Entries' title containing տար : 653 results

Տիեզերատարած

adj.

spread through the whole world.

· Calfa

NBHL (2)

Տարածեալ ընդ ամենայն աշխարհ՞ համատարած.

Տիեզերածաւալ վտակք։ Ի տիեզերատարածն ծովու։ Հանգոյն երկնային եւ երկրային տիեզերատարած ծովուց։ Տիեզերատարած խորութեան անհուն վհին. (Խոր. հռիփս.։ Նար. ՟Ի՟Ը։ Բենիկ.։)


Տկարատարր

adj.

of weak materials.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ տարրն կամ նիւթն է տկար.

Է սա որպէս տկարատարր մեղուանոցին զօրաւոր բջիջքն. (Ոսկիփոր.։)


Տղմատարած

adj.

muddy, full of mud.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր տիղմ կայ տարածեալ. տղմալից.

Ցամաքեցո՛ զյորձանս տղմատարած ծովուս։ Ոչինչ եւ զազրալի տղմատարած կենցաղ. (Բենիկ.։)


Տեղատարափ, ոյ

s. fig.

very heavy shower, pelting or drenching rain, floods, torrents of rain;
heavy fall of snow or hail;
— լինել սպառնալեօք, to rain threats;
ետես զնետս — խաղացեալ, he saw a storm of arrows coming.

· Calfa

NBHL (9)

Իջցէ իբրեւ զանձրեւ ի վերայ սիզոյ, եւ իբրեւ զտեղատարափ ի վերայ խոտոյ. (Օր. ՟Լ՟Բ. 1։)

Եթէ զշիթս անձրեւաց եւ զտեղատարափոյ ունիցիս ի համար ինչ։ Շիթք անձրեւաց, եւ տեղատարափ ձեան, եւ ոլոռն կթարկտի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ ՟Բ. 1։)

Որպէս ի տեղատարափաց բռնութիւն է ի մարմնական գնացս անկեալ։ Տեսանե՞ս զհոյլս տեղատարափացս ահագին եւ սոսկալի. (Մաշկ.։)

Գայ ի վերայ ձմեռն փորձութեանցն, եւ տեղատարափ նեղութեանցն որպէս զձիւն սառնացեալ ի վերայ մտացն. (Լմբ. սղ.։)

Կամ ա.մ. որպէս Տ՝եղատարափական. իբրեւ զտեղատարափ.

Ըստ նմանութեան տեղատարափ շառաչման նետաձիգ բարկութեամբ։ Ետես նա բազմադիմի զնետս. մուխս չարին տեղատարափ խաղացեալ. (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ.։)

ՏԵՂԱՏԱՐԱՓ ԼԻՆԵԼ. Տեղալ որպէս զտարափ.

Թշնամին տեղատարափ լինի սպառնալեօք. (Ոսկ. ես.։)

ὐετός pluvia ὅμβρος imber νιφετός nimbus, nix, stilla. որ եւ ՏԱՂԱՏԱՐԱՓ. Տեղ. տարափ. անձրեւ. ձիւն. ցօղ առատ.


Քառասնակատար պահք

sn.

lent.

· Calfa


Քառատարրեան

cf. Քառանիւթ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ է ի քառից տարերց. քառանիւթ.

Զքառատարրեանն բնութիւնս մեր յինքեան անճառապէս բերելով՝ մերովս կերպացեալ վասն մեր. (Զքր. կթ.։)


Օտար, աց

adv.

s. adj. stranger;
foreign;
remote, distant;
other;
extraordinary, strange;
vainly, in vain, unjustly, wrongfully.

· Calfa

Etymologies (6) · Adjarian

, ի-ա հլ. «օտար, դրսից, ոչ-բնիկ. 2. պանդուխտ, հիւր» ՍԳր. Եւս. պտմ. Եփր. տ. թես. և բ. տիմ. «պարապ տեղ, ի զուր» Եսթ. դ. 1. որից օտարագոյն Ագաթ. օտար-ազգի Ել. իթ. 33. Ղևտ. իբ. 10. Ես. ծզ. 3. Եզն. օտարանալ ՍԳր. Ոսկ. օտարախաոն Ղևտ. ժթ. 19. օտարակերպ Վեցօր. օտարա-ձայն Բ. մկ, ժդ. 26. Եբր. ժգ. 9. Կոչ. օտա-րամիտ Ոսկ. ետ. օտարասէր Ա. պետ. դ. 9. Եա. քր. օտարոտի ՍԳր. Եզն. Եփր. ծն. Ոսկ. նոր բառեր են օտարահպատակ, օտարերկ-րացի, օտարախօս, օտարամոլութիւն ևն։

= Պհյ. *awtar ձևից. հմմտ. զնդ. aiwi-tara-, որ մէկ անգամ գործածուած է Եաշտ. ժէ. 14 և նշանակում է ըստ նոր քննիչնե-ռի «օտար» (Bartholomae, Altir. Wört. 90)։ -Հիւբշ. 112?

