psalm;
psalm-book, psalter;
— ասել, to recite or sing psalms;
to play on the harp, to sound the lyre;
cf. Ծայր.
· Calfa
(յգ. սեռ. -աց, գրծ. -իւք, իսկ Ոսկ. ես. 367 ունի սաղմոսից) «քնարերգա-կան նուագ (եբրայեցոց). 2. յատկապէս՝ Դաւիթ մարգարէի երգերը և նրանց հաւա-քածոն» ՍԳր. Կորիւն. Եղիշ. Յճխ. որից սաղ-մոսել Նեեմ. ժբ. 28. Ա. եզր. ե. 60. սաղ-մոսանուագ ՍԳր. Ագաթ. սաղմոսասաց ՍԳո. սաղմոսակից Վկ. գէ. 23. սաղմոսարան ՍԳր. Կոչ. Ադաթ. սաղմոսութիւն Եւագր. սաղ-մոսերգու Կոչ. ևն։
= Յն. ῥαλμός «սաղմոս» բառից. այս բա-ռը ծագում է φάλλω «քաշել, աղեղը լարել. թրթռացնել, քնար հարկանել» բայից (Boi-sacq 1073) և հին յն. նշանակում է «աղեղի լարում, թելաւոր նուագարան, քնարի վրայ երգ»։ Սրանից են փոխառեալ նաև լտ. psal mus. անգլ. գերմ. psalm, ռուս. nсаломъ, ֆրանս. psaume ևն։ Մեր մէջ գիտական ձև-ւեր են համարւում փսալմոս, փսաղտ ևն, որ տե՛ս առանձին։ Մեր բառի հետ յատկապէս համեմատելի են հբգ. psalmo, որ շրթնա-կանի անկմամբ շատ անգամ դառնում է salm, salmo, սպան. salmo, դան. psalme և շվեդ. psalm, որոնք հնչւում և նոր ուղ-ղագրութեամբ գրւում են դան. salme, շվեդ. salm «սաղմոս» (Poestion, Lehrb. d. schwoϑ. spr. 25)։-Հիւբշ. 376։
Հներից Լմբ. սղ. յռջ. մեկնում է. «Այլ թէ ընդէ՞ր է սաղմոս անուն սորա. ւորժամ ի յունականէն զանուանս զօ-րութեան քննեմք՝ ուսանիմք. քանզի փսալմոս թարգմանի առ ի մերս փո-ղովք»։ Վրդն. սղ. ճծա, էջ 514 աւելի նմանութեամբ մեկնում է «Սառմոսա-րան, որ է աման և կազմարան բնու-թեանս յարգանդի մօր» (իբր սաղմ ռա-ռից)։ Տաթև. ամ. 153՝ Սաղմոսն երգ լսի։ Նորերից ուղիղ մեկնեց նախ Schrö-der, Thes. 47, նոյնը նաև ՀՀԲ, ՆՀԲ ևն։
ԳՒՌ (dialectal) Ջղ. Սլմ. Վն. սաղմոս, սաղմոզ, Ախց. Երև. Հմշ. Սչ. սաղմօս, Խրբ. Պլ. սաղ-մօս, սաղմօց, Ննխ. սաղմօս, սաղմօց, սա-մօq, Ալշ. Մշ. սաղմոց, Ակն. Կր. Ռ. սաղ-մօց, Գոր. Ղրբ. Մկ. Շմ. Տփ. սաղմուս, Տիդ. սmղմուս, Սեբ. սաղմէօս, Սվեդ. սmղմիւս, Ասլ. սաղմէօ՝ս, Զթ. սmղմիւս, սmղմիւց, Մրղ. սաղմուիս, սաղմուից, սաղմըիս, սաղ-մըից։ Այս բոլորի մէջ -ց վերջաւորութեամբ ձևերը յառաջացած են Գործոց, Ճաշոց, Մաշ-տոց բառերի նմանութեամբ։
Ոչ յըմպել տեսանէր զորդիսն, այլ ի սաղմոս. (Իսիւք.։)
Զսաղմոսից եւ զօրհնութեանց։ Սաղմոսաց. սաղմոսից. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Արշ.։)
Անդադար սաղմոսիւք կային ի հանապազորդ պաշտման։ Զգիշերն ամենայն սաղմոսիւք ի գլուխ տանէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
ՍԱՂՄՈՍ ԱՍԵԼ. ψάλλω psalto, fidibus cano ψαλτῳδέω psalmos canto. Երգել զսաղմոս. եւ նուագել սաղմոսարանաւ։ (Սղմ.։ եւ թգ։ եւ մն։)
to repeat the psalms;
to compose psalms.
