Your research : 1 result for խարտ

Խարտ, ից exact entry

s.

filing.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

, ի հլ. «խարտածի փշրտուք» Յհ. կթ. որից խարտել «խարտոցով մաշել, փըշ-րել». Ել. լբ. 20. Առակ. իէ. 17. Սեբեր. 97. Կոչ. 109. խարտածոյ «խարտելով շինուած» Ագաթ. խարտոց Փարպ. խարտուք «խար-տուած փոշին» (չունի ԱԲ) Առաք. պտմ. էջ 459 (տպ. խարդուք)։

Հիւնք. պրս. քեարտիւ «խարտոցեալ, մանրեալ իր»։ Justi, Dict. Kurde 148

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Կր. Ղրբ. խարտել, Երև, խա՛րդէլ, Ալշ. Մշ. Ջղ. Սլմ. խառտել, Գոր. խա՛ռտէլ, Սեբ. խառդէլ, Մկ. խառտիլ, Խրբ. խառդիլ, Տիգ. խmրդէլ, Ագլ. խա՛ռթիլ, Վն. խառտել, խառտոցել, Մրղ. խարտուից, խար-տուիցէլ, խարտուցէլ, Տփ. խարտուց, խար-տուքս, Ակն. խառդէօց։ Այստեղ են պատ-կանում նաև խարտ, խարտոց «յեսան, սրե-լու քար», խարտել «խօսքով վիրաւորել», խարտահարել «գեշ ակնարկով վիրաւորել, չարչարել», խարտ «մեղուի, կարիճի ևն խայթոց». -«սրել» իմաստի համար հմմտ. Եսագր. էջ 107 «Խարտեսցեն զայն և առա-ւել ևս սրբեսցեն» (ուր խարտել բայի համա-պատասխանն է յն. ἀϰόνωντες «սրել»)։

ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ხარტი խարտի «կացին սրելու յեսան»։

NBHL (2)

Արմատ Խարտելոյ իբր Խարտուած. խարտուք .... կամ Խարտոց.

Ոսկի մանր խարտիւ աղացեալ. (Յհ. կթ.։)


Entries' title containing խարտ : 16 results

Խարտած, ոյ

s.

filings

· Calfa


Խարտածոյ, ից

adj.

filed.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ լինի խարտելով. գործ խարտոցի. խարտած, խարտոցած.

Կոփածոյք, կռածոյք՝ խարտածոյք. (Ագաթ.։)


Խարտաւիլակ

s.

patron of living.

· Calfa


Խարտեաշ, տեշի

adj.

fair, light, flaxen;
fallow.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(սեռ. -տեշի) «շէկ, դեղնա-կարմիր» Ղևտ. ժգ. 36. Ա. թագ. ժէ. 42. Եւս. քր. Ոսկ. կող. (նոր գրականում համարւում է շագանակագոյնի և շէկի մէջտեղը). գրուած է նաև խարտեշ, խարտէշ, հարտեաշ (Եպիփ կիպր.). ածանցման մէջ երևում է խարտեշ-կամ խարտիշ-ձևով. հներից ունինք խար-տեշանալ Ղևտ. ժգ. 30, 32. խարտեշագեղ Երզն. քեր. խարտեշագոյն Զքր. կթ. Տօնակ. խարտեշամուրուս Յայսմ. խարտեշութիւն Դամասկ. բայց յետին ռմկ. խարտիշուկ Շնորհ. առակ. և արդի գրականում՝ խար-տիշագոյն, խարտիշագեղ ևն։

NBHL (6)

Պայծառն ընդ կարմրի եւ ընդ սպիտակի խառնեալ՝ խարտեաշ եղեւ. Շեկ ի խարտեշի եւ ի գոշի խառնմանէ լինի. դեղինն՝ սպիտակի ընդ խարտեշի խառնելով. (Պղատ. տիմ.։)

Վասն խարտեաշ մազոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 36։)

Պատանեակ խարտեաշ, եւ աչօք գեղեցիկ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 42։)

Լոյս խարտեաշ (ի լուսինն յարեգակնէ). (Պիսիդ.։)

Ի խարտեաշ մաղձոյ։ Զխարտեաշն մաղձ։ Սկսաւ մաղձոյ, կամ խարտեշի. (Նիւս. բն.։)

Զանազան որակութիւնս ունին՝ զսպիտակն եւ զխարտեաշն եւ զսեաւն. (Սահմ. ՟Ժ։)


Խարտեշ, տեշի

cf. Խարտեաշ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԽԱՐՏԵԱՇ. Բիբս խարտեշս՝ մեղմս, քաղցրահայեացս, ցածունս. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)


Խարտէշ, տեշի

cf. Խարտեաշ.

