Definitions containing the research իբրեւ : 3388 results

Վայրենանամ

vn.

to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՅՐԵՆԱՆԱԼ. βαρβαρόομαι barbarus fio ἁγριόομαι efferor. Լինել իբրեւ զվայրենի գազանս կամ զբարբարոսս. կատաղիլ. գազանանալ. օտարանալ ի մարդկութենէ.


Վան

s.

repulse;
cf. Վանք.

· Calfa

NBHL (2)

Նմանութիւն հաստատութեան ի վերայ գլխոյ գազանացն իբրեւ զտեսիլ ական վանի. (Եզեկ. ՟Ա. 22։)

ՎԱՆԻ կամ ԱԿՆ ՎԱՆԻ. որ եւ ՎԱՆԱԿՆ. κρύσταλλος crystallus, -um. իտ. cristallo. Հանք սառնատեսակ. բիւրեղ փայլուն իբրեւ զսառն.


Վանակրեայ

s. zool. hawk's bill turtle.

· Calfa

NBHL (1)

Է գազան ինչ ի ծովու, որ կոչի վանակրեայ (կամ վանակրէ). վիշապաձկան նման է, յաւազին տեղին իբրեւ կղզի է. (Եպիփ. բարոյ.։)


Վանորայ, րէից, այոց

s.

cf. Վանորեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Արդարեւ տուն սգոյ է վանորայն։ Վանորայովն իբրեւ պարսպօք եւ աշտարակօք ամրացեալ էին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Վրք. հց. ձ։)


Վաշխ, ի, ից, ոյ, ու, ուց

s. adv.

usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.

· Calfa


Վառեմ, եցի

va. fig.

to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.

· Calfa

NBHL (1)

Վառեսցի իբրեւ զհուր անօրէնութիւն, եւ վառեսցի յանտառս մայրեաց։ Իբրեւ զձիւթ վառեալ։ Իբրեւ փայլակն վառեսցի։ Վառեալ էր հրով, եւ ոչ այարէր մորենին։ Վառեսցի զնովաւ, եւ կերիցեն զնա.եւ այլն։


Վառեցուցանեմ, ուցի

va. fig.

to kindle, to light;
to arm or equip.

· Calfa

NBHL (1)

Վառեցոյց լիւսիմաքոս արս իբրեւ երիս հազարս. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 40։)


Վաստակաւոր

adj. s.

fatiguing, labouring, giving oneself trouble, laborious;
meritorious, well deserving;
tired, weary;
husbandman;
— այր, a man of merit, a deserving man.

· Calfa

NBHL (1)

Ես խնայեցի ի քեզ իբրեւ ի վաստակաւոր։ Ոչ խնայեցի յիմ վաստակաւոր սիրելի գրիգորիոս։ Հանգուսցէ (տէր) զամենայն վաստակաւորս իւր. (Ագաթ.։)


Վատաբախտ, ից

cf. Վատաբախտիկ.

· Calfa


Վատասիրտ, սրտաց

adj.

fainthearted, chickenhearted, fearful, timid, timorous, pusillanimous, cowardly, craven;
ընդէ՞ր —ք էք, why are you fearful?.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ զանգիտելով իբրեւ զանարի վատասիրտ։ Վատասիրտքն լքանէին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Զ։)


Վատթարեմ, եցի

va.

to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.

· Calfa

NBHL (1)

Նախատէր վատթարելով զվախտանդ (իբրեւ զտկար). (Պտմ. վր.։)


Վատթարիկ

cf. Վատթար.

· Calfa

NBHL (1)

Բամբասէի զիս իբրեւ զվատթարիկ ինչ, եւ արհամարհեալ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Վար

s. prep. adj.

tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.

· Calfa

NBHL (1)

Չիք իբրեւ զեզն ի վար լծոյ. եւ էշ տկարանայ եւ մաշի. (Եփր. օրին.։)


Վարազաբար

adv.

like a wild-boar, furiously.