· Calfa
Եւ մեք սաղմոսաբանեսցուք, եւ յոլովս գրեսցուք եւ չափեսցուք. (Առ որս. ՟Թ։)
salmodic;
—ք, psalms.
· Calfa
ի սաղմոսական երգոց։ Սաղմոսական երգն. (Լաստ.։)
Ի դաւթեան երգոցն զսաղմոսականն առցուք նուագս. (Ոսկ. սղ.։)
այսորիկ սաղմոսականք մեծին դաւթայ՝ գերագոյն քան զբոլոր մարգարէիցն դասու. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)
ψαλμικός psalmicus. Սապհական սաղմոսաց.
singing psalms together.
· Calfa
Որ սաղմոսէ կից ընդ այլում. երգակից. պաշտօնակից.
Ողջ լերուք եւ դուք սաղմոսակիցք իմ, եւ եղանակակից. (Ճ. ՟Ա.։)
Երկնայինք երեւէին, եւ սաղմոսակից լինէին մարդկան. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Սաղմոսասաց.
· Calfa
Զնմանէ իսկ նշանակէ սաղմոսանուագն։ Ի սոյն եւ սաղմոսանուագն յորդորէ. սաղմոսանուագն եւ ի ճանապարհին իսկ որոգայթ եդեալ ասէ. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
ψαλτῳδός, ψαλμῳδός psalmorum cantor. Որ նուագէ զսաղմոս. սաղմոսերգու, եւ հարկանօղ զսաղմոսարան հանդերձ երգով. եբր. միզրէր. տես (՟Ա. Մնաց. ՟Զ. 33։ ՟Թ. 33։ ՟Ժ՟Է. 19. 27։ ՟Ի՟Թ. 28։ ՟Բ. Մնաց. ՟Է. 11։ ՟Ի. 22։ ՟Լ՟Է. 15։)
reciting, singing psalms, praising;
psalmist.
· Calfa
Դասք սաղմոսասաց, եւ պարք պաշտօնէից. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Երգեցիկք սաղմոսացք՝ արք եւ կանայք.
Սարկաւագք ... գրակարդացք, սաղմոսասացք. (Մխ. այրիվ.։)
ψάλτης յորմէ Փսաղտ. psaltes, psalta, psalmista ψάλλων cantor ἰεροψαλτής sacrorum cantor ᾅδων, ᾅδουσα cantor, cantatrix. Որ սաղմոս ասէ կամ երգէ. երգիչ սաղմոսաց. սաղմոսերգու. սաղմոսանուագ. տես (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 15։ ՟Ա. Եզր. ՟Է. 27. 46։)
cf. Սաղմոսերգութիւն.
· Calfa
Միշտ սաղմոսասացութեան պարապէին. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։ 1)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
· Calfa
ՍԱՂՄՈՍԱՐԱՆ. որպէս Գիրք սաղմոսաց.
զոր եւ դաւիթ ի գլուխ մարգարէական սաղմոսարանին գրեաց։ Զոր դաւիթ սաղմոսարանաւն երգէր. (Իսիւք.։)
Երկայն բանք, եւ նոր սաղմոսարանք, եւ հակառակաձայնք դաւթի. (Առ որս. ՟Թ։)
Բաւականացայց հանապազորդեան յանդիմանութեամբ սաղմոսարանին. (Նար. կ.։)
Ասէ սաղմոսարանն. համբարձէք իշխանք. Լուր դու, զինչ ասէ սաղմոսարանն. (Կոչ. ՟Ժ։ Նիւս. կազմ.։)
ψαλτήριον psalterium. Գործարան կամ նուագարան սաղմոսելոյ. որ եւ ՍԱՂՄՈՍ. քնար տասնաղի՝ որ հարկանի ինուագել զերգս. եբր. ... Տես (Սղ. ՟Լ՟Բ. 2։ ՟Ղ՟Ա. 4։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Յոբ. ՟Ի՟Ա. 12։ Ես. ՟Լ՟Ը. 20։ Նար.։)
a psalm.
· Calfa
Փոխ սաղմոսի. սաղմոս ինչ.
Ի սկզբանէ սաղմոսափոխիս մինչ ի կատարած. (Լծ. նար.։)
vn. va. to recite, chant or sing psalms.
