Entries' title containing նա : 6571 results

Սիւնապատ

adj. s.

surrounded with columns;
peristyle.

· Calfa


Սլանամ, ացայ

vn.

to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.

· Calfa

NBHL (5)

Սլացաւ նա ի թեւս հողմոռց։ Սլասցին իբրեւ զարծուխս յօժարութեամբ ի վերայ կերակրոյ։ Սլասցի, եւ տարացեսցէ զթեւս իւր ի վերայ ամրոցացն նորա։ Յածել թեւոցն յառաջադէմ սլանայ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 1։ Ամբ. ՟Ա. 8։ Երեմ. ՟Խ՟Թ. 29։ Իմ. ՟Է. 11։)

Նման արծուոյ՝ յորում ժամու կաքաւուց երամս սլանայցէ։ Ընդ բնաւս սլանան։ Զերանս ածեալ ի վերայ առիւծու՝ սլանայր յարեւմուտս. (Փարպ.։ Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 25։)

Ի թռիչս մտաց ընդ խաւար խորհրդոց սլացայ։ Եռան զեռան սլանան ի մարմինս ծովու։ Սլանան թեթեւութեամբ առ աստուածատեսութիւն անճառելեացն խորհրդոց. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. յովէդ.։)

Սլացեալ սերովբէն սաւառնացեալ նստէր ի վերայ վիմին ոսկիապարտ թեւօքն. (Տաղ.։)

πέταμαι, πετάομαι volo, volito διοδεύομαι iter facio per, transeo, transvolo. Սրանալ (որպէս սլաք նետի), սրաթռիչ լինել. սուրալ. սուրհալ. խոյանալ. խաղալ.


Սխրանամ, ացայ

vn.

to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.

· Calfa

NBHL (7)

Ի ժամանակի փրկութեան զարթեաւ, եւ սխրացեալ՝ յոչինչ երկիւղէ. (Սիր. ՟Խ. 7։)

Զի յաղագս արուեստին եւ գեղեցկութեան սխրանայցես ընդ արարչին. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)

Ո՞վ ոչ սխրասցի եւ սքանչանայ ի վերայ անճառ անօէնութեանն։ Սքանչացեալ ընդ անհասութիւն խորհրդոյն՝ սխրանայր. (Բրս. ղկ.։)

Իսկ ո՞վ ի վերայ ասացելոցս ոչ սխրասցի. գործի սպասման, եւ նոյն գործի կենաց։ Ընդ որ յաւէտ իմն սխրացեալ։ Սխրացեալ զարմանային ընդ պատիւ բնութեանս մերոյ. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)

Գործ է մեծահոգութեան՝ ոչ սխրանալ ընդ փափկութիւն եւ ընդ հեշտութիւն, եւ ոչ ընդ իշխանութիւն, եւ ոչ ընդ յաղթութիւն մարտիցն. (Արիստ. առաք.։)

Ով որ սխրանայք ընդ արքունեացըն փառս, հայեցէք ի վեր. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)

θαυμάζω, ἁποθαυμάζω miror, admiror. Սքանչանալ. հրաշանալ. հիանալ. պակնուլ. արմըննալ.


Սկանամ, ացայ

vn.

to change into slime, to form a deposit, to settle;
գինիդ սկանայ, your wine is torbid.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ի ջեռեալ ջրոյ եւ ի շիջեալ հրոյ օդն լինի, նոյնպէս եւ ջուրն սկանայ, եւ լինի հող. (Լծ. փիլ.։)


Սկզբնաբան լինիմ

sv.

cf. Սկզբնաբանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Սկզբնաբան լինել սովորութիւն ունէին, եւ զհին լուրն յիշատակաւ արծարծէին։ Յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն, սկզբնաբանեզով զգործս եւ զբան՝ սրովք վարեցանն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)

ՍԿԶԲՆԱԲԱՆ ԼԻՆԵԼ ՍԿԶԲՆԱԲԱՆԵՄ. ἁρχαιολογέω de rebus antiquis dissero եւ antiquo sermone utor. Հնախօսել. ճառել զնախնեաց, եւ ըստ հին ոճոյ.


Սկզբնաբանեմ, եցի

va.

to describe or treat of antiquities, or of ancient times.

· Calfa

NBHL (2)

Սկզբնաբան լինել սովորութիւն ունէին, եւ զհին լուրն յիշատակաւ արծարծէին։ Յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն, սկզբնաբանեզով զգործս եւ զբան՝ սրովք վարեցանն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)

ՍԿԶԲՆԱԲԱՆ ԼԻՆԵԼ ՍԿԶԲՆԱԲԱՆԵՄ. ἁρχαιολογέω de rebus antiquis dissero եւ antiquo sermone utor. Հնախօսել. ճառել զնախնեաց, եւ ըստ հին ոճոյ.


Սկզբնաբոյս հասակ

sn.

tender age, infancy.

· Calfa

NBHL (1)

Անդստին ի սկզբանէ բուսեալ. կանխաբոյս. Սկզբնաբոյս ընդ լաւին վերերեւեսցի ցորենոյ որսմն դառնութեան. (Սկեւռ. աղ.։)


Սկզբնագիր

adj.

written from the beginning;
initial letter;
original, text, autograph.

· Calfa


Սկզբնագունութիւն, ութեան

s.

preexistence, antiquity.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ մեզ մարդ երեւէր, եւ ի վեր քան զմարդ սկզբնագունութեան իւրոյ երիցագունութեան վկայէր՝ ասելով որպէս աստուած, յառաջ քան զլինելն աբրահամու եմ ես. (Պրպմ.։)


Սկզբնազօր

adj.

first among the powers (angelic hierarchy).

· Calfa

NBHL (2)

Դաս զօրութեանց՝ նորա պատկեր լինելով զօրացօղ տեսակաւ՝ որպէս հասանելի է, եւ առ նա որպէս սկզբնազօր զօրաւորաբար դարձեալ. (Դիոն. երկն.։)

ἁρχιδύναμος principalis virtutis. Նախազօր. նախկին ըստ զօրութեան.


Սկզբնաժառանգ

adj. s. the first heir from all eternity.

· Calfa

NBHL (1)

Նստաւ ճոխութեամբ յաթոռն իւրական՝ սկզբնաժառանգ հօրն հաւասարութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Սկզբնալոյս, լուսի

s.

primitive light, origin or author of light.

· Calfa

NBHL (4)

Սկզբնալոյսն հայր։ Հայելիս ընդունելիս սկզբնալուսին եւ աստուածպետականի ճառագայթին։ Ի ձեռն սկզբնալուսի եւ լուսատուի աստուածածնելութեանն (մկրտութեան)։ Սկզբնալոյս գերալոյս. (Դիոն.։)

Սկզբնալոյսդ աչաց տեսանելեաց եւ սրտի իմաստից յիսուս։ Պատուասիրեն զսկզբնալոյսն կենաց գոյից. (Նար. ՟Ծ՟Դ. եւ Նար. կուս.։)

Սկզբնալոյս պսակաւորութիւն բոլորիցն ի քրիստոս հաւատացելոց. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)

ἁρχίφωτος lucis princeps, origo, auctor. Առաջին լոյս. աղբիւր լուսոյ. լուսաբան. նախկին լուսատու.


Սկզբնածին

cf. Նախածին.

· Calfa

NBHL (5)

Գիտեմ եւ այլ լոյս, որով սկզբնածինն վերացաւ խաւար, եւ կամ հատաւ։ Սկզբնածինն լուծաւ խաւար։ Խաւարն անգոյ եւ սկզբնածին։ Սկզբնածինն այն խաւար տեղի տուեալ հալեծեցաւ. (Ածաբ. մկրտ.։ Խոր. վրդվռ.։ Շար.։ Սկեւռ. յար.։)

Արարիչն յեղականումն մարդ ելով ճշմարիտ սկզբնածին. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Վասն առաջնոյն եւ սկզբնածին պատճառին. (Արիստ. աշխ.։)

ἁρχίγονος primigenus. Նախծին. զառաջինն ծնեալ կամ իվեր երեւալ. նախկին. առաջին.