· Calfa

NBHL (3)

Առաւել ծաղկէր հեր գլխոյն սպիտակն քան զխարտէշն. (Փարպ.։)

Մանուկ խարտէշ գեղեցկագին. (Յիսուս որդի.։)

Յորժամ խարտէշ մաղձն աճէ, տեսանէ հուր. (Բրսղ. մրկ.։)


Խարտեմ, եցի

va.

to file.

· Calfa

NBHL (5)

Խարտոցովք խարտել, եւ կտրել. (Փարպ.։)

Երկաթ զերկաթ խարտէ (կամ սրէ). (Առակ. ՟Ի՟Է. 17։)

Մխեաց խարտեաց ընդ ամենայն մարդկութիւնս նետսչարին. (Կոչ. ՟Զ։)

Զնետնսատակիչ խարտեալ տանին ի սրտին. (Ճ. ՟Դ.։)

Ո՞ ոք այնպէս ամբարիշտ եւանօրէն կայցէ, եւ աստուածամարտ լեզուն խարտիցէ. (Սեբեր. ՟Ե։)


Խարտեշագեղ

adj.

fair-complexioned;
— վարսք, fair-hair, golden-hair.

· Calfa

NBHL (2)

Յիշեա՛ զխարտեշագեղ եւ զհոգենուագ մանուկն զդաւիթ. (Երզն. քեր.։)

Լայնաճակատ, խարտեշագեղ. (Աղթարք.։)


Խարտեշանամ, ացայ

vn.

to become fair or flaxen.

· Calfa

NBHL (1)

Մազ աղուամազ խարտեշացեալ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 30. 32։)


Խարտիչ

s.

filer.

· Calfa


Խարտոց, ի

s.

file.

· Calfa

NBHL (3)

Որ զդանակն հատանէ, խարտոց է. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)

Խարտոցովք խարտել եւ կտրել։ Զորս ոչ կացին կտրել խարտոցովքն. (Փարպ.։)

ῤινή lima. Գործի խարտելոյ. երկաթ ատամնաւոր՝ որ մաշէ զայլ երկաթ.


Խարտոցախոտ

s. bot. shave-grass, rough horse-tail.

· Calfa


Խարտոցաձուկն, ձկան

s. zool. dab, burt, bret-fish.

· Calfa


Խարտուած

cf. Խարտած.

· Calfa


Խարտուկ

cf. Խարտած.

· Calfa


Խարտումն, ման

s.

act of filing.

· Calfa


Definitions containing the research խարտ : 48 results

Մազ, ոց

s. adv.

hair;
hair, horse-hair;
nap, shag;
թուխ, սեաւ խարտեաշ, շագանակագոյն, կարմիր, աղեբէկ, սպիտակ —, dark, black, light, chestnut-coloured, sandy, grey, white hair;
գեղեցիկ, գանգուր, բարակ, կակուղ, երկայն —, beautiful, frizzled, fine, soft, long hair;
յարդարեալ, մանեկաւոր or ոլորեալ, գալարուն, խոպոպի —, dressed, crisped, in ringlets, curled hair;
կարճ, տափակ, դիզացեալ, խառնափնդոր, կարծր, իւղոտ —, short, straight, standing up, dishevelled, stiff, greasy hair;
կեղծ —, false hair;
—ք այծեաց, goat's hair;
—իւ չափ, a hair's breadth farther;
exactly, to a hair;
ի —է ոչ վրիպիլ, to hit the mark;
cf. Հեր.

· Calfa

NBHL (1)

Մազ նորա ի սպիտակ դարձեալ իցէ։ Վասն խարտեաշ մազոյն։ Զվարսս մազոյ գլխոյ իւրոյ։ Ոչ անկցի ի հերոյ նորա մազ ի գետին։ Ոչ կարես մազ մի սպիտակ առնել կամ թուխ։ Ձգէին քարինս, եւ ի մազէ ոչ վրիպէին.եւ այլն։


Քումայթ

adj.

light, bay, chestnut.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«արմաւագոյն, այն է սեւի զարկող մութ կարմիր գոյնով ձի, bai». մէկ անգամ ունի Վստկ. էջ 199. Զճնդիկ տևն և ապա զքումայթն։-ՆՀԲ, ՋԲ և ԱԲ սխալ-մամբ մեկնել են «խարտեաշ, շեկ», որի հա-մեմատ էլ արևմտեան գրականում ոմանք սկսել էին գործածել քումայթ պատանի «խարտեաշ երիտասարդ!» բանաստեղծա-կան բացատրութիւնը։


Արտաքս

adv.

out, outwardly.

