Definitions containing the research իբր : 8114 results

Մարդկապէս

adv.

cf. Մարդկօրէն.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՄԱՐԴԿԱԲԱՐ. իբր մ.

Եւ իբր ա.


Մարզ, ից

s.

confine or frontier of a state, march, border;
province, district;
— դնել, to reduce to a province.

· Calfa


Մարզարան, աց

s.

gymnasium.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքս ելանել իբր ի մարզարանէ, արիաբար մարտնչին ի վերայ հայրենի գաւառին. (Պիտ.։)


Մարզիկ

adj.

exercised, inured;
trained to war.

· Calfa

NBHL (1)

Եկեալ մարզիկքն աւերեցն զսկիտէ. պարտի լինել մազիկք, որ եւ գրի մալինոնք, եւ մարկիզք. իբր անուն ազգի։


Մարզիչ, չի, չաց

s.

instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.

· Calfa

NBHL (1)

Մարզիչք մարդկան, բովք ընտրութեան, հալոցք հոգւոց։ Կոչի բուրհալք, իբր թէ հալք եւ մարզիչք՝ ըստ մեր դիտմանց՝ բազում գոյութեանց պատուական նիւթոց. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)


Մարմառոտ

adj.

feeling a prickling, subject to a pricking sensation.

· Calfa

NBHL (1)

յն. միռմիգի՛օն. μυρμηκίων formiculosus, verrucosus. Ունօղ զխաղաւարտ իբրեւ զբոյն մրջմանց. կամ զկեղ, որ ռմկ. կոչի մրջմնոց.


Մարմարաշէն

adj.

made or built of marble, marmorean.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ՄԱՐՄԱՇԷՆ ասի. Ի մարմարիոնէ շինեալ. մէրմէրէ շինած. իբր անուն մասնաւոր վանից։ (Սամ. երէց.։ Կիր. պտմ.։ Մագ. եւ այլն։)


Մարմարիոն, աց

s. adj.

marble;
—, of marble;
կարծր իբրեւ զ—, as hard as -.

· Calfa


Մարմին, մնոց

s. geom.

body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.

· Calfa

NBHL (1)

Առ մի ի կողից նորա, եւ ելից ընդ այնր մարմին։ Մարմին ի մարմնոյ իմմէ. եղիցին երկուքն ի մարմին մի։ Երինջք ընտիրք մարմնով, վտիտք մարմնով։ Զոսկերօք եւ զմարմնովք նորա։ Հերք իմ եւ մարմինք։ Մարմին եւ արիւն ոչ յայտնեաց քեզ։ Հացն՝ զոր ես տաց, մարմին իմ է։ Կերիցեն թռչունք զմարմին քո։ Ոչ ամենայն նոյն մարմին է. այլ՝ այլ մարմին է մարդկան, եւ այլ մարմին անասնոց. եւ այլն. որպէս ի վեր անդր։ Ուստի նոյն բառք այլոց ազգաց ըստ կրկին նշ. թարգմանին ի մեզ ըստ տեղւոյն նաեւ Դի, Գէշ, Մարդ, Անձն, եւ այլն։ Որպէս Մարմին կոչի փոխաբերութեամբ եւ մարմնասէրք, երկրաքարշք վարուք, ընկղմեալք ի նիւթ։ Մարմին կոչի եւ իսկութիւն մարմնոյ՝ հակադրեալ ստուերի. որպէս եւ վերին երես մարմնոյ կամ մորթն, իբրեւ մասն մսոյ, եւ այլն։


Հերձուածապետ, աց

s.

chief of a schism, of a sect;
heresiarch.

· Calfa

NBHL (1)

αἰρεσιάρχης, αἰρεσιαρχός haeresiarcha, sectae auctor ac caput. իբր Հերեսիովտապետ. աղանդապետ. առաջնորդ հերձուածոյ, այսինքն հերետիկոսութեան, եւ հերետիկոսաց.


