conjunction, yoke, union;
conjunction of two planets, syzigy;
conjunction.
Լաւ եւս էր անդանօր նշանակել զչորեսին յանգս, յորս լծին ամենայն բայք հայկականք. այսինքն եմ, ամ, ու, իմ. զոր օրինակ գործեմ, կամ դիմեմ. իմանամ, կամ ընթանամ. թողում կամ սարտնում. դնիմ կամ թռչիմ։ Առ ի չգոյէ որոշմանս՝ նաեւ մեկնիչք հին քերականին զլծորդութիւնն վերածեն ի լծորդ տառս։
proportionally;
in pairs.
Զերկոտասան առաքեալսն փրկչին, որք լծորդորէն առաքեցան ի տեառնէ երկուս երկուս. (Նչ. եզեկ.։)
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
hath;
bathing-place;
lavatory;
cf. Լոգանք.
Որ եւ լոգարան. (Անան. եկեղ։)
cf. Լողամ.
Արժան է զկալատեղն աղեկացնել, եւ լողել. (Վստկ.։)
to be tired, fatigued, wearied;
լորտնեալ մշակ, a wearied peasant.
Թուի Վաստակաբեկ լինել. կթոտիլ կամ տժգունիլ.
Զցերեկ արեւակեզ առնելով զօրէն լորտնել մշակի բրտացուցանեն. (Պիտ.)
wash-hand basin;
basin or tub to wash in;
lavatorium;
lavabo.
սրբազան լուարանն էր ըստ օրինաց քահանայապետութեան. բայց այժմ քահանայապետին եւ քահանայիցն ձեռացն մաքրութիւն նշանակի. (Դիոն. եկեղ.։)
Ողողումն հանդերձիցն յայտ առնէ զոր ի ձեռն լուարանին կատարեալ հանդերձեալն. (Մեկն. ղեւտ.։)
dishwater, slops, suds;
filth, dirt.
Խողովակ ողջակիզացն, ուր զարիւնն եւ զլուացջուրն արկանէին. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Լուացաջուր.
Խողովակ ողջակիզացն, ուր զարիւնն եւ զլուացջուրն արկանէին. (Նչ. եզեկ.։)
towel;
linen napkin;
cf. Լուարան.
Առեալ սպասաւորին ի լուացարանէն ջուր եբեր նմա։ Բերէին զնա յեկեղեցին, եւ դնէին լուացարան, եւ լուանային զձեռս ամենայն եղբարքն ի լուացարանն, եւ արկանէին զջուր լուացարանին ի վերայ նորա. (Վրք. հց.։)
Անլուանալի ներկման՝ մեղաց աղտեղութեանց լուացարան. (Անան. եկեղ։)
to untie, to unyoke, to unchain, to unbind, to undo, to loose;
to dissolve, to decompose, to break;
to resolve, to decide;
to temper;
to dilute, to soften;
to unfold, to develope;
to dissipate, to disperse;
to melt, to dissolve;
to explain;
to analyse;
to change;
to violate, to infringe;
լուծանել զերկունս, to free from the pains of labour, to cause to bring forth;
լուծանել զերկունս նորա, to be born of her;
լուծանել զքաղց, զքերան, to breakfast, to take refreshment;
լուծանել զպահս, to break one's fast;
լուծանել զոք ի կենցաղոյս, to take away a perso's life, to kill, to slay, to murder;
լուծանել զկեանս աշխարհիս, զկեանս իւր, զկենցաղ մարդկան, to end one's days, to depart this life, to cease to live, to die;
լուծանել զմեղս, to absolve, or remit sin;
լուծանել զդատակնիք, to annul a sentence;
լուծանել զօրէնս, to violate the laws, to transgress;
լուծանել զշաբաթս, to break the sabbath;
լուծանել զխաւար, to shed a light in the darkness, to make darkness light;
վրէժս լուծանել, to be punished;
լուծանել զլեզու, to untie, to cause to speak;
լուծանել զամուսնութիւն, to dissolve a marriage;
լուծանել զարգանդ կուսին ի պղծութիւն, to deflower, to violate;
լուծանել զսէրն հայրենի, to act in disregard of paternal love;
լուծանել զքուրձ, to open a sack;
լուծանել զորովայն, to loosen, or move the bowels;
to purge;
զարժանին պատուհաս ելոյծ զյանցանացն, he met with the punishment his crimes deserved.