· Calfa


Առականեմ, եցի

va.

to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն առ ի խրատուէ պարգեւացն ընծայեալք. (Իմ. Ե. 14.) (այսինքն վասն պարգեւաց յառաջ եկելոց ի պատճառս խարտուն։ Գտանի եւ գործիական փոխանակ սեռականի. cf. ՎԱՍՆ։


Աղամ, ացի, ացայ

va.

to grind;
to pound, to reduce to powder.

· Calfa

NBHL (1)

Ոսկի մանր խարտիւ աղացեալ. (Յհ. կթ.։)


Աղուամազ

s.

soft hair, down;
hair.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ի նմա մազ աղուամազ խարտեշացեալ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 30։)


Աղութիւն, ութեան

s.

saltness.

· Calfa

NBHL (1)

Զըմրութ կանաչեալ, աղութ խարտիշեալ. (Գանձ.։)


Ամոքումն, ման

s.

appeasement, assuagement, moderation, abatement;
inducement, persuasion.

· Calfa


Գեղեցկագին

adj.

very pretty, genteel, charming.

· Calfa

NBHL (1)

Մանուկ խարտեաշ գեղեցկագին, հովիւ խաշանց անբան հօտին. (Յիսուս որդի.։)


Երկաթ, ոյ

s.

iron;
iron weapon, sword, razor, nail;
— կակուխ, soft, malleable iron;
— գիւրայերձ, red-short iron, hot-short iron, red shear or sear iron;
— կալուանացեալ, galvanized iron;
— կռանահար, forged, tilted, bar, or malleable iron;
— հայելական, specular, oligist iron, iron ore;
— հրաբեր, pyrophoric iron;
— սպիտակ կամ թանագ, plate, white iron, tinned iron plate, tin, tin plate;
—ք, irons, chains, fetters, gyves;
— հնոտի, old iron;
կոտորք —ոյ, grape shot;
սայր —ոյ, tag;
վաճառական —, smith, blacksmith;
պատել —ով, to bind or mount with iron;
բազմախողխող —, sharp;
—ի դար, iron age;
կռանել զ— մինչ տարաշէկն է, to beat the iron while it is hot.

· Calfa

NBHL (1)

Երկաթ զերկաթ սրէ (կամ խարտէ). (Առակ. ՟Ի՟Է. 17։)


Գոշ

cf. Գորշ;
cf. Քարձ.

· Calfa

NBHL (2)

Շէկ ի խարտեշի եւ ի գոշի խառնմանէ լինի, եւ գոշ ի սպիտակի եւ ի սեաւի խառնմանէ. (Պղատ. տիմ.։)

Շէկ՝ որ է խարտեաշ, եւ գոշ՝ ի խառնմանէ լինի։ Գոշ ի սեւէ եւ ի սպիտակէ լինի։ (Ոսկիփոր.)։


Եղունգն, ղնգանց

s.

nail;
claw, talon;
hoof;
onyx.

· Calfa

NBHL (1)

Եղունգն՝ նեփթաղիմ. սա համակ խարտեաշ ունի զգոյնն. (Տօնակ.։)


Կորճալեզու

s.

jargon, brogue, cant.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՐՃԱԼԵԶՈՒ ԿՈՐՃԱՅ. Որոյ բարբառն է փոքր մի թիւրեալ եւ խանգարեալ, կամ խորթ եւ կորդ. որպիսի էր բնակչացն յաշխարհին կորճէից ի հայս, որ կոչին գորդայք, կորդուք, կորդուացիք, սահմանակիցք մարաց. յորմէ եւ այժմու բնակիչք այլազգիք քիւրտ կոչին, եւ աշխարտն քիւրտիստան.