ՍԿԶԲՆԱԾԻՆ. ἁρχαιόγονος, ἁρχίγονος. primordialis. Նախածնօղ. սկզբնապատճառ.


Սկզբնական, ի, աց

adj. s.

primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.

· Calfa

NBHL (8)

Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)

Օգնեա, որքան կարողութիւն է, բնութեանն. զսկզբնական ազատութիւնն պատուեա. (Ածաբ. աղք.։)

Սոքա չորից տարերք մասունք ըսկզբնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)

Մովսէս՝ զսկզբնականն ամենայնի կամէր առնուլ եւ եւ ընդունել (աստուածատեսութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ. որպէս Սկզբնաւոր. սկսեալ.

Աստուած անսկիզբն. (եւ պատճառ սկզբանականաց. Լմբ. հանգ.։)

ἁρχικός, ἁρχαῖος principalis, princeps, primus, primitivus, originalis. Նախնական. նակին. առաջին. գլխաւոր. բուն. պետական. աստուածպետական.


Սկզբնակից

adj.

coetaneous, co-eval, equal in age or antiquity.

· Calfa

NBHL (1)

Որք ոչ լինին ժամանակակից եւ սկզբնակից իշխանին. (Հին քեր.։)


Սկզբնահայր

cf. Նախահայր.

· Calfa

NBHL (5)

Նախահայրն ադամ. հին նահապետ. եւ Առաջինն յիմիք կարգի. հեղինակ. գտակ. սկզբնապատճառ, նախաշաւիղ. նախկին օրինակ.

Պատուիրանի սկզբնահօրն դաւանութեան։ Իսկ զբնահայրն սկսեալ մինչեւ ի սպառումն ծննդոց նորա։ Շիրմի սկզբնահօրն պաշտպան. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ղ. ՟Ղ՟Գ։)

Երրորդ գարուննոյ սկզբնահայրն որպէս ադամ։ Զսկզբնահայրն ապաշխարութեանց զենովք վերածեաց յերկինս։ Սկզբնահայրն հաւատաց (աբրահամ)։ Փոխանակ նոյի երկրորդ սկզբնահայր կոչեցաւ քրիստոս նորոյ ծննդեան եկեղեցւոյ. (Տօնակ.։ Նար. հբ։ Շ. բարձր.։)

Սկզբնահայր եւ նախաշաւիղ սիրոյն ընթացից (աստուած)։ Սկզբնահայրդ խոստովանութեան անյայտ ծածկութից՝ որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Սկզբնահայրն չարեաց սատանայ. (Նար. ՟Կ՟Է. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ա։)

Դեւք՝ սկզբնահարք եղեն մեղաց, գտիչք չարեաց. (Խոսր.։)


Սկզբնամարտութիւն, ութեան

s.

cf. Նախամարտկութիւն.

· Calfa


Սկզբնանամ, ացայ

vn.

to begin, to commence.

· Calfa

NBHL (2)

ՍԿԶԲՆԱՆԱԼ. Սկզբնաւորիլ. սկսանիլ.

Ի՞բր ոչ առ ծնունդ ամենայն աշխարհ եկն, որ դէպ լինելոյ եւ սկզբնացելոյ մասանց բաղկացեալ է. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Սկզբնաչար

cf. Նախաչար.

· Calfa

NBHL (5)

Ի դէմս այլազգեացն սպառնայ սկզբնաչարն։ Սողէր շրջէր ընդ տիեզերս սկզբնաչար օձն։ Սկզբնաչար օձն, եւ փարաւոն։ Զնոյն ինքն զսկզբնաչար զդրախտին օձն։ Սկզբնաչար դեւքն եւ մարդատեացք. (Նախ. ես.։ Խոր. հռիփս.։ Արշ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)

Զոր սկզբնաչարն նաբուդոդոնոսոր տապալեաց. (Լմբ. ատ.։)

Ո՞ղապերախտ ողոքեսցէ զորովայն, զծանր բեռն, զսկզբնաչարն, զանյագ գազանն. (Ածաբ. աղք.։)

Եւ ոյք պահօքն մեռուցին՝ զախտս մարմնոյ սկզբնաչարին. (Յս. որդի.։)

ἁρχέκακος malorum auctor. որ եւ ՆԱԽԱՉԱՐ. Առաջին եւ գլխաւոր չար. սկիզբն եւ գլուխ չարեաց. սատանայ, եւ նմանիք նորա. առիթ մեղաց.


Սկզբնապատճառ

adj. s. first or principal cause, first author, source, spring.

· Calfa

NBHL (2)

սկզբնական՝ առաջին՝ գլխաւոր պատճառ.

զամենայն արհամարիցէ, եւ զսկզբնապատճառն եղելոց միայն ընտրիցէ. (Նար. ՟Կ՟Ա։)


Սկզբնապետութիւն, ութեան

s.

supreme hierarchy.

· Calfa

NBHL (2)

Սուրբս եւ թագաւորս եւ տեարս եւ աստուածս կոչեն ասացեալքն (սուրբ գիրք) զորս յիւրաքանչիւրսն սկզբնապետութիւնս զարդս. ընդ որոց ձեռն երկրորդքն աստուծոյ պարգեւացն հաղորդեալք. (Դիոն. ածայ.։)

ἁρχικώτερα διακόσμησις principalior ordinatio, ordo. Գլխաւոր պետութիւն. վերագոյն դասակարգութիւն կամ զարդ երկնայնոց.


Սկզբնապտուղ

cf. Նախապտուղ.

· Calfa

NBHL (2)

Առաջնապտուղ. երախայրիք.

Որք ի հեթանոսաց սկզբնապտուղք եւ առաջինք եղեն մոգքն. (Կիւրղ. ղկ.։)


Սկզբնասեր

adj.

propagated first;
— բողբոջք, the first offshoots or branches.

· Calfa

NBHL (3)

ՍԿԶԲՆԱՍԵՐ ՍԿԶԲՆԱՍԵՐԵԱԼ. նաքկին սերեալ. նախընձիւղ.

Նախնեաց մերձաւորութեան խառնից սկզբնասեր բողբոջք. (Պտմ. աղեքս.։)

Սարկաւագունք առ ի նմանէն եւ ընդ նմին սկզբնասերեալք որպէս սարկաւագակիցք նորին. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)


Սկզբնատառ

s.

first letter, initial.

· Calfa


Սկզբնատարր

adj. s.

radical;
element.

· Calfa


Սկզբնատիպ

cf. Նախատիպ.

· Calfa

NBHL (7)

կերպարան սկզբնատպին։ Ծանիցուք զմեր պատուականութիւնս, պատուեսցուք զսկզբնատիպն։ Որք զկերպարանսդ գրեն արդեօք եւ զգիրսդ՝ առ սկզբնատիպն հայելով։ Այս է պատկերի բնութիւն՝ նմանութիւն լինել սկզբնատպին։ Պատկերն ի վեր երթեցէ առ սկզբնատիպն. (Ածաբ. ծն. եւ Առ որս. ՟Է. եւ ՟Է։)

Ոդիք մարդկան՝ իմացական բնութիւն, ձեւ սկզբնատպին. (Եղիշ. հոգ.։ Նոյնպէս եւ Շ. յս. որդի. եւ հրեշտ։ Խոր. ՟Ա. 1։ Շար.։)

Կանխադրելոցն կնիք, սկզբնատիպ թագաւորեաց. (Նար. գանձ հոգ.։)

Սկզբնատիպ ծննդոց մարդկան՝ նախամայրդ եւայ. (Ճ. ՟Գ.։)

Սկզբնատիպք սոցա թիւք են։ Սկզբնատիպ քաջ կենաց։ Որովք սկզբնատպօք վարելով. (Փիլ.։)

Եկ յետ պատկերացն յաստուածատեսակ ճշմարտութիւն սկզբնատպիցն։ Սկզբնատիպքն գեղեցկութիւնք զաստուածատեսակութիւնս մեր կերպացուցեալ. (Դիոն. եկեղ.։)

ἁρχέτυπος, -ον archetypus, originalis, -le;
primigenius, -um. Նախատիպ. առաջին գաղափար. բուն եւ նախկին օրինակ.