Հզօր, աց

adj.

strong, powerful, mighty, vigorous, valiant;
robust, lusty, stout;
potent, energetic, efficacious;
—ն, —ն երկնից եւ երկրի, the Almighty, Omnipotent;
—ք, the mighty of the earth;
— զօրութեամբ, very strong, most valiant, mighty;
— թեւարկու, a professed or open protector.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուած հզօր։ Հզօր՝ որ զօրացուցանէ զիս զօրութեամբ։ Բան տեառն հզօր։ Հրեշտակն հզօր։ Այր կամ թագաւոր հզօր։ Ազգ հզօր։ Ոչ կարէ դատել ընդ հզօրին քան զնա։ Զտկարս աշխարհիս ընտրեաց աստուած, զի յամօթ արասցէ զհզօրս։ Մտանել ի տուն հզօրի։ Կապիցէ զհզօրն։ Աղեղունք կամ աւար կամ սեղան կամ ժողովք հզօրաց։ Մանուկ հզօր ուժով։ Զօրու մեծաւ եւ հզօրաւ։ Կորիւն առիւծու հզօր է քան զանասունս։ Հզօր իբրեւ զերկաթ։ Զջուր գետոյն զհզօր եւ զյորդ. (յն. հզօրի։) Զսուրն մեծ եւ զհզօր։ Հզօր ձեռամբ։ Զձեռանէ քումմէ հզօրէ։ Զբազուկս հզօրս։ Զհզօր գործ պատերազմաց նորա։ Քաղաք հզօր։ Իբրեւ զձայն հզօր որոտման։ Զգէրն եւ զհզօրն (ի հօտից)։ Հզօր (կամ բուռն) է իբրեւ զմահ սէր։ Ի դրունս հզօրս, եւ ի նիգս հաստատունս։ Ի պարիսպս ամուր՝ յաշտարակս հզօրաց. (յն. պարսպաւ մեծաւ եւ հզօրաւ, եւ ամուր աշտարակօք). եւ այլն։

Չի՛ք ինչ հզօր ի կարգաւորել զայր՝ իբրեւ զկին պարկեշտ։ Մեծ է սէր, եւ հզօր է բորբոքումն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. 27։)


Հիանալի

adj.

wonderful, surprising, marvelous, astonishing, stupendous, ravishing, charming.

· Calfa


Հիանամ, ացայ

vn.

to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.

· Calfa

NBHL (1)

Հիացաւ իբրեւ ժամ մի։ Կայի հիացեալ։ Եւ եղեւ ընդ հիանալն նոցա վասն այնորիկ։ Հիանային վասն նոցա, թէ զի՞նչ արդեօք լինիցի այն.եւ այլն։


Հիացումն, ման

s.

admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.

· Calfa


Հիկէն

conj.

as, for example.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԻ՛ԿԷՆ. cf. ՀԻԲԱՐ. իբրու Ո՛րկէն. ո՛րգոն. զոր օրինակ.

Հի՛կէն, իբրու յականս կայծին դժուարագիծ։ Եթէ ոք մակաստացական, հի՛կէն, իմաստուն. (Մագ. լ։)


Հիմնանամ, ացայ

vn.

to be founded, established, built.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԻՄՆԱՑԵԱԼ՝ դնի եւ իբր Հիմնացուցեալ.


Հին, հնոց

adj. adv.

old, worn, decayed;
ancient, antique;
-ք, the ancients;
antiquity;
ի հնումն, anciently, formerly, a longtime since, in days of yore;
ի — or ի հնոց ժամանակաց, ի հնոց ժամանակաց հետէ, ab antiquo;
— կտակարան, the old testament;
— մատեանք, ancient codes;
ի հնումն եւ ի նորումն, in ancient and modern law;
— լուսին, waning moon;
հին աւուրց, old aged in years, grown old;
— աւուրցն, Ancient of days, the Eternal, the Most High;
— աւուրց մանուկն, the Eternal Son;
— աւուրց զօրական, a veteran;
անտառ — աւուրց մայրեաց, a forest of ancient cedars;
— աւուրց ատելութիան, rancour, inveterate hate.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԻՆ. իբր գ. Հին ինչ. անցեալն. եւ Նախնիք.

ՀԻՆ ԱՒՈՒՐՑ (այսինքն աւուրբք). Ծեր. ալեւոր, բազմաժամանակեայ. եւ զաստուծոյ՝ իբր անժամանակ.


Հինաբար

adv.

like a sea-rover or corsair.