Կռան, աց

s.

hammer;
pick;
chisel.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմութիւն դարբնաց՝ գործովք արուեստաւորութեան իւրեանց, սալիւք եւ ուռամբք, կռանօք, եւ խարտոցովք. (Փարպ.։)


Շառագոյն

adj.

red, reddish;
— աչք կամ երեսք, fiery or flashing eyes;
cf. Տենդ.

· Calfa

NBHL (1)

πυρράκης rubicundus, rufus, flavus ὔφαιμος sanguineus, rubescens. Կարմրագոյն. բոսորագոյն. արիւնըռուշտ. եւ Շեկ. շիկակաթրմիր. հթրաշեկ. խարտեաշ. դեղին.


Շէկ, շիկաց

adj.

of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny.

· Calfa

NBHL (3)

ՇԷԿ կամ ՇԵԿ. πυρρός, -ον rubrus, -um;
flavus, -um. Գոյն ընդ դեղինն եւ ընդ կարմիր, խարտեաշ. ծիրանեգոյն. հրագոյն. բոցագոյն. սարը.

Շէկ՝ ի խարտեշի եւ ի գոշի խառնմանէ լինի, եւ գոշ ի սպիտակի եւ ի սեաւի. (Պղատ. տիմ.։)

Շեկ տղայ. (իբր մատաղ եւ խարտեաշ. Մաղաք. աբեղ.։)


Ուռամիջակ

adj.

middle-sized.

· Calfa

NBHL (1)

Այն ճորտն ճոխ էր եւ ճարպուկ, ուռամիջակ հաստաբազուկ, լայնաթիկունք խարտեշագեղ. (Նար. տաղ սայլ.։)


Կոծոխուր

cf. Ծոր.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Ծոր. (ի լս. որ է կոծոխուր) որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի եւ արենի։ Ա՛ռ զկոծոխուրն, ու զքիթն եւ զկոթն ընտրէ՛. (Բժշկարան.։)


Կողացաւ

s.

pleurisy.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ խարտեաշ մաղձն յինքն ժողովի, կողացաւույիւն առնէ. (Բժշկարան.։)


Կողացաւութիւն, ութեան

s.

cf. Կողացաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ խարտեաշ մաղձն յինքն ժողովի, կողացաւույիւն առնէ. (Բժշկարան.։)


Մագարիկոն, ի

s. bot. burdock, bur.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱԳԱՐԻԿՈՆ կամ ՄԱԳԻՐԻԿՈՆ. Անուն խոտոյ, եւ փշոյ։ Գաղիան.։ ξάνθιος, -ον (խարտէշագոյն) xanthium, lappe.


Մաղաս, ոյ

s.

phlegm, slime, snot, pituite, mucus.

· Calfa

NBHL (1)

Ի չորից հիւթոց, յարիւնէ, ի մաղասոյ, ի խարտեաշ մարձոյ, եւ ի սեւոյ։ Նմանեցուցանեն երկրի զսեաւն մաղձ, եւ ջրոյ զմաղաս, օդոյ զարիւնն, եւ հրոյ զխարտեաշն մաղձ. (Նիւս. բն.։)


Մաղձ, ի, ոյ

s. fig.

bile, gall;
gall, spleen, rancour, wrath, choler;
սեաւ —, black bile, atrabiliary humour;
անցք —ի, gall-duct, gall-pipe;
աւազ —ի, gall-stone;
ի դարնութեան —ի կալ, to be in a very bad humour;
cf. Թափեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Երբեմն մաղասոյ առաւելութիւն, երբեմն սեաւ մաղձոյ կամ խարտեշի։ Ի մաղասոյ կամ ի մաղձոյ։ Թափիցէ զմաղձն եւ զմաղասն դառնութեան. (Նիւս. բն.։ Ճ. ՟Գ.։ Ագաթ.։)

χολή bilis, fel. Հիւթ ի մարմնի կենդանւոյ՝ կրկին. է՛ որ սեաւ մաղձ կոչեցեալ, կամ սեւամաղձ. եւ է՛ որ դեղին կամ խարտեաշ մաղձ. որոյ յաւելուածն իջանէ ի լեղին, եւ անտի կաթէ ի փորոտիսն. վասն որոյ մաղձն նոյն է ըննդ հիւթն լեղւոյ. եւս եւ Կիրք շարժեալք ի դառ մաղձոյ, բարկութիւն, տրտմութիւն, եւ այլն.


Մշտնջենաւորակից, կցի

cf. Մշտնջենակից.

