Definitions containing the research արական : 390 results

Խոտաբուտ

adj.

fed on grass;
living on herbs.

· Calfa

NBHL (1)

որ բտի խոտով. խոտաճարակ. խոտաբոյծ. եւ Խոտաճարական.


Խորան, աց

s. arith.

pavilion, tent;
vault of heaven;
altar;
residence, habitation, dwelling;
chessboard, back-gammon board;
— վկայութեան, the Tabernacle;
— արքունի, royal palace, court;
աւագ —, high altar;
*գոգնոց —ի, frontal;
table.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՈՐԱՆ՝ որպէս Խորշք տոմարական աղիւսաց, եւ կոնք համաձայնութեան չորց աւետարանաց. Խանէ.


Խորդ, ոց, ուց

s. zool. crane.

· Calfa

NBHL (1)

յարմարական շարժմունք եւ ձեւք, որպէս զխորդոցն ասեն. (Առ որս. ՟Է։)


Խունկ, խնկոց

s. fig.

incense;
aromatic substances;
incense, flattery.

· Calfa

NBHL (1)

Կնդրուկք, եւ օտարական խունկք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Խուռն, խռան

s. adj. adv.

crowd, concourse, multitude, throng of people;
affluence, great quantity;
noise, tumult, confusion;
thick, close, dense, crowded;
many, numerous;
in crowds, in throngs;
— առ —, — ի —, in a huddle, pell-mell, disorderly, hurriedly;
ի խռան, among the crowd;
ի խռան մարտին, in the thickest of the fight;
— բազմութիւն, a numerous crowd, a throng;
— բազմութեամբ մտանել, ելանել, to crowd in;
to crowd out;
— բազմութիւն ժողովրդեան, immense concourse of people;
— հասանեն աստ օտարականք, strangers flock here.

· Calfa


Կարգակից, կցի, կցաց

adj. s.

of the same religion or order;
comrade, colleague, companion, fellow.

· Calfa

NBHL (1)

Միոյն (ի կրօնաւորաց) անկարգութեամբ ամենայն կարգակիցք նորա անգոսնեսցին յաշխարականաց. (Շ. ընդհ.։)


Կարգաւորութիւն, ութեան

s.

regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.

· Calfa

NBHL (1)

Կարգաւորութիւն տան, քաղաքի նախարարութեանց։ Կարգաւորութիւն բնական, ամուսնական, յարմարական, ուղիղ. (Սահմ. Խոր. ՟Բ. 65. Պիտ.։)


Կարճառօտութիւն, ութեան

s.

brevity, concision.

· Calfa

NBHL (1)

Կարճառօտութեան չափովքն, եւ յարմարական ասացուածովքն. (Պիտ.։)


Կացուրդ, ցրդից, դոց

s.

solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՑՈՒՐԴ ասի եւ Երգն ի կացուրդս. այսինքն Նուագ երգոց ի տօնս. որպէս եւ Ժամամուտ եղանակաւոր, եւ հարցնափառ, եւ տաղ. որք կոչին եւ ԿԱՐԳ. որպէս եւ չարական աւուրն Կանոն ասի.


Համազգի, գւոյ, գեաց

adj.

of the same nation, family, kind or sort;
national;
related;
homogeneous.

· Calfa

NBHL (1)

Ումեմն համազգին արամազդ վկայ, եւ ումեմն օտարականն արամազդ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Համազն, զին, զինք, զանց

adj.

of the same nation or race.

· Calfa

NBHL (1)

Համազն նորա կամսարականն. (Խոր. ՟Գ. 65։)


Կրօնաւորիմ, եցայ

vn.

cf. Կրօնաւոր լինիմ;
to accustom oneself to the monastic life;
to deprive oneself, to abstain.

· Calfa

NBHL (1)

δογματίζομαι, ἁσκέομαι, ἑγκρατέω vitam colo religiosam, exerceo, vel contineo me, abstineo. Կրօնաւոր լինել. հրաժարական կեանս վարել. Ճգինլ. առաքինանալ. ժուժկալել.


Կրօնաւորութիւն, ութեան

s.

monastic life;
religion, piety;
թողուլ զ—, to throw off the cowl.

· Calfa

NBHL (1)

θρησκία religio, vita monastica ἑγκράτεια temperantia. կրօնաւորն գոլ. հրաժարական կեանք. ժուժկալութիւն. առաքինի քաղաքաւարութիւն. ճգնութիւն. կրօնք.


Կցուրդ, ցրդաց

s.

anthem.