· Calfa


Հինգակատար

adj.

of five hills;
quinquejugum.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԻՆԳԱԿԱՏԱՐ կամ ՀՆԳԱԿԱՏԱՐ. πεντάλοφος quinquejugum. Որոյ են հինգ կատարք, իբր ծայրք, բլուրք.


Հինգեմեան

cf. Հինգամեան.

· Calfa


Մարմնակալ, ի

s.

corporal, a fine linen-cloth on which the priest places the chalice at mass.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՐՄՆԱԿԱԼ որ եւ ՄԱՐՄՆԱՊԵՏ. Սինդոն փոքր, կամ սուրբ կտաւ, որ դնի ի ներքոյ սկհւոյ եւ մաղզմայի՝ իբրու վերընկալ կամ պատանք մարմնոյն քրիստոսի. (Մաշտ. կիլիկ.։)


Մարմնակեր, աց

adj.

carnivorous.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շաղղակերութիւն շուայտէր իբրեւ առիւծ մարմնակեր. (Գէ. ես.։)


Մարմնանամ, ացայ

vn.

to become incarnate;
to take the human body or nature.

· Calfa

NBHL (1)

Յայնպիսեացն իբրեւ ի մարմնացեալ դիւաց պարտ էր խոյս տալ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Մարմնաշարժութիւն, ութեան

s.

tickling, titillation, stimulant;
any movement of the body.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժումն մարմնոյ. իբր խլրտումն ցանկական.


Մարմնասէր

adj.

fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ իբր Մարմնասիրական.


Մարմնավաճառ

cf. Մսավաճառ.

· Calfa


Մարմնացուցանեմ, ուցի

va.

to change into flesh;
to embody, to incarnate;
to figure, to impress with a form.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Մարմնաձեւ կացուցանել. թանձրացուցանել իբրեւ զմարմին նիւթական.


Մարմնաւոր, ի, աց

adj.

cf. Մարմնաւորական.

· Calfa

NBHL (3)

Աստ իբրեւ մարմնաւոր՝ մարմնաւորի (կուսին) որդի, եւ յերկինս անմարմնաւոր հօր՝ անմարմին որդի. (Ճ. ՟Գ.։)

Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի. (Ղկ. ՟Գ. 22։)

Որ կարացի խօսել ընդ ձեզ իբրեւ ընդ հոգեւորս, այլ իբրեւ ընդ մարմնաւորս։ Դեռ մարմնաւոր էք։ Ո՞չ ապաքէն մարմնաւոր էք, եւ ըստ մարդկան գնայք. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 1=3։)


Մարտակից, կցի, կցաց

s. adj.

companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՐՏԱԿԻՑ. որպէս Դիմամարտ. ոսոխ. դէմընդդէմ կռուօղ. (նոյն հոմաձայնութիւն է եւ ի յն) իբրու լտ. adversarius, oppositus եւ այլն.


Մարտամբոխ

adj.

tumultuous, troubled, agitated by war.

· Calfa


Մսակերութիւն, ութեան

s. fig.

flesh-food;
excess, debauch.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ասեն, ի ձեռն այնր՝ իբրու զսանջար խոտոյ ետու ձեզ ամենայն, մսակերութիւն հրաման տալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 58։)


Մսան, ի, նունք, նաց ou նանց

cf. Մսանունք.

· Calfa

NBHL (1)

մսանունք նանց ՄՍԱՆ կամ ՄՍԱՆՈՒՆՔ. μηρίον, μηρός ile, ilium, ilia ὁσφύς lumbus, coxa ὅσχεος, ὁσχέα, -ον scrotum. Ասի եւ ՄԿԱՆ. ըստ որում ի յն. մի՛ս է մուկն. եւ պրս. միյան, իբրու միջանք։ Իբր զի Մսանն է Մսուտ մասն մարմնոց կենդանեաց, կամ փափուկ միսն մկնաձեւ. եւ միանգամայն վարի որպէս Մէջք, երանք. ազդր. բարձք. զիստ. գաւակ, համեմատութեամբ այլեւայլ բառից յունաց. ձկնմիս. դնդղուց, լօփ միս .... եւ մէջք, աճուկ.


Մտաբերեմ, եցի

vn.

to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.