ՆՀԲ լծ. հյ. վտար, ի տար. յն. ἔ́τερος, ἀλλότριος։ Lag. Urgesch. 266 դնում է սանս. tar արմատից՝ յն. τῆλε «հեռու» բառի հետ։ Էմին, Ист. Aeo-xика 119 օ մասնիկով տար «հեռու» բառից։ Lag. Beitr. bktr. Lex. 5 զնդ. aiwitara-, Տէրվ. Altarm. 47 սանտ avatar «հեռացնել», vitar «մէկ կողմ տանիլ, բաժանել»։ Նոյն, Մասիս 1882 յունիս 24 տե՛ս վտար։. Մառ ЗВО 5,

317 և Müller WZKM 9, 299 սանս. ántava-, գոթ. anϑar, լիթ. antras հսլ. vútory ձևերի հետ՝ իբր բնիկ հայ։ Meillet, Rev. crit. 1896, 423 պհլ. ya-vītar, որ տուել է յաւտար>հաւտար> օտար (հ-ի անկումով)։ Հիւբշ. 511 մեր-ժում է Müller-ի մեկնութիւնը՝ սպատե-լով գոնէ աւդար >օդար. իսկ Meillet-ի հակառակ՝ ցոյց է տալիս թէ վերի պհլ. բառը պէտք է կարդալ yuttar, իբր yut արմատից բաղդատական= զնդ. yutā-«բաժանեալ»։ Հիւնք. 118 տար բառից, 340 վտարել բայից։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 66 աւ (=սանս. ava-, լտ. au-ferre) մասնիկով՝ տանիմ բայից։

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Կր. Մրղ. Ջղ. Սլմ. Վն. օտար, Տփ. օ՜տար, Ալշ. Մշ. Ննխ. Սեբ. Սչ. օդար, Տիգ. օդmր, Մկ. Շտ. ուտար, Զթ. ուդօյ, ուդոր, Սվեդ. ուդը՛ր (օտար հավերը քշելու համար բացականչություն, ք՛շքշ). նոր բառ է օտարացնել (Ննխ. օդօրցունէլ, օդուրցունէլ) «օտար կարծելով վախենալ» (մանուկների համար է ասւում)։

ՓՈԽ (borrowing) Ըստ Bugge IF 5, 168-80 (թրգմ. ՀԱ 1895, 230) մեզանից է փոխառեալ գոթ. gatarniϑ «օտարացեալ»՝ Տիմ. զ. 5 հատու-ածի մէջ. այս բառը ծագում է մեր օտարա-նալ բայից՝ միջին ա-ի տղմամբ և աւ նա-խավանկը ջնջելով։

NBHL (11)

Աստուածք օտարք։ Զհետ աստուածոց օտարաց։ Բուռն հարին զաստուածոց օտարաց։ ՔՕտարք կերիցեն։ Թողցեն օտարաց։ Յազգաց օտարաց։ Յորդւո՞ց իւրեանց՝ թէ յօտարաց։ Խունկ օտար։ Հուր օտար։ Կարաս ծակ է տուն օտար։ Օտար համարեալ ի քումմէ զօրութենէ։ Որպէս թէ օտար ինչ իրք ձեզ դիպցին։ Յօտարքն լերինս կարճէր ի կենաց.եւ այլն։

Որ օտարքն են ուսմանց մերոց։ Օտար էր չարախօսութիւնն։ Օտար ի նոցանէ ունին շաւիղս։ Օտար ամենեւին ի ճշմարտութենէ։ Օտա՛ր է քեզ չողորմելն։ Լեզուօք օտարօք խօսել։ Օտար թեւօք պճնեալ։ Այսպիսի կերպարան կարի իմն օտար է ի քրիստոնէից. (Եւս. պտմ.։ Շ. ՟ա. յհ.։ Սարկ. աղ.։ Խոսր.։ Նոննոս.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)

Հրաման առաք օտար լինել յայսմ կենաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)

Յամենայն իրաց չարաց, որ օտար իցեն նորոյն, ի բա՛ց կացէք։ Որ օտար իցեն իմաստութեան գրոց, ի բա՛ց մերժեսցի՛ր զքեզ. (Եփր. ՟ա. թես. եւ Եփր. ՟բ. տիմ.։)

Ճշմարտութեանց օտար լեալ ի զաւակէն պարսից. իմա՛ ըստ յն. ճշմարտութեամբք օտար ի պարսից արենէ։

Օտար սքանչելիք յերկինս. (ՃՃ.։)

Այր օտար ես դու, եւ խախտեցար ի տեղւոջէ քումմէ։ Արտաքոյ ոչ աչանէր օտար, զի դուռն իմ բա՛ց էր ամենայն եկելոց։ Օտար էի, եւ ժողովեցիք զիս։ Ի գերեզման օտարաց։ Զոր եթէ առնիցես առ եղբարս, զգոյն եւ առ օտարս.եւ այլն։

Որ ինչ ի զգալիս արեգակն, յիմանալիսն աստուած, ասաց ոմն յօտարացն. (Առ որս. ՟Է։)

Ընդէ՞ր բառնայք զու՛ր օտար տարապարտուց զազգս իմ, որ ոչինչ գործեաց չարիս. (Եսթ. ՟Դ. 1։)

(լծ. հյ. վտար. ի տար. յն. է՛դէրօս, ալլօդրիօս ). ἔτερος , ἁλλότριος alter, alienus, diversus. Արտաքին կամ հեռաւոր (ոք, եւ իմն). այլ. աննման. անծանօթ. անընդել. տարագիր. վտարանդի. զատուցեալ. հեռի. անմիաբան. դրսի, ուրիշ.

ՕՏԱՐ. ξένος peregrinus. Օտարական ոք. պանդուխտ. հիւր. ղարիպ.


Օտարաբար

adv.

strangely;
like a stranger.

· Calfa

NBHL (8)

Սրտմտութիւն նորա օտարաբար դատեսցի, եւ դառնութիւն նորա օտարաբար հասցէ. (Ես. ՟Ի՟Ը. 21։)

Վասն շինուածս՝ զոր ասացի ես, ո՛չ եթէ օտարաբար ինչ ասացի. (Մծբ. ՟Ա։)

Իսկ յայլոցն, որ ինչ եւ բացատրեսցէ ոք, օտարաբար նովաւ եւ այլապէս ի միմիանց վարիմք. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ծնանի զոր յինքենէն՝ օտարաբար ըստ ի մէնջ (այսինքն աննման ծննդեան մերում). (Կիւրղ. գանձ.։)

Յիւր ստեղծեալ աշխարհս օտարաբար եկաց. (Երզն. մտթ.։)

ՕՏԱՐԱԲԱՐՔ ա. Օտար բարուք՝ բարոյիւք, ընթացիւք.

