revengeful, vindictive, malevolent;
— լինել, ելանել, to revenge oneself;
եղեւ մահու նորա, he revenged his death.
· Calfa
ՔԻՆԱԽՆԴԻՐ ԼԻՆԵԼ, կամ ԵԼԱՆԵԼ. ζηλόω zelo τιμωρέω vindico. Վրէժխնդիր, եւ նախանձախնդիր լինել. խնդրել առնուլ զքէն վրիժուց իրաւամբք, կամ առ ատելութեան եւ մախանց. եօճ առնել.
Հանապազ զսիրան քինախնդիր ոխապահաց կսկծեցուցանէ. (Մանդ.։)
Քինախնդիր մահուանն մօրկայ. (Վրդն. պտմ.։)
Արք նախանձայոյզք քինախնդիրք պահեն զկանայս իւրեանց. (Եփր. ծն.։)
Քինախնդիր եղեւ Աստուածոյ իւրոյ. (Թուոց. ՟Ի՟Ե. 13։)
Քինախնդիր լինել մահուանն արայի։ Քինախնդիր անցելոցն մարտից կամեցաւ լինել շապուհ. (Խոր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 25։)
Որպէս թէ քինախնդիր ելանել։ Որպէս թէ քինախնդիր եղեալ մահուանն վլթի. (Ղեւոնդ.։)
Արեանն եռալոյն պատճառն քինախնդիր լինելն է առ տրտմեցուցիչն. (Մխ. բժիշկ.։)
revenge, vengeance.
· Calfa
Ի պատճառս քինախնդրութեան վրիժուց։ Քինախնդրութիւն, յաչաղանք, նախանձ։ Ոխակալութիւն, եւ քինախնդրութիւն, եւ չարայուշութիւն. (Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
ἑκδίκησις ultio, vindicatio. Խնդրելն զքէն վրիժուց. վրէժխնդրութիւն. քինահանութիւն.
cf. Քինանամ.
· Calfa
ՔԻՆԱՄ կամ ՔԻՆԱՆԱՄ. μηνίω, μηνιάω, γνωσιμάχομαι odium concipio sive foveo, irascor, contendo եւ այլն. Քէն ունել՝ պահել. ոխալ. ոխակալել. մախալ. խոխալ, հինհինալ.
Թշնամին նախանձեալ քինացաւ ընդ յաւանակին. (Սեբեր. ՟Ժ.)
Առ քինալ հարկանիցէ զնա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 21։)
Քինալով ընդ միմեանս գոռասցին։ Քինայ եւ զչարի ի խորհուրդս. (Փիլ. իմաստն.։ Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
Քինանայ. եւ ոխս չարութեան պահէ. եւ մեք վասն Քրիմտոսի չատեմք զթշնամիս նորա, եւ չքինանամք. (Մանդ. ՟Ե։)
Քինացեալ եսաւայ՝ մտաբերէր սպանանալ զնա։ Իշավայրաց քինացելոց՝ զարու յաւանակս ի մատաղութեան կտրելոյ. (Շ. բարձր.։ Եզնիկ.։)
Լոյծ զնախանձ քո քինեալ ընդ եղբօրա քում. (Եփր. ծն.։)
resentment, remembrance of an injury, spite, ill-will.
· Calfa
Պահելն զքէն. ոխակալութիւն. քինաւորութիւն. քինութիւն.
Ընդ հեռաբնակ սբս անջրելի քինապահութեամբ գրգռեալ՝ ի դուպար յարձակէի. (Պիտ.։)
hatebreathing.
· Calfa
Թշնամի չար քինաւորն եւ նախանձաւորն։ Փակին ի ստորին բանտի քինաւոր ամազեկացիքն։ (Եւս.պտմ. ՟Դ. 15։ Նար. ՟Ղ՟Ա։ Փիլ. լին. ՟Դ. 238։)
cf. Քինութիւն.
· Calfa
ՔԻՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ՔԻՆՈՒԹԻՒՆ. Քինապահուիւն. քէն.
Եւ սո՛ւտ եւ առ քինաւորութեանն խօսի մաղխազ զնմանէ. (Փարպ.։)
sleepy, overcome with sleep.
· Calfa
Տե՛ս զայս, թէ որք զբաժակն եւ զգինին զայն (հոգեւոր) ըմպեն՝ յայս քնալից կեանս, որպիսի՛ արթուն միտս ստանան. (Նար. երգ.։)
Ծերութիւն, գիւրագիւտ չար, քնալից ծաղր. (Պիտառ.։)
cf. Քնածեայ.
· Calfa
Յոյլ եւ քնած իցէ։ Ծուլից եւ քնածից է գործ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. գաղ.։)
Միայնակեաց քնած անկցի ի չարիս. իսկ որ արթունն է՝ իբրեւ զճընճղուկ կեայ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
Իբր քնածն այն որ ղպատառատունն էր զգեցեալ ընդ մողոմոնի։ Որպէս քնածէիցն հասանէր սատակումն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Քնէած.