· Calfa
Սաղմոսեցէք աստուծոյ մերոյ, սաղմոսեցէք թագաւորին մերոյ. (Եպիփ. սղ. եւ Ժմ. հին.։)
Ուրախութեամբ սաղմոսեսցուք առաջի նորա։ Սուրբն դաւիթ սաղմոսեաց առ տէր։ Աղօթք հանդերձ սաղմոսելով. (Խոսր.։ Լմբ. յայտն.։ Ճշ.։)
cf. Սաղմոսերգու.
· Calfa
Ի սաղմոսերգացն, եւ ի դռնապանացն. (՟Բ. Եզր. ՟Ժ. 24։)
Դռնապանս եւ սաղմոսերգս. (Նախ. նեեմ.։)
վասն այսր եւ սաղմոսերգն ասէ. (Բրս. չար.։)
Զոր յայտնապէս եցոյց մեզ դաւիթ սաղմոսերգն. (Իսիւք.։)
Սաղմոսերգն ասէ։ Բան սաղմոսերգին։ Ըստ բանի սաղմոսերգին. (Փարպ. ստէպ։)
Յանդիման կացուցանէ եւ սաղմոսերգն՝ ասելով. (Բրս. հց.։)
Ասացեալ է սաղմոսերգին, թէ մոռա զժողովուրդ քո. (Կոչ. ՟Է։)
cf. Սաղմոսերգու.
· Calfa
Որպէս սաղմոսերգօղն ասէ։ Զմեծ սաղմոսերգօղն ընթերցիր։ Ըստ սրբոյն սաղմոսերգողին։ Նորուն իսկ սաղմոսերգողին։ Լուտք ի սաղմոսերգողէն. (Ճ. ՟Գ.։ Պրոկղ. ի կոյսն.։ Կիւրղ. գանձ.։ Պիտ.։ Ոսկ. Գանձ.։)
Այս հոդի եթէ զհովիւ առցէ, սաղմոսերգող (կամ սաղմոսօղ) առնէ (որպէս զդաւիթ). (Ածաբ. պենտեկ.։)
Յորոց մի գրակարդաց էր նորա, եւ միւսն սաղմոսերգող։ Սարկաւագաց եւ պաշտօնէից եւ կարդացողաց եւ սաղմոսերգողաց. (Ճ. ՟Գ. եւ Ճ. ՟Զ.։)
ψαλμῳδός, ψάλτης psalmista, psaltes, -ta. Նոյն ընդ Սաղմոսերգ. սաղմոսերգու. որպէս մակդիր դաւթի.
psalmist, psalm-signer.
· Calfa
Սաղմոսերգուն ասաց ի դէմս յիսուսի։ Զնոյն եւ սաղմոսերգուն ուսուցանէ։ Սաղմոսերգուին ասելով. (Կոչ. ՟Ժ։ Կիւրղ. ղկ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Զոր եւ սաղմոսերգուն վարդապետէ ի սուրբ հոգւոյն։ Սաղմոսերգուն գոչէ ասելով. (Փարպ.։)
Ձայն բազմութեան սաղմոսերգուաց լսելի եղեւ քաղցր յոյժ. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Առաջին աստիճան կղերիկոսաց, որք են սաղմոսերգուքն (կամ սաղմոսերգունքն). (Մաշտ.։)
Գայ սաղմոսերգուն (ըստ մեզ՝ սարկաւագն) ի մէջ եկեղեցւոյն, եւ ինքն միայն առանց օգնականի ասէ, Սաղմոս ասացէք աստուծոյ մերոյ. (Պտրգ. աթան.։)
ψαλμῳδός, ψάλτης psalmista, psaltes, palmicen. որ եւ ՍԱՂՄՈՍԵՐԳ. ՍԱՂՄՈՍԱՆՈՒԱԳ. ՍԱՂՄՈՍԵՐԳՈՂ. ՍԱՂՄՈԻՍԵՐԳԻՉ. Երգիչ սաղմոսաց. սաղմոսասաց. դաւիթ, եւ հետեւօղք նորա. եւ Դպիր. կղերիկոս. երգիչ. փսաղտ.
to sin psalms, to praise.
· Calfa
ՍԱՂՄՈՍԵՐԳԵԼ. Երգել զսաղմոս. սաղմոսել.
