melon;
շերտ —ի, slice of -;
— մշկահոտ, musk-melon.
· Calfa
ՍԵԽ կամ ՍԵՂԽ. յն. սիքիօս. σέκυος pepo. իտ. mellone. Պտուղ մեծ՝ երկրաբոյս, երկայնաբոլոր, դեղին եւ կանաչախառն, անուշահոտ եւ քաղցրահամ. գավուն. (իսկ գավուն գարբուղ ՝ ասի եւ σίκυς, σίκυες cucumis, cucumeres. որ է վարունգ եւ ձմերուկ.
pinna, pinna-marina.
· Calfa
ՊԻՆ ՊԻՆԱՅ. գրի եւ ՊԻՆՆՈՍ, ի. եւ ՊԻՆՆԱՅ. եւ ՊԻՆՆԵԱԿ. (Վրիպակաւ եւ Իպանիոս). Բառ յն. բի՛ննա. πίννα pinna. Խեցեմորթ մեծ կրկնապատեան՝ երկայն եռանկիւնի, որ բերէ մազս իբրու մետաքս խոշոր, կամ ասր կարմիր. եւ գտանի խրեալ յաւազուտս եւ ի տղմուտս. ունի եւ մարգարիտս մեծամեծս, այլ տգեղս.
cf. Պին.
· Calfa
ՊԻՆ ՊԻՆԱՅ. գրի եւ ՊԻՆՆՈՍ, ի. եւ ՊԻՆՆԱՅ. եւ ՊԻՆՆԵԱԿ. (Վրիպակաւ եւ Իպանիոս). Բառ յն. բի՛ննա. πίννα pinna. Խեցեմորթ մեծ կրկնապատեան՝ երկայն եռանկիւնի, որ բերէ մազս իբրու մետաքս խոշոր, կամ ասր կարմիր. եւ գտանի խրեալ յաւազուտս եւ ի տղմուտս. ունի եւ մարգարիտս մեծամեծս, այլ տգեղս.
cf. Պիտանամ ;
to use, to employ, to make use of.
· Calfa
Այնոփիկ երկայն բանի պիտանանայ, եւ ժամանակի. (Լաստ. ՟Ծ՟Բ.) (ա՛յլ ձ. պիտոյ)։
affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.
· Calfa
Մարգարէն եսայի երկայնագոյնս ձաղէ զպչրանս նոցա։ Ոչ վայելէ կնոջ քրիստոնէին եւ յուսացելոյ աստուած՝ ընդ այնպիսի պչրանս գալ (ա՛յլ ձ. պչրանս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
cf. Պտսկեմ.
· Calfa
Սուրբքն՝ յերկայնամտելն աստծոյ՝ քնքշան, տղայաբար պտսկեն. (Վրդն. սղ.։)
cf. Պրիոն.
· Calfa
Սքանչելի է ի մեջ այլոց եւ ձուկն պրիստէ՝ նեղ եւ երկայնաձիգ. (Վանակ. յոբ.։)
rush, bulrush;
papyrus.
· Calfa
πάπυρος papyrus, juncus. որ եւ ար. պէրտի, պէրտիյէ. Կնիւն եւ եղէգն լայնատերեւ կամ երկայնատերեւ ՝ ազգի ազգի. յորմէ հիւսին փսիաթք եւ սիրայք. որպէս եւ այն որ բուսանի յեգիպտոս առ նեղոսիւ, զորոյ զտերեւս ի հնումն վարէին ի դրութիւն.
ostrich.
· Calfa
ՋԱՅԼԱՄՆ ՋԱՅԼԵԱՄՆ. գրի եւ իբր ռմկ. ՋԱՅԼԱՄ. ի. στρούθος, -θων, -θίον struthio. Մեծն ի հաւս կիսաթռիչս՝ նման կոզռան ըղտու երկայնավիզ՝ բարձր բարձիւնք, սեաւ եւ սպիտակ փետրովք. աչքն նման մարդոյ՝ ապուշ հայեցուածով. ածէ ձուս մեծամեծս թանձր պատենիւք. եբր. եէնդ.
cf. Ջայլամն.
