cf. Տողք.
Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)
dragon-voiced.
Եւ գոչէին վիշապաձայն, եւ բեկանէին առիւծաբար։ Զվիշապաձայն գոչմունսն. (Արծր. ՟Գ. 4։ եւ ՟Դ. 2։)
half-dragon-half-man.
Երեկորնականք եթոպացիք. (մերկք վիշապամարտք. Խոր.։)
fighting with a dragon.
Երեկորնականք եթոպացիք. (մերկք վիշապամարտք. Խոր.։)
romancer;
novelist;
cf. Վիպագործ.
Եւ Ճառօղ. մեկնօղ.
fierce, ferocious, tyrannous, brutal;
wild beast.
Մերկասցի յասպարիզին՝ իւղով օծեալ. (որով զբռամբ վիրագն եկեսցէ. Սկեւռ. լմբ.։)
wounded, ulcerated.
Գլուխ աշակերտացն փորձեցաւ, զի բժիշկ լիցի վիրաւորաց. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Վկայարան.
Վկայանոց սուրբ տիկնոջն թեկղի։ Ի ներքս ի վկայանոց անդ։ Փակեաց զդուրս վկայանոց։ Շինուածս եկեղեցւոյ եւ վկայանոցաց։ Տայր յեկեղեցիս եւ ի վկայանոցս. (Բուզ. ՟Դ. 10։ ՟Ե. 1. եւ 44։)
fond of martyrs.
Բարիոք ձեզ եկաք ի լռութենէ ի բանն, եւ ի վկայասիրէն ի վկայսն։ Այնքան էր վկայասէր, մինչ զի տուգանս վարկանել զանցանելն աւուր տօնին։ Մաքուր կրօնիցդ պաշտօնեայքդ եւ վկայասէրքդ. (Ածաբ. ի կիպր.։ Լծ. ածաբ.։ Նիւս. թէոդոր.։)
Եղբարք ոմանք երկիւղածք եւ վկայասէրք եկեալ ի գիշերի գողացան զնա։ Վկայասէր կամօք գրեաց թուղթ. (Ճ. ՟Ա.։)
witness, testimony, evidence, deposition, attestation;
opinion, authority;
certificate;
allegation, citation;
martyrdom;
— յաւիտենից, eternal witness;
— տալ, դնել, to bear witness or testimony to, to testify;
to protest;
— ի մէջ բերել, մատուցանել, to quote, to cite;
ըստ վկայութեան ամենայն աշխարհի, according to universal opinion.
Սա եկն ի վկայութիւն, զի վկայեսցէ վասն լուսոյն։ Վկայութիւն դնել։ Տալ վկայութիւն։ Վկայութիւն տային երախտեաց։ Վկայութիւնք քո խօսք իմ էին։ Վկայութիւն յովսէփու՝ զոր եդ ընդ նմա։ Խորանն վկայութեան.եւ այլն։
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
Հրեշտակն աւետիս տուեալ կնոջն, եւ տուեալ պատուէր՝ մեկուսի լինել յարբեցութենէ, վճարեցաւ. (Փիլ. սամփս.։)
ՎՃԱՐԵԼ, իլ. ἁπαλλάσσω alieno, libero եւ այլն. Ի բաց առնել, ազատել. ի բաց կալ, զերծանիլ. մեկնիլ.
cf. Վճռաբեկ.
cf. Վիշտ.
Ձեռք՝ որ լքան ի կթել զպտուղ վշտաբեր հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Մեկն. ղկ.։)
passionate.
περιπαθής passione adfectus. Որ դիւրաւ վշտագին. կարեկիր. տխրազգեաց.
living in trouble or care, unfortunate, wretched, miserable.
Թերեւս բազում անգամ սովաբեկ եւս, եւ վշտակեաց լինիցի. (Ոսկ. փիլիպ.։)
sympathizing, sensible to another's woe, compassionate, condoling with;
— լինել ումեք, to grieve or condole with, to sympathize in suffering, to partake one's grief, to share in one's affliction, to take pity on, to pity, to commiserate, to compassionate.
Կցորդ՝ հաղորդ վշտաց. եւ Կարեկից. ախտակից. եւ բայիւ։ Վշտակից լինել. συμπαθέω, συμπάσχω, συναλγέω simul patior, condoleo κακοπαθέω mala patior.
cf. Վշտաբեկ.
compassionately, sympathizingly.
συμπαθῶς cum commiseratione. Կարեկցաբար. ախտակցաբար.
Վշտակցաբար պատմել, կամ կշտամբել, կամ կարեկից լինել. (Մշխ. երեմ։ Գէ. ես.։ Մարաթ.։)
cf. Վշտակից լինիմ.
