pusillanimity;
impatience.
· Calfa
Մի կարճմտութեամբն մերով մատնեսցուք զկատարելութիւն մեր։ Բամբասես եւ դատես սակս նախանձու, եւ կամ վասն այլ ինչ իրիք կարճմտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Թ։)
anti-concubine.
· Calfa
Հակատռփող գոլով։ Ընդ որում նախանձաւորեալ հակատռփողն իւր արէսի եւ այլն. (Նոննոս.։)
cf. Հակառակ.
· Calfa
Զքոյր կին (ասէ) ի վերայ քեռ մի՛ առնուցուս՝ հակարաշ նախանձաւոր միմեանց. (Բրս. թղթ.։)
to communicate, to be communicated, to participate, to share, to be in communication with;
to conjoin, to have carnal connection with;
to be communicative;
to lead on, to be conducive;
cf. Հաղորդ առնում.
· Calfa
Ամենեքին՝ որ հաղորդեսցին նմա։ Ոչ հաղորդեալ ճանապարհի որոց գործեն զանօրէնութիւն։ Հաղորդեալք քրիստոսի չարչարանացն։ Ոչ նախանձու, զի այն ոչ հաղորդի ընդ իմաստութեան։ Ի պէտս սրբոց հաղորդեցարո՛ւք։ Ի հաղորդել ընդ նոսա հացիւ (այսինքն հացակից լինել) եւ այլն։ Հաղորդել նմին իրաց, կամ վտանգից, կամ ի բարութեանց. (Պիտ.։)
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
· Calfa
Զատամունս իւր կրճտեսցէ եւ հալեսցի (հիւծեալ նախանձու)։ Հալեցան ամենայն բնակիչք քանանացւոց (ահիւ)։ Զերեսս երկնից ո՞ հալեաց։ Հալեցան կապանքն ի բազկաց նորա։ Աչք ամպարշտաց հալեսցի։ Աչք իմ ի վերայ որդւոց հալեցան.եւ այլն։
to consume, to exhaust, to drain, to render lean, to make languish.
· Calfa
Հաշել եւ մաշել (նախանձու ի վերայ ընկերացն բարութեան). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
· Calfa
Հաշել եւ մաշել (նախանձու ի վերայ ընկերացն բարութեան). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
disunion, division, discord, dissension, faction.
· Calfa
Ուր հեռ ի ձեզ եւ նախանձ, եւ հերձուածք եւ պառակտութիւնք. (Ոսկ. ես.։)
cf. Պառակտութիւն.
· Calfa
Ուր հեռ ի ձեզ եւ նախանձ, եւ հերձուածք եւ պառակտութիւնք. (Ոսկ. ես.։)
writing oracles;
prophet;
sentence.
· Calfa
Բանսարկուն նախանձեցաւ ընդ մարդոյն պատգամագիրն. (Լմբ. իմ.։)
fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.
· Calfa
Պատերազմասէր եւ աշխատասէր մօրն մտաց չեղեւ ինչ երբէք նախանձաւոր (Նինուաս). (Եւս. քր. ՟Ա։)
fit vessel;
quiver, case for arrows.
· Calfa
Ի չար պատկանդարանէ մախանացն նախանձու ձգէին ի նա զնետս հայհոյութեան. (Վրդն. ծն.։)
equal in honour or rank.
· Calfa
Բնաւորեալ է ախտ նախանձու՝ առ պատուակիցս եւ համարուեստս միշտ բուսանել. (Սկեւռ. լմբ.։)
commandment, precept, law, command, order;
անցանել զ—օք, to transgress, to violate, to break, to infringe;
—աւ հրամայել, to order expressly.
· Calfa
Ընկալաք զհրաման պատուիրանին յաննախանձ քոյոց բարուց բնութեանդ. (Եղիշ. ՟Ա։)
observance, fulfillment of a commandment or order.
· Calfa
Այ պատուիրանապահութեամբն զնախանձելի զաստուածատուր իմաստութիւն պահեալ. (Ագաթ.։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
· Calfa
Սիրեաց զիս որպէս զորդի իւր եւ պարապեաց ամենայն խորհրդոց իւրոց մինչեւ նախանձել ընդ իս աշակերտակցացն իմոց. (Շիր. յղ. անձին.։)
to foretell, to announce beforehand, to predict.
· Calfa
Կանխաձայնէ զխիստ նախանձ հրէիցն. (Գէ. ես.։)
to bind, to tie fast, to bind tightly, to lash together.
· Calfa
Զամուսնութիւն նախանձայոյզ առն կաշկանդեաց առ վաւաշ ունչս գիտութեան։ Կաշկանդեալ զօրէն երկաթապինդ լինէր կապանօք. (Պիտ.։)
bluish, rather blue, sky-blue;
livid;
bluish, light blue;
— կամար, the roof or canopy of heaven, the cerulean vault;
—ն երկնից, sky-blue;
— ծովու, ultra-marine;
բրուսիական —, Prussian blue.
· Calfa
Զկապուտակ ներկուածս նախանձու. (Յհ, կթ։)
to become bluish or livid, to approach to blue.
· Calfa
Որ ամաչէ, դեղնի. եւ որ նախանձի, կապուտակի. (Վրդն. ծն.։)
fury, impetuosity, rage, ferocity, frenzy, madness;
— հողմոց, wild rage, the fury of the winds;
— շան, rage, canine madness.