· Calfa

NBHL (2)

Ի նոյն շաւիղ խորհրդոյ բարւոյ հանդիսացեալ մտաբերէին. (Նար. խչ. իբր թեւակոխել։)

Յանցաւոր եղեն, եւ յապաշխարութիւն մտաբերեցին։ Եւագր. (՟Ժ՟Ա. իբր խելաբերիլ. յն. եւ դարձեալ ապաշխարեցին։)


Համատարած, ի

adj.

spread throughout, very extended, universal, general;
— ծով, the Ocean;
— օդ, atmosphere.

· Calfa

NBHL (2)

(իբր լտ. ubique extensus, latissimus, vastissimus յն. պէսպէս). Տարածեալ ընդ ամենայն կողմանս. համայնածաւալ. համասփիռ. լայնատարած. լայնածաւալ. ընդհանու.

Համատարած գալոց է ջրհեղեղն։ Ուղղափառութիւնն իբրեւ զարեգակն համատարած սփռեցաւ ի հոգիս հաւատացելոց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Համարառու, աց

s.

comptroller.

· Calfa

NBHL (1)

λογιστής ratiocinator, supputator. Որ առնու զհամար. իբր Պահանջօղ, եւ խուզարկու.


Համարիմ, եցայ

vn.

to sum, to number, to count;
to calculate, to compute;
to esteem, to repute, to judge;
to presume, to suppose, to reckon;
to attribute;
to pass for, to be reputed or deemed;
լաւ —, to prefer;
պատուական —, to appreciate;
մեծ ինչ —, to value, to esteem, to repute, to rely on;
առ ոչ ինչ —, not to keep any account of, not to care about, to have little esteem for, to despise;
— զանձն, to look upon oneself as, to believe, deem or account oneself, to think that one is;
ընդ մի — զիմն ընդ ումեմն, to mistake;
երանելի զանձն —, to think oneself happy;
—իմք եթէ, —րեսցուք այնպէս թէ, let us suppose that;
մի —իք թէ, do not believe that.

· Calfa

NBHL (1)

Համարեցաւ զնա հեղի՝ արբեալ։ Համարեցաւ զիս իբրեւ թշնամի։ Համարիցիս զիս քեզ ոսոխ։ Համարի զիս հանգոյն կաւոյ։ Համարիմ զանձն իմ հող եւ մոխիր։ Համարիմ զանձն իմ երեւելի։ Լաւ համարել։ Իրաւունս, կամ արժանի համարել։ Մի՛ համարիր դոցա զայս մեղս։ Երանի՛ առն որում ոչ համարեսցի տէր զմեղս նորա։ Մի՛ համարիք, եթէ եկի լուծանել։ Մի՛ համարիցիք ասել յանձինս։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Իբրեւ զօտարոտիս համարեալ եմք նմա։ Մի՛ համարեսցի նմա այն։ Յարիւն համարեսցի մարդոյն այնմիկ։ Ընդ անդս երկրի համարեսցին։ Ոչ էր համարեալ արծաթ, թէ իցէ ինչ.եւ այլն։


Համացեղութիւն, ութեան

s.

relationship;
homogeneousness.

· Calfa


Համբարակ, աց

s.

store, deposit;
warehouse;
purveyor;
երկինք նմացօղոյ, the heavens shall drop down dew.

· Calfa

NBHL (1)

φυλακή custodia συννέφεια caelum nubilum. Համբար բարեաց գանձել յամպս. կամ պահարան ամպեղէն. ուստի վարի եւ իբր Համբարանոց. եւ իբր Համբարածու. (եբր. արաֆ. կաթիչ. ցօղիչ. յն. ամպոտութիւն)


Համբարան, ի

s. anat. uterus, the womb.