Եւ դաւիթ մարգարէութեամբն սաղմոսերգէր. (Իսիւք.։)
Վասն այսորիկ սաղմոսերգեալ լինի յաւուր եօթներորդի, աւետարանեցէք օրստօրէ զփրկութիւն նորա. (Ոսկիփոր.։)
psalm-singing, psalmody.
· Calfa
Աղօթք հանդերձ սաղմոսերգութեամբ։ Խաչակրօն անդադար սաղմոսերգութեամբ. (Ճշ.։ Շար.։)
Տունս ինչ յաստուածապատում սաղմոսերգութենէն երգեր ի տանջանսն։ Ասէ ի կատարածի սաղմոսերգութեանն. (Նիւս. թէոդոր. եւ Նիւս. կազմ.։)
Զվկայութիւնս ի վերայ բերէ ի սաղմոսերգութենէն։ Որպես եւ սաղմոսերգութիւնն ասէ. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. եփես.։)
ψαλμῳδία cantatio psalmorum, psalmus. Երդ սաղմոսաց. սաղմոսասացութիւն. սաղմոս.
small psalter;
short psalm.
· Calfa
ՍԱՂՄՈՍԻԿ կամ ՍԱՂՄՈՍԿՈՒՆՔ. Փոքրիկ կամ փոքրադիր սաղմոսարան.
Ետ ինձ աստուած զփոքր սաղմոսկունս զայս. (Վրք. հց. ձ։)
psalm-singer, clerk.
· Calfa
(ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ միայն սեռ. -ի) «սաղմոսասաց, փոխ-առաց դպիր» Կանոն. Յհ. իմ. ատ. էջ 22, որից սաղմոսողոգութիւն Եւագր. 74, Լմբ. մատ. էջ 139, Վրք. հց. Բ. 554։
= Յն. φαλμολόγος «սաղմոսասաց» բա-ռից, որ կազմուած է φαλμός «սաղմոս» և λόγος «բան, խօսք» բառերից։ (Չունի Ba-illy, բայց գիտէ Sophocles էջ 1178ա)։-Աճ.
Թէ՛ կէս սարկաւագաց, եւ թէ՛ սաղմոսողոգ։ Չէ՛ պարտ գրակարդացի կամ սաղմոսողոգի կտաւ զուսովք սրկանել։ Ոչ է պարտ աւելի զոմանս քան զկանոնեալ սաղմոսողոգսն ի բեմն հանել. (Կանոն.։)
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
psalm-singer's office.
· Calfa
Պաշտօն սաղմոսասաց դպրաց.
Մինչդեռ մանուկն է, զպաշտպանութեան գործսն կատարեսցէ, զընթերցողութեանն, զսաղմոսողոգութեանն (կամ սաղմոսերգութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Սաղմոսերգութիւն.
· Calfa
Պատրաստեալ գտցուք ղուարթացեալ մտօք ի սաղմոսութեանն։ Ի սաղմոսութիւն անդ։ Մխիթարեա՛ սաղմոսութեամբ. (Եւագր. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Սաղմոսերգութիւն.
· Calfa
Պատրաստեալ գտցուք ղուարթացեալ մտօք ի սաղմոսութեանն։ Ի սաղմոսութիւն անդ։ Մխիթարեա՛ սաղմոսութեամբ. (Եւագր. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
to be sung aloud;
— սաղմոսք, gradual psalms.
· Calfa
Սկիզբն ամենայն վերերգակ սաղմոսիցն յաղօթելոյ առնել. (Յհ. իմ. ատ.։)
anthem at vespers.