· Calfa


Վարազացուցանեմ, ուցի

va.

to change into a boar, to render ferocious;
to put in a rage, to drive mad.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՐԱԶԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Զինել իբրեւ զվարազ. ըստ յն. սպառազինել.


Վարակեմ, եցի

va.

cf. Վարակեցուցանեմ.

· Calfa


Վարան, ի

cf. Վարանք.

· Calfa


Վարանեմ, եցի

va.

to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Խեղգիւք շրթանց իւրոց վարանեաց զնա։ Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ։ Զօրացան ի վերայ քո արք խաղաղութեան քո, վարանեցին զքեզ։ Որ էին լեալ ժողովրդեանն յորոգայթ գայթագղութեան, վարանել զնոսա ի ճանապարհս իւրենաց։ Զի զբարին ի չար դարձուանելով վարանէ։ Վրէժխնդրութիւն իբրեւ առիւծ վարանեսցէ զնա. (Առակ. ՟Ե. 21։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24։ Աբդ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 4։ Սիր. ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ի՟Ե. 31։)

ՎԱՐԱՆԵՄ ՎԱՐԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξοκέλλω alio averto, pertraho λοχάω , ἑνεδρεύω insidior. Ի վարանս արկանել. պարանել. վարակել. տատամսեցուցանել. այսր անդր տարաբերել. մանաւանդ՝ Պատել դարանակալութեամբ. պաշարել եւ տագնապել իբրեւ ի դարանի.


Վարանեցուցանեմ, ուցի

va.

to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.

· Calfa

NBHL (2)

Խեղգիւք շրթանց իւրոց վարանեաց զնա։ Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ։ Զօրացան ի վերայ քո արք խաղաղութեան քո, վարանեցին զքեզ։ Որ էին լեալ ժողովրդեանն յորոգայթ գայթագղութեան, վարանել զնոսա ի ճանապարհս իւրենաց։ Զի զբարին ի չար դարձուանելով վարանէ։ Վրէժխնդրութիւն իբրեւ առիւծ վարանեսցէ զնա. (Առակ. ՟Ե. 21։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24։ Աբդ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 4։ Սիր. ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ի՟Ե. 31։)

ՎԱՐԱՆԵՄ ՎԱՐԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξοκέλλω alio averto, pertraho λοχάω , ἑνεδρεύω insidior. Ի վարանս արկանել. պարանել. վարակել. տատամսեցուցանել. այսր անդր տարաբերել. մանաւանդ՝ Պատել դարանակալութեամբ. պաշարել եւ տագնապել իբրեւ ի դարանի.


Սայրասուր

adj.

well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր իբրեւ տեսանէ չարակնն, որպէս սայրասուր սրով հարկանի. (Գր. հր.։)


Սան, ուց

cf. Սանական.

· Calfa

NBHL (3)

Զարշակ եւ զվաղարշակ առեալ մանուէլ սպարապետն իբրեւ զսան սնուցանէր.

Ելցէ իբրեւ զսան ընդ առաջ նորա. եւ սանն մանուկ է. (Գէ. ես.։)

Ի սան մեծ պղնձի, կամ ի պոյտն։ Արար քիրամ զսանսն։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Եղիցին սանք ի տան տեառն իբրեւ զտաշտս.եւ այլն։


Սան, ից

s. chem.

kettle, boiler, caldron, saucepan, stewpanchem. still, cucurbite;
— պապենի, Papin's digestor, athanor, digesting-furnace.

· Calfa

NBHL (3)

Զարշակ եւ զվաղարշակ առեալ մանուէլ սպարապետն իբրեւ զսան սնուցանէր.

Ելցէ իբրեւ զսան ընդ առաջ նորա. եւ սանն մանուկ է. (Գէ. ես.։)

Ի սան մեծ պղնձի, կամ ի պոյտն։ Արար քիրամ զսանսն։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Եղիցին սանք ի տան տեառն իբրեւ զտաշտս.եւ այլն։


Սանդարամետապետ

cf. Սանդարապետ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)


Սանդարապետ

s.

god of Hades, Pluto.