· Calfa
ՋԱՅԼԱՄՆ ՋԱՅԼԵԱՄՆ. գրի եւ իբր ռմկ. ՋԱՅԼԱՄ. ի. στρούθος, -θων, -θίον struthio. Մեծն ի հաւս կիսաթռիչս՝ նման կոզռան ըղտու երկայնավիզ՝ բարձր բարձիւնք, սեաւ եւ սպիտակ փետրովք. աչքն նման մարդոյ՝ ապուշ հայեցուածով. ածէ ձուս մեծամեծս թանձր պատենիւք. եբր. եէնդ.
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
· Calfa
trailing one's gown, clothed in trailing robes;
— պատմուճան, trailing gown;
— ճեմելիք, promenade in gown and train.
· Calfa
περισεσυρμένος dissolutus. Նշանակ ցոփութեան, որով ոք ի գնացս իւր քարշէ ընդ գետին զստորոտս երկայնս.
large, great, voluminous;
thick, dense;
strong, lusty;
harsh, close;
— գունդ, բանակ, numerous, powerful army;
— ծանրութիւն, great weight.
· Calfa
Հարկանել զնա բրօք ստուարօք։ Բասան ստուարս եւ երկայնս ունի կաղնիս։ Ստուար ծանրութիւն բեռանցս մեղաց։ Ստուար տէգ զինու մխելոյն ի կող ստեղծչին ադամայ. (Ճ. ՟Բ.։ Գէ. ես.։ Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Զ։)
course;
leap, jump, gambol, caper, antics, gallop;
palpitation;
neighing after;
ի —, — առ —, swiftly, at full speed;
by fits and starts;
—ս առնուլ, to run, to gallop, to gambol, to frisk about, to play antics.
· Calfa
Այծեման վազք, եւ աչացն անսխալութիւն։ Կամ վազիւք կամ երկայն անցիւք։ Եւ ոչ ընտիրք ինքնարշաւ վազիւքն։ Վազիւք առաքինութեանց դիմելով. (Նիւս. կազմ.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Նար. ՟Կ՟Զ։ եւ Նար. յովէդ.։)
of sixty cubits.
· Calfa
Վաթոնականգնեան գոլով ըստ երկայնութեան հասակին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.
· Calfa
Զնոյն մեղս՝ զոր այլոց վաղուց գործեալ իցէ, գործիցեմք։ Նա եւս վաղուց եկեալ էին, եթէ ոչ աստուծոյ երկայնամտութեան էր խափանեալ. (Ոսկ. ես.։)
stadium;
իբրեւ —աւ, as it were a bow-shot.
· Calfa
Որոյ երկայնութիւնն էր հնգետասան վտաւան, եւ լայնութիւնն երկու վտաւան. (Եւս. քր. ՟Ա.)
Քսան վտաւանաւ երկայնութեամբ։ Ասպարէսն է հեռակացութիւն. այսինքն վտաւան մի. (Խոր. ՟Բ. 25։ եւ ։ Իբրեւ երկոտասան վտեվանս։ Ելին ընդառաջ նորա վտեվանս եօթն. Վրք. հց. ՟Ժ. եւ ՟Թ. ըստ ձ։)
painful, grievous, hard, difficult, incommodious, vexatious, laborious, fatiguing, tiring, toilsome, annoying, rude, heavy.
· Calfa
Տաժանելի հողեղէն բնութեանս եւ հրեշտակացն լուծ։ Պատասխանի առնել ամենայն հարցուածոց տաժանելի գործ է։ Ի տաժանելի եւ յաղէտաբեր երկանց։ Վտանգաւորաց տաժանելեաց կրից։ Գեհենին հրովն երկայնագունիւն եւ տաժանելեաւն. (Խոսր.։ Զքր. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Է։ Շ. մտթ.։)
displeasure, disgust, dislike, aversion, nausea;
annoyance, vexation, trouble.