· Calfa
(գրուած նաև միսիդի) «կցուրդ երեկոյեան սաղմոսերգութեան» Յհ. իմ. ատ. և եկեղ. ժմ. 650, 733. Տօնաց. Նխ. թու. իե. Լմբ. մատ. էջ 85։
ՄԵՍԵԴԻ որ եւ ՄԻՍԻԴԻ. Կցուրդ երեկոյեան սաղմոսերգութեան. նուագ խորհրդաւոր՝ իբր միջանկեալ սաղմոս. (կայ յն. բառ մէսիդիս. μεσίτης , միջնորդ. որ ի հին Վարս հարց. գրի, մեսիս. մէսոն. ուր եւ կրկնի հայկականն՝ միջնորդ)
number;
enumeration;
list, order, rank;
quantity;
era, epoch;
number of chapters (in a book);
—ք, arithmetic;
վերացեալ —, abstract number;
—ք or Գիրք Թուոց, Book of Numbers;
ոչ էր or ոչ գոյ նոցա —, բազում էին քան զ—, their multitude was innumerable;
թուով ամք, մարդիկ, few years;
few men, persons;
թուով են առաքինիք, virtuous people are rare;
ի թուոյ փախչել, to be innumerable, numberless;
անցուցանել ընդ —, ի — արկանել or — համարոյ առնել, to number, to count, to calculate;
to range, to set in order;
ի — արկանել զզօրս, — համարոյ առնել զօրաց, to review the troops;
ի — or ընդ — մտանել, ի — անկանել, to be of, or among the number;
կարգել ի — այլոց, to reckon or rank among;
կարգել զոք ի — սրբոց, to canonize, to number among the saints;
ի — ասել, to recite;
ի — գիտեմ, ուսեալ եմ, I know by heart, memory or rote;
— համարուց, — համարոյ ամենայնի, the detail;
the sum total;
cf. Ոսկեթիւ.
number.
· Calfa
ո հլ. «համրանք», ՍԳր. «թուանշան» Փիլ. Սահմ. «թուաբանութիւն» Փիլ. ել. «տա-բեթիւ, թուական» Շնորհ. «գրքի գլուխ» Խոր. որից ի թիւ ասել «առանց եղանակի կարղալ (սաղմոս ևն)» Յհ. իմ. ի թիւ ուսանիլ, գիտել «բերան իմանալ» Վրք. հց. ընդ թիւ մտա-նել «համարուիլ» ՍԳր. թուել «համրել, հա-շուել» ՍԳր. Վեցօր. թուիլ «համարուիլ, կար-ծեւիլ» (հմմտ. համար, համարել և համրել). մհյ. թվենալ «հաւանիլ» Անսիզք 79. թուե-գուցանել Ոսկ. ես. թուիք «կարծիք» Յհ. կթ թուական Սահմ. տոհմաթիւ Ա. տիմ. ա. 4. Տիտ. գ. 9. բազմաթիւ Եդիշ. Մանդ. կապ-հաթիւ Եղիշ. մարդաթիւ ել. ժբ. 4. մեծաթի Բ. մակ. բ. 25. եղբայրաթիւ «եղբայր համա-րուած» Եփր. ել. քոյրաթիւ Եփր. ծն. երկ-թուեան Ագաթ. § 656. թուով «քիչ, սակաւ» (և ո՛չ թէ «շատ»). Փարպ. էջ 12, 63, 133, 144, 152, 157, 168 (ըստ դիտողութեան Թ. Աւդալ-բեգեանի, Տեղեկ. ինստիտ. 1, 59). նոր բա-ռեր են թուաբան, թուաբանութիւն, թուաբա-նական, թուահամար, թուանշան, թուարկել, թուարկութիւն ևն։ Այստեղ է պատևանում վերջապէս թուելեաց երգ Խոր. որ ծագում է թուել «ասել, պատմել» բայից (ըստ Մ. Ա-բեղեան, Հայ ժողովրդական առասպելները 1901, էջ 67-68= Արրտ. 1899, 141). հմմտ. յն. λεγω «ասել, պատմել, կարդալ, թուել, համարել», լտ. computare «թուել, հաշուել, ծանր արտասանել», ֆրանս. compter «թուեւ-հաշուել, համրել» և čonter «պատմել», comp-te «հաշիւ» և conte «վէպ», գեռմ. Zahl «թիւ», zählen «թուել, համրել» և erzáhlen «պատմել», անգլ. to tell «թուել, համարել, ասել, պատմել»։ Այս նշանակութեան հա-մար հմմտ. յատկապէս հետևեալ վկայու-թիւնները (ըստ Անդրիկեան, Բազմ. 1906, 107). «Քրիստոս արտաքս ընկեցեալ (հա-րուստների տներից) և պառաւն մտեալ՝ թուէ առասպելս» (հեքիաթ է պատմում). Ոսև մեկն. կողոս. ճառ 8, հտ. Ա. էջ 619. «Ջի եթէ միոյն (աւետարանչի) զամենայն էր ա-սացեալ, ապա աւելորդ էր և այլոցն ևս թիւ» («պատմութիւնը, պատմելը»). Ոսկ. մտթ. Ա. «Զի թէ միայն զամենայն ինչ ասացեալ էր՝
Ասել զչորեսին սաղմոսսն միաբանութեամբ ի թիւ խոնարհ ձայնիւ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Առաջի բեմբին սաղմոս ՟Ձ՟Գ. ի թիւ, Իբրեւ սիրելի. ապա ի ձայն։ Դարձեալ ի թիւ երիցս. (Ի գիրս խոսր.։)
rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Մշ. կանոն (սաղմոսի կանոն, 2 հեգարան), Ոզմ. կանուն, Մրղ. կանուի ն, Ախց. ղmնօն (յատկապէս ղmյդm-ղmնօն <արաբ. qāida-qanūn), Սեբ. գանէօն, իսկ կրկնութեամբ՝ ղարmր-ղmնէօն (<ա-րաբ. qarār-qānūn)։
ԿԱՆՈՆ. Գլխակարգութիւնք գրոց սաղմոսաց, եւ շարականաց. եւ կարգ պաշտամանց.