ԼՈՒԾԱՆԵԼ. որպէս Բացատրել, մեկնել՝ լուծանելով զկնճիռն.
Եթէ ոք եպիսկոպոս աշխարհականօք բուռն ի վերայ եկեղեցւոյն եղիցի, լուծցի. (Կանոն.։)
Մի՛ աստէն լուծանիր. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 30.)
Ի հրապարակին լուծցուք։ Առ հօր քում գո՞յ մեզ տեղի լուծանելոյ։ Հռեբեկա յաւելու զլուծանելն՝ ասելով, եւ կերակուր բազում կայ մեր, եւ տեղի լուծանելոյ. (Փիլ. լին.։)
Իբրեւ եկն (թադէոս), լուծաւ նա առ տուբիայ։ Այր մի զօրութեանց եկն եմուտ լուծաւ ի տան քում։ Մտաք ի տուն Փիլիպպոսի, եւ լուծաք առ նմա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 13։ ՟Գ 31։)
cf. Լուծանեմ.
Եւ այժմ զայն լուծէ եւ՛ս յայանագոյն ասացեալ. այսինքն մեկնէ. (Լմբ. սղ.։)
Դժուարիմաց բանս լուծեն եւ մեկնեն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Լողամ.
Թռչունք երթեւեկս առնելով (յօդս) լուղին անխափան. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լողամ.
Թռչունք երթեւեկս առնելով (յօդս) լուղին անխափան. (Վեցօր. ՟Ը։)
luminous, bright;
window;
Lucifer, the Morning-star;
heavenly bodies, sun, moon, stars.
Բացեալ պատուհանօքն առ նա բարբառի։ Բարբառի եկեղեցւոյն ի ձեռն լուսաբերացն բանն. (Նիւս. երգ.։)
ԼՈՒՍԱԲԵՐ. φωοφόρος, ἐωσφόρος lucifer. Արուսակ. աստղ առաւոտին. (յն. ֆօսֆօ՛րօս). Որ յերեւիլն ընդ երեկս՝ կոչի Երեկ, եւ գիշերավար. (յն. է՛սբէռօս. լտ. վէ՛սբէռ. որ եւ ԱՍՏՂԻԿ. յն. ափրոդիտէ. լտ. վէնուս) պ. զօհրա, զիւհրէ.
Ոմն գեղեցկատեսիլ աստղ լուսաբեր ծանուցեալ, եւ մթուցուցեալ երեկ. (Պիսիդ.։)
fiery, on fire, in flames, bright with heat, red hot.
Լուսաբորբոք. (Նար. առաք.։ Անան. եկեղ։)
Ցոլմունք լուսաբորբոք ակամբք. (Անան. եկեղ։)
to fly with bright wings.
լուսաթեւեալս օդաթռիչ արագութեամբն՝ վերանալ ընդ առաջ քրիստոսի. (Անան. եկեղ։)
full of light, very bright.
Զառ հաւատչեայ կենացն զլուսալիր զանմահութեանն գրաւականն. (Անան. եկեղ։)
cf. Լուսալի.
Զառ հաւատչեայ կենացն զլուսալիր զանմահութեանն գրաւականն. (Անան. եկեղ։)
Ի լուսալիր լուսնին առ երեկոյի ժամանակին զենաւ պատարագն. (Եղիշ. մատն.։)
white haired.
Սպիտակ եւ պայծառ հերովք եկւ ալեօք.
cf. Լուսաճաճանչ.
Գերազանցեալլուսաճեմ ճառագայթիւք. (Անան. եկեղ։)
any opening to admit light;
sky-light, window, casement, dormer-window.
ըստ լուսամտին (յն. լուսոյ) առաջին գնացիցն. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 10։)
photography, photograph;
photographer;
photographic.
Լուսանկար կոչարան։ Առագաստ լուսանկար. (Անան. եկեղ։)
brilliant, bright, luminous, resplendent.