· Calfa
Յոյլ եւ քնած իցէ։ Ծուլից եւ քնածից է գործ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. գաղ.։)
Միայնակեաց քնած անկցի ի չարիս. իսկ որ արթունն է՝ իբրեւ զճընճղուկ կեայ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
Իբր քնածն այն որ ղպատառատունն էր զգեցեալ ընդ մողոմոնի։ Որպէս քնածէիցն հասանէր սատակումն. (Երզն. մտթ.։)
sleep-begetting, somniferous, soporific;
— դեղ, narcotic, opiate.
· Calfa
Որ ինչ ածէ զքուն. քնաբեր. եւ Քնէած.
Մանրագոր ... խառնեալ ընդ այլ արմատս՝ քնածու լինի քնահաաաց. (Եզնիկ.։)
Եթէ ցայժմ քնածու էիր, յայսմ հետէ արթո՛ւն. լինիջիր. (Մաշտ. ջահկ.։)
to sleep together.
· Calfa
Ասէ ցնա, արի՛ վաղվաղակի. զի մի՛ պղերգասցի. վասն զի քնակիցք էին զինուորքն. (Ոսկ. գծ.։)
fond of sleep, drowsy, sleepy.
· Calfa
Ո՛չ թէ զծոյլս եւ զքնասէրս կոչեն ի պատերազմ։ Դարապեան քնասէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.
· Calfa
, ի-ա հլ. (յետնաբար ի հլ. կայ նաև գըծ. քնարեաւք Իրեն. 12) «թելաւռո մի նուագարան. նոր գրականում իբր ֆո. lyre» ՍԳր. Սեբեր. որից քնարական Եւագր. քնարահար Ոսկ. ես. Եւս. քր. Յայտ. ժդ. 2. քնարերգ Յայտ. ժը. 22. քնարերգակ Առ որս. հոգիաքնար Տօնակ. մարմնաքնար Բէոդ. խչ.։
= Ասոր. [syriac word] kennārā «կիթառ», որ և արամ. [hebrew word] kinnārā, եբր. kinnōr, արաբ. [arabic word] kirān, օ [arabic word] kannāra, ո-րոնցից փոխառեալ են նաև եգիպտ. ken-noru և Փիւնիկէի վրայից անցնելով՝ յն. ϰινύρα, ϰιννύρα, լտ. cinyra (Boisacq 457) ևն։-Հիբշ. 319
ՆՀԲ յիշում է եբր. յն. և լտ. ձևերը։ Lag. Arm. Stud. § 2371 եբր. բառի հնագոյն ձևն է համարում։ Տէրվ. Altarm. 70 եբր. և արաբ. ձևերը։ Մար-տիրոսեան ՀԱ 1924, 458 հաթ. kiniras «քնար», որ անշուշտ սեմականից է փոխառեալ։
ՓՈԽ (borrowing) վրաց. ჭნარი քնարի «րնար. տա-ւիղ», მეკნარე մեքնարե «քնարահար», მე-ჭანარე մեքանարե «փողահար», მეკნარეობა մեքնարեռբա «քնար հարկանել»։
«մի տեսակ ծառ». առանձին չէ գործածուած, բայց սրանից են քնարուկ «անուն ծառոյ և պտղոյ» (ընկոպի, նուշի, հաճարուկի, թութի և նուռի հետ յիշուած) Ագաթ. քնարենի «մի տեսակ ծառ» (տե՛ս ՀԲուս. § 3199)։
= Պրս. [arabic word] kunār «մի տեսակ ծառ և նրա պտուղը. արաբ. sidr, լտ. zizуphus spina Ghristi փշոտ բոյսը» կամ ըստ Շառ-դէնի «հոյն». նոյնը նաև արաբ. [arabic word] kunār, որ Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 101 պարսկերէ-նից փոխառեալ է համարում և որի տառա-դարձութիւնն է հայ Բժշկարանների յիշած քունար ձևը (տե՛ս ՀԲուս. § 3209. որ Տիրա-ցուեան, Contributo § 298 դնում է «pa-liurus spina Christi Mill.»)։ Սակայն ու-նենօ նաև ասոր. [syriac word] kennārā «lotus ծաղիկը. 2. զկեռենի», որ Brockelm. Lex. syr. 161 դրած է նախորդ «քնար» բառի հետ։ Մեր ձևը կարող է գալ թէ՛ ասորուց և թէ պարսկից։-Աճ.