Զկանոն ի կանոն չյարէին (ի սաղմոսերգութեան). (Խոսր.։)
chanting of the psalms by alternate voices.
· Calfa
«կցուրդ, ժամու առաւօտեան երգ. փոխասացութիւն» Տօնակ, ժմ. էջ 661. որ և ստողոգիական սաղմոս Քերթ. եկեղ.։
= Յն. στιχολογία «տուն առ տուն ոտանա-ւոր կարդալը», նոր եկեղեցական իմաստով «փոխասացութիւն, տուն առ տուն սաղմոստ երգելը». կազմուած է στίχος «ոտանաւոր» և λόγος «բան, խօսք» բառերից։-Հիւբշ. 381։
Ստողոգիք աղուհացից. Ողորմեա՛ ինձ ... Ես ասացի. Տօնաց.։ Ուր եւ ստողոգի կոչին ողբաձայն սաղմոսքն ՟Ի՟Դ. ՟Ձ՟Է. (՟Ճ՟Ժ՟Գ։)
Իսկ կողմ նորին (դկ), ուրախալից ձայն. սովաւ շարադասեցան ստողոգիական սաղմոսք ի սուրբ պասեքին. (Քերթ. եկեղ.։)
ՍՏՈՂՈԳԻ որ եւ ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ. ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ ՍԱՂՄՈՍ. Ըստ յն. սդիխօլօղի՛ա. στιχολογία recitatio versuum. Տուն առ տուն՝ փոխաձայն սաղմոսերգութիւն, ողբաձայն, եւս եւ ուրախական. կցուրդք. եւ առաւօտու երգք.
psalm.
· Calfa
«սաղմոս». մէկ անգամ գոր-ծածում է Լմբ. սղ. յռջ. իբր հյ. սաղմոս բա-ռի համապատասխան յոյն ձևը. Բառ. երեմ. էջ 326 էլ ունի փսաղմոս։
= Յն. φαλμός «սաղմոս»,-Հիւբշ. 377։ Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
Այլ թէ ընդէ՛ր է սաղմոս անուն սորա, յորժամ ի յունական զանուանս զօրութիւն քննեմք ուսանիմք. քանզի փսալմոս թարգման առ ի մերս փողովք. (Լմբ. սղ. յռջբ։)
psalmist.
· Calfa
-άն Վαλτης «սաղմոսերգու»։-Հիւբշ. էջ 377։
ՓՍԱԼՏ ՓՍԱՂՏ. յն. փսա՛լդիս, փսալդի՛ռ. ψάλτης, ψαλτήρ, ἰεροψαλτής psaltes, psalta, psalmista, cantor. Սաղմոսասաց. սաղմոսանուագ. սաղմոսերգու. երգիչ. դպիր.
evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.
· Calfa
Զի՞նչ օրինակաւ առ այս՝ քեզ նմանագոյն աստանօր եդից։ Եւ առ այս զդաւթեան սաղմոսին զբանն ի յերգ ինձ առի. (Նար.։)
that drives away devils.
· Calfa
Եւ կամ դաւթեանն սաղմոսի՝ այսահալած մարգարէի. (Յիսուս որդի.։)
to give, to bring good news, to announce.
· Calfa
Ուրբաթուն ընթերցուածք եւ սաղմոսք խորհրդաբար զմարդն մասնաւոր յարութեամբն աւետաւորեն. (Արշ. ՟Ի։)
inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.