· Calfa
Կատաղութիւն հայհոյչաց։ Փառաց կատաղութիւն, կամ չարեաց, ցանկութեան, նախանձու.. (Սարգ.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
· Calfa
Առաջնորդք նախանձու .. ի յայտնի եպիսկոպոսաց չորս. (ա՛յլ ձ. չորիս) (Վրք. ոսկ.։)
cf. Պայթիւն.
· Calfa
Ետես զերգիծումն եւ պայթումն զհեղձա նախանձ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to burst, to cause to break, to shiver, to cleave, to break or burst open.
· Calfa
(Որթն խարտեալ) գոչեաց յորովայնի այնոցիկ՝ ոյք սիրեցինն զնա, եւ մեծաւ նախանձու զերկրպագունս հեղձ պայթոյց. (Եփր. ել.։)
the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.
· Calfa
ռայն ըռամիկ՝ արանց հանուրց, ոչ նախանձել՝ խրատէ վարուց։ Ռայն՝ ռահիւհանէ զքեզ ի բարձունս գընալ հոգւով ընդ իմաստունս. (Շ. այբուբ.։)
cf. Սաբաւօթ.
· Calfa
Ազատեաց նախանձն սաբաւովթայ ի ծառայութենէ բռնաւորին զմեզ. (Կիւրղ. ես.։)
fond of making presents, liberal, generous, large-hearted, open-handed, munificent.
· Calfa
Աննախանձ է աստուածութիւն, եւ անչարակնութեամբ պարգեւասէր. (Եղիշ. հոգ.։)
donor;
remunerator.
· Calfa
Յաննախանձ պարգեւատուէն։ Յամենառատ պարգեւատուէն Աստուծոյ։ Գոհացի՛ր զպարգեւատուէն. (Եղիշ. ՟Է։ Արծր. ՟Է. 12։ Խոսր.։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Ժամանակն՝ յորում պարտուպատշաճ էր նմա յայտնել։ Զիա՞արդ դադարէր նա ի գործոյ անտի՝ որ պարտուպատշաճ էր նախանձու նորա. (Եփր. օրին. եւ Եփր. թագ.։)
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
· Calfa
Զկազմիչ վկայութեանն խորանի զմեծն մովսէս, եւ զսեղանակազմն հեղիաս զնախանձայոյզ փառանցն աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
etc. lover-murder.
· Calfa
Ոչ զերկիւղ նախանձայոյզ քինու սեղեխասպանութեան առնն յիշեցեալ։ Ամուսնութիւն զսիղեխասպանութիւնն, եւ այլն. (Պիտ.։ 1)
doing shameful or filthy things, immodest, impure, dirty, obscene, lascivious.
· Calfa
Փենեհղզ նախանձեցաւ, եւ սպան զպղծագործն. (Կոչ. ՟Ծ՟Գ։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
· Calfa
Մախանօքն եւ նախանձու ջերանի. (Լմբ. առակ.։)
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
· Calfa
Ուսի՛ր որպէս վասն անհնարին մեղաց ստրջանալ (ի վերայ նախանձու), եւ ապաշխարել. եւ եթէ այնպէս ստրջանայցես, վաղվաղակի զերծանիցիս յախտէն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
· Calfa
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
· Calfa
Մախանօք չարութեան նախանձուն սրեալ էր հրէիցն սպանանել զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
to lose one's temper, to be angry, out of all patience, indignant, in a passion, provoked, irritated, exasperated, enraged;
սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ, he was seized with rage.
· Calfa
Ետես տէր, եւ նախանձեցաւ եւ սրտմտեցաւ։ Սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ։ Սրտմտեցաւ ասա մարգարէին.եւ այլն։
to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.
· Calfa
Մեղմով սփոփէ զնոսա։ Զնախանձսն սփոփէր։ Աղբիւրս այս զվշտացեալս սփոփէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 30. 45։)
cf. Սքօղարկեմ.
· Calfa
Եւ արդ սքողեսցին եւ ամաչեսցեն։ Սքողին երեսք նորա ի տեսչութենէ նորա (նախանձորդին). (Ոսկ. ես։ Մանդ. ԺԳ։)
cf. Սքօղարկեմ.
· Calfa
Եւ արդ սքողեսցին եւ ամաչեսցեն։ Սքողին երեսք նորա ի տեսչութենէ նորա (նախանձորդին). (Ոսկ. ես։ Մանդ. ԺԳ։)
disposition to marry early.
· Calfa
Ո՞վ ոք ոչ նոցա վաղամուսնիք բարուցն լինէր նմանօղ նախանձաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
fierce, ferocious, tyrannous, brutal;
wild beast.
· Calfa
Արիւնախանձ վիրագ։ Ի խզումն ապականիչ վիրագիս. (Պիտ.։)
full of wounds, covered or riddled with wounds, ulcerous;
— առնել, to cover with wounds.
· Calfa
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
· Calfa
Ի վսեր, ի չար նախանձ։
multitude, band, flock, herd;
—ք ձկանց, shoal of fish;
— —, in herds, in troops or flocks;
pore.
· Calfa
Կամ ըռնգանց զհոտոցն վտառս առ նախանձու սպականեսցէ՞ երբէք. (Սարկ. քհ.։)
revengeful, vindicative, avenging;
— լինել, to call for vengeance, to be revenged.
· Calfa
ἕκδικος, ἑκδικητής vindex, ultor. եւ բայիւ ἑκδικέω, ἑκδικάζομαι vindico, ulciscor. Որ խնդրէ զվրէժ. քինախնդիր. նախանձախնդիր. իսկ Վրէժխնդիր լինել, է խնդրել զվրէժ.
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
· Calfa
love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.
· Calfa