Աճառ. ՀԱ 1908, 121 դնում է պրս. kunār ձևից, ԳԲ էջ 1375 միացնում է պրս. քիուքնար «խաշխաշի գլուխ, խո-ոակ» բառին և մեր բառին էլ այս ի-մաստն է տալիտ։ Նորայր ՀԱ 1923, 169 պրս. kunār։
Ջնար. կիթառ. տաւիղ. սաղմոսարան. փանդիռն. բարբուտ. նուագարան բախողական՝ աղեօք կամ լարիւք եւ թիլիւք կազմեալ յայլեւայլ ձեւս. սանթուռ, քեմանչէ, թամպուռա, պէրպուտ, հարբա. եբր. քիննօռ, նէպէլ. յն. քինի՛ռա, քիթա՛ռա, նա՛վլի. լտ. ջինիռա, ջիթա՛ռա. լիռա. նապլա . κινύρα ginyra κιθάρα λύρα lyra νάβλα, ναύλη nabla βάρβιτον, -ος barbiton ὅργανον organum.
Լուայ զձայն օձին, որ եղեւ քնար սատանայի. (Մեկն. ղկ.։)
Սրինգ եւ թմբուկ եւ փող եւ քնար։ Երգեսցէ քնարաւն, եւ դիւր լիցի քեզ։ Առնոյր դաւիթ զքնարն, եւ նուարգէր ձեռամբ իւրով։ Արուեստականօք թըմբկաց եւ քնարաց։ Նա է հայր՝ որ եցոյց զերգս եւ զքնարս։ Երգովք սաղմոսաց, տաւղօք եւ քնարօք, եւ թմբկօք եւ ծնծղայիւք եւ փողովք.եւ այլն։
Չէր բամբասանաց քնարն, եթէ քնարաւն՝ Այստուածոյ երգս քո մատուցանէր։ Ոչ քնարաւ փողս հարկանեն, եւ ո՛չ փողով քնար։ Ի ձեռն սաղմոսերգուին քնարի։ Եօթնազի յարմարեալ քնար՝ եօթն անգամ յաւուրն նուագէր տեառն. (Սեբեր. ՟Է։ Նիւս. կազմ. ՟Թ։ Պրպմ.։ Եպիփ. սղ.։)
Արարիչն միաբանեաց (զհոգի եւ զմարմին) իբրեւ քնարահար ընդ քնարի, զի շարժեսցի եւ շարժեսցէ զակն ի տեսանել, զռնկունս ի հոտոտել, զքիմսն ի ճաշակել, զլեզու ի խօսել, զխելսն յիմանալ. (Եղիշ. հոգ.։)
Սուրբ երորրդութեանդ արժանասցուք լինել քնար միշտ հոգեւոր միշտ հոգթոր հնչմանց. (Նար. տաղ.։)
Հոգեշարժ քնարիւք զքեզ բարեհամբաւեմք։ Քնար ամենասուրբ հոգւոյ՝ ամենիմաստն պօղոս։ Քնար քաղցրախօս՝ աստուածային հոգւոյն. (Նար. կուս.։ Կիւղղ. հռ։ Շար.։)
lyrical;
— քերթողութիւն, lyric poetry.
· Calfa
λυρικός lyricus, melicus ἀρμονικός harmonicus. Սեպհական քնարի եւ քնարահարութեան. քնարական քերթողութիւն, կամ նուագ. (Թր. քեր.։ Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ո՞ գիտէ զստեղծանի տարերացս, եւ զգործ քնարականիս այսմ. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
lyrist.
· Calfa
Լուայ իբրեւ զձայն քնարահարաց, զի հարկանէին զքնարս իւրեանց, եւ երգէին զերգս նորս. (Յայտ. ՟Ժ՟Դ. 2։)
Ի ձեռն քնարահար երգչին ձայն ... Զգեղեցկաձայնութիւն քնարահարաց։ լաւագոյն է, որպէս եւ քան զքնար՝ երգիչ քնարահար. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. յովն.։)
Գովի քնար, այլ ի ձեռն քնարահարին. ապա թէ ոչ իցէ ի քնարէն, եթէ քնարահարն եղծանիցի. (Ոսկ. ես.։)
Ներոն երգեցկացն քնարահարաց յաղթեաց։ Ներոն ի քնարահարաց պսակէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Որպէս քնար քնարահարին է. (Ոսկ. հռ.։)
κιθαρῳδός citharoedus, citharista. Որ հարկանէ զքընարա. նուագիչ քնարաւ. քնարերգակ. փանդըռնահար.
lyre-playing.
· Calfa
Ունէր հմտութիւն երաժշտականութեան առ քնարահարութիւն։ Քնարահարութիւն ընդդէմ իմ շարժեա՛ զտասն աղեմատանցդ։ Գործի հնչման սաղմոսաց հոգիատաւիղ քնարահարութեան։ Քնարահարութեամբն դիւրէր սաւուղայ. (Պտմ. աղեքս.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Նար խչ։ Երզն. քեր.։)
κιθαρῳδία citharoedia. Հարումն քնարի. եւ Արհեստ հարկանելոյ զքնար.
sweet-toned.
