անկանի. (Մամբր.։)
soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.
· Calfa
Մեղմ երթայր, զի թոյլ տացէ մեռանել մանկանն, եւ ապա երթայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)