· Calfa

NBHL (1)

Գերմանոս արար եւ կցուրդս եւ շարականս. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ.։)


Հալողական, ի, աց

cf. Հալական.

· Calfa

NBHL (1)

Երրեակ զօրութեամբն (ստամոքաց), քարշողականաւն, հալողականաւն, եւ վտարականաւն, որով առաքէ ի լեարդն ութ երակօք. (Ոսկիփոր.։)


Պատկեր, աց

s.

icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԱՏԿԵՐ ԱՒՈՒՐ ասի եւ շարականն ըստ աւուր պատշաճի, որ եւ ԿԱՆՈՆ։


Պարակ, աց

s.

mermaid, siren.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ պարականցն երգք, որպես ասաց հոմերոս, այսպէս բռնի կոչէ զլսօղսն, մինչ զի մոռանալ զգաւառ, զտուն, զսիրելիս եւ զհարկաւոր կերակուրս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)


Կամաւոր

adj.

spontaneous, voluntary, free.

· Calfa

NBHL (1)

ἐκούσιος voluntarius, spontaneus. Ուր գոյ ազատ եւ յօժար կամք գործողին. անձնիշխանական. ազատ. կամայական. յօժարական.


Կանդ, ից

s.

male eagle.

· Calfa

NBHL (1)

Որսական թռչնոց արականք. կանդ, որ նշանակէ միայն զարու արծուի. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Կանոն, աց

s. arith.

rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.

· Calfa

NBHL (3)

ԿԱՆՈՆ. Իբր Աղիւսակ կամ գաւազան ժամանակագրութեան, եւ համաբարբառ ավետարանաց, եւ տոմարական գրուածոց.

ԿԱՆՈՆ. Գլխակարգութիւնք գրոց սաղմոսաց, եւ շարականաց. եւ կարգ պաշտամանց.

Հոմերոս կանոնս դնելով եւ օրէնս՝ ուսոյց։ Յարմարական կանոնաւ զօրէն ամուսնութեան փութացան կազմել։ Զաշխարհավար կանոն անյեղ եւ հաստատուն պահեսցէ։ այս կանոնաւ փորձեցան տնտեսավարել զաշխարհ։ Զոր եւ վեհն իսկ ի սկսմանէ աշխարհի օրինադրեաց կանոն. (Պիտ.։)


Պակշոտիմ, եցայ

vn.

to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.

· Calfa

NBHL (1)

Պակշոտեալ բանք. իմա՛ խելագարական. որ եւ ասի անդ՝ բանդագուշանաց բանք։


Պանդուխտ, դխտաց

s.

foreigner, emigrant, alien, stranger;
pilgrim.

· Calfa

NBHL (1)

πάροιος, γειώρας, πρόσηλητος eregrinus, advena, accola. Որ հեռացեալ ի հայրենի երկրէն՝ յօտար աշխարհս դեգերի. վտարանդի. նժդեհ. եկ. դրսեցի, օտարական. ղարիպ, եէպանճի.


Սահեցումն, ման

s. fig.

sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.

· Calfa

NBHL (1)

Խաղաղացեալք յամենայն աշխարական սահեցմանց. (Ժմ.։)


Սեռ, ից

s. gr.

kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ քերականաց՝ Սեռ կամ Սեր անուանց է որոշումն յարական, յիգական, եւ չեզօք. եւ բայից՝ սեռ կամ տրամադրութիւն է որոշումն ի ներգործութիւն, ի կիր, եւ ի միջին (այսինքն չէզոք, կամ հասարակ ըստ յն). տես Թր. քեր.։


Սեր, ից

s. gr.

kind, race, species;
sex;
cream;
— գինեմրրոյ, cream of tartar;
gender;
գեղեցիկ —, the fair sex, womankind;
գալ ի ծնունդեւ ի —, to increase and multiply.

· Calfa

NBHL (1)

Հետեւին անուանք հինգ. սերք. տեսակք, ձեւք. թիւք, հոլովք. եւ սերք են երեք, արական, իգական, չէզոք։ Սերք նախագաղափարացն (դերանունաց ի յն. իսկ ի հյ. եւ յամենայն անուանս) ձայնիւ ոչ ընտրին, այլ յատուկ ի վերայ ինքեանց ցուցցին. (Թր. քեր.։)


Պճնեմ, եցի

va.

to embellish, to bedeck, to adorn, to beautify, to set off, to trim studiously, to bedizen, to trick out.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ տեսանեմք օտար կամ աղքատ, զյօնսն ի վեր պճնեմք (յն. ի վեր ձգեմք), եւ պատնսխանոյ անգամ չվարականիմք զնոսա արժանի. (Ոսկ. հռ.։)


Ստուգաբանութիւն, ութեան

s.

truthfulness, veracity;
etymology.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտ է եւ ի ստուգաբանութենէն, քանզի նախայօժարական է՝ մին քան զմիւսն յօժարականն. (Նիւս. բն.։)


Սփոփանք, նաց

s.

relief, alleviation, solace, ease, consolation, soothing, comfort, balm;
diversion, recreation.