· Calfa
Նման ձայնի քնարաց. քաղցրաձայն.
Խումբս առեալ մանկանցն քնարաձայն հնչմամբ՝ ելին ընդառաջ անմահ արքային. (Տաղ.։)
bed, couch, sleepingroom, dormitory;
grave, tomb;
— մանկան, crib, cradle.
· Calfa
Իբրեւ ծնաւ, մատուցեալ ոմանց առ ի դայեկել՝ տեսին, զի կանգնեցաւ ի վերայ ոտից իւրոց ի քնարանի անդ. (Ճ. ՟Գ. վրք. նիկող.։)
Մանաւանդ՝ Գերեզման կամ տապանննջեցելոց.
Զակն՝ որ քննէ զանդունդս, ի քնարան եդեր. (Տաղ.։)
Ի քնարան շիրմին տապանի։ Պատահէ սոցա տեղի օթեւանի ի քնարանի սրբոյ առաքելոյն ի ներքսագոյնս տապանի խորանին. (Նար. ՟Հ՟Է։ Յհ. կթ.։)
lyrical;
lyric author or poet.
· Calfa
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
ՔՆԱՐԵՐԳ կամ ՔՆԱՐԵՐԳԱԿ. κιθαρῳδός citharoedus. Երգիչ քնարաւ. քնարահար.
adj. s. cf. Քնարերգ.
· Calfa
Ձայն քնարերգաց եւ երաժշտականաց. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
Զքնար ոք տեսանելով զգեղեցիկ կազմեալ, զքնարին արարիչ եւ կամ զքնարերգական իմանայցէ։ Ոչ գրեմ իսկ եսայեայ զայսպիսիս. քնար զնա ի ներքոյ եդեալ՝ իմանամ զնոյն ինքն զքնարերգական՝ զԱստուած. (Առ որս. ՟Է։ Աթ. համբ.։)
ՔՆԱՐԵՐԳ կամ ՔՆԱՐԵՐԳԱԿ. κιθαρῳδός citharoedus. Երգիչ քնարաւ. քնարահար.
s. bot. cucio-fora? cuci (the fruit).
· Calfa
Ընկոյզն եւ նուշն, եւ քնարուկն եւ հաճարուկն, եւ թութն եւ նուռն. (Ագաթ.։)
to criticize, to censure.
· Calfa
Քննաբանքն հանդիպին, քննաբանեն, դատապարտեն ... Քննաբանիմք յայն մեծ եւ յանհեղ ատեան. (Մաշկ.։)
investigating, making researches, seeking inquisitively;
— արատոյ, fault-finder.
· Calfa
Քննախնդիրք արատոյ. այսինքն պարսաւադէտք. լէքէ արայան. (Մծբ. ԺԹ։)
criticism;
cf. Բնազննութիւն.
· Calfa
Խուզարկութեամբ խօսելն զիրաց. քննաբանութիւն. բնազըննութիւն.
որ քննախօսութեանն պարապեցին, ասացին զաղաւնոյ ոչ ունել զլեղի. (Պիտ.։)
of examination.
· Calfa
Քննողական. որոնողական. հարցողական. փիլիսոփայական. տրամբանական. բնազննական.
Զմէ՞ն քննական է. (Երզն. քեր.։)
Զգածեալ է մոլորութիւնն քննական բանիւք։ Յափշտակէ զայն ճշմարտութիւնն, եւ նոքիմբք իսկ քննականօք սպանանէ զմոլորութիւն. (Սեբեր. ՟Դ։)
Նա՛ իմաստնոց մտացն եւ այս է քննական. (Շ. իմ. եղակ.։)
Որդւոյ քննական. այսինքն քննօղ զխորս որդւոյ. (Գանձ.։)
examining together.
· Calfa
Ապողոփան առ իս որպէս առ քննակից եղելոցն ասէ. այսոքիկ ո՛վ գեղեցիկդ դիոնեսիէ, աստուածայնոց իրաց հատուցմունք են. (Դիոն. թղթ.։)
cf. Քննայոյզ խնդրեմ.
· Calfa
Ի խոյզ անկեալ քննայոյզ լինէր վասն սրբոյ եպիսկոպոսին։ Ճ. (՟Ա.։)
Զամենայն տեղիս իշխանութեան իւրոյ քննայոյզ խնդրեսցեն. (Ագաթ.։)
fond of examination, desirous or eager to know how, curious.
· Calfa
Քննասէր է ազգ մարդկան. (Վանակ. յոբ.։)
passion for research, desire of information, curiosity.
· Calfa
Չարախօսաց մարդոցն քննասիրութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
cloth;
cover;
drawers.
