Definitions containing the research խոյ : 916 results

Վերաբերեմ, եցի, րի

va. med.

to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.

· Calfa

NBHL (1)

Սաբեկայ ծառոյն վերաբերեալ խոյ յողջակէզ։ Զերեւումն հոգւոյն տօնեմք, վերաբերեալ (միանգամայն՝ կամ ի ձայն բարձր) աստուած խւստովանիմք. (Շար.։)


Վերամբարձութիւն, ութեան

s.

elevation, height, excellence, sublimity.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)


Վերարկու, աց

s.

over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԵՐԱՐԿՈՒ. Ծածկոյթ գլխոյ. քօղ. պատրուակ. գլխու ծածկք.


Վերնագիր, գրոց, գրաց

s.

epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπιγραφή inscriptio, titulus. Վերնագիր. խորագիր. մակագրութիւն. գրեալն ի վերայ. սկիզբն մատենի կամ գլխոյ բանից. տիտղոս, որ եւ տախտակ ասի.


Վերնախարիսխ, րսխաց

s.

abacus, capital.

· Calfa

NBHL (1)

Վերին խարիսխ ի գլուխ սեան. խոյակ. ախաւեզագէս.


Վերջաւոր

adj. s.

bordered, trimmed, fringed;
last, final;
border, hem, selvage;
fringe, trimming;
pinking, ribbon, galloon;
զարդարել ի —ս, to fringe, to border, to bind with ribbon, to pink.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նմանութիւն արտախոյրն պսակի ի վերջաւորն փողփողելոյ։ Վերջաւորս փողփողեալս նշանակապ եւ պալարակապ մետաքսիւք. (Ագաթ.։)


Վերտեմ, եցի

vn.

cf. Վերտիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Խաղացին վերտեցին առաջի որթագլխոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)

Վերտք եւ ոչ քաջք, որոց ոմանք ի լեռնախոյզ աւազակաց ի մէջ անցեալ ուրացութեամբ վերտէին. (Փարպ.։)


Վերտիմ, եցայ

vn.

to dance, to hop, to jump, to skip about;
to put on a cuirass, to wear a coat of mail.

· Calfa

NBHL (2)

Խաղացին վերտեցին առաջի որթագլխոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)

Վերտք եւ ոչ քաջք, որոց ոմանք ի լեռնախոյզ աւազակաց ի մէջ անցեալ ուրացութեամբ վերտէին. (Փարպ.։)


Վիթ, վթի

s.

gazelle;
antelope.

· Calfa

NBHL (1)

Առն, խոյ, գոնչակ, վիգոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են նշանակութեամբք. (Երզն. քեր.։)


Վիթխարի, րեաց

adj.

colossal, gigantic, of great stature, of enormous magnitude;
— արձան, colossus;
— այր, giant.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղթանդամք մարմնով եւ վիթխարիք։ Տորք վիթխարի հասակաւ եւ ուժով։ Զտիտանեանն զայն վիթխարի եւ աշխոյժ։ Ընդ վիթխարի սկայիցն միակամեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 7։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Յհ. կթ.։)


Վիժակ, աց

s.

curtain, veil, hangings, tapestry;
water-spout, jet;
cf. Վիժանք;
— զինուց, sheath for arms.

· Calfa

NBHL (1)

Արասցե՛ս զվիժակս խորանին ի շիկակարմիր մորթոց խոյոց։ Եւ արար զվիժակս խորանին ի մորթոց խոյոց կարմիր ներկելոց։ Եւ զվիժակսն կապուտակեայս. (Ել. ՟Ի՟Զ. 14։ ՟Լ՟Զ. 19։ ՟Լ՟Թ. 34։)


Վիմափուլ

adj.

crushed under fallen rocks or stones.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր եւ մրրիկ ծխոյ նմանեցուցանելով, զվիմափուլ. առ ի շարժմանէ՝ թեթեւ առ ի խոնաւուտ ժամանակի փոշւոյ՝ ըստ օրինակի ծախոյ յամպս ծառացելոյ. (Անյաղթ բարձր.։)


Փետեմ, եցի

va.

to pull or pluck out, to depilate;
— զփետուրս, to pluck or strip off feathers;
— զհերս, զմօրուս, to tear out the hair or beard;
— զոք, to fleece a person.