· Calfa
Աստուածաշունչն ուսուցանէ ձայն (սաղմոսերգին). (Նիւս. կազմ.։)
Աստուածաշունչ պատգամք, կամ ձայն, կամ սաղմոս. (Նար. ՟Բ. ՟Կա. եւ խչ։)
who relates, narrates, speaks of God.
· Calfa
Աստուածապատում սաղմոսերգութիւն Ինւս. (ի Թէոդոր.։)
at home, at one's house;
domestic, belonging to the house;
familiar;
— ուսուցանել, to teach at home;
— անկարգութիւնք, family discords;
— պատերազմ, civil war;
— ճաշել, to dine at home;
— իրք, domestic affairs;
— հանդերձ, house dress;
morning-gown.
· Calfa
Ի ժամ առտնին սաղմոսացն. (Բրս. հց.։)
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
· Calfa
frequent use of songs.
· Calfa
Յորժամ անպտուղ ի բազմերգութենէն (սաղմոսին) լինիցիմ. (Նար. կ.։)
day-break, dawn, sun rise.
· Calfa
Առաւօտին աղօթքն, զոր ընդ տրեւագալն կատարեն։ Եւ այսպէս ապա զարեւագալոյն զսաղմոս կատարեն։ Զարեւագալին սաղմոս. (Յհ. իմ. եկեղ. եւ Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. կան.։)
full of pleasures, very amusing.
· Calfa
Բազմազուարճ սաղմոսերգութեամբ հանգուցին ի վկայարանի. (Յհ. կթ.։)
to cry, to make a loud noise, to halloo, to shout;
to scold;
to make an exclamation.
· Calfa
salt, saline, brackish;
cf. Աղիք.
· Calfa
Օրհնեցէ՛ք զՏէր սաղմոսարանաւ, եւ ջնարաւ, եւ աղեաւ. որ եւ տասնաղի. (Սեբեր. Է։)
that offers up his prayers to God;
suppliant.
· Calfa
Ի մէջ աղօթանուէր սաղմոսացս՝ եւ խրատականս խառնել. (Լմբ. սղ.։)
to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.
· Calfa
Ի դէմս Հոգւոյն Սրբոյ զայս աղօթեցի։ Զոր ի կարգէ սաղմոսիս է աղօթել. (Նար. ՟Լ՟Գ.։ Նար. կ.։)
adj. s. all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
· Calfa
Չորք են ընդ ամենայն՝ երեկոյին աղօթից սաղմոսք. (Յհ. իմ. ատ.։)
incongruous, unsuitable, unbecoming, not appropriate;
unskilful, insufficient, incapable.
· Calfa
Յանյարմարն առ նա կարծեցեալ զսաղմոսին բարեբանութիւն։ Ի յասել զանյարմարսն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Բ։)
sweetness of smell, perfume.
· Calfa
Բուրեալ զանուշահոտութիւն սաղմոսաց։ Զանուշահոտութիւն հոգեւոր տնգոց. (Խոր. հռիփս.։)
that makes sweet;
confectioner.
· Calfa
Նուագս անուշարարս սաղմոսաց. (Վրդն. սղ.։)
personally;
properly;
hypostatically.
· Calfa
Պէտք են քահանային զնոցա ասացեալ սաղմոսերգութիւն՝ ի՛ւր անձնապէս օրհնութեամբն Աստուծոյ մատուցանել. (Խոսր.։)
to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.
· Calfa
Անկանէր տուն սաղմոսին ի նմանէ. (Վրք. հց.։)
sign, mark;
meaning, signification;
permission given with a sign.
· Calfa
Առ մեզ հայի ակնարկութիւն սաղմոսիս։ Առ դարձ գերելոցն է ակնարկութիւն սաղմոսացս. (Լմբ. սղ.։)
good order, organization;
reform, reformation;
discipline;
policy.
· Calfa
Ամենայն գիրք սուրբք բարեկարգութիւն ունին ընդ ստուգութեանն խառնեալ։ Իմա՛ փոքր ինչ զաշտիճանացս (սաղմոսաց) բարեկարգութիւն. (Լմբ. սղ.։)
mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.
· Calfa
to rejoice, to be delighted, pleased.
· Calfa
Ի տեսանելն զքեզ՝ բերկրեսցի ի մտիս իւր։ Բերկրեսցին ի քեզ՝ որ գերեալք են։ Բերկրեսցի ոք, սաղմոս ասասցէ։ Ի յայտնութեան փառաց նորա ցնծացեալ բերկրեսջիք։ Որպէս մայր որդւովք բերկրեալ։ Սրտի բերկրեցելոյ (կամ բերկրելոյ) երեսք ծաղկին.եւ այլն։
burdensome, onerous, heavy;
difficult, painful, vexatious.
