cf. Մանիշակ.
· Calfa
Աստուածային եւ անարատ գարունն քրիստոս զեկեղեցի մանուշակօք եւ վարդօք եւ շուշանօք հոգեւորօք զարդարեաց. (Ոսկ. զատիկ.։)
very inhospitable.
· Calfa
Օտարատեացք եւ հիւրամերժք էին եգիպտացիք. (Վրդն. ծն.։)
Զհիւրամերժս եւ զօտարատեացս յանդիմանէ. (Մխ. առակ.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
· Calfa
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
· Calfa
Զի զայն թէպէտեւ ցանկութիւն շահից հնարեցաւ։ Չարաչար օտարատեցութիւն հնարեցան։ Զի՞նչ եւս բարի հնարեսցիս ի ճանապարհս քո։ Եկա՛յք հնարեսցուք ինչ նոցա։ Նա հնարեցաւ ազգին մերում։ Տեսէ՛ք հնարեցեարո՛ւք մոլորեալքդ.եւ այլն։
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
· Calfa
Զգաւառն այրարատու զհոյակապն եւ զհռչակաւոր եւ զականաւորն. (Փարպ.։)
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
· Calfa
Ձգել զձեռն, կամ զգաւազան ի վերայ գետոյն, կամ զծայր գաւազանին։ Վարմ ձգել։ Լարս ձգել։ Ձգել զվարագոյրս. զերկինս իբրեւ զխորան. զխարիսխ. զաղեղն. զոտս. զչափն սամարեայ ի վերայ երուսաղէմի. զհիւսիսի զոչնչիւ. գործիս թռչնոց. ցանց ոտից։ Որ ձգի ի ծովն մեծ, կամ յանապատն, կամ մինչեւ ի սիդոն. Չոգան ընդ ամենայն ձգեալն (այսինքն տարածութիւն, դաշտ, անապատ)։ Զձեռս իւր ձգէ յօգուտ։ Մի՛ ձգեսցեն զձեռս իւրեանց յանօրէնութիւն։ Ձգեաց անարատ զճանապարհս իմ։ Մի՛ ձգեր զբարկութիւն քո ազգէ մինչեւ յազգս։ Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ. եւ այլն։
draught, drawing, traction;
shooting;
attraction;
tendency, inclination;
attachment;
— շնչոյ, respiration, breathing;
— ըմպելեաց, draught, gulp;
— վառարանի, the draught of a chimney.
· Calfa
Ձեռաց ձգումն։ Ձգմամբ անարատ ձեռին քո ի նմա։ Ոչ ձեռինդ միայն ձգմամբ հպաւորութեան։ Զձեռացդ ձգումն առ ցասումն։ Ձգումն երկնից (խորանաձեւ). (Ածաբ. մկրտ.։ Շար.։ Նար.։ Տօնակ.։)
cf. Ձեռարուեստակ.
· Calfa
Զձեռարուեստիկ իմաստութիւն եւ զբարատեացն սիրեցին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 53։)
cf. Ձիաստաց.
· Calfa
ՁԻԱՍՏԱՆ ՁԻԱՍՏԱՆԻ ՁԻԱՍՏԱՑ. σφήξ, σφηκία vespa, examen vesparum, crabro μέλισσα, -ση apis. որ եւ ՁԻԱՊԻԾԱԿ. Ազգ չարատանջ մեղուաց, կամ ճանճից ձիոց. պիծակ, խումբ պիծակաց.
horsefly, gad-fly, wasp.
· Calfa
ՁԻԱՍՏԱՆ ՁԻԱՍՏԱՆԻ ՁԻԱՍՏԱՑ. σφήξ, σφηκία vespa, examen vesparum, crabro μέλισσα, -ση apis. որ եւ ՁԻԱՊԻԾԱԿ. Ազգ չարատանջ մեղուաց, կամ ճանճից ձիոց. պիծակ, խումբ պիծակաց.
shooting, act of shooting;
texture;
stretched, well tight;
extended, vast;
long, prolix;
long, a long while or time;
ի — արկանել, to prolong, to protract, to lengthen;
to flag, to droop;
— դնել, to bend the bow;
— արշաւել or զհետ մտանել, to run or pursue far;
ամիսս —ս, for months together.
· Calfa
Ի ՁԻԳ ԱՐԿԱՆԵԼ. Յերկարաձգել. յերկարել. յարատեւել. ἑπιτείνω extendo.
house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.