· Calfa

NBHL (1)

Ողբս առեալ՝ փետէի զվարսս գլխոյ իմոյ։ Փետեցի զհերս եւ զմօրուսս իմ։ Առեալ զվարսից իմոց՝ փետեաց զիս։ Գուժեցէ՛ք ի վերայ արանց խզելոց՝ փետելոց՝ մրելոց. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 72։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 5։ Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 13։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 31։)


Փղապան, աց

s.

cornac, elephant-driver, mahout.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զփղապանն ի վերայ գլխոյն նստուցին. (՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 37։)


Փնչեմ, եցի

vn.

to puff, to blow;
to sneeze;
cf. Մռնչեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյնպէս եւ փնչելն, եւ լեզուին կծել, եւ ունկանն հարկանել։ Շնչելն (սատանայի ) ուժգին, փնչելն աժխոյժ, օրինակաւ ցոլման աստեղաց. (Եզնիկ.։ Նար. մծբ.։)


Փշեղէն, ղինի, նաց

adj.

thorny, spiny, made of thorns.

· Calfa

NBHL (1)

Փշեղէն թադիւ գլխոյ նորա ընկալաք զպսակ արքայութեան երկնից. (Բրսղ. մրկ.։)


Փոխ, ոց, ից

s.

loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ զփոխն եթող նմա։ Տամ զդա փոխ տեառն զամենայն աւուրս, եւ եղիցի դա փոխ տեառն։ Հատուսցէ քեզ տէր զաւտկ փոխանակ փոխոյն՝ զոր ետուր տեառն.եւ այլն։

Իւղաբերից աւետարան այսօր՝ յոհաննու զյետին փոխն կարդա։ Զերեք գլխոյն զփոխերն կարդա. (անդ։)


Փոխանորդ, աց

s.

substitute, representative;
vicegerent, vicar;
successor;
compensation, equivalent;
— արքայի, vice-roy;
— պատրիարքի, patriarch's vicar general;
— բանալեաց, duplicate key;
false key.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ սրբոյն Թադէի զադդէ ոմն խոյագիր ձեռնադրեալ, եւ փոխանորդ իւր թողեալ յեդեսիա. (Յհ. կթ.։)


Փոխապարտ, ից

s.

debtor.

· Calfa

NBHL (1)

χρεωφειλέτης debitor, obaeratus. Պարտական փոխոյ. պարտապան, փոխառու.


Փոխառու, աց

s.

borrower.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդիպի փոխատուն փոխառուին։ Զվճար փոխոյն՝ ո՛չ օտարի ուրուք, այլ՝ փոխատուին տայ փոխառուն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ղ։ Շ. ընդհանր.։)


Փոխորդ, ի, աց

cf. Փոխորդի.

· Calfa

NBHL (1)

ՓՈԽՈՐԴ ՓՈԽՈՐԴԻ. δάνιον, ἁμοιβή compensatio, sors. Ծնունդ փոխոյ. տոկոսիք. եւ Փոխարէն.


Փոխորդի, դւոյ, դոյ

s.

interest, fruit of loans.

· Calfa

NBHL (1)

ՓՈԽՈՐԴ ՓՈԽՈՐԴԻ. δάνιον, ἁμοιβή compensatio, sors. Ծնունդ փոխոյ. տոկոսիք. եւ Փոխարէն.


Փոշի, շւոյ, շեաց

s.

dust;
— or — հրացան, gun-powder, powder;
— կաղնւոյ, tan, oak-bark;
— շաքարի, powder-sugar;
— իւղեփեցաց, sweet-powder;
— հերաց, hair-powder;
տուփ փոշւոյ հերաց, powder-box;
ամպ փոշւոյ, a cloud or whirlwind of dust;
դնել ինչ ի —, ի — դարձուցանել, to powder, to grind to dust, to reduce to powder, to pulverize;
լնուլ փոշւով, to cover or sprinkle with dust;
ի — դառնալ, to be reduced to powder, to be pulverized;
to crumble into dust, to moulder away;
— յարուցանել, to raise a dust;
ընդ — թաւալիլ, to roll in the dust;
թօթափել զ—, to dust, to beat the dust out of, to shake off the dust, to free from dust;
— դէզադէզ ամբառնայր յամպս հասանէր, a thick cloud of dust rose up to the skies;
— ամպաձեւ մրրկեալ դիզացեալ ծածկէ զերկին, a cloud of dust arose and obscured the heavens;
cf. Մանրամաղ;
cf. Վառօդ;
cf. Ջաղացք.

· Calfa

NBHL (1)

Փոշիմանրամաղ։ Փոշոյ ըստ օրինակի ծխոյ յամպս ծառացելոյ. (Վեցօր. ՟Բ։ Անյաղթ բարձր.։)


Փոսացուցանեմ, ուցի

va.

"cf. Փոս հատանեմ."

