skinner, currier, leather-dresser, fell-monger.
Ովրիգենէս մոլորեալ ի ճշմարտութենէ, վասն մաշկեղէն հանդերձի առաջին մարդոյն ասէ, միթէ մորթագո՞րծ էր աստուած. այլ յետ ուտելոյ ի փայտէն զգեցոյց օասէ) ոգւոց նոցա զայս զմարմինս. (Շիր. քրոն.։)
cf. Մորթ.
Առ զմորթիքն՝ ձեաց ի գետին. եւ տարածեաց ի մորթացն զկտաւն. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)
to remove, to put or set aside, to separate;
— ի կաթին սովորութենէ, to wean.
Զերնջոցն զորթսն անջրպետեալ քեցիցեն, զի ժամանակաւ ընդելուզանիցեն (իմա՛ ընդելացուսցեն) մոցել ի կաթինն սովորութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
to introduce, to give entrance, to cause to enter, to thrust or poke in, to insert;
to conduct, to guide, to lead;
to admit, to receive;
to think, to excogitate, to invent;
to adduce, to allege.
Երկու երկու յամենայնէ մուծցես ի տապանն։ Մո՛յծ ընդ քեզ։ Դու էիր՝ որ մուծանէիր եւ հանէիր զիսրայէլ։ Եմոյծ ի ներքս զպետրոս։ Ածին եւ մուծին ի տուն քահանայապետին։ Խնդրէին մուծանել զնա ի ներքս, եւ ոչ գտանէին՝ թէ ընդ ո՛ր մուծանիցեն զնա ի ներքս՝ վասն ամբոխին։ Գտեալ նաւ մի՝ եմոյծ զմեզ անդր.եւ այլն։
to beg, to mendicate, to ask alms, to solicit charity, to be a vagrant.
Միթէ զվայրօք ինչ գալ, եւ մուրանա՞լ պարտ էր վարդապետին. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
cf. Մուրատ.
Իջեալ կայր ի տեղի գետագնաց եւ մօրատ յոյժ. (Ուռհ.։)
Տեսի ես զայր ոմն թաղեալ յեզր գետոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
obligation, bond, contract, bill, note of hand, promissory note;
bulletin, cedule, act, schedule, instrument, deed;
— աղաչանաց, memorial, petition;
— ընդունելութեան, receipt, acknowledgment;
— հատուցման, discharge, acquittance;
— արքունի, decree, ordonnance, rescript, mandate;
պարգեւաց —, patent, letter patent, brevet, privilege, special grant;
— մոռացութեան, —մոռացման յանցանաց, amnesty, general pardon.
συγγραφή syngrapha, conscriptio βιβλίον lbellus χάρτης chart. Թուղթ մրով գրեալ կամ կնքեալ. տոմս. յետկար. գիի վաւերական՝ իւրով ձեռամբ գրեալ կամ ստորագրեալ. գիր պարտեաց կամ առնլեաց, դաշանց, առքունի դրան, եւ այլն.
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
Գերծցէ զմօրուսն ... զմօրուք ... Յետին անարագանաց ցոյցք է՝ զգլուխն մօրուօք գերծուլ. (Գէ. ես.։)
Նախ քան զմօրուսդ վարդապետես ծերոց. (Ածաբ. յայտն.։)
Կատակէին ի վերայ նորա, եւ փետէին զմուրուսն նորա. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Մռմռեմ.
Պարանոցիդ վերայ շողան (սուսերք), ըմպել զարիւնըդ մըռմըռան (կամ մըրմըռան)։ Հողմով հանդերձ սաստիւ հնչեն (գետք հրեղէնք), եւ միգախառըն մռըմըռին (կամ մըրմըռին). (Շ. եդես.։ Յիսուս որդի.։)
to murmur, to grumble, to mutter, to growl;
— ընդ միմեանս, to fall one upon another furiously or ferociously, tooth and nail, to be cruelly and obstinately bent against one another, to be mutually enraged;
միմռեալ ալիք, angry billows, surging waves.
Պարանոցիդ վերայ շողան (սուսերք), ըմպել զարիւնըդ մըռմըռան (կամ մըրմըռան)։ Հողմով հանդերձ սաստիւ հնչեն (գետք հրեղէնք), եւ միգախառըն մռըմըռին (կամ մըրմըռին). (Շ. եդես.։ Յիսուս որդի.։)
heap of corpses, slaughter.
Եւ այնչափ զմսադէզն բարձրացուցանեն, որ յանկանելն (ի վերայ՝) այլ ոչ մեռանէին. (Հ. փետր. ՟Ժ՟Ե.։)
flesh-food;
excess, debauch.
Ոմանք ասեն, ի ձեռն այնր՝ իբրու զսանջար խոտոյ ետու ձեզ ամենայն, մսակերութիւն հրաման տալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 58։)
rivalry in gluttony, emulation in voracity.
