pipe, tube, canal, conduit;
— ջրոյ, spout.
· Calfa
Ընդ հարաւակողմն խողովակի (կամ խողուակի) ողջակիզացն ի մուտս դրանն. (Եզեկ. ՟Խ. 40։)
capital of a column.
· Calfa
ԽՈՅԱԿ կոչին եւ Վերին ծայրք սիւնակաց խորանին եւ վարագուրի. Նոյնպէս եւ զօդիչ զարդք դրանդեաց կամ բարաւորաց դրանց. Տե՛ս (Ել. ՟իզ. 37։ ՟իէ. 10. 11։ ՟լը. 26։ Թուոց. ՟գ. 36։ Եզեկ. խ. 48։ ՟Խ՟Ա. եւ 3։)
s. pl. rams.
· Calfa
Արածեայ զխոյանս իմ։ Խոյանք իմանալի է զեկեղեցական քահանայապետութիւնս. (Մխ. ապար.։)
cap, diadem, tiara.
· Calfa
Խոյր ահարոնի տե՛ս Ել. (՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ. եւ այլն, եւ այլոց քահանայից. Եզեկ. ՟Խ՟Դ. 18։)
Խոյր թագաւորի կամ իշխանի. (՟Ա. Եզր. ՟Գ. 6։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 26։ ՟Ի՟Զ. 16։ եւ ՟Ի՟Գ. 15։ Որպէս եւ նմանութեամբ Խոյրք վիշապի եօթն. Յայտ. ՟Ժ՟Բ. 3։ սոյնպէս եւ յայլ գիրս։)
low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
prep. adv. —, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.
· Calfa
Ի միջոյն եւ ի խոնարհ՝ հուր. եւ ի միջոյն եւ ի վեր իբրեւ զտեսիլ փայլական. (Եզեկ. ՟Ը. 2։)
inferior;
lower;
below.
· Calfa
Եղիցի խոնարհագոյն, եւ մի՛ եւս բարձրասցի ի վերայ ազգաց։ Հազարաւորն իմ խոնարհագոյն է ի մէջ մանասէի։ Զկնի քո յարիցէ այլ թագաւորութիւն խոնարհագոյն քան զքեզ։ Կացուցի ի խոնարհագոյն տեղիսն յետոյ պարսպին. (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 15։ Դտ. ՟Զ. 15։ Դան. ՟Բ. 39։ Նեեմ. ՟Դ. 13։)
very soft, tender or delicate;
gentle, mild, meek;
—ս յանդիմանել, to reprove gently.
· Calfa
Կակղագոյնս յանդիմանէր. (Նչ. եզեկ.։)
after, since;
behind, hack, backward;
after, since, then, afterwards, hereafter, underneath, behind, one after another, next to, subsequently;
Տրայիանոս կալաւ զինքնակալութիւնն — Ներուասայ, Trajan was emperor after Nerva;
— միմեանց, զմիմեանց կնի, մի զմիոյ կնի, one after the other, subsequently, blow upon blow;
— երկուց ամաց, two years ago;
— ոչ բազում աւուրց, some days after;
— ապա, at length;
զերիս ամս ամ զամի —, during three successive years;
եկայք — իմ, follow me;
որ զմեր կնի ոչ շրջի, who is not of us;
զդուռն ձգել — իւր, to shut the door behind or after one;
մի զմիոյ կնի կցեալ, one tied to another;
linked;
եւ որ ինչ — այսորիկ, եւ որ —, and so on, & etc.;
— բնութեանս, suitable or according to the nature, natural, like nature;
— գալ, գնալ, երթալ, ընթանալ —, to follow;
— պնդիլ, մտանել, լինեմ, to pursue, to follow up, to hunt, to persecute;
— խոտորիլ, to be allured;
to be carried away;
մոլորիլ — խրատու, to be swayed by bad advice;
— կամաց իւրոց ածել զոք, to make the slave of one's will.
· Calfa
to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.
· Calfa
δείκνυμι, δεικνύω, ἁποδείκνυμι , ἑπιδείκνυμι ostendo, indico, monstro, demonstro σημαίνω, ἑμφανίζω, διασαφέω, ἁναγγέλλω , ὐπογράφω designo, manifesto եւ այլն. Ցոյց առնել. երեւեցուցանել. տալ տեսանել եւ գիտել. յայտ առնել. յայտնել. նշանակել. ծանուցանել. զեկուցանել. ապացուցանել. եւ Արդեամբք ի լոյս ածել. ցըցնել.
dispersedly, here & there;
— արկանել, to scatter about.