· Calfa

NBHL (1)

(Զերգս սաղմոսաց) ինձ մխիթարականս եւ սփոփանս վարկանիմ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)


Վահ

int.

ah! o! alas!.

· Calfa

NBHL (1)

Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական։ Վա՛հ, որ ընդ երկինս խորհէիր, արդ ի դժոխս իջեր. վա՛հ որ ըմբռնեալդ ես կարծօղդ։ Իսկ հեգնականն ուա՛հ, որ նախատական է. ուա՛հ արդ նի՛ստ ի գետնի։ Ուա՛հ (կամ վա՛հ) ահա Ադամ եղեւ իբրեւ զմի ի մէնջ. (Երզն. քեր.։)


Վաղակատար

s. gr. plu-perfect tense.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղակատարականին, կոփեցիլ։ Յարակայի եւ վաղակատարի եղական, թէ կոփեցի. (Հին քեր.։)


Վկայական, ի, աց

adj. s.

testifying, testimonial;
belonging to martyrs;
certificate, diploma.

· Calfa

NBHL (1)

μαρτυρικός pertinens ad testes, testimonialis եւ այլն. Սեպհական վկայից կամ վկայութեան. իբր վաւերական, յանձնարարական, եւ երդմնական.


Վտարանդի, նդւոյ, նդեաց

cf. Վտարանդիկ.

· Calfa

NBHL (1)

ἅποικος domo emissus, colonus եւ այլն. Վտարանդեալ. տարագիր. տարաշխարհիկ. գաղթական. բռնի վարեալ. օտարացեալ. վտարական. աստանդական. մատնեալ ի ձեռս օտարաց. գերի. ստրուկ. ծառայ. վարած քշած.


Տաղերգութիւն, ութեան

s.

ode.

· Calfa

NBHL (1)

Շարականաց կարգ աճեցնէր, տաղերգութիւնս ի ճահ առնէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)


Սէրսէրիմ

s.

Song of Solomon.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ եբր. շէրշէրիմ, շիրաշիրիմ. այսինքն Երգ երգոց. օրհնութիւն օրհնութեանց. շարական շարականաց.


Ստեղի

s. mus. Armenian modulated chants.

· Calfa

NBHL (1)

(շարական). իբրու Բազմաստեղն, բազմաճիւղ, գեղգեղեալ որպէս մեղեդի. եւ կամ ստեղեալ երգ՝ հանգստեամբ եւ հանդարտ նուագելի. (Շար.։ Տօնաց.։ Տե՛ս եւ Ստեղն կամ Ստեղ ըստ ՟Բ նշ։)


Ստեղն, ղան, ղին, ղունք

s. anat. gr. mus. bot.

branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՏԵՂՆ, կամ ՍՏԵՂ, որ եւ ՍՏԵՂԻ, ասին նմանութեամբ երկու ձայնք ի շարականի՝ իբր հաստաբեստ եւ աճունաճեղ ի նուագս ծանր երգոց.


Ստորասուզական, ի, աց

adj.

liable to submersion.

· Calfa

NBHL (1)

Զչարն հնարական՝ ստորասուզական եւ անդնդական. (Գանձ.։)


Վառ, ի

adj. s.

ardent, burning, inflamed, on fire;
shining, brilliant;
fire, ardour, brilliancy, splendour;
— ի —, glittering, sparkling, resplendent, cf. Փայլուն, cf. Շողշողենի, cf. Պայծառ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս բառ յն. վա՛ռիս. βαρύς gravis. այսինքն ծանր. Մի յութ ձայնից շարականի, այն է երրորդ կողմն.


Վառ

s.

standard, banner;
purple, royal mantle, veil, tulle, gold brocade, royal robes. adj. mus. grave;
bass;
— ձայն, the sixth metre in the Armenian hymnal;
cf. Խաչվառ.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս բառ յն. վա՛ռիս. βαρύς gravis. այսինքն ծանր. Մի յութ ձայնից շարականի, այն է երրորդ կողմն.


Վարձակ, աց

s.

cantatrice, singer, songstress, ballad-singer;
dancer;
strumpet, whore.