· Calfa
Զի մի՛ երկայնութիւն բանիցն տաղտկութիւն ընթերցողացն լինիցի։ Տաղտկութիւն լսողաց՝ երկայնաբանութիւն։ Որ ինչ իւր տաղտկութիւն առաջի կայ։ Ի նոյն ցաւս դառնիճ տաղտկութեան. (Խոր. ՟Բ. 56։ Լմբ. պտրգ.։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։)
shaft, arrow, dart;
stiletto;
style, needle;
— ժամացուցի, hand;
— ժամուց, hour-hand;
— վայրկենից, minute-hand.
· Calfa
երկայն գաւազան ցցել երկսայր սլաքով, եւ հարկանել ընդ որովայն նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
· Calfa
Ամենայն ժամանակ յերիս բաժանի սկզբմունս, յանցեալն եւ ի ներկայն եւ յապառնին. (Լծ. ածաբ.։)
saw-like, saw-shaped, dentellated, toothed.
· Calfa
Ընդ հերձեաւն եւ ընդ սղոցեաւն ասեն. հերձատերեւն բոլոր է, եւ սղոցաձեւ տերեւն երկայն են ի ծառս. եւ այլք՝ թէ հերձեալ էին եւ պատուաստ դրեալայն ազնիւ. եւ թէ զգօս ծառայ ծայրս կտրեալ էին սղոցով. (Վրդն. դան.։)
Թողոփա գազան եղջիւրս ունի երկայնս եւ սողաձեւս, մինչեւ զծառս բարձունս սղոցել եւ կտրել. (Եպիփ. բարոյ.։)
to saw, to cut with a saw.
· Calfa
Եղջիւրքն երկայն եւ սղոցաձեւ, մինչեւ զծառս մեծամեծս սղոցել. եւ դու նահատակեալդ երկնաւոր սղոցեցեր զշատախօսութիւն, զցանկութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)
white-bodied, white-fleshed, of clear complexion.
· Calfa
էր սուրբ կոյսն երկայն հասակաւ սպիտակամարմին. (Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Ե.։)
waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.
· Calfa
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
· Calfa
Եռավանգք ութ, ստեղն ներկայնէ եւ ներկուց աղօտաց՝ քառամանակ. ո՛րբար. ա՜բրաամ. (Թր. քեր.։)
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
· Calfa
σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.
element, point, note;
line, verse.
· Calfa
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
jarring, discordant, harsh, cacophonic.
· Calfa
Անձայն բաղաձայնք՝ վատաձայնք են ըստ ողբերգակին։ Երկրորդ տաղին՝ որ թողացուցանէ զվատաձայնն երկայնել. (Երզն. քեր.։)
comb;
— նեղատամն, small-toothed comb;
— լայնատամն, large-toothed -;
— փղոսկրեայ, ivory -;
խոզանակ սանտեր, comb-brush;
քսակ սանտեր, comb-case;
— ոստայնանկաց, weaver's -;
— կանեփի, վշոյ, hatchel, flax comb, hemp comb;
— բրդոյ, card to comb wool.
· Calfa
κτείς peten. որ եւ ՍԱՆԴՐ. պ. շանէ. Գործի ոսկրեղէն՝ փայտեղէն՝ երկաթեղէն, յորում են շարք երկայնասուր ժանեաց՝ ի մաքրել եւ ի գզել զմազ , զմաղեզէնս, զվուշ, զասր.
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
· Calfa
Վարեսցուք համբերութեամբն յոբայ։ Տէրունականաւն վարեցի՛ր (կամ վարիջի՛ր) խրատով։ Հասարակաբար երկոքումբք տեսանեմք վարեցեալ զաստուած, երկայնութեամբն եւ վրէժխնդրութեամբն. (Իսիւք.։ Շ. ընդհանր.։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Գրով ինչ ոչ վարէին. Եւս. քր. ՟Ա։)
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
· Calfa
Զարդարս վարժէ, եւ մեղաւորաց երկայնամտէ. (Իսիւք.։)
little;
brief, short, succinct, concise;
*dear, high-priced;
short;
s. mus. "an Armenian note;
— ինչ, իմն or մի, a little, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի, cf. Սակաւ մի;
— ինչ յառաջ, some time before;
— ինչ կանխագոյն, a little before;
— ինչ զկնի, some time after;
յաւելից այլ եւս — ինչ, one word more;
ի — բանս, — բանիւ, in few words;
— իշխանութիւն, իշխանք, cf. Սակաւապետութիւն."