· Calfa
«հառուստ» Եւագր. էջ 186 (Սփածանելի քովթանակ (այլ ձ. քոթանակ) քահանայական է՝ մեռանել ախտաւոր ցան-կութեանց վասն գիտութեանն Աստուծոյ). Փիլ. լին. էջ 27 (Ընդէ՞ր թզենւոյ տերևս կա-րեն և քոթանակս).-Լծ. փիլ. մեկնում է «քոթանակս. ծածկոյթս. ասեն թէ վարտե-քըն է», իսկ Հին բռ.=Բառ. երեմ. էջ 333 «քովթանակ. նուարտան, ծածկոյթ»։ Սխալ է գրուած փութանակ Սասն. 16։
ՆՀԲ «եբր. խէթօն, խէթօնեթ, յն. խի՛թօն, լտ. քիդօ՛նա, թունիգա, յորմէ՝ իտալ. քօ՜թթա»։ Տէրվ. Altarm. 74 թերևս պրս. xaftān կամ xafdān «զին-ւորական վերարկու»։
Կտաւի պատմուճան. շապիկ. բաճկոն. սփապածելի. ծածոյթ. քըթան լաթ. ... յն. խի՛թօն. լտ. քիդօնա, թունիգա. յորմէ իտալ. քօթթիա ).
Ընդէ՞ր թզենւոյ տերեւս կարեն եւ քոթանակս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 41։)
Քոթանակս, (իմա) ծածկոյթս. ասեն՝ թէ վարտիքն է. (Լծ. փիլ.։)
Քովթանակ եւ նուարատն, ծածկոյթ. (Հին բռ.։)
made by thee or by thyself, thy.
· Calfa
Քոյինագոր անկոցն վայրմամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
armed by thyself.
· Calfa
Ցրուեա՛ Վերստին քոյինազէն հեծանաւս ... Զամպս հրածինս հրածինս. (Նար. ՟Ղ՟Ե։)
infinity, immensity.
· Calfa
Ամենայն էիցս սկիզբն եւ վախճան՝ նախէն, բովանդակութիւն ամենայնի, եւ անբաւութիւն ամենայն անբաւութեան եւ բովանդակութեան գերունակապէս. (Դիոն. ածայ.։)
Երկդիմի անբաւութիւն տեսանի՝ ըստ սկզբանն եւ կատարածի։ Զանբաւութիւնն եւ զանանցանելին՝ անսկիզբն անուանեաց. (Ածաբ. ծն.։)
Անբաւութիւն լայնատարած խորոց ծովու. (Պիտ.։)
infrangible.
· Calfa
Ոչ կարաց լուծանել զանբեկանելի կնիքն տէրունական. (Եղիշ. ննջ.։)
intolerable, insupportable.
· Calfa
Մանաւանդ՝ անտանելի, որպէս անհանդուրժելի. անըմբերելի. սաստիկ յոյժ. չքաշուելու, չդիմանալու. չէքիլմէզ.
infertility, barrenness.
· Calfa
Նովին դարմանովքն՝ որովք խնամէր, տանջէ եւ խրատէ անբերութեամբն. (Յճխ. ՟Է։)
Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեանն։ Անբերութեանն դառնագոյն հարուած։ Անդաստանի անբերութիւն. (Պիտ.։)
that cannot be blunted, unblunted, sharp.
· Calfa
Որ ոչ բթի. որ չէ՛ բութ. հատու. սո՛ւր. ազդո՛յ. որ չի գուլնար, չիգըլնալու, կտրուկ. քեսկին.
Անբթելի սուր ի ձեռին կալեալ. (Նանայ.։)
Իբր ամբողջ. անարատ.
cf. Անբժշկելի.
· Calfa
ἁνίατος. insanabilis, irremediabilis Անբոյժ. անբժշկելի. անդարմանելի. չըռընտնալու, ճար չըլլալու. չարէսիզ, իլաճսըզ, նէճիս.
Խոցեալս անբժշկական։ Տոչորման անբժշկականի։ Մեղանաց անբժշկականաց։ Որ ինձ անբժշկականն է, քեզ անվտանգելի է. (Նար. ԻԲ. ԽԸ. ԾԱ. ԾԷ։)
incurable.
· Calfa
Ախտանալն ոչ այնքան չար է, որքան անբժշկելին մնալ. (Ոսկ. ես.։)
incurability.
· Calfa
Եհար նա զերկիր Եգիպտացւոց հարուածովք անբժշկութեան. (Յուդթ. ՟Ե. 11։)
incurable.
· Calfa
Անբոյժ հիւանդութիւն։ Անբոյժ ախտ։ Անբոյժ մոլութիւն (այս ինքն մոլեգնութիւն)։ Վտանգս եւ ախտս անբոյժս։ Անբոյժ թշնամութիւն. (Փիլ.։)
given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.