· Calfa

NBHL (1)

Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)


Սանձ, ուց, օք

s. fig. mech.

bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.

· Calfa


Սանձաբեկ առնեմ

sv.

cf. Սանձակոծեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զայնպիսիսն իբրեւ զխռովարարս դարձուցանել եւ սանձաբեկ առնել արժան է. (Կանոն.։)


Սանձակոծ առնեմ

sv.

cf. Սանձակոծեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)


Սանձակոծեմ, եցի

va.

cf. Սանձահարեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)


Սանձակոտոր

adj.

breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայնիւ սանձակոտորք եղաք իբրեւ զձին ամեհիս։ Պիտոյ է կառաւար եւ ուղղիչ՝ սիրոյն պատուիրանն. ապա թէ ոչ՝ սանձակոտոր լինի, եւ վայրապար ընթանայ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Է։)


Սանձահարութիւն, ութեան

s.

bridling, reining, curbing, repressing;
առանց սանձահարութեան, dissolutely, impetuously.

· Calfa

NBHL (1)

տեսութիւն առանց սանձահարութեան (յն. անսանձ ἁχαλίνωτος effrenis ) թուի թէ ի վախից մղիցէ։ իբրեւ զձիս յղփացեալս առանց սանձահարութեան. (Ածաբ. յայտն.։ Մագ. ՟Ա.։)


Սապատողն, ողին

adj. s.

crook or hump-backed, gibbous;
hunchback.

· Calfa

NBHL (1)

Ամբարտաւանն է իբրեւ զսապատողն. (Ի գիրս մոլ.։)


Սապէս

adv.

thus, so, in this manner.

· Calfa

NBHL (1)

Կափուցեալ զաչս իբրեւ զխլուրդս. սապէս անիմաստից անձինք ինձ վարկցին. (Մագ. ՟Չ։)


Սառն, ռին, ռանց

s. adj.

ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ տեսիլ սառին։ Իբրեւ զձիւն կամ իբրեւ զսառն պաղեալ։ Յո՞յր արգանդէ ելանէ սառն։ Ձիւն եւ սառն։ Իբրեւ զսառն ձմեռայնոյ։ Ցուրտ եւ սառն.եւ այլն։


Սառնաշէն

adj.

built with ice.

· Calfa


Սաստարար

s.

scolder.

· Calfa

NBHL (1)

Գրգռէր իբրեւ զդատաւոր, եւ ի ցասումն ածէր ամբաստանութեամբն իբրեւ զսաստարար. (Սեբեր. ՟Բ։ 2)


Սաստիկ, տկաց

adj.

excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.

· Calfa

NBHL (1)

Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)


Սաստիկ, սաստիկս

adv.

vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.

· Calfa

NBHL (1)

Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)


Սաստկաբար

adv.

cf. Սաստիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Արիւնն հոսէր սաստկաբար իբրեւ զյորդահոս աղբիւր. (Սիսիան.։)


Սաստկանամ, ացայ

vn.

to increase in force, in intensity, to be strengthened by, increased, to grow;
to be enraged, very angry;
— մարտին, to become exasperated, to grow most ferocious;
—նայր հրաման թագաւորին, the king's order was pressing.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկանայր ջուրն։ Սովն եւս քան զեւս սաստկանայր։ Սաստկացան քան զիս։ Սաստկացաւ բանն արքայի առ յովար։ Սաստկացաւ քան զնա պատերազմն։ Սաստկանայ ի տանջանս անիրաւաց։ Սաստկացաւ ի վերայ նորա անօրէնութիւն։ Հրաման թագաւորին սաստկանայր։ Ձայն փողոցն սաստկացեալք յոյժ։ Մատս զուրիա ընդդէմ սաստկացեալ պատերազմին։ իբրեւ մարտն սաստկացաւ.եւ այլն։


Սատանայ, ի, իւ

s.

Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.