· Calfa
Ըստ հիպոկրատեայ, եթէ, կեանք սուղ. եւ արուեստ երկայն. (Փիլ. տեսական.։)
Ամանակք երկու, երկար, սուղ։ Ձայնաւորացն երկայնք են երկու. է՛, ո՛վ. եւ սուղք են երեք, ե, ո, ւ։ Յաղագս սուղ վանդի. սուղ փաղառութիւն լինի եւ այլն. (Թր. քեր.։)
Երաժշտականն բնաւորեցաւ երկայնիւք եւ սղիւք յիւրսն վարել նուագաւոր երգս. (Մագ. քեր.։)
pear.
· Calfa
ἅπιον (որպէս թէ երկայն) pyrum կամ pirum (որպէս հրաձեւ. ի յն. πῦρ ). Պտուղ կամ միրգ երեւելի բրգաձեւ. տանծ.
pimento
· Calfa
որ եւ ԴԱՐԻ ՊՂՊԵՂ. ըստ յն. երկայն պղպեղ. μακροπέπερι piper longum պաճ պիպեռ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
height, eminence, precipice;
eyebrow.
· Calfa
φατνώματα lacunaria (գրի եւ ԴԱՐԵՒԱՆԴ. որպէս եւ վրիպակաւ ԴԱՐԱՆԱՒԱՆԴ) որպէս թէ Դար եւ անդր. այսինքն Դար կամ գահ երկայնեալ ի դուրս. գահաւանդ. սարաւանդ. արտեւան գետափին, լերին, եւ յօնից, եւ յարկաց.
length, extent, duration;
— կենաց, long life, longevity.
· Calfa
μῆκος longitudo Երկարութիւն. երկայնութիւն ժամանակի.
vagabond;
prating, chattering.
· Calfa
Խոյս տալով յընդվայրայածն եւ փախուցեալ յերկայնագոյն բանից. (Պիտ.։)
giraffe, came-leopard.
· Calfa
ԸՆՁՈՒՂՏ կամ ԸՆԾՈՒՂՏ. Ի բառիցս Ինձ կամ ինծ, եւ Ուղտ. (որպէս եւ ի յն. ասի, իբր Ուղտինծ). καμηλοπάρδαλις camelopardalis, -us որ եւ ԱՆԱԼՈՒԹ, ԶԱՆԱԼՈՒԹ. Չորքոտանի նման ուղտու ըստ ձեւոյն բարձրութեան, եւ երկայնավզութեան, եւ ընծու ըստ խայտաբղէտութեան.
silly, cautiously, prudently.
· Calfa
Զգուշաբար եւ զերկոսին անուանսն ի մէջ էառ, զՏէրն, եւ զԱստուածն։ Զգուշաբար ասաց, սնեալ ո՛չ երկայն ծերութեամբ, այլ գեղեցիկ ծերութեամբ։ Զգուշաբար ասացին, հարցցո՛ւք ո՛չ զնա, այլ զբերան նորա։ Զգուշաբար ի վեր հայեցեալ՝ գիշերի ի վերայ անկանէր թշնամեացն. (Փիլ.։)
to shed, to pour out, to spill;
to fill up;
— ումեք, (յօք) զվարդապետութիւն, to preach redundantly, to be verbose;
բազում ծաղր զեղեալ հեղուլ, to laugh immoderately;
զեղուին զնովաւ զամենայն ամբոխն, the people crowded around him.
· Calfa
cf. Զեղանիմ;
— խնդութեամբ, to be filled with joy;
— ծովու, to be at the flood;
— իմիք ի յուշոյ, to slip one's memory, to forget;
— զոմամբ, to embrace, to clasp to one's bosom;
զեղաւ սիրտ նորա, his heart swelled with emotion, overflowed, outpoured itself.
· Calfa
to place, to deposit, to put, to establish, to dispose, to plant, to install, to procure a situation or place for.
· Calfa
Զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն. (Յճխ. ՟Խ։)
cf. Զետեղեմ.
· Calfa
Զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն. (Յճխ. ՟Խ։)