· Calfa

NBHL (1)

(Հելլենք) դնեն եւ բնաւ իսկ զաշխարտ մշտնջենաւորակից նմա։ Ի բազում աստուածսն անկանել, եւ զաշխարհս նմա մշտնջենաւորակից դնել՝ անհնարին ամբարշտութիւն է. (Եզնիկ.։)


Խոսրովային

s. mus. an Armenian note.

· Calfa

NBHL (1)

Կայր պատանեակ մի խարտիշուկ ... խոսրովային առնոյր թմբուկ. (Շ. առակք.։)


Թղթապահ

s.

keeper of the rolls;
notary;
chancellor.

· Calfa

NBHL (1)

ԹՂԹԱՊԱՀ ԹՂԹԱՊԱՆ. χαρτοφύλαξ (յորմէ՝ խարտաւիլակ). chartarum custos, chartularius, praefectus scriniorum Դիւանապետ. քարտուղար. ատենադպիր.


Թղթապան

cf. Թղթապահ.

· Calfa

NBHL (1)

ԹՂԹԱՊԱՀ ԹՂԹԱՊԱՆ. χαρτοφύλαξ (յորմէ՝ խարտաւիլակ). chartarum custos, chartularius, praefectus scriniorum Դիւանապետ. քարտուղար. ատենադպիր.


Կարմիր, մրոյ, մրով, մրաւ

adj. s.

red;
rubicund, ruddy, rosy;
red, red colour, vermilion.

· Calfa

NBHL (1)

եբր. գարմիլ, սուֆ. թ. գըրմըղը, գըզըլ. դաղմ. չէ՛րմնի. ἑρυθρός, πυρρός, πυρράκις ruber, rufus, rubicundus, flavus κόκκινος coccineus, cocco tinctus. Գեղեցիկն ի գոյնս, շէկ. վարդագոյն, ոսկեգոյն. խարտեաշ, աշխէտ. կարմիր, կարմրուկ.


Կարմրայտ

adj.

rosy-cheeked, ruddy.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր այտք են կարմիր. խարտեաշ. կարմրերես.


Պայթուցանեմ, ուցի

va.

to burst, to cause to break, to shiver, to cleave, to break or burst open.

· Calfa

NBHL (1)

(Որթն խարտեալ) գոչեաց յորովայնի այնոցիկ՝ ոյք սիրեցինն զնա, եւ մեծաւ նախանձու զերկրպագունս հեղձ պայթոյց. (Եփր. ել.։)


Պղնձոտ

adj.

copper-coloured.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ գունոյն՝ շէկ կամ թուխ, խարտեաշ, պղնձոտ. (Տօնակ.։)


Դեղին, ղնոյ, ղնի

adj.

yellow;
fallow;
wan, pale, palid.

· Calfa

NBHL (1)

Դեղինն՝ սպիտակի ընդ խարտեշի խառնելով (լինի)։ Դեղինն ընդ պայծառի սպիտակ չարախառնելով, եւ ի խորին սեաւ անկեալ՝ զկապուտակ գոյնն կատարէ. (Պղատ. տիմ.։)


Դեղձան

adj.

yellowish, light.

· Calfa

NBHL (2)

Դեղնագոյն պայծառ, խարտեաշ, շիկակարմիր. ոսկեգոյն.

Ոչ թուխ եւ ոչ սպիտակ, ո՛չ դեղձան եւ ո՛չ խարտեաշ. (Ոսկիփոր.։)


Ծորիմ, եցայ

vn.

to trickle, to flow, to leak, to run down or out of, to ooze out, to run or pass away, to ebb;
— մարմնոյ, to be affected with gonorrhoea.

· Calfa

NBHL (1)

Ծորի, (ի լս. որ է կոծոխուր), որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի. (Բժշկարան.։)


Վէստ

cf. Վեստ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր վիստ առիւծքըն վեստառին, շէկք եւ խարտեաշք կարմըրերփին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)


Ցանեմ, եցի

va.

to sow, to strew;
to spread, to scatter, to diffuse;
to sprinkle, to besprinkle.

· Calfa


Քնուկ

cf. Քնէած.

· Calfa

NBHL (1)

Աւելի արիւնն թանձր գործ է զմարդն, եւ կարմիր, եւ քնուկ. խարտեաշ մաղձն՝ դեղին գործ է եւ թեթեւքուն. (Ոսկիփոր.։)


Օձամարտ, ից

adj. s.

inimical to serpents;
ophiomacus;
ichneumon.