Զի՞նչ խառնումն գինւոյն է, եւ դարձեալ թէ զի՞նչ յետ արբեցութեանն աստուծոյ մսամրցութիւնն. (Դիոն. թղթ.։)
cf. Մտաբերեմ;
յանասուն —, to commit bestiality.
Պատուէր հրամանի ետ քարկոծ լինել անասնոցն, յորում մարդն մտաբերիկ լինէր. (Եփր. ել.։)
diligent, prompt, ready;
—, — իմն, — սիրով or կամօք, willingly, voluntarily, with good will, heartily, cheerfully, with pleasure;
candidly, frankly, sincerely.
Մտադիւր զհետ երթալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to break or reduce to pieces, to grind, to pound, to bruise, to crush, to triturate;
to hash, to mince.
Մանրեա՛ զամանն, զի ցուցցի ստացուած իւղոցն։ Հեզութեամբ քակտէր զլարս աղեղանց, եւ զնետսն մանրէր։ Լեառն (կործանեալ) փշրէ զոր ի ներքոյն ունի, որպէս եւ զադամ գլորեալ՝ մանրեաց զներքոյսն իւր. (Իսիւք.։)
Առեալ զդահեկանն (կամ զդեկանն) եւ տարեալի շուկայն՝ մանրեաց, եւ ետ աղքատաց. (Ոսկիփոր.։)
pea, peas;
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.
Ստեղծուածն մեր առաջին՝ նոր էր, եւ մեղքն մեր առնեն հին եւ մաշ։ Ձորձն հին եւ մաշ։ Ոչ եթէ ի բնէ հին եւ մաշ էին, այլ իբրեւ աղտեղանան եւ պղծին՝ ապա լինին հին եւ մաշ. (Եփր. աւետար.) cf. ՀԱԼ ԵՒ ՄԱՇ։
furred gown, pelisse;
sheepskin coat.
Եւ մաշկեկաւ մեռելութեան անցո՛ ընդ գետս այս երկրային. (Յիսուս որդի.։)
to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.
Որ մատակարար ամենայնի զամենայն։ Ի միմեանս զնոյն մատակարարել։ Ձերովք հաւատովքն մատակարարեսջիք (կամ րիջիք) զառաքինութիւնն. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 25։ ՟Ա. Պետ. ՟Դ. 10։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 5։)
administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.
Մատակարարութեան եւ տնտեսութեան վարդապետութիւն է։ Մատակարարութեան դեռեւս էր ժամանակն, եւ ըստ տկար նոցա իմաստիցն զիջանէր. (Նանայ.։)
young, tender, new, fresh;
child, little child;
mortuary festival for the poor;
— հասակաւ, յաւուրց, very young;
ի — տիս, in infancy, at so tender an age;
որթ —, milk-fed calf.
ՄԱՏԱՂ. գ. Ռամկօրէն՝ որպէս Որթ մատաղ զենլի, եւ բաշխելի աղքատաց որպէս ագապ. (թո՛ղ զաւելորդ արարս յետնոց ի տգիտաց)
to bloom again;
to renew one's youth, to grow young again.
Նորափետուր զարդարեսցին. այս եւ ի մկրտութեանն կատարի, զի մատաղանան եւ նորոգին վերստին. (Գէ. ես.։)
young, new, tender;
young plant, sucker, layer, shoot, sapling, off-set, slip;
neophyte, proselyte;
թուփ —, young shrub;
— նահատակ, child-martyr.
Մատաղատունկ զնորահաւատն ասէ, եւ ոչ զմանկութիւն տիոցն։ Մատաղատունկ աստ ոչ զմանկութենէ ասէ, այլ զնորահաւատէն, ըստ այնմ, եթէ ես տնկեցի, ապողոս ջուր ետ, աստուած աճեցոյց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
youth;
growing young again.
Մինչդեռ ժամանակն ի մատաղութեան է, արագ արագ ընդունի զուսումն վարդապետութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
book-learned, lettered, learned, erudite, skilled in literature;
man of letters;
bibliographer.
Գիտակ մետանից եւ դպրութեանց. գրագէտ. ատենադպիր. դպրապետ.
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
Քաղդէացւոց մատենագիրն յիշատակէ։ Յետ որոյ զնոքումբք ածեալ մատենագիրն խօսի։ Յունաց մատենագիրք։ Յուստոս հրէից մատենագիր. (Եւս. քր.։)
cf. Մատնացոյց;
— նախատանօք, villainously, contumeliously, ignominiously.
Խոստովան եղեն եւ աստ յետ երից տանջանաց, եւ մատնցոյց արարին. (Եփր. ել.։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Աւետիս մատուցանէին կանանցն, եւ կանայք առաքելոցն. (Նար. յովէդ.։)
Որ ինչ յաւետարանին ասացեալ է, ի հայր հանեմ. եւ որ ինչ ի հնումն, որդւոյ մատուցանեմ. (Սեբեր. ՟Ա։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։
Յամենայն տեղիս մատչին քունկք անուն իմոյ։ Որք ըստ օրինացն մատչէին։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն ի սրբութիւնսն վասն մեղաց ի ձեռն քահանայապետին. (Մաղ. ՟Ա. 11։ Եփր. ՟Ժ. 8։ ՟Ժ՟Գ. 11։)
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Ոչ ասաց, թէ մատռուակեցէք կոչեցելոցս, այլ ասէ, բերէ՛ք տաճարապետին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
skilled in the prophecies.