· Calfa

NBHL (1)

Մայրենի արգանդ, իբր բնակարան համբակի, կամ համբարանոց՝ նմանութեամբ. րահմ, օղլան, եաթաղը։


Համբաւ, աց, ոց, ուց

s.

credit, honour, repute;
renown, fame, reputation, name, glory, celebrity;
news, intelligence, rumour, report, tidings;
արագաթեւ —, flying report, swift, speedy renown;
— բարեաց, good repute;
յեղակարծ, սուտ, չար —, strange, false, ill news;
— մեծ ստանալ, to win a great reputation;
վնասել անձին —ոյ, to damage one's reputation;
աղարտել զ— իւր, to tarnish one's renown;
կորուսանել զ—ն, to get an ill name;
չունել զ—, to be unknown, of no reputation or renown;
աղարտել զ— ուրուք, to blacken or ruin the reputation of;
—ի հարկանիլ, to become public, to divulge;
to become famous, renowned, celebrated, far-famed, to be in vogue, request or fashion;
ձախողակի — հանել or ընթացուցանել զումեքէ, to spread abroad an evil report about one;
— հանել, տարածել, to raise, sow or spread the news;
— ընթանայ, it is said that;
the story runs;
ելանէր, հնչէր, տարածէր, ի դուրս յաճախէր —, the report spread;
— քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր, the fame of his courage spread every where;
եւ ել — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս գաւառին, and there went out the fame of him through all the region round about;
—ի հարեալ է խաղս, this play is very popular;
cf. Շռինդ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ իբրեւ յայլոց համբաւուց տեղեկացեալ. (Արծր. ՟Դ. 29։)


Համբոյր, բուրից

s. fig. gr. adj.

kiss, embrace;
*buss;
sweetness, affability, familiarity;
union, joint, joining together;
spondee;
sweet-tempered, affable, benign, gentle, mild, meek;
propitious, favourable;
agreeing, unanimous;
— ձեռաց, hand-kissing;
յուդայի, մատնչի, a traitor's kiss;
— տալ ումեք, to embrace, to kiss;
to buss;
տալ միմեանց — խաղաղութեան, to give the kiss of peace;
ի — ածել, to familiarize, to tame, to domesticate;
հաշտ եւ — առնել, — յարդարել, to appease, to calm, to pacify, to reconcile;
գալ ի —, to get or grow tame, familiar, to be tamed;
— եւ կամակ բարս ստանալ, to be good-tempered, gentle, amiable.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմարական է եւէթ ստուգաբանութիւն Լմբ. պտրգ. իբր համաբիւր, այսինքն միութիւն բիւրուց. զի ասէ.


Համբուրեմ, եցի

va.

to kiss, to embrace;
*to buss;
— զմիմեանս, to kiss or embrace each other;
— ակամայ, to kiss unwillingly;
ստէպ —, to be always kissing;
— ձեռս, զաջ ուրուք, to kiss the hands;
համբուրեաց ընդ նմա, he kissed him.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՄԲՈՒՐԵԼ ԸՆԴ ՈՒՄԵՔ, եւ ՀԱՄԲՈՒՐԻԼ. իբր Համբուրել զմիմեանս. ողջագուրել, եւ Սիրով միաբանիլ. պագտուիլ.


Համեմատեմ, եցի

va.

to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՄԵՄԱՏԵՄ. չ. իբր Համեմատիմ. համեմա՛տ եմ, գտանիմ.


Համեմատութիւն, ութեան

s. math. adv.

comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.

· Calfa

NBHL (1)

Համեմատութիւն իբրեւ փոքու ընդ մեծի։ Ծառայից առ տեարս համեմատութիւն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)


Համեմեմ, եցի

va.

to season, to flavour;
to scent, to aromatize, to spice, to powder;
— աղիւ, to sprinkle with salt, to salt.

· Calfa

NBHL (1)

Բանն ձեր յամենայն ժամ լի շնորհօք տեառն իբրեւ աղիւ համեմեալ լիցի. (Կող. ՟Թ. 49։)


Համեմիչ

s.

seasoner.

· Calfa

NBHL (1)

Որ համեմէ. իբրեւ մակդիր աղի. համ տուօղ.


Համեստանամ, ացայ

vn.

to become modest or wise, to put on a modest look.

· Calfa


Համէութիւն, ութեան

s.

cf. Համաբնութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՄԷՈՒԹԻՒՆ որ եւ ՀԱՄԱԲՆՈՒԹԻՒՆ. իբր Բնութենակից.


Համհօրեայ

cf. Համահայր.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՀԱՄԱՀԱՅՐ. (իբր իգ. ὀμοπατρία )


Համմօրեայ

cf. Համամայր.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՀԱՄԱՄԱՅՐ. (իբր իգ. ὀμομητρία )