Սկզբնաւոր

adj.

commenced, created, primitive, first.

· Calfa

NBHL (5)

Եղական է աշխարհս, եւ սկզբնաւոր։ Մի դնիցես անսկիզբն սկզբնաւորս։ Զիա՞րդ քննել կարիցեմք սկզբնաւորք զանսկզբնականէն. (Նախ. ծն.։ Վեցօր. ՟Ա։ Ագաթ.։)

Քեզ միայնոյ՝ սկզբանդ եւ անսկզբանդ (հօր), ընդ սկզբանդ (որդոյ), եւ սկզբնաւորիդ սկզբանց (հոգւոյդ սրբոյ). (Նար. ՟Խ՟Ը։)

ՍԿԶԲՆԱՒՈՐ. որպէս ἁρχαῖος principalis. Սկզբնական. գլխաւոր. նախկին. սկիզբն.

Յերկուց յայսցանէ երիցութեամբ պատուեալ է սկզբնաւորն եւ առաջինն. եւ երկրորդիւք՝ որ զհետն գայ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)

Սկզբնաւոր ողբերգութիւն այսր աղերսանաց զհաւատոցն շինուած կառուցին։ Նայեցեալ ի սկզբնաւորն իմ եղելութիւն։ Լեր ընդ առաջ քո ողորմութեամբդ ի սկզբնաւորս ապաւինութեան։ Ի սկզբնաւորն նախաձայնեալ սաղմոսիս մինչեւ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ձեռներէց սկզբնաւոր անհամբուրելի. (Նար.։)


Սկզբնաւորեմ, եցի

va.

cf. Սկսանիմ.

· Calfa

NBHL (9)

ἅρχομαι inchoo. Սկիզբ առնել. սկսանել. նախ զառաջինն առնել ինչ. կր. լինել.

Անդուստ եւ զհիմնարկութիւն սուրբ եկեղեցւոյ սկզբնաւորեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)

Սկզբնաւորեաց զբանն (վարդապետութեան ի լերինն). (Խոսր. պտրգ.։)

Զոր նախ քան զյաւիտեանս սկզբնաւորեաց, եւ ի լրումն ժամանակի կատարեաց։ Այնուհետեւ սկզբնաւորէր ի վարուցն յառաջատութիւն. (Սկեւռ. ես. եւ Սկեւռ. լմբ.։)

Արժան է հաստատուն հիմամբք սկզբնաւորել, զի մի ի փորձեաց անկանիցին. (Մխ. առակ.։ Սկզբնաւորեա ի մեզ զսրբութեան քո զերկիւղ. Գանձ.։)

Աւետիս քեզ մարիամ, զոր գաբրիէլ սկզբնաւորեաց. (Տաղ.։)

Միաշաբաթի է սկիզբն լինելութեան, զի անդուստ սկզբնաւորեալ երկին եւ երկիր. (Մամբր.։)

Շնորհեա կատարել զսկզբնաւորեալ մատեան մաղթանաց. (Նար. ՟Բ։)

Անսկիզբ բանն յանսկզբնական ի հօրէ, եւ սկզբնաւորեալ ի կուսէն մարմնոյ զգեցմամբ։ Անսկզբանն սկզբնաւորել, անժամանակին սկսանիլ. (Շար.։ Սկեւռ. ես.։)


Սկզբնաւորութիւն, ութեան

s.

cf. Սկզբումն.

· Calfa


Սկսնակ

cf. Սկսող.

· Calfa

NBHL (2)

Սկսանօղ. նորամուտ կամ նորընծայ ի կրօնաւորութեան.

Յաղագս համեստութեան սկսնակաց, եւ յաղագս կամեցողացն բնակել ի հաւասար կենցաղումս (վանաց). (Վրք. հց. ձ։)


Սղամանակ

s. mus. quick time.

· Calfa


Սղանամ, ացայ

vn.

to become briefer or shorter, to shorten;
to become or get dearer, to rise in price.

· Calfa

NBHL (2)

ՍՂԱՆԱՄ որ եւ ՍՂԻԼ. Սուղ լինել. նրբանալ. կարճիլ. բարակ կամ նուազ գտանիլ.

Սուղգ եւ սղացեալ ասի։ Սուղ է այբն, եւ ըստ երկամանակի սղանայ ի տեղւոջ. յորժամ սղի, եւ սղացելոյ վերաբերին երկու բաղաձայնք. (Երզն. քեր.։)


Սմբակագնաց

adj.

trodden down, trampled upon.

· Calfa


Սմնակ

s. bot. eastern poppy.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«անծանօթ մի ծաղիկ» Ագաթ. նաև Բժշ. ոստ ՀալԲուսակի՝ § 2779.-Ագաթ. հին տպ. ունի կսմնակ, ինչպէս դնում են ՀՋԲ ը ԱԲ,

NBHL (1)

Անուն ծաղկի. (հին տպ. Կողմնակ)։ (Ագաթ.։)


Սնաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Ընդունայնաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Այլոց եւս վնասէին սնաբանութեամբք։ Որք սնաբանութեամբ բանիւք խոտորին ի կարգադրութեանց։ Զամենայն չարիս հատանէ զմտածութեանց մերոց, եւ զսնաբանութեանց. (Ոսկ. գղ.։ Ճ. ՟Գ.։ Շ. յկ. ՟Ծ՟Բ։)

κενολογία vaniloquentia. Սին եւ սնոտի բան. ունայնաբանութիւն. Փճախօսութիւն.


Սնակուշտ, կշտի

s.

side, loin, flank.

· Calfa

NBHL (4)

եհար զնա աբեններ նիզակաւն ընդ սնակուշտն, եւ ել նիզակն ընդ զիստ նորա (յն. յետս կոյս (։ Եհար (սրով զաբեններ) ընդ սնակուշտն, եւ մեռաւ ՟Բ. (Թագ. ՟Բ. 23։ ՟Գ. 27։ ՟Ի. 10։)

Հարզսնակուշտն ասայէլի ի տէդ նիզակի. (Եփր. թագ.։)

Կամէր սրով հարկանել զսնակուշտ եղջերուին. (Ճ. ՟Բ.։)

ψοά lumbus. (որք թարգմանին եւ Զիստ). Սին եւ անոսկր մասն կշտի. ստորին մասն միջաց կամ կողից, որ միանայ ընդ ոսկերս զստին առ երիկամամբք.


Սնամահակ ելանեմ

sv.

to be baffled, balked, disappointed, deceived.

· Calfa

NBHL (2)

Ի դերեւ ելեալ ի մահրէ, այսինքն ի վարձանաց, ի վարձուց. սնավաստակ.

Որ զելիոնի պարիսպն շինեցին, եւ ի վարձուցն սնամահակք ելին։ Եբեր փուշ. վրիպեցի ի յուսոյն, եւ սնամահակ ելի յաշխատութենէն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։)


Սնամէջ

adj.

empty, void.

· Calfa

NBHL (1)

Ցօղունն վասակայ ամենեւին փոր եւ սնամէջ է. քանզի չիք ծանրութիւն ի գլուխ նորա։ Անհաստատ եդեալ հիմունսն խճոյ եւ սնամէջս, որ է անիրաւ դատաստան եւ հպարտութիւն. (Վեցօր. ՟Է։ Վրդն. օրին.։)


Սնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied.

· Calfa

NBHL (4)

Է որ յուղղոյն սնանալոյ, եւ որ իստամոքսէ խանգարելոյ։ Յուղղոյն սնանալոյ՝ եւ ի մտաց իսկ անկանի մարդ. (Եզնիկ.։)

Դատարկացեալք եւ սնացեալք ի շնորհաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Լոկ սնացեալ. (Շիր.։)

Ձիթենիք սնասցին։ 2


Սնանիմ, սնայ

vn.

to be nourished, fed, maintained;
to be brought up, reared, educated, instructed.