Յորում մեկնին միտք բանիցն լուսապայծառ վերլուծութեամբ. (Երզն. մտթ.։)
illumination.
յեկեղեցի նոյնթէս լինի լուսաւառութիւն մինչեւ յաւիտեան. (Վրդն. ել.։)
window, casement;
baptistery;
—ք, the eyes.
Զանթիւ եւ զանհամար զաչացուսն, զորոց զլուսարանս խաւարեցուցին։ Առաքեաց դահլիճ, որ եկեալ խաւարեցոյց զլուսարանս նոցա։ Խաւարեցուցին զլուսարանս նորա. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Թ։)
sacristan, vestry-clerk, sexton.
Պաշտօնեայ եկեղեցւոյ՝ լուցիչ ճրագաց եկեղեցւոյ. կամ վերակացու տաճարի. (Ճշ.։)
cf. Լուսաւորեմ.
Զօր սուրբ կերակրէին հսկելով յերեկոյէ առանց քնոյ լուսացուցանէին յեկեղեցւոջն յաղօթս. (Վրք. հց. ՟Ը. ձ.) (տպ. անցուցանէին)։
clear, bright, brilliant;
luminaries, stars;
apostles, prophets, doctors;
— առնել, cf. Լուսաւորեմ.
Ի խոնարհիլ լուսաւորին (ընդ երեկս)։ Ի սպառումն լուսաւորին մեծի (ի մուտս արեւու). (Տօնակ.։)
very luminous, most splendid;
—, —ս ad. clearly, evidently, in the clearest manner.
Լուսաւորագոյն ինձ զկանխագէտ տեսութիւնն զեկուցանէր. (Պիտ.։)
cf. Լուսաւորեմ.
Ինքն լոյս ծագեաց, եւ լուսաւորեցոյց. եւ ոչ նոքա նախ ընթացան եւ եկին ի լոյսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
illuminator;
սուրբ Գրիգոր՝ — Հայաստանեայց, St. Gregory, the illuminator of the Armenian nation.
Պայծառացան այսօր սուրբ եկեղեցիք լուսաւորչօք կենդանեօք։ Որ երկոքումբք սուրբ լուսաւորչօք տանն թորգոմայ. (Շար.։)
Լուսաւորիչքն աշխարհի եւ առաջնորդքն եկեղեցւոյ քահանայապետք սուրբք գրով աւանդեցին, (Վրք.հց. ՟Ա։)
light, brightness, glare, splendour;
illumination.
ԼՈՒՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն. տեղեկութիւն.
light, brightness, splendour;
lustre;
perspicuity.
Անմարմնական լուսափայլութեանցն պարուց. (Անան. եկեղ։)
brilliant, luminous;
splendid, illustrious;
—ք burning and shining light.
Ի մայրն իմ լուափառ (յեկեղեցի)։ Հուրս լուսափառ եւ աստուածաձիր։ Սպիտակափայլ լուսափառ դաշտի քարտենիդ. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ. եւ յիշ։)
cf. Լուսաթոյր.
Փոխանակ տաղավարացն զամպեղէն եւ լուսերանգ կամարն երկնի ցուցանէր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Լուսնական.
Դարձուցանել յամիսս զառ ի յեբրայեցւոցն պատմեալ ամսն՝ լուսնաւոր տարեկանաց բիւրս երկուս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Լուսնոտ.
(կամ թերեւս ԼՈՒՍՆԵԿ, ի, աց) σεληνιαζόμενος lunaticus. Լուսնոտ. լուսնահար. յորոյ վերայ եկեալ իցէ ախտ լուսնական.
Զամենայն իսկ զգասուց դիւցն ասէ, եւ ոչ միայն զլուսնեկացն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4.)