· Calfa
Ի գնալ մօր իւրոյ ի ձմերոց յայրարատ. (Խոր. ՟Բ. 62։)
smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.
· Calfa
Զմաքուր եւ զձոյլ եւ զանարատ բնութիւն նշանակէ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
obstinacy, stubbornness, restiveness, self-will, prejudice, perverseness, fanaticism;
stiffness, harshness, tenaciousness, obduracy;
յամառութեաբ, obstinately, wilfully, stubbornly, obdurately.
· Calfa
φιλονικία contentio, pertinacia, temeritas. Յամառն գոլ. յամառելն. խստասրտութիւն. յաղթասիրութիւն. պնդելն զբանս. պինդ կալն. յարատեւութիւն. պնտագլխութիւն, կամապաշտութիւն.
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
· Calfa
ՅԱՄԵԼ. իբր Երկայնամտել. յարատեւել. հանապազորդել.
prep. adv. over, on, on the other side, beyond, on that side;
անցանել —, to cross over, to pass by, to go beyond;
անցանել — այրարատայ, to pass Ararat;
անցանել — եփրատայ, to cross the Euphrates;
cf. Կոյս.
· Calfa
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
· Calfa
Պարզ, անարատ, յայտնի։ Յայտնի եղէ այնոցիկ, եւ այլն։ Յայտնի է ի Հրէաստանի Աստուած։ Յայտնի լիցին բանք ձեր, կամ փառք ձեր ընդ ամենայն երկիր։ Որոց մեղքն յայտնի են, եւ բարի գործքն յայտնի են։ Ամենայն գործք խոնարհին յայտնի են առաջի աստուծոյ։ Զեղխ են ճանապարհք նորա, եւ ոչ յայտնիք։ Որ ինչ ծածուկ՝ եւ որ ինչ յայտնի, գիտացի.եւ այլն։
obscene-eyed, staring at impudently.
· Calfa
Յայրատահայեաց (կամ արատահայեաց) աչք նոցա կենսաբեր արտասուօք բխէին. (Վրդն. աւետար.։)
immodesty, lasciviousness, lust, lewdness, obscenity.
· Calfa
Չհայել յայրատութեամբ ի գեղ կանանց։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին, փափկութեամբ, յարատութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
· Calfa
Յղացար անարատաբար, եւ զԱստուած վայելչապէս ծնար։ Յղացելոյն ի քէն՝ որդիք Սիոնի երգեն զփառս ի բարձունս. (Շար.։)
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
· Calfa
cf. Յուղարկումն.
· Calfa
Արքայն երկնաւոր ամենայն զօրագլխօք եւ զօրօք իւրովք ժամանէր արագապէս ի յուղարկութիւն մօրն իւրոյ անարատի. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Յուղարկաւորութիւն;
sending, expedition.
· Calfa
Արքայն երկնաւոր ամենայն զօրագլխօք եւ զօրօք իւրովք ժամանէր արագապէս ի յուղարկութիւն մօրն իւրոյ անարատի. (Ճ. ՟Ժ.։)
desperate, hopeless.
· Calfa
Էաք եւ մեք քան զազգս բազումս խաւարատանջ մառախղամած յուսակորոյսք. (Վրդն. լս.։)
having joined eyebrows;
— լինել, to knit the brow;
— ճօճ, knitting the brows nervously.
· Calfa
Ի միմեանս դարձեալք արտասուալից աչօք, յօնակից լեալ վշտօք վարատեալ ոչխարին, ողբային. (Սիսիան.։)
protomartyr, the first martyr, St. Stephen.
· Calfa
Ի գաւառն այրարատեան զնախավկայսն Քրիստոսի, ուր Գայիանէն եւ Հռիփսիմէն կային՝ իւրեանց հանդերձ գործակցօքն. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
to be sure, certain, assured, tranquillized.
· Calfa
որ եւ ԱՊԱՀՈՎԱՆԱԼ, ԱՊԱՀՈՎԻԼ. Յապահով եւ անքոյթ լինել. ազատ եւ անհոգ մնալ, եւ դադարել. հանդարտիլ. կասիլ. ի բաց փարատիլ.