· Calfa
ԱՆՁՆԴԻՒՐ որ եւ ԱՆՁՆԱԴԻՒՐ. Խնդրող զանձին դիւրութիւն. փափկակեաց. բարեկեցիկ. դատարկասէր. թուլամորթ. քէնտի րահաթընա պագան.
personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.
· Calfa
ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.
free, that has freewill, independent.
· Calfa
Անձնիշխանք են (հրեշտակք), ունակութեամբ ստացեալ զառաքինութիւնսն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զի մի՛ երեւեսցի անձնիշխանացս ակամայ օգնեալ. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ինքնագլուխ. իշխանաբար գործօղ. յանդուգն ձեռներէց. ինքնայօժար.
Յաղագս անձնիշխան գործոյ. յն. ինքնագործութեան. (Դիոն. թղթ. ՟Է։)
Հրամանաւ եւ կոչմամբ, եւ մի՛ անձնիշխան կամօք յառաջ եկեսցեն ի հաղորդութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
αὑτεξούσιος. liber, sui juris, suae potestatis. Ինքնիշխան. տէր կամաց իւրոց. բանական. ազատ ի բնէ. եւ անձնիշխանական, կամաւոր.
freewill, choice, free agency, independence.
· Calfa
Ոչ կամէր, թէ որպէս զանասունս ի հարկէ վարիցին. եւ ապա անձնիշխանութիւնն այնուհետեւ չլինէր անձնիշխանութիւն. (Եզնիկ.։)
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
Ո՛չ ի բռնադատութենէ, այլ կամօք եւ անձնիշխանութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Եւ ինքնագլխութիւն. հաճոյք անձին. յանձնապաստանութիւն. եւ տիրական իշխանութիւն կամ ճոխութիւն. քէֆ, սէրպէսթիյէթ, հիւքմ.
Ինքնազօրութեամբ եւ անձնիշխանութեամբ զայն գործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16.) իմա՛, որպէս ռմկ. հեղինակութեամբ. αὑθεντία. auctoritas.
self-esteem, presumption.
· Calfa
Զի մի՛ կարծիցի ինչ, թէ անձնյարգութեան եւ պարծանաց իցէ վարդապետութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
αὑθαδιασμός. arrogantia, amor sui. Անձամբ զանձն յարգոյ ընծայեցուցանելն. անձնագովութիւն. անձնասիրութիւն. անձնահաճութիւն.
adj. s. narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
· Calfa
ԱՆՁՈՒԿ, ձկոյ, կով կամ կաւ. ἑπιποθία, ἑπιπόθησις. desiderium. Անձկութիւն սրտի կարօտելոյ. նեղութիւն ոգւոյ առ կարօտանաց. կարօտ. փափաքումն. իղձ. տենչ սաստիկ. ցանկութիւն. հասրէթ, ինթիզար, արզու.
Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)
Ետես այր Իսրայէլի, եթէ անձուկ է նմա մերձենալ առ նա. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Անձուկ է ինձ յամենայն կողմանց. (Սեբեր. ՟Բ։)
Նստաւ Դաւիթ յանապատին յանձուկսն։ Յանձուկս նորոյն, կամ Գադդայ։ Եկին ի մասարայ անձուկն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 19։ ՟Ի՟Դ. 1. 23։)
Յանձուկս դարանակալ եղեն. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 11։)
Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
Անձուկ յոյժ ունիմ։ Ի պատմել մեզ զանձուկն ձեր։ Կամ անձուկ, կամ նախանձ. (Հռ. ՟Ժ՟Ե. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 7. 11։)
Վասն անձուկ սիրոյն այնորիկ, որոյ արեամբն փրկեալ եղաք միանան կրկին նշանակութիւնք. իբր ռմկ. սըգը եւ արզուլու սերտ եւ կաթոգին։
that brings rain, rainy.
· Calfa
Գարնանային անձրեւաբեր հոսմանց։ Յանձրեւաբեր խոնաւէ ցամաք պահիցէ. (ՃՃ.։)
Յանձրեւաբեր ժամանակի. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Անձրեւաբեր ժամանակ.
cf. Աբբայ.
· Calfa
cf. ԱԲԲԱՅ;
զի ասի զԱստուծոյ հօրէ, եւ զՎանաց հօրէ, այսինքն զառաջնորդէ վանաց։
abbess, superioress.
· Calfa
Գլուխ կրօնաւորեալ կուսից կամ հաւատաւորաց. մայր վանից.
Abel's sister.
· Calfa
Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)
cf. Աբեղութիւն.