Մի՛ բամբասեր զօտարաբարսն չարասէրս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)

ἁλλοτρίως, ξένως aliene, alia ratione, peregrine. Իբրեւ օտար. օտար օրինակաւ՞ տարօրինակ. եւ Պանդխտաբար.


Օտարադէտ

cf. Օտարատեսուչ.

· Calfa

NBHL (1)

Զհերձուածողըն հաւասար դնէ չարագործացն՝ օտարագէտ անուանել. (Շ. ՟ա. պ. ՟Կ՟Թ։)


Օտարազգի, զգւոյ, զգեաց

adj.

of an another nation, foreign, outlandish.

· Calfa

NBHL (5)

Օտարազգի ոք մի՛ կերիցէ՛ ի նմանէ։ Օտարազգին՝ որ եկեալ յեցեալ ի տէր. (Ել. ՟Ի՟Թ. 33։ Ես. ՟Ժ՟Զ. 3։)

Զօտարազգիսն կոտորել։ Յօտարազգեացն սքանչմանէ (կամ օտար յազգացն). (Եզնիկ.։ Պիտ.։)

Եւ որպէս Օտարաբուն.

Թզենին զնմանն իւր ծնանի, եւ ոչ զօտարագին զձիթենին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

ἁλλογενής alienigena. որ է յօտար ազգէ, այլազգի. օտարածին. եկամուտ.


Օտարալեզու, աց

adj.

speaking another language, foreign.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր լեզուն կամ բարբառն է օտար.

Միթէ օտարալեզու՞ք ոք իցեմք։ Յօտարալեզու ազգեաց տերեցան։ Այլազգօք. (Գէ. ես.։ Երզն. լս.։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Գ։)


Օտարախառնք

adj. s.

crossed, cross-bred;
crossing with another species.

· Calfa


Օտարախորթ

adj.

spurious, bastard, illegitimate.

· Calfa

NBHL (2)

օտար եւ խորթ. անհարազատ.

Ծնաւ զձեզ ո՛չ օտարախորթս։ որդիք եմ, եւ ոչ օտարախորդք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ ՃՃ.։)


Օտարախորհուրդ

adj.

excentric, strange, odd, fantastical, extravagant;
cf. Այլափառ.

· Calfa


Օտարածին, ծնաց

adj.

born of a. stranger;
foreign, stranger.

· Calfa

NBHL (3)

Յամենայն օտարածնէ, որ ոչ իցէ ի զաւակէ քումմէ։ Ոչ եկն օտարածին ի վերայ նոցա։ Եկեսցեն օտարածինք՝ հովիւք խաչանց քոց։ Ամենայն որդի օտարածին անթլփատ.եւ այլն։

Տեսանել զորդիս օտարածնաց՝ կոխելով զսահմանս հայրենիս։ Դիւրամուտ զօտարածինն ի բնակութիւնս իւրեանց առնէին։ Ազգք օտարածնաց օտարացուցին զմեզ ի բնակութենէս մերմէ. (Խոր. ՟Ա. 12։ Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ա։)

ἁλλογενής, ἁλλότριος alienigena, extraneus. Ծնեալ յօտարէ. ծնունդ օտարի. օտարազգի. այլազգի.


Օտարակալութիւն, ութեան

s.

foreign yoke.

· Calfa

NBHL (2)

Աշխարհակալութիւն կամ տէրութիւն օտար. իշխանութիւն արտաքոյ ուրումն.

Յետ նորա վարազդատ ի նմին թագաւորութեանն տոհմէ. որ ապա օտարակալութիւն. (Եզնիկ երէց.։)


Օտարական, ի, աց

adj. s.

foreign, alien;
stranger, foreigner.

· Calfa

NBHL (8)

Ամենայն օտարական՝ որ ոչ իցէ ի ժողովրդենէ. (՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 32։)

Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ. (Ագաթ.։)

Ինունքըն տալ փառս ոչ գտան՝ բաց ի միոյն օտարական. (Շ. խոստով.։)

Եւ Որ ինչ օտարին է. արտաքին. ուրիշի, դրսի.

Անցանիցես ընդ գետն օտարական. (Առակ. ՟Թ. 18։)

Եղեն նոքա ինձ իբրեւ զայգի մի օտարական. (Մծբ. ՟Է։)

Սկզբունք օտարականաց եւ տոհմային պատերազմաց ... պատերազմաց տոհմիկ եւ օտարականաց փոփոխմունք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

ἁλλότριος, -ή, -όν alienus ξενικός peregrinus, -a, -um. Օտար եւ պանդուխտ ոք. օտարազգի.


Օտարակերպ

adj.

of another form or appearance, diverse, different.

· Calfa

NBHL (3)

Օտար կերպիւ կամ կերպարանօք. աննման. այլատեսակ. այլատարազ.

Մեծ միջոցաւ օտարակերպք էին ի բնաւ ազգեաց։ Միւս եւս ազգք օտարակերպ ի սոցանէ։ Այլեւ իշխանն (հովիւն կենդանեաց) օտարակերպ է յիշխեցելոցն. (Պիտ. Վեցօր. ՟Է։ Վրդն. ծն.։)

Յորոց ծնանել արուեստք (կամ հրէշք) օտարակերպք այլանդակատեսիլք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Օտարակերպութիւն, ութեան

s.

extravagance.