· Calfa

NBHL (1)

Գլխոյն ոսկրն փոսեալ. (Մամիկ.։)


Փոսափորեմ, եցի

va.

"cf. Փոս հատանեմ."

· Calfa

NBHL (1)

Գլխոյն ոսկրն փոսեալ. (Մամիկ.։)


Փոսեմ, եցի

va.

"cf. Փոս հատանեմ."

· Calfa

NBHL (1)

Գլխոյն ոսկրն փոսեալ. (Մամիկ.։)


Տառապական, ի, աց

adj.

unhappy, wretched, miserable.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տառապական չարեաց թշուառութենէն խոյս տուեալ փախչէր. (Փիլ. իմաստն.) յն. մի բառ κακοπραγία.


Տասանորդ, աց

s.

tenth part, tithe;
decime or dime;
առնուլ զ—սն, to decimate, to tithe, to collect tithes.

· Calfa

NBHL (1)

Տասաներորդ գրուի միոյ։ Նաշիհ, երիս տասանորդս առ զուարակ մի, եւ երկուս տասանորդս առ խոյ մի. եւ տասանորդս տասանորդս առ գառն մի. եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Ե. ՟Զ։ Թուոց. ՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ։)


Տատրակ, աց

s. bot.

turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.

· Calfa

NBHL (1)

Զտատրակն, քանզի անապատասէր իմն է կենդանիդ, եւ ի բազմաց միաբանութենէ եւ ի փխառնից խոյս տայ։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Ըստ նմանութեան ամուսնասէր տատրակի. (Փիլ. լին.։ Նար. երգ.։ Արծր. ՟Ե. 1։)


Տարադէմ

adj.

far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԱՐԱԴԷՄ ԳՆԱԼ. Դէմ եդեալ գնալ ի տար աշխարհ. դիմել ի վայրս հեռաւորս կամ յօտարութիւն. ճանապարհ առնել հեռի. խոյս տալ յօտար երկիր.


Տարակաց

adv.

aloof, from afar.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրավարին յունաց զիւր սուսերն հանեալ՝ ածէր տարակաց ի (վերայ) գլխոյն գնէլոյ, եւ այլն. (Բուզ. ՟Ե. 32։)


Տարմ, ից

s.

cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.

· Calfa

NBHL (3)

Զուգահաւասար տարմիցն ի վերայ մարախոյ՝ այնպէս սատակեաց զխռովիչն. (Նչ. քեր.։)

Թռչունք երկնից տարմ տարմ երամ երամ խոյանային ի վերըայ շաղղոցն անդամութուին. եւ նստէր աբրահամ եւ քշէր. (Եփր. ծն.։)

ψήρ sturnus. իտ. storno. Տարմահաւ. սարեակ. երամովին թռչօղ, ծախիչ մարախոյ.


Տարմանամ

vn.

to flock together, to form troops.

· Calfa

NBHL (1)

Տարմացեալ է մարախոյն ազգ, եւ անորիշ ի միմեանց, եւ ոչ բնաւ զատանին. (Լմբ. յովէլ.։)


Տարտամ, աց

s.

unsteady, irresolute, perplexed, wavering, indeterminate, uncertain, cowardly, slothful, sluggish, idle;
— տագնապի տարակուսանաց, painful thoughts, mental anguish.

· Calfa

NBHL (1)

Տարտամ են յըթեռնուլն եւ յուսանելն։ Բայց դու ընդ իմ տարտամ անձին՝ մարտի՛ր ընդդէմ ախոյանին։ Տարտամ է կրթութեան. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Յիսուս որդի.։ Երզն. երկն.։)


Տիգք, գաց

s.

fore-arms, arms.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.


Տիկնութիւն, ութեան

s.

ladyship;
Highness, Majesty.

· Calfa

NBHL (1)

Պատիւ տիկին եւ թագուհի գոլոյ. դշխոյութիւն.


Տիտան, այ, ի

s. chem.

cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.

· Calfa

NBHL (1)

տեասեալ զտիտանեանն զկայն վիթխարի եւ աշխոյժ, զգերամբարձեալն մարմնոյն տրամադրութեամբ՝ աստուածօրէն իմն պատուով պատուեցին, նեբրովթ կոչելով, բէղ, բահաղ, դիոս, որմըզդ, արամազդ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Տիրուհի, հւոյ

s.

the blessed Virgin;
mistress or lady;
քաղաք —, capital.

· Calfa

NBHL (1)

δεσποτίς, δέσποινα, κυρία domina. Սեպհականեալ անուն Տիրամօր կուսի. որպէս միակ տիկին ամենայն տիկնաց. աշխարհատիկին. թագուհի. դշխոյ երկնի եւ երկրի.