· Calfa
Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Յորդորէ զնա լինել աբեղայ, որ ոչ զօրէ կրել զկարգ աբեղայութեանն. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
Որպէս փառք է թագաւորի երթեալ ի կրօնաւորութիւն, նոյնպէս ամօթ է կրօնաւորի երթեալ յաբեղայութենէ, եւ լինել թագաւոր ամենայն երկրի. (Վրք. հց. ձ։)
որ գրի եւ ԱԲԵՂՈՒԹԻՒՆ μοναχισμός vita monastica Կարգ կրօնաւորութեան. հրաժարումն յաշխարհէ։
avarice, niggardliness, stinginess.
· Calfa
Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա. (Իմաստ. ՟Ժ. 11։)
Տեսէ՛ք եւ զգո՛յշ լերուք յամենայն ագահութենէ. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
πλεονεξία Avaritia. Անկարգ բաղձանք ընչից՝ ի ստանալ կամ ի պահել. արծաթսիրութիւն. ընչասիրութիւն. աւելաստացութիւն. դամա՛, խասիսլիք.
Ոչ ինչ ի բարեացն բնակի անդ՝ ուր իցէ ագահութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն. (Յհ. իմ. ատեն.։)
Եւ Կաշառք. իրք յափշտակեալ, զրկանօք առեալ, եւ կամ խնայութեամբ տուեալ։
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
· Calfa
ἁγρός, ἕπαυλις ager, villa ըստ եբր. ակէլ։ Գետին բացօթեայ մշակեալ, ուր արտորայք են, եւ սակաւ բնակութիւն. որ եւ Անդաստան, Անդ. արտեր. չիքթլիփ.
Որ է ի վիճակի ագարակի իւրոյ։ Հրձիգ արար զամենայն անդս եւ զագարակս նոցա։ Որ գայր յագարակէ (կամ յանդէ)։ Յագարակս եւ ի գիւղս։ Զագարակս նորա եւ զաւանս նորա։ Ի վերայ ագարակացն, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)
Գեղջկաց առաւել պատիւ լիցի քան բնակչաց ագարակի. (Մխ. դտ.։)
Շինէին եկեղեցիս ի մենաստանս եւ յաւանս եւ յագարակս. (Յհ. կթ.։)
Կարգեաց չորս չորս հողս երդոց յամենայն ագարակ տեղիս. (Ագաթ.։)
farm-guardian, inspector.
· Calfa
ἁγρονόμος, magistratus, aedilia ruris Վերակացու ագարակաց. ոստիկան անդաստանաց. շիֆթլիք ուստասը.
Դարմանօղք գոլ այսոցիկ ամենեցունց՝ ագարակաբաշխացն։ Օրինապահք, եւ ագարակաբաշխքն, եւ քաղաքօրէնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
agrarian;
rural, rustic, country;
— օրէնք, agrarian law.
· Calfa
Սահման ասի ի փոխաբերութենէ գիւղից, եւ ագարակային սահմանաց. (Սահմ. ՟Դ։)
to clothe, to dress;
to enchase, to set, to fit in;
to harbour, to lodge;
— կօշիկս, to put on the shoes of;
— մատանիս ումեք, to put a ring in a person's finger.
· Calfa
Ագուցէ՛ք նմա (զպատմուճան)։ Ագուցի քեզ զերկնագոյն։ Զուլենիսն ագոյց ի բազուկս նորա։ Ադոյց զրահս։ Ագուցին նոցա կօշիկս։ Ագուցեալ գոտս. Ագուցեր ձիոյ զօրութիւն. (Ղկ։ Եզեկ։ Ծն. եւ այլն։)
Ξενίζω Hospitio accipio. Տալ ագանիլ՝ որպէս իջեւանել. օթեցուցանել. տալ օթեւանս. հիւրընկալել. գօնագ վէրմէք, ալը գօմագ.
raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.
· Calfa
Արձակեաց զագռաւն։ Իբրեւ ագռաւ միայնացեալ։ Ձագուց ագռաւուց. (Ծն.։ Երեմ.։ Սղմ. եւ այլն։)
Ագռաւուց գնալն. (Եզնիկ.։)
Որ ինչ ագռաւ, նա եւ սեաւ. այլ ո՛չ որ ինչ սեաւ՝ նա ագռաւ. (Անյաղթ պորփ.։)
Ագռաւ ընդ պիղծ թռչունս համարեալ ըստ օրինաց։ (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
Յառասպելս հեթանոսաց՝ երբեմն սիրելի ապողոնի վասն սպիտակն գոլոյ, այլ յետոյ փոխեալ ի սեւութիւն. եւ վասն յամելոյն ի բերել ջուր՝ փոխադրեալ յաստեղս ի ներքոյ աստեղատան Առիւծուն եւ Կուսին՝ դէպ յԸմպանակն, առ տտամբ Վիշապին։ (Շիր.։)
cf. Ադամանդեայ.