· Calfa

NBHL (2)

Օտարութիւն կերպի եւ կերպարանաց. այլանդակ կերպարանք.

Պարսաւէր զնա. վասն օտարակերպութեանն. (Հ=Յ. ապր.։)


Օտարակողմն կոյս

s.

foreign land, abroad;
զօրաժողով լինել յ— կուսաց, to recruit abroad.

· Calfa

NBHL (2)

ՕՏԱՐԱԿՈՂՄՆ ԿՈՅՍ. Օտար կամ սահման.

Զօրաժողով լինէր յօտարակողմն կուսաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 24. յն. Ժողովեալ զօտար զօրս։)


Օտարահալածութիւն, ութեան

s.

inhospitaly.

· Calfa

NBHL (4)

Հալածելն զօտարս. չընդունելն զօտարականս.

Օտարասպանութիւն, օտարահալածութիւն, բռնութիւն. (ՃՃ.։)

Օտարահալածութեամբն վարելով, եւ եղանակօք՝ որ են յանդգունք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

պատուելով զհիւրընկալն Զեւս՝ ո՛չ կերակրօք եւ զենլեօք, զօտարահալածութիւնսն առնելով. (անդ։)


Օտարաձայն, ից

adj.

of a different language;
disagreeing, dissenting;
— ուսմունք, strange doctrines.

· Calfa

NBHL (3)

Օտարաձայն այլամիտ խորհուրդս ունել նմա ընդ օրէնս արքունի։ Յուսմունս պէսպէս եւ յօտարաձայնս դանդաչէք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 16։ Եբր. ՟Ժ՟Գ. 9։ Օտարաձայն բանից. զի՞նչ օտարաձայն ինչ է՝ զոր մեք պատմեմք։ Յաշխարհս հեռաւորս եւ օտարաձայնս առաքէի զքեզ։ Եւ ոչ այլ ումեք օտարաձայնից. Կոչ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։ Կանոն.։ Գէ. ես.։ Ոսկիփոր.։)

Ահիւ տագնապեալ այլալեզու հրէիցն ... սարսեալ դողային յօտարաձայն լեզուացն. (Տաղ անդրէի.։)

ἑτερόφωνος, ἁλλότριος, ξένος alienam edens vocem, alienus, peregrinus. Որոյ Ձայնն կամ բարբառն է օտար. օտարալեզու. օտարախոհ. հակառակաբան.


Օտարաձեւ

adj.

odd-shaped.

· Calfa

NBHL (3)

Օտար ձեւ, եւ ձեւով. նորաձեւ.

Փոխեալ զձեւ կարգին ... եւ օտարաձեւ զգեցեալ. (Ոսկիփոր.։)

Ո՞յր աղագաւ զայս օտարաձեւ ընդունելութիւն արարեր. (Կլիմաք.։)


Օտարամահ լինիմ

sv.

to die in a foreign land or country, to die abroad.

· Calfa

NBHL (2)

ՕՏԱՐԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. Մեռանիլ յօտարութեան կամ ի պանդխտութեան.

Լինի օտարամահ, եւ ոչ տեսանէ զտուն. Զօտարամահն իւր լինել։ Քահանայք եւ կրօնաւորք եղեն օտարամահք. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։ Յհ. կթ.։ Ուռհ.։)


Օտարամերժ

adj.

inhospitable.

· Calfa

NBHL (2)

ἅξενος inhospitalis. Մերժօղ զօտարս եւ զհիւրս. օտարահալած.

Եգիպտական ազգն՝ օտարամերժք, եւ հիւատեացք. (Փիլ. իմաստն.։)


Օտարամիտ

adj.

cf. Օտարախոհ;
singular, whimsical.

· Calfa

NBHL (2)

Օտար մտօք. անմիաբան. անհաւատարիմ.

Ոչ այնհիսի ինչ պահապանս՝ որ յանկէին ի նա, այլ հակառակորդս եւ օտարամիտս. (Ոսկ. ես.։)


Օտարամուտ

adj.

adventitious, foreign.

· Calfa

NBHL (3)

իբրեւ օտար մտեալ՝ մուծեալ.

Օտարամուտ մարդ ոք մտեալ (անդր) ի գրնանային աւուրսն՝ հիւանդանայ. (Կաղանկտ.։)

Չի՛ք ի նմա սէր օտարամուտ։ Բերին զհուրն օտարամուտ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. ՟Ժ՟Թ։)


Օտարանալի

adj.

alienable, transferable.

· Calfa


Օտարանամ, ացայ

vn. fig.

to become a stranger, to adopt foreign manners & customs;
to estrange oneself, to go away, to leave;
to be alienated, estranged, disunited, disaffected.

· Calfa

NBHL (3)

Օտարացան, եւ յետս կացին։ Օտարացու՛ք ի միջոյ բաբելոնի։ Օտարանային բազումք ի մէնջ։ Օտարանայր ի նմանէ։ Իբրեւ ետես յոսէփ զեղբայրսն իւր, ծանեաւ, եւ օտարանայր ի նոցանէ.եւ այլն։

Օտարանալ ի խռովութենէ, կամ յապաշխարութենէ, կամ ի հայրենեաց։ Օտարացեալ յառ նմա նմանութենէ։ Օտարացեալք աշխարհի, եւ որ ի սմա։ Օտարացեալն իմ ալեքսիանոս (այսինքն կամաւոր պանդուխտ). (Ոսկ. Ոսկ.։ Յճխ.։ Սարգ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Վրք. հց.։)

ἁλλοτιόομαι, ἁπαλλοτριόομαι, ἁποξενόομαι alienor, abalienor, peregrinor եւ այլն. Օտար լիել. հեռանալ. վտարիլ. պանդխտիլ. եւ անծանօթ լինել կամ ձեւանալ.