· Calfa

NBHL (2)

Եկն ի նազարէթ, ուր սնեալ էր։ Սնաւ ի տան հօր իւրոյ ամիսս երիս։ Ի խանձարուրս սնայ եւ ի հոգս. (Ղկ. ՟Դ. 16։ Գծ. ՟Է. 20։ Իմ. ՟Է. 4։)

Սնաւ ի յերկրիդ յունաց. (Եղիշ. ՟Գ։)


Սնանկ, աց

adj. s. insolvent, bankrupt.

· Calfa


Սնանկանամ, ացայ

vn.

to fail, to become bankrupt.

· Calfa


Սնանկութիւն, ութեան

s.

failure, bankruptcy.

· Calfa


Սնապաշտ, ից

adj. s. superstitious.

· Calfa


Սնապաշտական, ի, աց

adj.

superstitious.

· Calfa


Սնապաշտութիւն, ութեան

s.

superstition.

· Calfa


Սնապարծ, ից

cf. Սնապարծիկ.

· Calfa

NBHL (10)

ՍՆԱՊԱՐԾ. եւ ՍՆԱՊԱՐԾԻԿ. Իբր Սնապարծական. սնափառական.

Մի լիցուք սնապարծք, միմեանց ձայն տալով. (Գղ. ՟Է. 26։)

Սնապարծ, որ յոչ գոյսն իւր մեծաբանէ, եւ առաւել քան զոր էն՝ երեւել ձեւանայ. (Բրս. հց.։)

Զօրականք սնապարծք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Սնապարծ իշխանն սիւնեաց գդիհոն. (Փարպ.։)

Սնապարծ յուսահատ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Խրատելով զսնապարծս, որք յազգք եւ ի տեսակս եւ ի զօրութիւնս պարծին. (Նար ՟Ծղ։ Մխ. առակ. ՟Ի՟Դ։)

Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)

Յանձն գովութենէ եւ ի սնապարծիկն փառաց ազատ էր գունդ սրբոց։ Զգուշաւոր ի սնապարծիկ փառամոլութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Տօնակ.։)

κεναυχής vana jactans ὐπερήφανος superbus. կամ ըստ սուրբ գրոց ՝ κενόδοξος inanis gloriae cupidus. Որ ի զուր կամ ի սնոտիս պարծի. սնափառ. ամբարտաւան. հպարտ.


Սնապարծիկ

adj.

vain-glorious, conceited, vain, boastful, bragging, swaggering, bullying.

· Calfa

NBHL (3)

ՍՆԱՊԱՐԾ. եւ ՍՆԱՊԱՐԾԻԿ. Իբր Սնապարծական. սնափառական.

Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)

Յանձն գովութենէ եւ ի սնապարծիկն փառաց ազատ էր գունդ սրբոց։ Զգուշաւոր ի սնապարծիկ փառամոլութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Տօնակ.։)


Սնապարծիմ, եցայ

vn.

to be vain, to grow proud, to swagger, to play the bully, the braggart.

· Calfa

NBHL (2)

Ի սնոտիս պարծել՝ պանծալ. սնափառել.

Յաղթօղս եւ յայլ բարեգործութիսն ամբարտաւանել եւ սնապարծել։ Չսնապարծել առ կնոջ եւ առ ծառայս։ Պարտ էր ինքեան զայլս խրատել չսնապարծել. (Խոսր.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ Բրսղ. մրկ.։)


Սնապարծութիւն, ութեան

s.

vanity, vaunting, boasting, rodomontade, ostentation, conceit, ambition.

· Calfa

NBHL (5)

Մի ինչ ըստ գրգռութեան, եւ մի ինչ ըստ սնապարծութեան. (Փիլիպ. ՟Բ. 3։)

Անձնահաճ սնապարծութեամբ մատուցեալ յայլոց ական զշիւղ կրկտեն. (Փարպ.։)

Ոչ կամեցայ զայս յայտնել, զի զերծայց ի սնապարծութեանն առնիցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Սնապարծութիւն. այսինքն պարծենայ ունել զոր ոչ ունի. (Կիր. երզն. խր.։)

Սնոտի պարծանք. պարծեալն ի սնոտիս. իսկ ի թարգմանութիւնս որպէս Սնափառութիւն. κενοδοξία vana gloria. կամ ըստ հյ. gloriatio.


Definitions containing the research նա : 10000 results

Աճողութիւն, ութեան

s.

cf. Աճումն.

· Calfa

NBHL (2)

Յայտնել վարկանելի է՝ որպէս կանաչս, զմանկականութիւնն եւ զաճողականութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)

Կանաչն՝ զաճողութիւնն միշտ ի բարիս. (Շ. հրեշտ.։)


Աճումն, ճման, ճմունք

s.

growth, augmentation, increase, enlargement, progress, extension, amplification, multiplication;
exaggeration;
augment;
vegetation.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՃՈՒՄՆ որ եւ ԱՃԵՑՈՒՄՆ. ԱՃԵԼՈՒԹԻՒՆ. Աճելն՝ ըստ ամենայն առման. առաւելութիւն, եւ յաւելուած՝ բուսոց, հասակի, սերնդոց, պատուոյ եւ այլն. αὕξησις incrementum, augmentum աճիլը, մենծնալը, շատնալը. իզտիատ. զիյատէթ. թարագգա.

Յաճումն եւ ի փառս տեղւոյն։ Ամենայն մարմինն աճէ զաճումն Աստուծոյ։ Զաճումն մարմնոյ գործէ. (Բ. Մակ. ՟Ե. 16։ Կող. ՟Բ. 19։ Եփես. ՟Դ. 16։)

Սերմանք աճման։ Ի հասակ աճման համբառնալ. (Նար.։)


Աճուն

adj.

cf. Աճեցուն.

· Calfa

NBHL (1)

Սափորն եւ սրուակն աճեցուցին՝ որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեն արմատք (նոցա) գնայունք եւ աճունք. (Եփր. թագ.։)


Ամաղթեղջիւր

s.

horn of plenty.

· Calfa

NBHL (2)

Ամաղթեղջիւր. առասպել հեթանոսական ստեղծ զամաղթեայ պատմութիւնն, որ այծ էր՝ ասեն. որոյ մի եղջերն խզելոյ՝ ի բաց բղխել ի խոր տեղւոյն զամենապտղութիւնն. (Նիւս. երգ.։)

ԱՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ գրի կարճելով եւ ՄԱՂԹԵՂՋԻՒՐ. Անուն միոյ ի դստերաց Յովբայ։ (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 14։) Այլ ըստ քերթողաց՝ եղջիւր ամաղթեան, որպէս թէ եղջիւր ամաղթեայ՝ այծոյ կաթնատուի Արամազդայ, նշանակ առատութեան կամ ճոխութեան. եւ ըստ եբր. եղջիւր ծարրոյ՝ որպէս անօթ սնգուրի, նշանակ գեղոյ. ἁμαλθαίας κέρας amaltheae cornu, amalthea


Ամամ, ացի

va.

to pour out, to empty, to discharge;
to cast forth or emit.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ զանապակն ի ներքս ամասցեն, կատաղին. (Փիլ.։)


Ամայացուցանեմ, ուցի

va.

to devastate, to deprive, to spoil.

· Calfa

NBHL (1)

Անապատ ամայի եւ թափուր կացուցանել. դատարկացուցանել.


Ամայութիւն, ութեան

s.

solitude;
desolation, depopulation;
abandonment.

· Calfa

NBHL (1)

ἑρημία desolatio, solitudo Անմարդութիւն. աւերակ եւ անապատ մնալն. անշքութիւն. լքումն. խարապլըգ. թէրք.


Աման, ոյ, ով, աւ, ոց

s.

vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.

· Calfa

NBHL (11)

ἁγγεῖον, ἅγγος, σκεῦος vas, receptaculum, instrumentum Անօթ. ընդունարան. գործած ի պէտս ամալոյ ինչ. սպաս յո՛ր եւ է նիւթոյ՝ որ տանի ինչ յինքեան. գապ. զարֆ. տան. ալէթ.