· Calfa
Ոսկերքն ցրիւ անկեալ. (Նչ. եզեկ.։)
full of or sprinkled with dew;
ոմպ —, mist, fog.
· Calfa
Զայն կոխէին մանկունքն իբր զանօսր օդ եւ զցօղաւոր. Յօդս ցօղաւորս փոխեցեր զբոց հնոցին։ Ամպ ցօղաւոր. (Բրս. պհ.։ Շար.։ Վրդն. սղ.։ Նչ. եզեկ.։)
cf. Փախչիմ.
· Calfa
Կացուցանէր զջուրսն, զի յայնկոյս փախնուցուն. (Մագ. եզեկ.։)
syllable.
· Calfa
Ճառէ զվանգէ, եւ բուռն հարկանէ զփաղառութենէ, զեկուցանելոյ աղագաւ զբնութիւն երկոցունց. զվանգէ, իբր թէ ի միոջէ կողմանէ ձայնաւորն վանգեալ իցէ ի ձայնորդաց. . . յառաջոյ կամ ի վերջոյ. իսկ փաղառութիւն՝ որ է հեգ, շուրջանակի պատեալ ունի զձայնաւորն կամ զձայնաւորսն. զձայնաւորն, ո՛րգոն, կար. եւ զձայնաւորսն, որպէս՝ գութ։
lightning, flash of lightning;
սրավար, արագաթռիչ, իբրեւ զ—, quick, swift as lightning.
· Calfa
(Եզեկ. ՟Ը. 2.)
to lighten;
to throw out sparks, to scintillate, to sparkle, to gleam, to shine;
to cause to flash or sparkle;
— զփայլատակունս, to make the lightning flash;
բոց աստուածային յաչաց նորա —կէր, divine fire flashed from his eyes;
v. imp. —կէ, it lightens.
· Calfa
Որպէս փայլակն փայլատակեալ ի ներքոյ երկնից։ Ի փայլատակել նորա առաջի նոցա։ Հուր փայլատակէր ի նմանէ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 24։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 13։ Եզեկ. ՟Ա. 4։)
lightning, flash;
spark;
brightness, brilliancy;
thunderbolt.
· Calfa
Իբրեւ զտեսիլ օդոյ, զոր այլք փայլատակն ասեն (ըստ կրկին գրութեանց ի հյ. եւ ի յն. ) (Նչ. եզեկ. ՟Ը. 2։)
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
· Calfa
Փայլեսցես տեսլեամբ նանրութեան. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 29։)
built of wood, wooden;
wooden building, scaffolding, plank.
· Calfa
Ջարդեցէ՛ք զփայտակերտս նորա։ Հրձիգ արար զամենայն փայտակերտ զապարանից նորա։ Հրձիգ արարին զամենայն փայտակերտն։ Զամենայն փայտակերտ քաղաքին հրձիգ առնէին։ Զփայտակերտն հրով դատել։ Փայտակերտ ազնիւ դէմ յանդիման կամարին. (՟Ա. ՟Բ. ՟Գ. Մակ.։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 25։)
to become wood, to be changed into wood;
to be benumbed, to become stiff.
· Calfa
Ի տուէ արեգակնակէզ լինէի, եւ ի գիշերապահն ի ցրտոյ փայտանայի։ (Յորմէ եւ Նչ. եզեկ.)
cf. Փայտեղէն.
· Calfa
Գեղեցիկ գործ կայր փայտեայ (այսինքն փայտակերտ). (Նչ. եզեկ.։)
to save, to redeem.
· Calfa
Ցմեր փրկագործել զբնութիւն։ Կենարար պատարագն փրկագործէ զհոգի եւ զմարմին հաւատացելոց։ Փրկագործէ զեկեղեցի իւր։ Փրկագործելն առաջին մարդոյն։ Միշտ փրկագործի։ Ազատեալ փրկագործեաց զնոսա ի սաստիկ վտանգէն։ Այցելութիւն նորա փրկագործեալ՝ ետ զնոսա ի գթութիւնս առաջի ամենայն գերչաց նոցա։ (Խոր.վրդվռ.։ տօնակ։ Ճ. ՟Ա.։ Շ. բարձր.։ Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։)
honeytongued;
sweet-voiced, melodiously singing.