Օտարանշան

adj.

unusual, extraordinary, strange, singular, out of the way.

· Calfa


Օտարանոց, աց

s.

place where strangers are lodged, guests house, residence for foreigners;
hospice for pilgrims or other travellers.

· Calfa

NBHL (4)

ξενοδοκεῖον կամ ξενοδοχεῖον hospitium, diversorium. Տեղի ընդունելութեան օտարաց. հիւրանոց. Իջեւան պանդխտաց.

Ո՞չ գոյ օտարանոց։ Յօտարանոցի անդ էր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Յամենայն գիւղս վանս շինել, զի լինիցի օտարանոցք։ Վանորայս, օտարանոցս, եւ հիւանդանոց. Զվանորայսն քակել, եւ զօտարանոցս. (Խոր. ՟Գ. 20։ Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։)

Ո՞չ տեսանես, ո՛րչափ օտարանոցք ընդ ամենայն տեղիս շինեալ են ի դարմանս հիւանդանաց. (Գէ. ես.։)


Օտարաշխարհացի, հեայ

adj.

exotic, foreign;
օտարաշխարհիկ երթանալ, to become a pilgrim.

· Calfa

NBHL (5)

թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)

Ի բացարձակ օտարաշխարհեայ քաղաքաց. (Պիտ.։)

եթէ ո՞րչափ եւս ի քեզ յօտարաշխարհիկս։ Զայս թեկղ հալածական օտարաշխարհիկ տա՛ր առ քեզ։ Այն զի՝ մի անձն (յովնան) եմուտ ի քաղաքն՝ օտարաշխարհիկ եւ անծանօթ յամենեցունց. (Եղիշ. ՟Ը. Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)

Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)

ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱՑԻ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁλλοδαπός, -ή, -όν regionis exterae, extraneus. Որ է օտար աշխարհէ. օտարական. օտար ոք կամ ինչ.


Օտարաշխարհիկ

cf. Օտարաշխարհացի.

· Calfa

NBHL (5)

թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)

Ի բացարձակ օտարաշխարհեայ քաղաքաց. (Պիտ.։)

եթէ ո՞րչափ եւս ի քեզ յօտարաշխարհիկս։ Զայս թեկղ հալածական օտարաշխարհիկ տա՛ր առ քեզ։ Այն զի՝ մի անձն (յովնան) եմուտ ի քաղաքն՝ օտարաշխարհիկ եւ անծանօթ յամենեցունց. (Եղիշ. ՟Ը. Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)

Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)

ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱՑԻ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ ἁλλοδαπός, -ή, -όν regionis exterae, extraneus. Որ է օտար աշխարհէ. օտարական. օտար ոք կամ ինչ.


Օտարապաշտ

adj.

of false religion, unorthodox, heterodox.

· Calfa


Օտարապէս

adv.

cf. Օտարաբար.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս օտարոք. օտար օրինակաւ. օտարաբար. նորօրինակ. հրաշափառապէս.

Ած ի վերուստ էջ ի մերսս անսովորաբար, եւ օտարապէս ծնունդ եղեւ ըստ մարմնոյ. (Պրպմ. ձ։)


Օտարասեռ

adj.

heterogeneous, dissimilar;
cf. Օտարազգի.

· Calfa

NBHL (4)

ՕՏԱՐԱՍԵՌ ՕՏԱՐԱՍԵՐ. Որ է յօտար տարածին. օտարազգի. այլասեռ. այլազգի, եւ այլազգ.

Մերասեռաց, եւ օտարասեռից։ Ի մէջ օտարասեռ ազանց։ Ի մեր չար գործոցս՝ հայհոյի յօտարասեռից լեզուաց. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)

Օտարասեռ սուղոբոյից. (Ճ. ՟Ը.։)

Իբրեւ զայգի օտարասեր եւ այլազգի։ Օտարասեր հեթանոսաց. (Մծբ.։ եւ Գանձ.։)


Օտարասէր

adj.

fond of strangers, hospitable.

· Calfa

NBHL (4)

Օտարասէրք լինել ընդ միմեանս առանց տրտնջելոյ. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 9։)

Օտարասէր, եւ դարմանիչ աղքատաց։ Մարդասէր եւ օտարասէր։ Արամազդայ օտարասիրին մեհեան շինէր. (Ղեւոնդ.։ Մագ. ՟Ժ՟Դ։ Եւս. քր. ՟Բ։)

Ո՛չ է ամենայն կենցաղս հաւասար, զի աբրահամ օտարասէր էր, եւ աստուած էր ընդ նմա. (Վրք. հց. ձ։)

φιλόξενος hospitalis, liberalis in hospites. Որ սիրէ զօտարս. հիւրասէր.


Օտարասիրեմ, եցի

va.

to be fond of strangers, to welcome foreigners, to be hospitable, to entertain strangers.

· Calfa

NBHL (3)

Հաճոյ թուեսցի քեզ՝ (զեկեալդ) եւ՛ իբրեւ զքրիստոնեայ եւ՛ զգաւառացի օտարասիրել. (Մագ. ՟Խ՟Ա։)

Օտարասիրել բանսարկէ զձանձրացկոտսն դեւն. (Կլիմաք.։)

ՕՏԱՐԱՍԻՐԵԼ. φιλοξενίζω . Հիւրընկալել օտարասիրութեամբ.


Օտարասիրութիւն, ութեան

s.

kindness to strangers, hospitality.