Լնուլ զամանս նոցա ցորենով։ Յաման մի՛ ամանեսցես։ Չէր թափեալ աման յամանոյ։ Զկահիւն եւ զամանովն։ Խեցեղէն ամանաւ։ Յամանս խեցեղէնս։ Աման ինչ՝ լի քացախով։ Գիտել զիւր աման (զմարմին) ստանալ սրբութեամբ. եւ այլն։

Նովին ամանօք։ Զհնացեալն մերժել յամանոյ անտի. (Յհ. իմ. ատ.։)

Իւղ անոյշ՝ ամանիւ ամփոփի։ Իւղ՝ որ թափեալ է յամանէ, միայն ամանիւն ճանաչի. (Նար. երգ.։)

Գտաւ անդ փոքր ամանաւ ինչ գինի։ Յաղագս վաճառոյ ամանաց. (Վրք. հց. ՟Ե։ Մխ. դտ.։)

Ի ծովէ ջուր բառնալով ամանօք, լնուլ ամանացն, եւ ծովուն ոչ նուազանալ. (Խոսրովիկ.։)

Զամենայն զաւելորդն (մանանայի) թողուցուք յամանս մինչեւ ցառաւօտ։ Լցէ՛ք լի չափով զմանանայդ յաման մի, եւ պահեցէ՛ք յազգս ձեր. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 23. 32։)

Նմանութեամբ՝ ընդունարան եւ գործարան բնական, կամ գործի փոխաբերական.

Չարին աման գտեալ զթագաւորն՝ որպէս ի դրախտի անդ զօձն։ Եղեւ աման չարին, եւ ելից զնա սատանայ ամենայն խորամանկութեամբ. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Դ։)

Մինչ ի մարմին եւ ի զգայական ամանսն (որովայնի)։ Զկերակրոյն ամանսն ներքնատուն ասելով։ Թափուր եղելոց ամանոցն՝ հարկաւոր էր քաղցնուլ։ Շնչաբերակք՝ շնչոյն ամանք ... Երկու են ամանք՝ երակք եւ շնչափողք. (Փիլ.։)

Աղքատ ամանով մտացս մտցուք ի լայնատարած խորհուրդ աւուրս. (Տօնակ.։)


Ամանեմ, եցի

va.

to put in a vessel or bag, to bag.

· Calfa

NBHL (3)

Յաման արկանել, լնուլ. որ եւ ամանալ. ամալ. հեղուլ. ամնել, լեցընել. գապ իչինէ տօլտուրմագ.

Որ փափկանայ, ի ծակ կարաս ամանէ. (Բրսղ. մրկ.։)

Յաման ջրոյ առակէ զկինն, զի զոր ամանէ ի նա այրն՝ ջուր ի դէպ ժամանակի ըմպէ զծնեալ մանկանցն գթոցն վայելս. (Լմբ. առակ.։)


Ամաչեմ, եցի

vn.

to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.

· Calfa

NBHL (3)

αἱσχύνομαι, καταισχύνομαι, ἑντρέπομαι. pudefio, erubeso, perturbor Ամօթ կրել. զամօթի հարկանիլ. պատկառիլ. շառագունիլ. խռովիլ. ամըչնալ, խպնիլ, կարմրիլ. ութանմագ. առլանմագ. գըզարմագ.

Էին երկոքեան մերկ, եւ ոչ ամաչէին։ ՅԵգիպտոսէ ամաչեսցես, որպէս ամաչեցերն յԱսորեստանւոյն։ Կացին մնացին ամաչեցեալք։ Որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Թէպէտ եւ նախատի վատ, ոչ ամաչէ։ Ամաչեսցեն եւ յամօթ լիցին։ Ամաչեսցեն անօրէնք յունայնութեան իւրեանց։ Մի՛ ամաչեսցեն վասն իմ՝ որ համբերեն քեզ։ Դարձցին առ ժամայն ամաչեցեալ. եւ այլն։

Ամաչեսցէ սատանայ ի գործս չարեաց։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Ամաչեցելոց դիմաց. (Նար.։)


Ամաչեցուցանեմ, ուցի

va.

to make ashamed.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ ամաչեցուցաներ զպատկառեալս։ Զնա սաստկապէս ամաչեցուսցէ։ Իսկ ամաչեցոյց՝ որով պատկառեաց. (Նար.։)

Եսաւ անարգեաց զմայր իւր. եւ ամաչեցոյց զհայրն. (Համամ առակ.։)


Ամառն, արան, րունք

s.

summer.

· Calfa

NBHL (4)

θέρος. aestas Մին ի չորից եղանակաց տարւոյ՝ ջերմ եւ տօթագին. ի ՟Ի՟Ա յունիսի ց՛՟Ի՟Բ. սեպտ. ամառ. եազ. եայ. պրս. դապիսթան. (հյ. տապ)

Ամառն եւ գարուն զտի՛ւ եւ զգիշեր մի՛ դադարեսցեն։ Զամառն եւ զգարուն նոյնպէս եղիցի (այս ինքն յամարան եւ ի գարնան)։ Անցին հունձք, անց ամառն։ Զգարուն եւ զամառն դու ստեղծեր։ Մերձ է ամառն. եւ այլն։

Յամարան ժամանակի իցէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Զբօսանալով յամարան աւուրսն ի վերայ նորա. (Մամիկ.։)


Ամարայնի, այնոյ, այնւոյ

s. adv.

summer-time;
in summer-time, during summer.

· Calfa

NBHL (6)

Պտուղք ամարայնոյ (կամ ամարանւոյ)։ Ծաղկէ եւ պտղաբեր լինի գարնայնովն եւ ամարայնովն. (Փիլ. լին. եւ Ել.։)

Բաղդատութիւն գարնայնոյ եւ ամարայնոյ։ Զամարայնոյն ցուցանէ կատարելագոյն ծնունդ. (Պիտ.։)

Ամառնային եղանակ. ամառ. եազ. որ ըստ եբր. Ամառն դնի. իսկ ըստ յն. Հունձ. ἁμητός, θερισμός. messis (զի եւ եբր. քայզ է ամառն. եւ քազիր, հունձ)

Զտապ ամարայնւոյ։ Ամարայնոյ ժամանակ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 17։)

Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի՝ տօթացելոյ օգնական է։ Որպէս ցօղ ամարայնի, եւ անձրեւ ի հունձս. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 19։ ՟Խ՟Զ. 1։)

Ամարայնի եւ ձմերայնի, ի տուէ եւ ի գիշերի զէն զգենուլ։ Ձմերայնի ջեռնուլ, եւ ամարայնի զովանալ (ըստ դրից տանց). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ամարաստուն

adj.

cf. Ամարանոց.

· Calfa

NBHL (3)

Լուսաւորէ զամենայն նրբափողոցս եւ զամարաստունս. (Վեցօր. ՟Զ։)

Զամենայն նուրբ փողոցս, եւ զամրաստանս (կամ զամարստանս). (Շիր. գրի.)

Իսկ ա. որպէս ամառնային. θερινός. aestivus


Ամբ, ոյ, ոց

s.

cf. Ամպ.

· Calfa


Ամբաստանեմ, եցի

va.

to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.

· Calfa

NBHL (7)

Ամբաստան լինել. դատախազել. յանդիմանել կամ բողոքել յատենի. չարախօսել. մեզ դնել. վնասակար առնել. շիքեայէթ էթմէք. գօվլամագ. կէչմէք. այըբլամագ. զամզէթմէք.. κατηγορέω, ἑγκαλέω, καταμαρτυρέω accuso, incuso, contra testor.

Ամենայնի հասու լինել՝ զորոց մեքս ամբաստանեմք զդմանէ։ Կամեցայ գիտել զվնասն՝ վասն որոյ ամբաստանէինն զդմանէ. Զոր գտի ամբաստանեալ վասն խնդրոյ իրիք իւրեանց օրինաց։ Մինչեւ ամբաստանեալն յանդիման ունիցի զդատախազսն։ Վասն որոյ յուսոյ ամբաստանիմ արքայ ի հրէիցդ։ Չտաս ինչ պատասխանի՝ զի՛նչ դոքա ամբաստանեն զքէն, կամ տե՛ս քանի՛ ամբաստանեն զքէն. (յն. հակառակ վկայեն) եւ այլն։

Իբրեւ զամբաստանօղ՝ պատճառս ստգտանաց ի վերայ դնէ. (Փիլ.։)

Ոչ երբէք չարութեամբ ամբաստանէր զայրն։ Ասեմք, անհնարին է Աստուծոյ մեղս ինչ գործել, ո՛չ տկարութիւն ինչ նմա զայս ամբաստանեմք։ Նոքին ինքեանք զանձինս իւրեանց ամբաստանեն։ Ամբաստանէ զանժուժկալութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Ամբաստանեցաք զառաջին նախնեացն մերոց զանիմաստասէր բարուց ախորժակս։ Վասն անառակ ինչ վարուց, զոր նոքա ամբաստանեն. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Գ. 64։)

Տկար ամբաստանէ իր զաջ ամենազօրին. (ՃՃ.։)

Հելլենաբանութիւն է ասելն.