· Calfa
Իբրեւ զքար հատեալ յադամանդական վիմէ. (Տօնակ.։)
adamantine;
hard;
magnetic.
· Calfa
Արժան էր ստանալ զգօնութիւն, թէեւ ադամանտեայ եւ վիմեղէն ոք ունէր հոգի. (Սարկ. հանգ.։)
freely;
nobly.
· Calfa
ἑλευθέρως, libere, εὑγενῶς, nobiliter Իբրեւ տէր. իշխանաբար. որպէս վայե՛լ է ազատի։
Ազատաբար ոչ բնաւ ումեք ծառայել. (Պիտ.։)
plain-spoken, free-spoken, tongued, frank, bold. freely, boldly.
· Calfa
Ազատաբերան իսկ յայտնապէս ասացի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
the noble corps, corps of nobles. formed, composed of nobles.
· Calfa
Ժողովեաց զամենայնազատագունդ մարդկանն մնացելոյն. (Բուզ. ՟Ե. 1։)
Ժողովեալ առ նա միաբան ամենայն ազատագունդք աշխարհիս հայոց. (Փարպ.։)
Ամենայն ազատագունդք իշխանացն. (Ճառընտ.։)
Ամենայն ազատագունդ բանակաւն. (Ագաթ.։)
Մեծ սպարապետն, եւ այլ եւս ազատագունդ տեարք։ Կանայք ազատագունդ արանց. (Յհ. կթ.։)
openly, frankly.
· Calfa
Մերկագլուխ ազատադէմ առանց պաճուճանաց զարդարութիւնն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ.։)
s. adj. cf. Ազատագունդ.
· Calfa
Բառնալ զազատախումբ տոհմն յաշխարհէ հայոց հանդերձ նորին հեծելովք. (Ղեւոնդ. ՟Զ. ուր եւ ասի իբր ՟Գ.)
Կոչէր առ ինքն զհամազունս իւր՝ զազատախումբ բանակին։
s. adj. cf. Ազատագունդ.
· Calfa
Բառնալ զազատախումբ տոհմն յաշխարհէ հայոց հանդերձ նորին հեծելովք. (Ղեւոնդ. ՟Զ. ուր եւ ասի իբր ՟Գ.)
Կոչէր առ ինքն զհամազունս իւր՝ զազատախումբ բանակին։
cf. Համարձակախօս.
· Calfa
Ոչ ձայնիւ երգոց եւ քնարաց, այլ ազատախօս լեզուաւ. (Տօնակ.։)
very noble.
· Calfa
Մարս պարսիկք զիւրեանցն՝ առնեն կանայս, եւ որք ի սոցանէն ծնանին՝ ազատակս համարին, եւ թագաւորութեան արժանիս առնեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
liberal;
free;
noble.
· Calfa
Ազատականօք եւ արձակ յարձակմամբք փոխէր զբնակութիւնն. (Փիլ. իմաստն.։)
liberty;
liberality;
generosity;
nobleness.
· Calfa
Կորուսեալ զազատականութիւն իւր անազատութեամբ չարութեանն. (Ճառընտ.։)
Ազատ կամք, անձնիշխանութիւն. ինքնայօժարութիւն.
Որպէս թէ ոչ ունիցիս ազատականութիւն ի շնորհաց Հոգւոյն Սրբոյ։ Զի փորձեսցէ զազատականութիւն կամաց միայնակեցին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Առատաձեռնութիւն՝ վայելչական ազատաց. ինքնայօժար բերումն ի մեծամեծ եւ յօգտակար ծախս.
Ազատականութեամբ առ նա վարեսցուք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Ե։)
adj. s. free-companion.
· Calfa
Կցորդ ազատութեան կամ ազատաց. որ է ի կարգէ ազնուականաց.
noble-minded, freehearted;
generous, liberal.
· Calfa
Ազատ մտօք. անախտ. սիրտը մաքուր.
Ազատամիտ լինել յատելութենէ, կամ ի նախանձութենէ, եւ այլն. (Եւագր. ՟Գ։ Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս. (Ոսկ. գծ.։)
free-heartedness;
liberalism.
· Calfa
Ազատամիտն գոլ. անախտութիւն.
Պահել ազատ (յախտէ) զմտաց գիտութիւն. զի աստէ՛ն արքայութիւն է ազատամտութիւնն. (Տօնակ.։)
s. pl. the nobility, the aristocracy, the court.
· Calfa
Հայոց ազատանոյն ախոյենացն. (Բուզ. ՟Ե. 5։)
s. adj. cf. Ազատազարմ.
· Calfa
Զատուցանել ազատատոհմ, որք ոչ ի հարց, այլ թէ եւ ինքեանք նախանձաւորք իցեն նոցայցն բարեպաշտութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
Զազատատոհմն, եւ զնոցին նախագահութիւնս. (Ուռպ.։)