· Calfa
իբրեւ զձայն երգոց քաղցրաբարբառ յօրինելոց. (Եզեկ. ՟Լ՟Գ. 32։)
flowing gently.
· Calfa
Նաւ ասէ զեկեղեցի, զի հանդարտ եւ քաղցրահոս հողմով հոգւոյն ընդ հոսանուտ պտոյտս կենցաղոյս խաղաղութեամբ անցանէ. (Լծ. ածաբ.։)
to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.
· Calfa
Ջուր խոր է խորհուրդ սրտի առն, եւ այր իմաստուն քամէ զնա. Զբաժակն քեռ քո շամրնի արբցես եւ քամեսցես։ Արբուսցես ցդա ամենայն ազդաց, արբցեն եւ քամեսցեն (յն. արտափսխեսցեն). (Առակ ՟Ի. 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 34։ Երեմ. ՟Ի՟Ե. 16։)
sculpture;
chiselling;
sculptured or chased object;
sculptor, carver;
chaser;
sculptured, carved, chiselled, notched.
· Calfa
Սիւնս երկուս. եւ շրջանակս քանդակագործից սեանցն, երկուս երկուս վանդակապատս, ծածկել զերկոսին շրջանակսն քանդակագործացն՝ որ էին ի վերայ սեանցն։ Ծնօտս ուղկեանս քանդակագործ։ Եւ քանդակագործք ի վերայ նոցա. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 11։ Եզեկ. խ. 43։ ՟Խ՟Ա. 25։)
to lacerate, to tear in pieces, to rend asunder;
to separate, to detach, to divide;
— զոսկերս, to bone.
· Calfa
Զամենայն յօշուած գեղեցիկ՝ քանցեալ յոսկերաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 4։)
brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.
· Calfa
Ա՛ռ քնար, քա՛ջ հար։ Եռաց՝ զեղաւ, քա՛ջ եռաց. (Ես. ՟Ի՟Ե. 16։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 6։)
cf. Վարսաւիրայ.
· Calfa
Ա՛ռ քեզ սուսեր յեսանասուր՝ սուր քան զսրբիչ վարսավիրայից։ Կոչեաց վարսաւիրայ (կամ զվարսավիրաց). (եւ եգերծ զեօթանեսին գիսակս գլխոյ նորա. Եզեկ. ՟Ե. 1։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
· Calfa
Նովին նմանութեամբ ասի եւ այն բան (Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 16.)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
· Calfa
Զեկուցանէ երկրորդ վերնագիրն այնուհետեւ զանունն։ Ոյր անուն ծանուցեալ ի վերնագրէն։ Ոյց զեկուցանէր ըստ վերնագրին։ Ունէր վերնագիր. (Պիտ.։)
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
· Calfa
Ո՛հ որ շինէ զտուն իւր, եւ ոչ արդարութեամբ, եւ զվերնայարկս, եւ ոչ իրաւամբք։ Որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն, եւ ի միջնայարկացն յերրորդ յարկսն։ Յարկար ի վերայ ջուրց զվերնայարկս նորա. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 13։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 3։)
end, finish, conclusion, close;
end, extremity, bound, limit;
tail;
back;
the rear of the army;
cadence, fall;
—ք, cf. Վերջաւոր;
ի —, ի —է, ի —ոյ, after, behind, at last, after all, in conclusion, finally, lastly;
ի — կոյս, backwards, back, behind;
ի — նահանջել, to draw back, to repress, to hold in, to check, to restrain;
ի — հասանել, to have already one foot in the grave;
ի — կոյս գնալ, to go backwards;
ի —ի թեւոյն անկեալ, assailed the army in the rear;
հասէք ի —ս նոցա, destroy the enemy's rear;
ի — or ի —է եկեալք, survivors, posterity;
ժամանակաւ ի —է, latest or nearest;
ի —ոյս երթեալ զօրէն չար գազանի, given to perversity as a beast;
— բանիս այս, the pith of my discourse is this;
եկն ի —ն, he was at his life's end.