Ամբաստանութիւն, ութեան

s.

accusation, complaint, information, action;
imputation.

· Calfa

NBHL (3)

Որդեակս ունիցի հաւատացեալս, եւ ոչ յանդիմանութիւն անառակութեան։ Ամբաստանեալն տեղի պատասխանւոյ առնուցու վասն ամբաստանութեանն։ Վասն ամենայն ամբաստանութեան հրէից զինէն. եւ այլն։

Զամենայն ամբաստանութիւն արկանէին զանօրէնն Վասակաւ. (Եղիշ.։)

Զի մեծապէս յամբաստանութիւն ինքեան զփափաքելին մատուցանիցէ երկիր։ Յամենայն կողմանց հաւաքելով զամբաստանութեանցն բան։ Էառ զինքեամբ զյանդիմանական ամբաստանութեան պարսաւանս. (Պիտ.։)


Ամբարանոց, ի, աց

s.

cf. Համբարանոց.

· Calfa

NBHL (1)

Լայնաբար՝ դարան արքունի իրաց. գանձարան. θησαυρός. thesaurus, repositorium. խազինէ.


Ամբարեմ, եցի

va.

to provide, to store;
cf. Համբարեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ամբարեսցուք պաշար այնր ճանապարհին. (Սարգ.։)

Ի ցնծալի կայանն օդագնաց լինելով ամբարեցաւ (Եղիա). (Պիտ.։)


Ամբարհաւաճեմ, եցի

vn.

to grow proud, to grow arrogant, to be presumptuous.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃԵՄ կամ ԱՄՊԱՐՀԱՒԱՃԵՄ որ եւ ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃԻՄ. περπερεύομαι effero me, jacto, vanae ostentationis deditus sum Ամբարհաւաճ լինել. փքանալ. բարձրավզիլ. սնապարծիլ. ուռենալ. խօրօզլանմագ. պեօպիւրլէնմէք. գապարմագ.

Այնչափ ամբարհաւաճեցին, մինչեւ խորհեցան հակառակել ընդ երկնային աստուածոցն. (Նոննոս.։)


Ամբարհաւաճեցուցանեմ, ուցի

va.

to make proud, to render arrogant, to cause to be presumptuous.

· Calfa

NBHL (1)

Զթագաւորն հպարտացուցեալ ամբարհաւաճեցուցանէր որոգայթադիր թշնամին. (Ագաթ.։)


Ամբարհաւաճութիւն, ութեան

s.

presumptuous, ness, haughtiness, pride, arrogance.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՄՊԱՐՀԱՒԱՃՈՒԹԻՒՆ. (գրի վրիպակաւ եւ ԱՄՊԱՀԱՒԱՃՈՒԹԻՒՆ) ἁλαζονία, τώφος, ὐπερφανία, ὐπεροψία. fastus, ostentatio, jactantia, arrogantia, superbia, despectus. Անձնահաճութիւն. փքացումն. յանձնապաստանութիւն. բարձրավզութիւն. սնապարծութիւն. սիգութիւն. մենծսրտութիւն. քիւսթահլըգ. թէքէպպիւր. քիպր. մազրուրլուգ. ֆօտուլլուգ. դաֆրա.

Տրուպքն ի վեհագոյնսն ոչ կարեն անցանել՝ վասն եւ ոչ պարտ իսկ գոլոյ նոցա յայսպիսի անպարհաւաճութիւն ձեռնարկել. (Դիոն. եկեղ. ՟Ե։)

Վանեցին զհպարտն ամբարհաւաճութիւն։ Փշրեսցին ամբարհաւաճութիւնք հպարտացելոցն։ Խոնարհութիւն յամպարհաւաճութեան. (Նար.։)


Ամբարձումն, ման

s.

elevation, exaltation;
advancement, promotion.

· Calfa

NBHL (3)

Ամբառնալն, եւ ամբառնիլն. վերացումն. վեր ելլալը կամ վերցնելը. եօգարը գալգմասը՝ գալ, տըրմասը.

Կուտակումն. դնզանալն. ուռիլը.

Ամբարձումն ալեացն, որ ի պատառմանէ ջուրցն, վարէ զմնացեալ նաւսն. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Ամբարշտիմ, եցայ

vn.

cf. Ամբարշտանամ.

· Calfa


Ամբարշտութիւն, ութեան

s.

impiety, irreligion, ungodliness, iniquity, unrighteousness, profaneness, wickedness, flagitiousness.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՄԲԱՐՇՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՄՊԱՐՇՏՈՒԹԻՒՆ. Չարութիւն ամբարշտաց. անօրէնութիւն. աստուածընդդէմ մոլորութիւն բանից եւ գործոց. ἁσέβια, δυσσέβημα. impietas. տինսիզլիք. միւնաֆըգլըգ. իլհատ. քեաֆիրլիք.

Անարգեալ ի բաց զկռամոլ ամբարշտութիւնն. (Յհ. կթ.։)


Ամբարումն, ման

s.

victualling, supply.

· Calfa

NBHL (1)

Քաջափառագոյն վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)


Ամբարտաւանիմ, եցայ

vn.

to be proud, haughty, presumptuous.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՄԲԱՐՏԱՒԱՆԵՄ ԱՄԲԱՐՏԱՒԱՆԻՄ. Հպարտանալ. փքանալ. գոռոզանալ. սոնքալ.


Ամբարտաւանութիւն, ութեան

s.

pride, haughtiness, arrogance, presumptuousness.

· Calfa

NBHL (3)

ὐπερηφανία, ὔβρις, ἕπαρσις, ἁλαζονεία. superbia, fastus, elevatio, tumor, arrogantia, insolentia, jactantio, gloriatio Հպարտութիւն. անկարգ բաղձանք գերազանցելոյ զայլովք. ախտ բանսարկուին, եւ արմատ ամենայն մեղաց. որոյ ծնունդք են ամբարհաւաճութիւն, փքացումն, ինքնահաւանութիւն, եւ արհամարհութիւն այլոց, փառասիրութիւն, սնապարծութիւն, անհնազանդութիւն. եւ այլն. մազրուրլուգ. ֆօտուլլուգ. քիպր. թէքեպպիւր. ղուրուր. դաֆրա.

Յամբարտաւանութենէ կորուստ եւ խռովութիւն յոյժ։ Ամբարտաւանութիւն ատելեաց քոց վերասցի հանապազ։ Զի՞նչ շահ եղեւ մեզ հպարտութիւնն. եւ զի՞նչ մեծութիւն ամբարտաւանութեանն իցէ մեզ նպաստաւոր։ Սկիզբն մեղաց ամբարտաւանութիւն։ Ատելի է առաջի Տեառն եւ մարդկան ամբարտաւանութիւն. (ըստ հին Սիրաքայ)։ Ամբարտաւանութիւն զայր նկուն առնէ, իսկ զխոնարհս փառաւոր առնէ Տէր։ Բարձրացեալքն ամբարտաւանութեամբ՝ խորտակեսցին։ Պարծիք յամբարտաւանութեան ձերում։ Ամբարտաւանութիւն աստի կենացս. եւ այլն։

Խոնարհութեամբ կռփեցին զամբարտաւանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ամբիծ, բծից, բծաց

adj.

unsoiled, clean, neat;
immaculate, spotless, pure, innocent, honest, just.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՄԲԻԾ Իբր անբիծ. ἅμομος, ἅκακος. immaculats, sine labe, innocens, expers malitiae Անարատ. մաքուր. անմեղ. սուրբ. անստգիւտ. արատ մը՝ պակսութիւն մը չունեցօղ. չէքեսիզ. սուչսուզ. փաք.