ՎՇՏԱԿՑԵՄ ՎՇՏԱԿՑԻՄ. συμπάσχω, συμπαθέω simul patior, compatior, commiseror. Վշտակից լինել. ախտակցիլ, կարեկցել.
sympathy, compassion, commiseration, condolence.
συμπάθεια, τὸ συμπαθές commiseratio. Ցաւակցութիւն. կարեկցութիւն. ախտակցութիւն. գութ.
afflicted, pained, grieved, distressed, vexed, plagued, tormented.
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
Իբրեւ զչարագործ խաչեալ ընդ աւազակսն, եւ որպէս զաստուած զտարերս վշտացուցանէր ի խաչին ... Երէկ խաչեալն զարարածս ձեռաց իւրոց վշտացոյց, եւ այսօր վշտացեալ աշակերտացն անվիշտ մխիթարութիւնս պարգեւեաց. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Վսեմ.
Յաթոռն վսեմական զետեղումն։ Սրբոյ եկեղեցւոյ վսեմական սահմանք օրինադրեցին։ Յետ վսեմական վերծանութեան սրբոյ աւետարանին. (Մաքս. եկեղ.։)
Քով վսամական եւ վեհագոյն զօրութեամբդ։ Անան. (եկեղ։)
Մի՛ մոռանար զընտանեկիցս քո, եւ մի՛ զվսեմական զայս փարախ։ Ի վանս վսեմական եւ փառաբնակ ուխտիս։ Վսեմական փառազարդութեամբ շնորհազարդեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ուռպ.։ Գանձ.։)
cf. Վտանկ.
Անխնայ վտանգիւ (կամ վտանգիւք) վարէին ի գերութիւն։ Իբր որպիսի՞ վտանգիւք ամբարշտութեան եկեալ հանդիպեցար ինձ։ (Պիտ.։)
cf. Վտարանդիկ.
Եթէ զարտաւազդ եւ զտիրան վտարանդիս ոչ արասցես։ Վտարանդի (որպէս պատանդ) երթալոյ պապայ ի բիւզանդիոն։ Սրոյ զամենայն վտարանդիսն մատնել. (Խոր. ՟Բ. 52։ ՟Գ. 29։ Զվիճակս ժառանգութեան հարցն մերոց վտարանդի լեալ (յն. բռնի կալեալ) յանպարտ թշնամեաց։ Վտարանդի (այսինքն գերի ) եղէք ազգաց բազմաց։ Արարին զերկիրն իմ իւրեանց ի վտարանդի (յն. ձերբակալ)։ Եղիջիք յանապատ, եւ վտարանդիք։ Առնիցեն զձեզ վտարանդիս (յն։ ի վաճառ հանեալ). ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 33։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 3. 5։ Երեմ. ՟Խ՟Բ. 18։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 3։)
cf. Վտտիմ.
Վտտեսցէ (կամ վատեսցէ) զնոսա, եւ բացուստ ի բաց հալածեսցէ՝ իբրեւ զունգ յարգի հոսեալ։ Ոչ եւս վտտեսցին ի սովոյ ի վերայ երկրի։ Եօթն ջլօք գալարովք չվտտելովք. (Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 29։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
Վտտեսցէ (կամ վատեսցէ) զնոսա, եւ բացուստ ի բաց հալածեսցէ՝ իբրեւ զունգ յարգի հոսեալ։ Ոչ եւս վտտեսցին ի սովոյ ի վերայ երկրի։ Եօթն ջլօք գալարովք չվտտելովք. (Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 29։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
stony, abounding in stones, pebbly.
Ի վրգուտ տեղիս բուսանի քարաբեկ ասացեալ խոտն. (Երզն. քեր. ըստ Լեհ.։)
failing, fault;
accident.
Ի ձեռս եկեսցեն վրիպակութեամբ. (Պիտ.։)
erroneous.
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
Տ. Ի մէջ բառից տայ զսաստկիութիւն նշանակութեան հանգոյն մասնկանս, ոտ, ուտ. զոր օրինակ Բեկանել, բեկտել. փեռեկել. փեռեկտել. նողկալ. նողկտալ. քակել. քակտել. ոլորք. ոլորտք. եզերք. եզերտք։
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
to put to trouble, to embarrass, to perplex, to puzzle, to torment, to grieve;
to constrain, to force, to tease, to importune;
to urge, to hasten, to solicit, to quicken;
ահիւ —, to strike with terror, to appall, to terrify.