Մարգարէագէտք եւ առաքելածանօթք եւ աւետարանաժառանգք լինէին. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
cf. Մարգարէակիր.
Մարգարէախառն օրհնութիւնք մեծի նահապետին. (Արծր. ՟Ա. 2։)
begetting a prophet;
born of a prophetess.
Իբր զեփրեմեան լերին հոգիընկալ հզօր դիտապետն, մարգարէածին տեսանօղ. (Նար. խչ.։)
prophet's temple.
Մարգարէանոցն յովհաննու։ Ի գաւառէն տարոնոյ ի մեծէ մարգարէանոցէն յովհաննու. (այն է եկեղեցի եւ վանք՝ մշու սուրբ կարապետին) (Բուզ. ՟Գ. 14. 16։)
strung with pearls.
Պետրոս գանձ մարգարտաշար։ Շրջանակ մարգրտաշար. (Ճ. ՟Ա.։)
marquis, marquess;
marquee.
Բառ արեւմտեան. marchio. իտ. marchese. գաղղ. մարգուիզ, մարգիզ. ըստ յն. μεθοριάρχης . իբրեւ Իշխան. կողմնապետ. սահմանապետ.
cf. Մարգճակ.
ՄԱՐԳՃԱԽԻՆ ՄԱՐԳՃԱԿ. Մարգ ճախին կամ ճակ, այսինքն ճախնային. խոնաւուտ եւ ջրարբի վայր մարգագետնոյ.
marshy meadow.
ՄԱՐԳՃԱԽԻՆ ՄԱՐԳՃԱԿ. Մարգ ճախին կամ ճակ, այսինքն ճախնային. խոնաւուտ եւ ջրարբի վայր մարգագետնոյ.
chimera, bug hear, hobgoblin, ghost.
Մարդագայլ է ո՛րդեակ արտաքոյ. եւ ելեալ մանկանն՝ ետես զծեր ոմն կորացեալ՝ շրջեալ աչօք, եւ կարծեցեալ մարդագայլ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Հ՟Թ։)
full of man, peopled, very populous.
insinuating, fawning, flattering, striving for favour, servile.
ἁνθρωπάρεσκος qui placere hominibus studet, hominibus placens. Որ ջանայ կեղծաւորութեամբ հաճոյ լինել մարդկան, կամ հաճել զմարդիկ՝ զհետ երթալով եւ անարժան հաճոյից նոցա. մարդելոյզ. շողոքորթօղ. եւ Շողոքորթական.
anthropolatry;
fulsome flattery, adulation.
Ապա եթէ փոխեցին առաքեալքն զաւետարան նորա, եւ սուտ գրեցին, ուրեմն մարդապաշտութիւն ուսուցին. (Մագ. ՟Ե։)
misanthropy, hatred of mankind.
Որովհետեւ առ համազգիս մարդատեցութիւն վարեցէք, եւ ո՛չ առ իս բարեգործութիւն արարէք. (Զքր. կթ.։)
human race, human creature, man;
human, rational;
— բուրաստան, garden planted by man.
Մարդատունկս առաքինութեան բողբոջեալս։ Զմարդատունկ բուրաստանս եւ զխաղս առաւել իմն զուարճացոյց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։ ՟Բ։)
minotaur, bucentaur.
human.
Յամենայն մարդկեղէն մեղաց։ Մարդկեղէն մարմնոցն։ Մարդկեղէն ուսմամբ։ Մարդկեղէն բնութեան։ Ամենայն մարդկեղէն ստեղծուածոյ. (Թու. ՟Է. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 5։ ՟Ա. Կոր. ՟Բ. 13։ Յկ. ՟Գ. 7։ ՟Ա. Պետ. ՟Բ. 13։)
human;
humanly, as a man, according to human nature.
Եղեւ այր բարեպաշտ ոզիա, բայց յետոյ կրեաց ինչ մարդկօրէնս՝ ի բարեփառութենէն յաղթահարեալ. (Ոսկ. ես.։)
government of a march, governorship of a province.
ἠγεμονία principatus. Կողմնապետութիւն. կուսակալութիւն. իշխանութիւն աշխարհին.
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
στρατηγία (ճարտարութիւն ի զինուորութեան). stratagema ἑπιστήμη scientia, peritia, ars, astutia. Հնարք. հայթհայթանք. ճար. ելի աղագ. ճարտարութիւն. արուեստ. գիւտ հնարից ի մարտի. վարպետութիւն, խելք.
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Որով մարթ եմք (կամ իցեմք) իմանալ՝ եթէ յետին ժամանակ է. (՟Ա. Յհ. ՟Բ. 18։)