Ընդ առն ամբծի՝ ամբիծ եղիցիս։ Ճանաչէ զաւուրս ամբծից։ Ամբիծք եւ ուղիղք կցորդ եղեն ինձ։ Երանեալ են անբիծք (կամ ամբիծք) ի ճանապարհի։ Ճանապարհ անբիծ (կամ ամբիծ)։ Հեղին զարիւն ամբիծ. եւ այլն։

Ժողովեցան վասն պարտաւորութեան առն ամբծի եւ անարատի. (Վրք. ոսկ.։)

Յամբծացն ճանապարհ հանէ զաշակերտն։ Ամբծացն ի ճանապարհն. (Լմբ. սղ.։)


Ամբոն, ի

s.

pulpit.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՄԲՈՆ որ եւ ԱՄԲԻՈՆ. ռմկ. ամպիոն. Բառ յն. ἅμβων (իբր վերելք, ուռոյցք) pulpitum, suggestus Կազմած ի բարձրաւանդակ վայրի տաճարի, որպէս բեմ քարոզութեան. դիտանոց ատենախօսութեան, եւ ընթերցուածոյ. րահլէ. մինպէր.( Վրք. ոսկ. ստէպ.) ուր ա՛յլ ձ. եւ տպ. ԱՄԲԻՈՆ։

Ել յամբոնն. իջոյց զնա յամբոնէն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Ա.։)


Ամբծութիւն, ութեան

s.

cleanliness, purity, integrity, honesty, probity.

· Calfa

NBHL (2)

Զամբծութեանն ապականարարսն։ Անաղտ ամբծութեամբ։ Ուղիղ ամբծութեամբ։ Ի հաւատ ուղիղ եւ անխոտորնակ ամբծութեան. (Նար.։)

ԱՄԲԾՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԱՆԲԾՈՒԹԻՒՆ. ἁκακία, ὀσιότης. innocentia, probitas, sanitas Անարատութիւն. անմեղութիւն. սրբութիւն. անկեղծութիւն. պարզութիւն. սուլսուզլուգ. սալիհլիք.


Ամբոխեմ, եցի

va.

to crowd;
to embroil, to put in confusion, to disturb;
to stir up or excite to sedition.

· Calfa

NBHL (4)

Համբաւն ամբոխեաց զմեզ ի խոտորնակ կարծիս. (Գր. տղ. թղթ.։)

Յուսացելովքն զխնդամտութիւնն ամբոխէ։ Ամբոխէ զտեսանելիսն՝ փութանակի շարժութիւնն. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. բն.։)

Ցուցեալ զաստուածագործ զօրութիւնն ի խառնակելն յամբոխելն. (Ագաթ.։)

θορηβέω, ταράσσω, συγχέω. turbo, conturbo, perverto, contundo Խռովեցուցանել. աղմկել. վրդովել. շփոթել. խառնակել, տակնուվրայ ընել. գարըշմըրմագ. ալթիւսթ եթմէք.


Ամբոխիմ, եցայ

vn.

to be in confusion;
to be embroiled, disturbed, to riot, to be in commotion.

· Calfa

NBHL (4)

ταράσσομαι. turbor, κυμαίνομαι. fluctuo, aestuo Խռովիլ. վրդովիլ. աղմկիլ. ծփիլ. յուզիլ. խառնակիլ, տակնուվրայ ըլլալ. գարըշթըրմագ. ալթիւսթ եթմէք.

Ծով՝ ջուրս հոսանաց բազմաց ըմպելով՝ առաւելութեամբ արբեցութեանն ամբոխի. (Պիսիդ.։)

Ի խաղաղանալս իմում ամբոխիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Զի միտք նոցա մի՛ զայլ ինչ բանիւք կամ գործով ամբոխեաք՝ ոչինչ կարասցեն ի միտ առնուլ. (Նանայ.։)


Ամբոխութիւն, ութեան

s.

perturbation;
commotion.

· Calfa

NBHL (2)

Որչափ ամբոխութիւնք մեռան։ Միաբանեալ ամբոխութիւն հիւսիսականաց. (Խոր. ՟Բ. 57. 62։)

Դիւացն ամբոխութիւնք ի նենգութիւն փութանային. (Սարկ. լս.։)


Ամբոխումն, ման

s.

turbulence, disorder, confusion, perturbation.

· Calfa


Ամբոկ

s.

finishing;
յ— գործոյն ժամանել, to attain one's end or object, to complete, to bring to a conclusion.

· Calfa

NBHL (1)

Հարկ առնէր ինձ երթալ յամբոկ գործոյն։ Աճապարեալ գայ յամբոկ գործոյն։ Ժամանեսցեն ամբառնալ զինքեանս յամբոկ գործոյն։ Կոչելով եւ զսիրելիս իւրեանց յանբոկ գործոյն։ Յուղարկէ առ ի յիւրմէ զԱշոտ թագաւոր հայոց յանբոկ գործոյն. (Յհ. կթ.։)


Ամբողջական, ի, աց

adj.

integral.

· Calfa

NBHL (1)

Ի միմեանց երկիւղէ հնարին մնալ ամբողջական. (Մագ. ՟Ծ։)


Ամբողջապէս

adv.

entirely, completely, wholly, totally.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բաժանաբար, այլ ամբողջապէս. (Նար. կուս.։)


Ամբրաւ

s.

cf. Արմաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Սնուցի զնա ամբրաւով եւ բանջարով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ամեթիւստոս

s.

amethyst;
granite.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՄԵԹՈՎՍ կամ ԱՄԵԹԻՒՍՏՈՍ. Բառ յն. (իբր ո՛չ արբեցօղ) որ թարգմանի ի մեզ նաեւ ՄԵՂԵՍԻԿ, ՍՈՒՏԱԿ. Ակն պատուական ծիրանագոյն՝ որ եւ ի գոյն գինւոյ եւ մանուշակի հարկանի. թ. ըստ ոմանց՝ լիալ, լեալ. ըստ Մենինսքեայ՝ ճէպէլլէգուն, գըպրըզ էլմասը.

Յերրորդ կարգն՝ լինգիրոն, ակատ, ամեթիւստոս։ Ամեթիւստոս՝ եւ սա ըստ իւրումն ունի շրջաբոլոր բացագոյն թանձրութեամբ, բայց նշոյլ սպիտակ ի միջին գինետեսիլ երեւի. (Տօնակ.։)


Ամեհաբար

adv.

furiously, audaciously, intrepidly.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ամեհի, անահ՝ անվեհեր՝ համարձակ, անսանձ գնացիւք. կատաղաբար.


Ամեհեմ, եցի

va.

to become wild, to be unruly;
to make ferocious, ungovernable.

· Calfa

NBHL (2)

Անահ եւ անվեհեր կացուցանել. ամոքելով սրտապնդել։

Մի՛ ի սկզբան միանգամայն զամենայն ծանրալուր եւ դժուարակիր բեռինս վարուց ի վերայ ամեհելոցն հոսեսցեն. (Մանդ. ՟Ը։)


Ամենեւիմբ

adv.

cf. Ամենեւին.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենեւիմբ զիւր անուն հաստատէ։ Որով ամենեւիմբ զատչիցին ի յունաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ ՟Գ. 55։)

Յայտնէ զամենեւիմբ համբառնալն. (Շ. հրեշտ.։)


Ամենեւին

adv.

not at all, by no means, no wise, not in the least;
quite, wholly, totally, entirely.