· Calfa

NBHL (4)

Հոգ տարցեն աստուածապաշտութեան. (միանգամայն եւ օտարասիրութեան. Փիլ. լին.։)

Իջեւանք առ տաճարսն գոլ՝ օտարասիրութեամբ մարդկան պատրաստեալք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

φιλοξενία hospitalitas, liberalitas in hospites. որ եւ ՕՏԱՐՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. գ. Մարդասիրութիւն առ օտարս. հիւրասիրութիւն.

Ընդարձակագոյն բացեր զօտարասիրութեանդ զգոգ։ Զօտարասիրութեանն, զհիւրընկալութեանն։ Օտարասիրութեամբ ժողովել։ Մշակելի ծանօթիցն ե հեռաւորացն առատաբար զօտարասիրութեանն հատուցմունս. (Պրողբ. ներբ. ղկ։ Մագ. ՟Ի՟Զ։ Վրդ ոսկ։ Պիտ.։)


Օտարասպան, ից

adj.

murdering strangers, hospitocidal.

· Calfa

NBHL (2)

Այս իփիւգենիա ի տաւրոսք գոլով, զի մի՛ ծանիցի ի հիւրոցն եկելոց, հրամայէր զոհել զնոսա արտեմիդեայ. եւ նա էր օտարսպանն։ Զի մի՛ ըստ սովորութեան օտարասպանին այն խողխողեսցի. (Նոննոս.։ Մագ. ՟Լ՟Ե։)

ξενοκτόνος hospitum occisor, hosticida. Օպանօղ օտարաց կամ հիւրից.


Օտարասպանութիւն, ութեան

s.

stranger-murder, hospitocide.

· Calfa

NBHL (2)

Տաւրացւոց օտարասպանութիւն. (Ածաբ. յայտն.։ Նոննոս.։)

ξενοκτονία hospitum occisio. Օտարասպանն լինել. սպանութիւն հիւրից.


Օտարասեր

cf. Օտարասեռ.

· Calfa

NBHL (4)

ՕՏԱՐԱՍԵՌ ՕՏԱՐԱՍԵՐ. Որ է յօտար տարածին. օտարազգի. այլասեռ. այլազգի, եւ այլազգ.

Մերասեռաց, եւ օտարասեռից։ Ի մէջ օտարասեռ ազանց։ Ի մեր չար գործոցս՝ հայհոյի յօտարասեռից լեզուաց. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)

Օտարասեռ սուղոբոյից. (Ճ. ՟Ը.։)

Իբրեւ զայգի օտարասեր եւ այլազգի։ Օտարասեր հեթանոսաց. (Մծբ.։ եւ Գանձ.։)


Օտարատեաց

adj.

hating strangers, inhospitable.

· Calfa

NBHL (2)

Օտարատեացք եղեն։ Զհիւրամերժս եւ զօտարատեացս առակս յանդիմանէ։ Ապաշնորհ եւ օտարատեաց է ազգն եգիպտացւոց։ Օտարատեաց գոլով գերդեսացւոցն՝ ոչ ելին ընդառաջ նորա. (Լմբ. իմ.։ Մխ. առակ.։ Վրդն. ել.։ Երզն. մտթ.։)

μισόξενος osor peregrinorum, hospitum. Ատեցօղ օտարաց. օտարաշարժ. հիւրատեաց.


Օտարատես

cf. Հիւրասէր.

· Calfa


Օտարատեսակ

adj.

of another kind, form or manner, diverse, different.

· Calfa

NBHL (4)

Օտար տեսակաւ կամ տեսլեամբ. օտարաբուն. աննման. անսովոր.

Եւ ոչ նման նոցա, այլ՝ օտարատեսակ, այսինքն այլաբուն քան զնոսա. (Պրպմ. ձ։)

Զբանականին կենդանւոյն մերձաւորութիւն առ ոչ այնպիսին, այլ օտարատեսակ եւ այլացեղ. (Մեկն. ղեւտ.։)

Են ղուղակք ի ծովու ... օտարատեսակ այլազան զարմից. (Նար. խչ.։)


Օտարատեսուչ

adj.

meddling with anothers things, bearing envy, envious.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զչարագործ, կամ իբրեւ զօտարատեսուչ. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 15։) ( Սարգիս իմանայ զկախարդս եւ զվհուկս. Իսկ ի Հին բռ. դնի որպէս աղանդաւոր եպիսկոպոս։)

ἁλλοτριοεπίσκοπος alienarum rerum inspector. որ եւ ՕՏԱՐԱԴԷՏ. Դիտօղ եւ տեսօղ զօտարին իրս՝ աւելորդ հետաքրքրութեամբ, կամ աշարձակութեամբ, կամ յաչաղանօք.


Օտարատեցութիւն, ութեան

s.

hatred of strangers, inhospitality.

· Calfa

NBHL (2)

Ատելութիւն ընդդէմ օտարաց եւ հիւրից. ամարդութիւն. անգթութիւն.

Չարաչար օտարատեցութիւն հնարեցան. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 12։)


Օտարատուն

cf. Օտարանոց.

· Calfa

NBHL (1)

Էին շինեալ օտարատունք, հիւանդանոցք։ Հարկատուք են միմեանց սիրով. քանզի գոն ի միջի նոցա օտարատունք. (Բուզ. ՟Ե. 31։ Եղիշ. երէց.։)


Օտարատունկ

adj. bot. degenerate, wild.

· Calfa

NBHL (2)

Օտար ի լաւութենէ բարեբեր տնկոց. վայրենի. եապանի.

Այգի օտարասեր եւ օտարատունկ։ Որթ օտարացեալ եւ օտարատունկ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Ը։)


Օտարացեղ, ից

adj.

of another tribe, foreign, heterogeneous.