Ուխք անօրէնութեան տագնապեցուցին զիս։ Երազն եւ մեկնութիւն նորա մի՛ տագնապեցուսցեն զքեզ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 50։ Դան. ՟Դ. 16։)
worn out by fatigue, overwhelmed with labour, weary, tired out.
Իբր Տաժանեալ. վաստակաբեկ. տառապեալ. հէք.
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
σανιδωτός tabulatus, asseribus tectus ἑξυλώμενος ligno tectus, contignatus. Տախտակօք մածեալ, պատեալ, զօդեալ. Խոր տախտակամածս արասցես զնա (զսեղանն)։ Բովանդակ տախտակամած գործեաց զնա։ Շինեցեր քեզ տուն ... տախտակամածս ի մայրից։ Տունն եւ որ զնովաւ յարկքն ... տախտակամած. (Ել. ՟Ի՟Է. 8։ ՟Լ՟Ը. 7։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 18։)
to stretch on the earth;
to beat down, to overthrow.
Հանից զքեզ կարթիւ իմով. տախտապարեցից զքեզ ի վերայ երկրի, եւ լցցինքեւ դաշտք. (Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 4։)
dwelling together;
cf. Վրանակից.
σύσκηνος contubernalis. Բնակակից ի նմին տաղաւարի կամ վրանի. յարկակից. մեկտեղ բնակօղ.
Զիա՞րդ աղքատ օթեւանքն իմ տաղաւարակից ընկալցի՝ որ թզաւ զերկինս չափես. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Տաղաւարիմ.
Բանն մարմին եղեալ՝ տաղաւարեաց ի մեզ։ Որ մարմին եղեւ, եւ տաղաւարեաց ի մեզ։ Համաքատակի ընդ խորանին աբրահամու, յորում տաղաւարեաց աստուած երկու հրեշտակօք։ Առ աբրահամ եկն, եւ ի խուղն տաղաւարեաց. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Տաղտկալից.
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
displeasing, disgusting, tiresome, fastidious, loathsome.
Հրամանն յոյժ ծանրագոյն եւ տաղտկալից էր։ Զբարեկեցութեան կեանսն ... զծանր եւ զտաղտկալիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 28։)
guardian or minister of a temple.
Յաթենականն յաւէտ պարծանք, պաշտօնասէրս յոյժ՝ տաճարայարդարս գոլով. (Անան. եկեղ։)
to become a temple of the Holy Ghost.
Արեւունս եւ զուարթունս պարտին լինել, որք յարդարեն զինքեանս տաճարանալ աստուծոյ։ Տաճարացան սրբոյ հոգւոյն։ Նորա գիտութիւն, հաւատն, եւ սէրն զսոսա ընդունի, եւ տաճարանայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Լմբ. պտրգ.։)
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Տաճարապետն քրիստոս այսօր եկեալ ի տաճարն. (Գանձ.։)
to convert the soul into a temple.
Սիրեաց նա տաճարացուցանել ինքեան զմերս կազմած։ Տաճարացո՛ զմեզ յընդունակութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Պտրգ.։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
ՏԱՄ ԾԱՆՕԹՍ կամ ՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆ. Ծանուցանել. տեղեկացուցանել. (՟Բ. Եզր. ՟Ե. 10։ Հռութ. ՟Գ. 3։)
to moisten, to damp, to wet, to dew, to bedew, to soak, to steep.
Տամկացուցանէ գիջութեամբն։ Ի խոնաւոյ սնուցելոյ, այն որ տամկացուցանեն։ Ոչ կարէ զովացուցանել եւ ջեռուցանել հուր, եւ ոչ չորացուցանել եւ տամկացուցանել ջուր։ Ցօղ յերկնից եկեալ՝ տամկացուցանէ զնա. (Նիւս. կազմ.։ Դամասկ. Ոսկիփոր.։)
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
Զաւետարանական ընթացսն եւ զվերակացութիւն եկեղեցւոյ սրբոյ շնորհօքն աստուծոյ առանց պակասութեան տանէր. (Բուզ. ՟Գ. 6։)
tortures, in torment;
tormenting;
torturer, executioner.
Որ զհարիւր դահեկանն պահանջեաց, մատնի ի ձեռս տանջանաւորացն. (Ոսկ. հռ.։)
to torment, to torture, to rack, to afflict, to cause to suffer, to harrow.
mistress of a house, matron;
housewife.
Աշխարանս տիկնացն եւ տանտիկնաց։ Բրգիշոյ եկեալ յաշխարհն հայոց տանտիկնօք. (Յհ. կթ.։ Փարպ.։ (Իսկ ի Հ. կիլիկ. վրիպակաւ գրի՝ տանտիկանօք։))