· Calfa

NBHL (7)

ԱՄԵՆԵՒԻՆ. Յարի եւ յանուանս, մանաւանդ յածականս՝ պահմամբ նշանակութեան մակբայի, կամ որպէս համակ. ողջոյն. ամենազան, կարի յոյժ. բոլոր, ամմէն կերպ. պիւս պիւթիւն. հէր դիւրլիւ.. παντοδαπός omnigenus, ὄλος. totus

որ եւ ԱՄԵՆԵՒԻՄԲ. (որպէս թէ ամենիւ) այս ինքն ամենայնիւ. ամենայն իրօք. բոլորովին. բոլորովիմբ. իսպառ. բնաւ. σύν πάντι, πάντη, πάντα, ἄπαν , παντελές, παντελῶς, παντάπασιν, καθόλου, ὄλως. omnino, prorsus, totaliter ըստ ամենայնի, ամմէն բանով, ամմէն կերպով, ամբողջ. հէր վեճհ իլէ. պիւթիւն պիւթիւնէ, պիր թամամ. քիւլլիյէն. ճիպ.

Յորժամ արձակեսցէ զձեզ, ամենեւին հանցէ զձեզ աստի։ Օրէն յաւիտենական տեառն ամենեւին կատարեսցի։ Ոչ կարէր ամենեւին ի վեր հայել։ Ամենեւին մի՛ երդնուլ։ Եւ արդ ամենեւին իսկ վատթարութիւն է ի ձեզ։ Որպէս եւ ես ամենեւին ամենեցուն հաճոյ լինիմ։ Ամենայնի հաւատայ, ամենեւին (յն. զամենայն) յուսայ։ Պատուիրեցին ամենեւին մի՛ խօսել։ Մոլախոտէ՛ ամենեւին։ Ոչ մերձենայր ամենեւին հուրն ի նոսա. եւ այլն։

Ո՛չ, ամենեւին ոչ. (Լմբ. պտրգ.։) Յորս բացասականքն՝ ռամկօրէն բացատրին, բնաւ, իսկի. հիլ. հիլ պիր վէճհ իլէ. այս ինքն բնաւին ոչ։

Խառնակութիւնք, եւ ամենեւին բնութեանս ամբոխումն. (Նիւս. կուս. ՟Բ։)

Ամենեւին պատշաճագոյն։ Նորոգագոյն ամենեւին։ Ամենեւին վատթարագոյն։ Ամենեւին ողորմելի, կամ ընտիր, կամ պիտանացու. (Պիտ.։)

Ընդ ամենեւին անարգիս։ Ամենեւին բարերարութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ծ։)


Ամենեքեան, նեսեան, նեցունց, եքումբք

adj.

all men, all persons, every body, as many as, whoever.

· Calfa

NBHL (6)

Խաղաղութիւն ամենեցուն, կամ ընդ ամենեսեան, կամ ընդ ամենեսին։ Զամենեսեան օրհնեա՛, զամենեսեան իմաստնացո՛ ... եւ ամենեցուն պարգեւեա՛. (Ժմ.։)

ամենայն եւ իւրաքանչիւր. համայն. առհասարակ. ամմէն, բովանդակ. պիւթիւն. հեր.

Առ ամենեքումբք մրգաբերօքն։ Զայլոցն ամենեցուն խնամոցն։ Ամենիքեան օրինակք։ Ի ցանկալիսն յամենիսեան. (Պիտ.։)

ՅԱՄԵՆԵՑՈՒՆՑ. որպէս յամենայն մարդկանէ, է անուն հանրական. իսկ իբր յամենայն կողմանց կամ յամենայն իրաց, լինի իբր մ. ամենայնիւ. բոլորովին.

ԱՄԵՆԵՔԵԱՆ ԱՄԵՆԵՔԻՆ գրի եւ ԱՄԵՆԻՔԵԱՆ, ԱՄԵՆԻՔԻՆ, զամենիսեան կամ զամենիսին. πάντες. omnes Ամենայն ոք. ամենայն անձինք՝ զորոց իցէ բանն՝ առեալ միանգամայն. ամմէնքն ալ. հէփսի. ճիւմլէ ալեմ. պրս. հէմէկեան. հեմէկի. հէմէքինան.

Ամենեքեան զբոլորն նշանակեն (իմա՛ ընդհանուր՝ ամենայնքն). իսկ ամենեքին՝ մասնաւոր. (այս ինքն ամենեքին սոքա, դոքա, նոքա)։


Ամէնօրհնեալ

adj.

cf. Ամենօրհնեալ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱԼ կամ ԱՄԵՆՕՐՀՆԵԱԼ. Ամենայնիւ եւ յամենայնի օրհնեալ. ամենայն օրհնութեան եւ բարեբանութեան արժանի. ամմէն կերպով օրհնած, ու օրհնելու. միւպարէք. միւթէպէրրիք.

Օրհնեալ ես ամէնօրհնեալդ ի կանայս։ Օրհնէին զամէնօրհնեալ սրբուհին. (Շար.։)


Ամէնօրհնեան

adj.

cf. Ամենօրհնեալ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱԼ ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱՆ. ἁοίδιμος. decantatus, celeber Ներբողելի եւ գովելի ամենեցուն կամ ամենայն իրօք, մեծահռչակ. պատուական.


Ամիս, մսոյ, ամսեան, մնոց

s.

month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.

· Calfa

NBHL (6)

Արարեր երկուս լուսաւորս առ ի պէտս շրջմանց տարեաց, ամսոց, եւ ժամանակաց (այս ինքն եղանակաց)։ Ի հանդերձեալ աշխարհին ո՛չ աւուրք, եւ ո՛չ ամիսք. (Ագաթ.։)

Զի՞նչ է ամիս. տեսանելով ուրումն յառաջնոցն զլուսինն լցեալ եւ մաշեալ՝ իմացաւ զանցաւորութիւն կենաց իւրոց, ասաց, թէ իմ ես (օրինակ). (Տօմար.։ Վանակ. տարեմտ.։ Յակ. ղր.։)

Ըստ շարժական տոմարի ազգիս՝ յայլեւայլ տարիս ամիսք հայոց ի դէպ գան այլեւայլ ամսոց հռովմայեցւոց. իսկ ըստ յայսմաւուրաց՝ որ յարմարեալ է ըստ ժամանակի թարգմանչաց կամ ըստ թարգմանութեան Աստուածաշնչին, եւ կոչի անխաղաց կամ անշարժ տոմար Սարկաւագ վարդապետի, միշտ նաւասարդի ՟Ա. կապեալ է ընդ ՟Ժ՟Ա. օգոստոսի։

Ամիսք Սարկաւագին յարակայ ընդ իրեարս այսպէս զուգին. նաւասարդի, աւգոստոսի ՟Ժ (կամ ՟Ժ՟Ա). հոռի, սեպտեմբերի ՟Թ (կամ ՟Ժ) եւ այլն. (Տօմար.։)

Որպէս յանուն Հայկայ ազգս Հայ անուանեցաւ, այսպէս եւ ամիսքս ի զաւակաց անուանց նորա զանուն ընկալան. եւ են այսոքիկ. Նաւասարդի, Հոռի, Սահմի, Մեհեկի, Արեգի, եւ Հրոտից. սոքա որդիք էին։ Արաց, Մարերի, Տրէ, եւ Քաղոց, սոքա դստերք էին։ Իսկ Մարդաց, եւ Հարուանց՝ որ է Ահկի, զայս ի գործոց առին զանուանս. իսկ ընդ այն ժամանակս ամառնայինք էին այսոքիկ. (Յկ. ղրիմ.։)

Ամսոյ ամսոյ՝ յամենայն ամիսս տարւոյն։ Զոր գտանէին ամսոյ ամսոյ ի մէջ քաղաքացն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 1։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 61։)


Ամլածին

adj.

born of a barren woman.

· Calfa

NBHL (2)

Ծնեալն յամուլ մօրէ. ամլորդի. որպէս Սամուէլ, մանաւանդ Կարապետն Յովհաննէս.

Ուշ եդեալ առ նախընթացն ամլածին. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)


Ամլութիւն, ութեան

s.

sterility, infecundity, barrenness.

· Calfa

NBHL (3)

Տեսանէ եկեղեցի յամլութեանն Աննայի զամլութիւնն իւր. (Կամրջ.։)

Բառնալի՛ է զբնաւորական ամլութիւնն. (Մխ. դտ.։)

Արձակիլ ի կապանաց ամլութեան մտաց. (Կիր. ՟ը. խհ.։)