· Calfa

NBHL (4)

Որպէս այլասեր եւ օտարացեղ առնել զնա (զորդի ի հօրէ). (Կիւրղ. գանձ.։)

Զօտարացեղից խուժադուժ ազգացն։ Օտարացեղ ձայնից յայտնութիւնք. (Նար. կ. եւ Նար. առաք.։)

Ի ցանկութիւնս յանբնականս, յօտարացեղս, եւ անասնայինս. (Սկեւռ. աղ.։)

ἐτερόφυλος diversae gentis, vel naturae. Որ է յօտար ցեղէ. օտարասեռ. օտարազգի. եւ Օտարաբուն. օտարօտի. այլանդակ.


Definitions containing the research տար : 6174 results

Արու, ուաց

adj.

male.

· Calfa

NBHL (1)

Արու եւ էգ արար զնոսա։ Զամենայ արու մանուկ (ռմկ. մանչ։) Ոչխար կատարեալ արու. եւ այլն։


Արուեստաբար

adv.

artistically.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՈՒԵՍՏԱԲԱՐ կամ ԱՐՀԵՍՏԱԲԱՐ. τεχνικῶς artificiose, ἑντέχνως solerter Արուեստիւք. ըստ արուեստի. ճերտարութեամբ. հնարիւք. քաջ.


Արուեստագէտ, գիտաց

adj. s. artisan, artist, master, author.

· Calfa

NBHL (1)

τεχνίτης, τεχνιτεύων artifiex, opifex Գիտակ արուեստի. ճարտարապեստ. վարպետ.


Արուեստագիտութիւն, ութեան

s.

knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն արուեստագիտութեան քաղդէացւոց ասաց։ Ոչ են կատարելապէս ուսեալ զարուեստագիտութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)


Արուեստախառն

adj.

artificial.

· Calfa

NBHL (1)

Ճարտար. հիանալի.


Արուեստական, ի, աց

adj. s. technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

· Calfa

NBHL (3)

τεχνικός. artificialis, artificiosus, τεχνίδριον, inventiuncula որ եւ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ. Սեպհական արուեստի, արուեստաւոմրի. որ ինչ է ըստ արուեստի. ճարտար. ճարտարուեստ. պաճուճեալ կամ նորագիւտ. սենատթլը.

ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆ. τεχνίτης, artifex. Արուեստագէտ. արուեստաւոր. ճարտար.

Ի վերայ արուեստականացն (զսահմանն) յենթակայէ առնուն, կամ ի կատարմանէ. (Սահմ. ՟Դ։)


Արուեստակեմ, եցի

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

· Calfa

NBHL (2)

τεχνάω, ἑπιτεχνίζω, τεκνιτεύω, τεκταίνω artificiosa fabricor, arte molior, commentior որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԵԼ. Ըստ արուեստի շինել, յօրինել, կազմել, ճարտարապետել, յարմարել.

Եւ Ճարտարել. հայթայթել. հնարել. ջանալ. պատճառել. կցկցել. յօդել նենգաւ. մեքենայել.


Արուեստակիտուած

s. adj.

manufacture;
—ս յօրինել, to manufacture;
embroidered with art;
delicately painted in miniature.

· Calfa

NBHL (1)

Արհեստիւ կիտեալ ուր իցեն ճարտար կիտուածք.


Արուեստահիւսակ

adj.

woven or made with art.

· Calfa

NBHL (1)

Արուեստիւ հիւսեալ. Ճարտարահիւս.


Արուեստայարմար

adj.

well made, well fitted.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմարեալ արուեստիւ ճարտարութեան. գեղեցկայարմար.


Արուեստանոց, աց

s.

workshop, work-room.

· Calfa


Արուեստապետ, աց

s.

master of arts, foreman, overseer;
chief artist.

· Calfa

NBHL (2)

Գլխաւոր արուեստագէտ. ճարտար արուեստաւոր, կամ նուագածու. ուստա.

Սիրէին ի քարէն յտյնմանէ արուեստապետք շահել զիւրաքանչիւր ուրուք զգիտութիւն. (Եփր. աւետար.։)


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (7)

τεχνίτης artifiex, opifex Ուօղ եւ գործօղ ո՛ր եւ է արուեստի կամ ճարտարութեան. արուեստագէտ. ձեռագէտ. որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆ ասի, եւ ՃԱՐՏԱՐ. արհեստի տէր, վարպետ բանօղ.

Ճարտարագոյն արուեստաւորաց. (Պիտ.։)

Արուեստաւորացն ճարտարք. (Պրպմ. ՟Ի՟Դ։)

Որպէս ճարտար արհեստաւոր. (Շ. խոստ.։)

εὕτεχνος, ἅριστος artificiosus, optimus Ճարտար գործօղ ո՛ր եւ է բանի. առաքինի՛ քաջ. ներհուն. ճարտարապետ. արարիչ.

Արուեստաւո՛ր է ճարտարապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)

Եւ Արուեստական. ճարտարական. ճարտարարուեստ (ինչ). եւ Հրաշալի.


Արուեստաւորութիւն, ութեան

s.

artifice.

· Calfa

NBHL (1)

εὑτεχνία, φιλοτεχνία artificium, studium artis Արուեստ եւ ճարտարութիւն. քաջարուեստութիւն. եւ արուեստասիրութիւն. եւ Չարարուեստութիւն.


Արուեստգիտութիւն, ութեան

s.

cf. Արուեստագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Հմտութիւն արուեստի. ճարտարութիւն. հնարագիտութիւն. վարպետութիւն, վարպետորդիութիւն.