· Calfa

NBHL (1)

Չարասէրն սատանայ իբրեւ զզօրաւար ի մեջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Սատանայանամ, ացայ

vn.

to become a devil, to be malevolent.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՏԱՆԱՅԱՆԱԼ. Լինել իբրեւ զսատանայ նմանօղ սատանայի.


Սատար, աց

s.

workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.

· Calfa


*Սատրեմ

va.

to plant separately.

· Calfa


Սար, ից, ոց

s.

height, eminence, top, summit, peak;
cape, promontory, point;
սարք, furniture, moveables, equipage;
harness;
all that follows, rest.

· Calfa

NBHL (1)

Հեծեալ յերիվարն քաջակազմ ոսկեհրաշ սարուցն՝ փայլէր իբրեւ զարեգակն. (Արծր. ՟Է. 3։)


Վարատեմ, եցի

va.

cf. Վարատեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Վարատեմ եւ ցրուեմ ես տեսէ զզօրսդ։ Մի՛ վարատեսցէ թշնամին ուխտին մերոյ զոչխարս առաքելական եկեղեցւոյ քում սրբոյ։ Որք նորաձան ուսմամբ իբրեւ պատառող ժանեօք վարատեն (զհօտն քրիստոսի) ի միոյ սուրբ եւ ուղղափառ գաւթէ եկեղեցւոյ։ Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Եփր. թագ.։ Ագաթ.։ Վրք. ածաբ.։ Լծ. ածաբ.։)


Վարգիչ

adj.

running;
very rapid, violent, impetuous.

· Calfa


Վարդ, ից

s.

rose;
եղանակ —ից, rose-season;
մշտափթիթ —, monthly —, semper florens;
— հարիւրթերթի, centifolia;
մամռաւոր —, moss rose;
դամասկեան —, damask rose;
վայրի —, wild rose, eglantine;
դեղին —, single yellow rose;
կոկոն, բոլորք —ից, rose-bud;
գոյն —ի, rose-colour;
փայտ —ի, rosewood;
կարմրագեղ, ծիրաներփեան, գեղեցիկ, քաղցրաբոյր, գեղափթիթ, փշալից, թարշամ —, scarlet, purple, beautiful, perfumed or odorous, full-blown, thorny, faded rose;
—ք մանկութեան, այտից, շրթանց նորա, the roses of youth, of his cheeks, of his lips;
պսակ ի —ից, crown or wreath of roses;
քաղել —, to gather roses;
չիք — անփուշ, no — without a thorn;
cf. Իսկութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Բնութիւնս մարդկան իբրեւ զիւղ է. յիւղ յորժամ արկանէ վարդ, լինի վարդ իւղ. եւ եթէ ցմախ արկանէ, լնի ցմախ իւղ. (Եփր. ի յովսէփ.։)


Վարդահոտ

adj.

rose-scented, roseate, as fragrant as a rose.

· Calfa

NBHL (1)

Անուշահոտ իբրեւ զվարդ.


Վարդապետ, աց

s.

vartabed, doctor;
lecturer, professor;
master, preceptor;
school-master;
archimandrite;
— օրինաց, doctor of laws, cf. Օրէնսուսոյց;
— աստուածաբանութեան, doctor in divinity;
— բժշկութեան, doctor in physic;
cf. Թեկն;
cf. Օրէնսգէտ.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդապետ ... վարժող ... մանկավարժ. մի եւ նոյն նշանակութեամբ դնին, որպէս ռմկ. տղոց վարպետ. իսկ իբրեւ ոստիկան արհեստաւորաց (որ եւ ռմկ. վարպետ, ուստա ) ասի՝


Վարդենի, նւոյ, նեաց

s.

rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զտունկ վարդենոյ (կամ իբրեւ վարդենի նորատունկ) յերիքով։ Ծաղկեցէ՛ք որպէս զվարդենի բուսեալ ի գնացս ջուրց. (Սիր. ՟Ի՟Դ. 19։ ՟Լ՟Թ. 17։)

Մարտիրոսքն իբրեւ ի վարդենիս մտեալ, առաւել ուրախ էին պրկեալք (կամ արկեալք) ի տապակս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)