Տխուր

adj.

cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.

· Calfa

NBHL (1)

Քարկոծ խողխողմամբ տխրիւք՝ ըզխոյր անկմանն ի գլուխ առեալ. (Շ. տաղ.։)


Տհասութիւն, ութեան

s.

unripeness, immaturity, crudeness, crudity;
ignorance.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ գիտեմք զնա ըստ տհասութեան հասակին։ Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս, տեսեալ զտհասութիւն եւ զտկարութիւն մարտակից ախոյանին եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)


Տոկոսիք, սեաց

s. fig. adv.

birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ առաւել՝ τόκος foenus, usura. Չար նունդ փոխոյ. անիրաւ պտուղ կամ վարձ դրամոյ ի փոխ տուելոյ. վաշխ. շարիատ.


Տոչորեմ, եցի

va.

to burn, to set on fire, to fire.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ տոչորիցիմք մեք յայնպիսի արեգակնէն, որ ի վերայ մերկ գլխոյ առաւել եռաց. (Նիւս. երգ.։)


Տուտն, տըտան

s.

extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տտունն (ձկան) ոտք իբրեւ զմարդոյ։ Իբրեւ զձկանց տտունս։ Սիրամարգն զտտունն բոլորակաբար շուրջ կացուցանէ զոսկէճաճանչն։ Զծերութեանն՝ օձ ի բաց մերկանայ զխորխն ի գագաթանէ գլխոյն մինչ ի տտունն։ Իժն զտտուն յոյժ շաչմամբ գնդաձեւ քարշելով. (Եւս. քր. ՟Ա։ Առ որս. ՟Է։ Փիլ. լին. ՟Ա. 33. եւ լիւս։)


Տեսարան, աց

s.

theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսարան գլխոյն դիտակի խոնարհեցաւ. այսինքն վերին մասն կայմի նաւուն. (Նար. ՟Ի՟Ե։)


Տէրունեան

adj.

cf. Տէրունական.

· Calfa


Տէրունի, նւոյ, նեաց

adj.

cf. Տէրունական.

· Calfa

NBHL (1)

Լսել տէրունոյ ձայնին, որ ասէ, ես լոյս յաշխարհ եկի։ Զխրախոյս տէրունի պաշտելի բանին յիշեալ առ սմին։ Հաստատեալ պահի ի մեզ բանն տէրունի. (Խոսր.։ Նար. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)


Տեղի, ղւոյ, ղեաց

s. ast. rhet.

place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.

· Calfa

NBHL (2)

Յիւր տեղի թագաւորեցուցանել։ Եղեւ նոցա աղիւսն ի տեղի քարի, եւ կուպր ի տեղի շաղախոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 16։ Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)

ՏԵՂԻ ՏԱԼ՝ յիմեքէ կամ յումեքէ. ἑκχωρίζω, ἑκχωρέω, ἑπιχωρέω, παραχωρέω discedo, recedo, secedo, subduco me. Խորշել. խոյս տալ. որոշիլ. հեռանալ. ի բաց մեկնիլ՝ որպէս թողլով այլում զայն տհեղի. կրզել, քաշուիլ.


Տեռ, ից

s.

gauze, crape, thin veil;
galling;
callosity, corn.

· Calfa

NBHL (1)

θέριστρον, θερίστριον theristrum, vestis aestiva. (լծ. ջեռ. յն. թէռի՛սդռօն. ջեռոյցք). թ. ջար. թարշաֆ. Ամառնային վերարկու կանանց. քօղ նրբաթել որպէս շղարշատեռն. ծածկոյթ գլխոյ եւ անձին կանանց.


Քաջալեր

adj.

encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.

· Calfa

NBHL (1)

ա. (ի բառիցս՝ Քա՛ջ լեր) որ եւ ՔԱՋԱԼԵՐՈՒԹԻՒՆ. θάρσος , ευθάρσεια fiducia, confidentia, hortatio. եւ բայիւ θαρσύνω, θαρρέω . Բան զօրացուցիչ. յորդոր. խրախոյս. սիրտ եւ ոգի՝ տուեալ կամ առեալ. վստահութիւն. եւ Վստահ. վասն որոյ բայիւ է որպէս Քաջալերել, իլ. եւ Վստահիլ.


Քաջալերիչ

adj.

encouraging.

· Calfa

NBHL (1)

Առընթեր ունի զքաջալերիչն Յիսուս, որ խրախոյսն տայ, քաջալերեցարո՛ւք ասէ, ես յաղթեցի աշխարհի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)