· Calfa

NBHL (1)

Վարձակ ոք (յն. պոռնիկ կամ բոզ) ի բաց հանիցէ յանձնէ զոսկին։ Գուսան եւ հացակատակ, վարձակ, բոզ՝ եւ երգեցիկ. (յն. մի բառ եւեթ, միմոս՝ որ է հասարակօրէն արական)։ Վարձակացն (յն. միմոսացն), եւ կաքաւաչացն են այնպիսի կերպարանաք։ Ըստ նմանութեան վարձակացն՝ որ ի կաքաւսն կազմիցին (յն. խաղալկացն ի թատրոնս). (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Տանջանաւոր, աց

adj. s.

tortures, in torment;
tormenting;
torturer, executioner.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԱՆՋԱՆԱՒՈՐ. Տանջողական. չարչարական. չարաչար.


Դեղձուկ

s.

small peach.

· Calfa

NBHL (1)

Կարող էաք ասել զխնձորիկն իգական, եւ զտանձիկն իգական. եւ զդեղձուկն չէզոք. (եթէ մասնիկն ակ՝ լինէր ի մեզ արական). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Դերանունութիւն, ութեան

s.

antonomasia.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի փոխանունութիւն, եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։)


Խելայեղ

adj.

hare-brained, giddy-pated, cracked, foolish.

· Calfa

NBHL (1)

Յեղեալ կամ այլւայլ խելօք. խելագար. եւ Խելագարական. խելքը ժուռ եկած. խեւուկ.


Խելացնոր, ից

adj.

raving, mad, furious, frantic.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Խելագարական.


Խնդամ, ացի

vn.

to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԶՈՒՄ ԽՆԴԱԼ ԱՍԵԼ. πόλλα χαίρειν φράζω valedico, abdico, renuntio, praetermitto. Բարեաւ մնալ ասել. հրաժարական ողջոյն կամհրաժեշտ տալ. հրաժարիլ. մնաս բարով ըսել՝ կամ ընել, թողուլ՝ երթալ.


Ծննդաբաշխ՞՞՞ծննդոց

s.

horoscope;
ascendant, nativity.

· Calfa

NBHL (2)

Ուստի ծննդաբաշխականն եւ բժշկականն բաղկանայ։ Ըստ ծննդաբաշխութեան արականք են խոյ, երկաւոր, առիւծ, եւ այլն։ Ծննդաբաշխութիւնն բաժանի ի տեսակս երիս, ի խոնաւայինս, ի ցամաքայինս, յերկակենցաղս. (Տօնակ.։)

ԾՆՆԴԱԲԱՇԽ ԾՆՆԴՈՑՔ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽ ԲԱԽՏ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽԱԿԱՆՆ. ԾՆՆԴԱԲԱՇԽՈՒԹԻՒՆ. cf. ԾՆՆԴԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ըստ ՟բ նշ. այսինքն Աստեղաբաշխութիւն ախտարական. ախտարք. եւ Արհեստ աստղահմայութեան. եւ Դիրք աստեղաց ի ժամանակի ծննդեան ուրուք. եւ Կարգ ծննդեան կենդանեաց մտածեալ ըստ նմանութեան կենդանատեսակաց մտածելոց յաստեղատունս. γένεσις genitura, positus caeli tempore nativitatis եւ այլն.


Ծօ

int.

oh! holla! hallot hot here! stop ! I say!

· Calfa

NBHL (1)

Ծօլա՝ արական. քալա՝ իգական. զաւակ՝ չէզոք. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Խոկամ, ացայ, ացի

va.

to think, to reflect, to meditate, to consider, to contemplate, to imagine.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարդկայինյարմարական ամուսնութեան կարգ խոկացաւ իջուցանել յանասնական անկարգխառնակութիւն։ Խանդալով ընդ համատոհմիցս կենդանասէր բազմամարդութիւն, զորս միշտ բաղձիւք խոկացաւ ընդդէմսն իջուցանել. (Պիտ.։)


Կաղանդացոյց, ցուցի

s.

weather-almanack;
calendar, almanack.

· Calfa

NBHL (1)

Մասն տումարական գիտութեանն, որ ըստ մտի գուշակէ զհանգամանս տարւոյն, երբ կաղանդն հանդիպի ի կիւրակէ, ի ՟Բշբի. եւ այլն։ Տօմար.։ Իսկ այռք կաղանդացոյց կոչեցին առ մեօք զտոմարն տարեկան, եւս եւ ամսացոյց, լուսնացոյց. որպէս եւ յայսմիկ Օրացոյց ասի։