· Calfa

NBHL (1)

Զջորեակդ, զխարտգուլ, զմարախ, եւ զօձամարտ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 22։)


Գիր, գրոց

s.

letter, character;
hook, volume, writing;
letter, epistle;
letters, soience, literature;
holy scripture, Bible;
— or թուղթ մեկնելոյ, act of divorce;
cf. Ապահարզան;
— առնել՝ հանել՝ հաստատեմ, to publish, to write, cf. Գրեմ;
— հաստանել, to post up or stake on the wall a bill, writing or advertisement;
ի —՝ ընդ գրով արկանել՝ լինել, to be written or registered;
զգրով or զրովք գալ, to dedicate one's self to reading;
ի —՝ ընդ գրով արկանել, ի գրի առնել՝ հարկանել, ի — դրոշմել՝ արձանացուցանել, to write, to write down, to registrate;
to treat a subject;
to circumscribe.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. wer «պատռել, քերել, քերթել, ճանկռտել» արմատի եր-կար wēr ձևից. ցեղակիցներն են պարզ wer կամ k, d, ei աճականներով աճած ձևի տակ՝ սանս. vraná-«վէրք, պատառուածք». vrcčáti «պատռել, հերձել, ճեղքել», յն. ῥινος «կաշի, մորթ», ῥαϰος (ևոլ. βράϰος) «ցնցոտի, պատառոտած շոր», ῥαϰοῦν «աատաւռաևւ». իἰνη «խարտոց», ալբան. vorε «վէրք», հսլ. ռաւս. rana «վերք», ռուս. вередъ «պալար, վէրք», սլով. vreskniti «շառաչմամբ խոր-տակուիլ, պայթիլ», դան. vraade, անգլսք. wrōtan, հիսլ. röta, հբգ. ruossan «փորել» ևն։ Նշանակութեան զարգացման համար հմմտ. յն. γράφω «ճանկռել, փորագրել, գրել, նկարել», որի համեմատ էլ հյ. քերել և քե-րականութիւն։ Մեր բառի հետ ճիշտ համե-մատելի են գոթ. writs «գիծ», անգլսք. writ «գիր», wroett «փորագրութիւն, զարդա-րանք», writan, մսգ. writen, որոնք բղխում եննոյն wer-արմատից՝ աճածչ t աճակա-կանով և նշանակում են «վիրաւորել, պատ-ռել, փորագրել, նկարել, գրել» (Pokorny, ,286-7, Boisacq, 341, 833)։-Աճ.


Դուր, դրոյ

s.

carpenters tool, plane;
auger;
— պայտառաց, butteris, horse-picker.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Հիւնք. պրս. [arabic word] durāy «խարտոց» բառի հետ։ Գաբրիէլեան, ՀԱ, 1910, 117 դիւր «հարթ» արմատից։


Շուփ

s.

suspition;
cf. Շփումն.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՆՀԲ ափ բառի՞ց։ Justi, Kurd. Gram. 195 լտ. scabo, քրդ. hešawtin «փշրել, մանրել»։ Տէրվ. Նախալ. 53 և 111 շօ-շափել բառի հետ՝ հնխ. skap «քերել, փորել» արմատից. հմմտ. յն. σϰάπтω լտ. scabere, լիթ. scapoti, գերմ. scha-ben։ Հիւնք. համառօտուած շօշափել բա-յից։-Karst, Յուշարձան 407 սումեր šub-šub «կպցնել», 426 թթր. seb, suv «հարթել»։ Պատահական նմանութիւն ունին ասոր. [syriac word] šəfā «խարտել, մաք-րել, հարթել», šappi «հարթել, մաքրել», արամ. [arabic word] šai, šaf «փշրել, մանրել», եբր. [hebrew word] šuf «տրորել, մանրել»։


Մանանիխ, նխոյ

s.

mustard, mustard-plant, mustard-seed;
անօթ —նխոյ, mustard-pot;
հատ —նխոյ, grain of mustard-seed;
սպեղանի ի —նխոյ, mustard plaster, poultice or cataplasm, sinapism.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո հլ. «մի տեսակ կծու համեմ, թրք. խարտալ, լտ. sinapis arvensis L (ըստ Տիրացուեան, Contributo § 154)» ՍԳր. Ոսկ. մ. բ. 22, եբր. իա. յետնաբար դարձեւ է մա-նանեխ Յայսմ. Յս. որդի. Ոսկիփ. Գա-ղիան։-