· Calfa
Տեսեալ տիրանայ՝ թէ ամենայն ինչ ի վերջ հասեալ է (վտանգի) ... լա՛ւ է ինձ (ասէ) մեռանել՝ քան զեկեղեցի աստուծոյ հարկատու լինել. (Մամիկ.։)
sixth;
sixthly;
sextant;
sixth.
· Calfa
Զվեցերորդ չափոյս։ Զվեցերորդ արդութիւն. (Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 11։)
philosophy.
· Calfa
Կատարեալ փիլիսոփայութիւն է այս, ոչ ծածկել զիւր դսրովանսն. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Փլումն.
· Calfa
Զփլումն լերին։ Մեծապէս ունի զփլումն։ Ի փլմանէ պարսպացն։ Ի փլմանէ վիմացն փոշին յօդս ծառացեալ. (Իսիւք.։ Նչ. եզեկ.։ Տօնակ.։)
destruction, ruin, waste.
· Calfa
Զփլումն լերին։ Մեծապէս ունի զփլումն։ Ի փլմանէ պարսպացն։ Ի փլմանէ վիմացն փոշին յօդս ծառացեալ. (Իսիւք.։ Նչ. եզեկ.։ Տօնակ.։)
to pound, to crush, to crumble, to bruise, to grind;
to roast, to toast, to torrefy.
· Calfa
Հուր բորբոքեցից, զի միսն հալեսցէ, եւ ոսկերքն փխրեսցին։ Մուրկ նոր փխրեալ եւ մաքրեալ տեառն։ Զամենայն մուրկ փխրեալ մի ուտիցէք մինչ յօրն, եւ այլն. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10։ Ղեւտ. ՟Բ. 14։ ՟Ի՟Գ. 14։)
Որ եւ ջերմագոյն տապացուցանէին ճառագայթք արեգականն, եւ զքարինս եւս փխրել կարէին։ Մոմ է ի պնակիտսն, որ (չորացեալ ) դիւրաւ փխրի։ Քան զնոյն կաւ՝ անարգ եւ փխրելի եւ անցաւոր կեանք նորա։ Հանդերձքն ցեցակեր, փխրեալ, եղծեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։ Փիլ. ել. ՟Բ. 41։ Լմբ. իմ.։ Ագաթ.։ Յայս միտս հայի արդեօք ըստ հյ. եւ ըստ օրինակաց ինչ յն. եւ բանն Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10. որ եդաւ ի ՟Ա նշ։)
inclination to weep, emotion;
spleen.
· Calfa
Առ փղձուկ սրտին ձայնէր յորդութեամբ, Դանիէլ։ Բորբոքել զփղձուկ սրտի։ Զփղձուկ սրտից մեր տեսանէ։ Թաքել արտասուօք զփղձուկս սրտիցն.. . Այլեւ զփղծուկ սրտին հրամայէ չհանել. (Վրդն. դան.։ Հ։ Լծ. նար.։ Նչ. եզեկ.։)
elephant's tusk, ivory.
· Calfa
Ժանեօք փղոսկրօք. (Նչ. եզեկ.) իմա որպէս ա. փղոսկրեօք։
ivory, made of ivory;
cf. Փղոսկր.
· Calfa
Զմեհետնս քո ինեցին ի փղոսկրէից. յն. ի փղոսկրոյ. (Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 6։)
scarab, dung-beetle.
· Calfa
Փնդռունք յորժամ մեռանիմ ի գունդ աղբոյն զինքեանս թագուցանեն. (Ոսկ. եզեկ.։)
to substitute, to fill or take the place of, to succeed to;
— զկեանս, to die.
· Calfa
Որ յետ նորա փոխանորդեսցէ զեկեղեցին։ Քահանայք զմիմեանս փոխանորդէին վասն մահուն արգել լինելոյ։ Վնխճանի եւ փլաբիանոս. պորփիւր փոխանորդի ի տեղին. (Ճ. ՟Ա.։ Շ. բարձր.։ Սոկր.։)
thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.
· Calfa
Առաքեցի փոկ.. . Զփոկն՝ որ զեկուցանէ քեզ, զի տակաւին խրատել պարտիս. (Պտմ. աղեքս.։)
care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.
· Calfa
Զփոյթ եւ զարագ տանջանացն նշանակէ. (Նչ. եզեկ.։ Աստուած ի պահուհասելն հեղգ է, եւ ի բարերարելն փոյթ. Գէ. ես.։)