· Calfa
Բեռանց սաղմոսաց դժուարակրաց. (Լմբ. պտրգ.։)
hidden, secret;
secretly, clandestinely, by stealth, incognito, without being known;
hiding-place, lurking-place;
— ի ներքս սպրդել, to creep, to slip, to steal stealthily.
· Calfa
Զհոգւով ընթերցօղն քննութեան սաղմոսացս՝ կարծեմ ոչ զանխուլ գոլ խորհրդոցն Քրիստոսի։ Ի սորա դատաստանէն ոչ եմք զանխուլ, այլ ծանեաք. (Լմբ. սղ.։)
to cause to abhor;
to abhor, to detest;
to make execrable.
· Calfa
Զիս գարշեցուցեալ (բան սաղմոսին) հանապազ խայտառակէ. (Նար. կ.։)
weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
prep. adv. on, up, above;
more, very, much.
· Calfa
Գեր քան զամենայն ազինս նախնեաց։ Մկրտեաց, եւ գեր քան զջուր։ Ձայն սաղմոսողին գեր քան զմարգարէութիւն։ Կշտամբեալս գեր քան զծուր. (Նար.։)
order, rank, division, body, class;
choir;
place;
lesson, precept, dictate, instruction;
— ասել ումեք, to lecture, to read, to teach.
· Calfa
Զարեւագալին սաղմոսսն ասել՝ ըստ դասուց վերաձայնութեամբ։ Պաշտել զխոնարհեցո՛ վերաձայնութեամբ ըստ դասուց. այսինքն դաս առ դաս, փոխ առ փոխ. (Յհ. իմ. ատ.։)
breviary;
hours;
prayer-book.
· Calfa
μήν (որ է ամիս). officium (պաշտօն). breviarum (համառօտութիւն). horarium, liber horarum canonicarum Գիրք ժամակարգութեան, կամ հասարակաց աղօթից. որոյ լրագոյնն հանդերձ սաղմոսարանաւ, երգովք, եւ տօնացուցիւ կոչի Մայր կամ Ատենի ժամագիրք։ Ժմ. ձ. եւ տպ։ (Յիշատ.։)
signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.
· Calfa
Զսաղմոսս ունի զիմաստ բանքս. (Խոսր.։)
cf. Իմաստնաբար.
· Calfa
Հնչէր նովաւ զերգ սաղմոսին՝ իմաստնապէս ի տասնաղին. (Յիսուս որդի.։)
ninetieth.
· Calfa
զիննսներորդ զվեցերորդ սաղմոսն ասելով. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
scholar, learned man;
prophet.
· Calfa
Ասէ գիտողն ի սաղմոսարանի։ Գիտող մարգարէն։ Գիտօղն ասէ։ Միւս գիտօղն ասէ. (Ագաթ.։)
letter, character;
hook, volume, writing;
letter, epistle;
letters, soience, literature;
holy scripture, Bible;
— or թուղթ մեկնելոյ, act of divorce;
cf. Ապահարզան;
— առնել՝ հանել՝ հաստատեմ, to publish, to write, cf. Գրեմ;
— հաստանել, to post up or stake on the wall a bill, writing or advertisement;
ի —՝ ընդ գրով արկանել՝ լինել, to be written or registered;
զգրով or զրովք գալ, to dedicate one's self to reading;
ի —՝ ընդ գրով արկանել, ի գրի առնել՝ հարկանել, ի — դրոշմել՝ արձանացուցանել, to write, to write down, to registrate;
to treat a subject;
to circumscribe.
· Calfa
Գիրք ծննդեան Յիսուսի Քրիստոսի։ Գիր կամ դպրութիւն կենաց։ Ի գիրս սաղմոսաց, մարգարէից։ Ետուն նմա գիրս զԵսայեայ մարգարէի։ Եբաց զգիրսն։ Խփեալ զգիրսն՝ ետ զպաշտօնեայս։ Կայ իսկ ի գրի.եւ այլն։
to decapitate the idols, to destroy;
to turn about;
cf. Գլխաւորեմ.
· Calfa
Յորժամ ոչ գլխեմք զթիւն։ Զթիւս սաղմոսացն գլխել. (Լմբ. պտրգ.։)