Դադարեալ յապահովասցի։ Որով ամենայն յապահովանայ։ Յետ յապահովանալոյ չարին (այսինքն ի բաց փարատելոյ ջրհեղեղին). (Փիլ.։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
· Calfa
որ եւ ՅԱՐԱԿԱՅԱՆԱԼ. Յարակայ եւ հաստատուն կալ մնալ. հանապազորդել. յարատեւել.
cf. Մշտնջենաւորութիւն.
· Calfa
μονή, διαμονή persistentia, constantia. Մշտնջենաւորութիւն. անփոփոխ տեւողութիւն. հանապազորդութիւն. յարատեւութիւն. կալ մնալն.
to join, to attach, to tie, to annex, to affix, to add;
to attribute, to impute, to ascribe;
to admit to;
արատ ինչ — յոք, to spot, to stain, to maculate, to defame;
յինքն —, to become attached to.
· Calfa
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
· Calfa
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ասի անսովոր առմամբ՝ եւ Յար գոլն. եւ Յարիլն, եւ Յարումն. յարակցութիւն. զօդ. յարմարութիւն. եւ Յարատեւութիւն. յարամնայութիւն.
ass' foal or colt, young donkey or ass.
· Calfa
Իբրեւ զհանդարտ որոջ անարատ, եւ իբր յաւանակ կամաց անբաւին. (Նար. կուս.։ Որպէս եւ օրինակաւ տեսի զնորոյ հարսնէ,)
to be perpetual, to last for ever.
· Calfa
διαιωνίζω permaneo. Յաւերժանալ. մշտնջենաւորել. յարանալ. յարամնալ. յարատեւել. հանապազորդել.
pure, neat, clean, unstained, unsullied;
refined, purified;
limpid, clear;
pure, modest, chaste;
գրել զ—ն, to make a fair copy of.
· Calfa
καθαρός purus, mundus, immaculus. Յստակ. ջինջ, պարզ. անաղտ. սուրբ. անբիծ. անարատ.
purified, pure, clean, clear, polished;
splendid, bright.
· Calfa
Մաքրութեամբ զարդարեալ. անարատ. մաքրափայլ.
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
· Calfa
Մերթ ըստ յն. ոճոյ. ἁνακαθαίρω explico, explano allegorias. Մեկնել. բացատրել. պարզել. ի բաց փարատել եւ յստակել զմթութիւն բանից.
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
· Calfa
Եթէ կրկին եղիցի (ծիածանն) զսաստիկ անձրեւաց յայտ առնէ, իսկ մեկինն զդադարումն եւ զփարատումն. (Շիր.։)
cf. Մեկուսիմ.
· Calfa
Զարշակունիսն զմեկուսացեալսն ի թագէն եւ յայրարատն բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 74։)
quilt, culpability, guiltiness.
· Calfa
Զկամաւորն կշտամբութիւն մեղապարտութեան անձանցն անարատից. (Նար. ՟Ժ։)
cf. Մեղկանամ.
· Calfa
Թուլացեալ մեղկի ի լոյծ առաջնորդաց կնիք աւանդոց անարատ քարոզութեան. (Եղիշ. յես.։)
cf. Մեղմեխանք.
· Calfa
Մեղմեխութեանն (ընդդէմ դնել) զռոշնութիւնն, յարատութեանն զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
· Calfa
Մատուսցէ վասն մեղաց իւրոց՝ զոր մեղաւ, զուարակ յանդոյ անարատ տեառն վասն մեղացն։ Ի տեղւոջ՝ ուր սպանանիցեն զողջակէզն, սպանանիցեն եւ զվասն մեղացն.եւ այլն։
cf. Մութն.
· Calfa
Բազում մութ ածեալ ունի։ Մութ մեղացն փարատի։ Ընդ մութ շրջել։ Զերծանի ի մթոյն։ Զմութս վշտաց եւ նեղութեանց։ Կրկին իսկ մութ յանձին կորզեն։ Գուցէ որպէս ի մթի այսր անդր ծփիցիմք. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. սղ. Ոսկ. ես.։)
obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.
· Calfa
Բազում մութ ածեալ ունի։ Մութ մեղացն փարատի։ Ընդ մութ շրջել։ Զերծանի ի մթոյն։ Զմութս վշտաց եւ նեղութեանց։ Կրկին իսկ մութ յանձին կորզեն։ Գուցէ որպէս ի մթի այսր անդր ծփիցիմք. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. սղ. Ոսկ. ես.։)