Մօրու, ի, ից, ոց

s.

step mother.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. (սովորաբար անեզա-կան, յետնաբար կայ նաև եզակի գործածու-թեամբ) «մօրուս»։ ՍԳր. Բուզ. Եփր. թգ. 404. գրուած է նաև մորու, մորուք, մուրուք (գըծ. մուրւօք Սարգ. բ. պետ. բ. էջ 538, մուրվօք Մխ. այրիվ. էջ 61). օ>ու ձայնափոխութեան համար հմմտ. մօրու «խորթ մայր»>Բլ. մու-րու. նոր գրականի մէջ ընդունուած ձևեռն են մօրուք (արևմտեան բարբառ), միրուս, մօ-րուս (արևելեան բարբառ)։ Այս բառից են մօրուանի Եւս. քր. մօրուարձակք «կզակ» Ոտմ. աղէքս. մօրուեղ Մագ. անմօրուս Բուզ. Շիր. երկայնամօրուս Յայսմ. գեղեցկամօրու Պղատ. եւթ. խարտեշամուրուս Յայսմ. պա-կասամօրու Յայսմ. մօրուագալի «պատանի՝ որի բեխն ու միրուսը նոր են մրած» Նղշ. էջ 9։


Յեսան, աց

s.

whetstone;
— ածելւոյ, զմելինի, hone;
— անուաձեւ, grindstone.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

րել», որից [arabic word] misan «յեսան» (Կա-մուս. թրք. թրգմ. Գ. 651-2) և ասոր. [syriac word] pasyō̄nā «խարտոց, յեսան», որ պարսկերէնից է փոխառեալր


Մոլոշ, ի, ից

s. bot. mallow, marsh-mallow.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Յն. μολόχη, μαλάχη հոմանիշից. հայերէ-նի մէջ բառավերջի շ և խ ձայները ներկա-յացնում են յն. γ-ի յետին հնչումները. հմմտ. շլոռոս<γλωρός, խարտաֆիլակ<γօρ ταφύλας. հին հնչման տառադարձութիւնն են ներկայացնում վրաց. მალოკი մալոքի, მალუკი մալուքի և լազ. molok'i «մոլոշ» Յոյն բառի ծագման մասին կան զանազան կարծիքներ (տե՛ս Boisacq 604), բայց հա-ւանաբար հին միջերկրեան փոխառութիւն է, որի հետ նոյն է գալիս եբր. [hebrew word] malluha «աղիմայ բոյսը, atriplex halimus L»։ Boi-sacq անդ տալիս է բառիս համար նաև յն. μάλβας, μάλβαϰον ձևերը, որոնք շատ կասկա-ծելի է համարում։ Հյ. բաղբակ=վրաս. ბალბა balba «մոլոշ» հոմանիշները ջնջում են այս կասկածները և թերևս մի ընդհանուր հին աղբիւր ենթադրում։-Հիւբշ. 366։


Լիրբ, լրբից

adj.