Զամենայն իսկ միայն զլուսնեկաց։
Jupiter, Jove (planet)
Ζεύς սեռ. Διός Juppiter սեռ. Jovis. (Որպէս թէ թնգ լուսնի՝ գեր ի վերոյ քան զնա, կամ լուսնովն թագազարդ. ըստ Հին բռ. լուսակիր, կամ լուսաւոր) Մին ի մոլորակաց բարձրագունից՝ լուսանշոյլ յետ արուսեկի. որ եւ ի կարդս դից հեթանոսաց իբր թագաւոր եւ հայր չաստուածոց. այն է արամազդ կամ զեւս.
place ef silence;
—ք, silence;
—ք Պիւթագորացւոց, the five years' silence imposed on his scholars by Pythagoras.
Զբեռն պարտեացս թեթեւացո՛, զոր ի լռարանի մտացս ամփոփման մահճացն լռարանի. (Անան. եկեղ։)
tacitly, by implication;
secretly, in secret;
silently, without bustle, in a private manner.
ԼՌԵԼԵԱՅՆ. նխ. Լռելով. դադարեալ մեկուսի. առանց.
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
silence, secrecy;
taciturnity;
calm, quiet, tranquillity;
պատուել զ—, to preserve silence;
լուծանել, աղմկել զ—, to break silence;
նստել ի լռութեան, to live in tranquillity, to lead a peaceful life;
ընդ լռութեամբ անցանել, to pass over silently;
ի խոր լռութեան գիշերոյ, in the deep silence of night;
եթէ խօսքն է արծաթի՝ —ն է ոսկի, words are silver, silence is gold;
— ! silence ! hush !
Որ սիրէ զլռութիւն, մերձ է առ աստուած։ Որ սիրէ զեկեալն, եւ խօսի, լուսաւորի ի նմանէ. լռութիւն յաղթահարեաց զպիղատոս. (Կլիմաք.։)
listening, hearing;
auditor;
scholar, disciple;
obedient, docile;
— լինել, to hear, to hearken to, to lend an ear to.
Լսող ոմն մեծագոյն նորա եղեալ իմաստիցն կին, անուն թէանով։ Ի վերջէ եկեալքն եւ ոչ լսող անգամ արժանաւորապէս նորայն կարացն լինել քերթութեանց. (Պիտ.։)
perfect, entire, full.
Դասուց դասուց առաւելութիւն լրական շինութեան եկեղեցական կառուցման. (Նար. մծբ.։)
very or most impudent.
Զի մի՛ լրբագոյն առաւել առնիցէ զնոսա։ Ոչ եղեւ յամօթ, այլ ե՛ւս լրբագոյն եղեալ արտաքս։ Ապա յայլ պատճառս եկին լրբագոյն, եւ ոչ հմտագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. 12. 26։)
cf. Լրբութիւն.
Յանդգնութեան եւ լրբանաց. (Մաքս. եկեղ.։)
entire estate, complement, completeness, fulness;
accomplishment, completion, perfection, consummation;
satiety;
reunion, multitude;
— լուսնի, full moon;
ի — ածել, to accomplish, to complete, to finish, to crown, cf. Կատարեմ;
ի — գալ՝ ելանել՝ հասանել, to be accomplished, to be fulfilled;
ի —, for the completion of;
ի — աղետիցս, to complete my misfortunes, to give me the finishing blow, to fill up the measure of my misfortunes;
— ժպրհութեան, եղերան, the height of insolence;
the lowest depth of crime;
— եղեւ փառաց նորա, his glory was at the highest pitch.
Ի լրութենէ նորա մեք անենեքին առաք շնորհս։ Երկինք տացեն զլրութիւն իւրեանց։ Ըստ ժամանակի լրութեան հրամանի հնձոց։ Ոգի լրութեան ի նոցանէ եկեսցէ ինձ։ Առնու ելանէ զլրութիւն նորա ի հանդերձէն։ եթէ յանցանքն նոցա մեծութիւն աշխարհի, ո՞րափ եւս առաւել լրութիւն նոցա։ Լրութեամբ օրհնութեան եկից։ Լիցջիք ամենայն լրութեամբն աստուծոյ.եւ այլն։
Ամենայն լրութեամբ հաւատացելոց, կամ եկեղեցւոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ Գր. տղ.։)
cf. Լրութիւն
Լրումն եկեղեցւոյ, կամ ազգի. (Պտրգ.։ Լմբ.։ Սարգ.։ Գր. տղ. եւ այլն։)