impudent, insolent, impertinent, brazenfaced, bold;
immodest, indecent, shameless;
cynic.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. slibr-ձևիզ։ Այս բառի պարզական արմատն է slei-(կամ նաև lei-) «լպրծիլ, սահիլ»։ Ինչպես երևում է յն. λεῖος «յիղկ, հարթ» (<*lei-ue), լտ. levis «յիղկ, ողորկ, լերկ» (հնխ. leiuis) ձևերից։ Արմատը այնուհետև ստանալով զանազան աճականներ՝ արտադրեց շատ բազմաթիւ բա-ռեր. -այսպէս օրինակ -b-աճականով (այն է հնխ. slei-b-ձևից)՝ յն. ὸλιβrός «սահուն, լպրծուն», հբգ. slīfan «սահիլ, յղկել, սրել», slèffar «սահուն», մբգ. slipfen «սահիւ» šlipfig «սահուն», գերմ. schleifen «քաշել, սահիլ, յղկել», schleppen «քաշ տալ», պը-րուս. Schleife «սահնակ», հիսլ. sleipr «լը-պրրծուն». անգսք. tóslipan «կորնչիլ», հիռլ. slemun (<*slibno-) «լպրծուն», միռլ. slī-paim (<*slibno-) «շփել, յղկել», հկիմր. limnint «քերծել», կիմր. IIyfn (<*slibnos) «հարթ, ողորկ», llyfr cār «սայլի այն մասը որ հողին է քսւում» ևն։ Արմատի ձայնաւորը փոխելով՝ այն է հնխ. sleu-b-ձևից՝ անգսք. slupan «սահիլ», գոթ. sliupan, հբգ. sliofan «սահիլ, սողոսկիլ», լտ. lūbricus «սահուն, լպրծուն, յիղկ, անհաստատ, մեռև. անա-ռակ» ևն։-dh-աճականով՝ (այն է հնխ. klei-dh-կամ sli-dh-ձևից) լն, ὄλισϑανω «սահիլ», ὄλισϑηρός «լպրծուն», ὄλισδος «լպրծոտ տեղ», հբգ. slito, գերմ. schlitten, հհիւս. sleδi, մ. անգլ. slede «սահնակ», ան-գըսք. slidan «սահիլ», slidor «յիղկ, ողորկ, լպրծուն», լիթ. slidus «ողորկ, յիղկ, սա-հուն», slysti «սահիլ», լեթթ. slids «հառթ» Slidas «սահելու կօշիկ, patin», հսլ. ռուո-+дeлъ «հետք».-m-աճականով (հնխ. slei-m-ձևից)՝ յն. λειμών «թաց ու խոնաւ տեղ, մարգագետին», λιμήν «նաւահան-գիստ» (որից թրք. [arabic word] liman նոյն նշ. = ռմկ. իլիման), λίμνη «ճահիճ», լտ. limus «ցեխ», մբգ. slīm «լպրծուն, ցեխ, մա-ղաս, խուխ», հբգ. slimen «ողորկել, յղկել», անգլսք. slim «լպրծուն, ցեխ», գերմ. Sch-leim «թուք, մաղաս, խուխ», յն. λεἰμας = լտ. limax և ռուս. cлимакъ «շողուկ, խը-խունջ», լտ. līma (>իտալ. lima>ռմկ, լիմա) «խարտոց».-n-աճականով (հնխ. slei-n-ձևից)՝ հսլ. slina, ռուս. cлииа «թուք», լեթթ. sliē̄nas «թուք» և այլ բազմա-թիւ ձևեր (Walde 427, 430, 441, Trautm. 269, Boisacq 564-7, 697, Berneker 717)։ Հայերէնի մէջ հնխ. slibr-տուած է նախ լիպր, որից շրջմամբ լպիր և տ, ծ և շ ա-ճականներով՝ լպրտել, լպիրծ, լպիրշ.-նոյն *լիպր ձևից՝ տարբեր շրջմամբ է լիրբ, որի մեջ պ դարձել է բ, որովհետև -րպ-խումբը սովորական չէ հայերէնի ձայնաբանութեան մէջ։ (Ի հարկին կարելի է ենթադրել հնխ. šlibh-ro-, որից ուղղակի հյ. լիրբ, ինչպէս ունին հնխ. k'ubh-ro->սանս. cubhrá-=հյ. սուրբ)։ Իմաստի զարգացման համար հմմտ. լատ. lubricus «սահուն, լպրծուն. 2. անա-ռակ, մեղկ», ֆրանս. lubrique «զեղխ, անա-ռակ», հյ. լպրծիլ «սահիլ. 2. լրբանալ», Վն. ւպզտրուկ «սահուն, լպրծուն. 2. լիրբ, անե-րես», լպստալ «սահիլ»> լպստած «աներես» և նմաններ։ Տե՛ս Pokorny 2, 710, 391, Er-rout-Meillet 534։-Աճ.


Հաճ, ոյ

adj. s.

content, contented, pleased, satisfied;
consenting;
satisfaction, contentedness;
— առնել, to content, to satisfy;
— լինել, to be content, satisfied, pleased.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«մի տեսակ փուշ, թրք. դարա եան-տաղ, պրս. խարտարու» Բժշ. ունի միայն ՀԲուս. § 1606։


Քարտուղար, աց

s.

secretary;
chancellor.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Յն. χαρτουλάριος, որից նաև լտ. char-tularius նոյն նշ. կազմուած է χάρτης «թուղթ» բառից։ Նոյն բառից յետին արտա-սանութեամբ ձևացած է խարտուրար Մխ. դտ. օր. թգ.։-Հիւբշ. 388։