Ճարտարին համարձակեաց առատութիւն արուեստգիտութաեն. յն. պատուափրութիւն. (Իմ ՟Ժ՟Դ. 18։)

Կարօտէր Աստուծոյ արուեստգիտութեանն։ Արուեստ ոչ եթէ յընթերակայէ ինչ իմեքէ առնու զարուեստգիտութիւնն։ Զամենայն ճարտարութիւն արուեստգիտութեան ունէր յինքեան. (Եզնիկ.։)


Արուեստեմ, եցի

va.

cf. Արուեստակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՈՒԵՍՏԵՄ կամ ԱՐՀԵՍՏԵՄ. τεχνιτεύω artificiose fabrico Արուեստագործել. արուեստաւորել. ճարտարել. Հնարել.


Արութիւն, ութեան

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

· Calfa

NBHL (2)

Արութիւնս կատարել կամ ցուցանել. (Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։)

Զտարացոյց արւութեանն ի ձեզ տպաւորելով. (ՃՃ.։)


Արջ, ոց, ուց

s.

bear;
— մատակ, she-bear;
կորիւն արջու or արչուկ, bear's cub.

· Calfa

NBHL (1)

յորմէ յն. ա՛րգդօս. ուստի լտ. ու՛րսոես. ἅρκτος ursus, ursa Գազան յաղթամարմին, զօրաւոր եւ ճարտար թաթիւք. կատաղի, եւ երկչոտ, հրասարակօրէն թխագոյն.


Արտ, ոց

s.

field, piece of arable land, soil.

· Calfa

NBHL (1)

Այնոքիկ են, արտ՛ որոց լինելութիւնքն։ Յարտունողաց։ Յարտանուանէ։ Յարտ անորոշելի անուանէ։ Յարտաբայէ։ Նարտաբայէ։ Յարտասայց։ Արտա՛կայց։ Արտա՛ստորագրիցելոց. Այսինքն յորոց յունողաց, յանուանէ, ի բայէ, ի սայց այսինքն յայսցանէ. ի կայից կամ յառաջիկայից, ի ստորագրեցելոց։ Իսկ ի յաջորդ բարդութիւնս կամ ի բաղադրութիւնս է որպէս Բաց, տար, ապ, ի դուրս, արտաքս, յայտ, եւ այլն;
cf. ԱՐՏԱՁԱՅՆԵԼ, cf. ՅԱՐՏՈՒՄԵՔԷ. Իբր Յիմեքէ, յիմեմնէ. cf. ԱՐՏ՛, cf. ԱՐՏԱ՛.


Արտաբերեմ, եցի

va.

to utter, to pronounce.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐՏԱԲԵՐԵԼ. Ընդարձակել. տարածել.

Ոմն ամենիմաստուն արտաբերեաց բանիւ, զհաւատարիմ բարեկամս դեղ ասելով կենաց։ Արտաբերելով զօրաւորագոյն խրատ։ Արտաբերեալ յայտնեաց։ Վասն զպատշաճն արտաբերելոյ զամբաստանութեանցն բամբասանս. (Պիտ.։)


Արտադրեմ, եցի

va.

to produce;
to express.

· Calfa

NBHL (1)

Ծնօղ մեր ըստ աւետարանին, եւ նախահայր աստանօր արտադրելով. (Յհ. կթ.։)


Արտադրութիւն, ութեան

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

· Calfa

NBHL (1)

ἕκθεσις expositio, πόνος elaboratio Բացադրութիւն, եւ բացատրութիւն. այսինքն առաջի դնելն զբան ինչ, եւ մեկնել. արտաճառութիւն. ճառ աշխատասիրութիւն բանի. բացայայտութիւն. վարդապետութիւն, յայտարաութիւն մտաց եւ կամաց.


Արտալած

adj.

driven out, banished, exiled.

· Calfa

NBHL (1)

իբր Արտահալած. արտաքսեալ. վտարեալ. մերժեալ.


Արտալածեմ, եցի

va.

to drive out, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (1)

ἑξείργω excludo, extermino Արտաքսել հալածելով. արտահալածել. ի դուրս հանել. ի բաց վարել. տարագրել.


Արտայայտեմ, եցի

va.

to declare, to express, to utter.

· Calfa

NBHL (1)

Որ յայտնի աղաղակէր եւ արտայայտէր զճշմարիտ թագաւորութիւնն։ Արտայայտեցաք զշրջանաց դիրս։ Զջուրս աւազանին արտայայտեաց, զորս տարածելոց էր ի վերայ հեթանոսաց. (Զքր. կթ.։)


Արտասահմանեմ, եցի

va.

cf. Աքսորեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ, ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵՄ, ԻԼ. ἑξορίζω, ὐπερορίζω extermino, limitibus et finibus expello, exilio multo Հանել արտաքոյ սահմանաց. տարագրել. աքսորել. ի բաց վարել. վտարել, իլ. քշել.


Արտասահմանութիւն, ութեան

s.

cf. Աքսոր.

· Calfa

NBHL (2)

ἑξορισμός exterminatio Աքսոր. վտարանդութիւն.

արտասահման առնեմ. Հալածեալ արտաքոյ սահմանաց. Վտարանդի.


Արտաքին, աքնոց

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ Բացական, եւ օտար (տեղի, իրք, անձն) իբր ռմկ. դրսի, հեռու. եապանճը.

ԱՐՏԱՔԻՆՔ. Մարդիկ՝ որ չեն մեզ ընտանի կամ մերձաւոր. օտարք. որպէս լտ. alieni, peregrini. դրսի մարդիկ, դրսեցիք, որոնք որ մեզնէ չեն. էլ, եապանճըլար.

մանաւանդ՝ Օտարազգի կամ այլազգի հեթանոս մատենագիրք, քերթողք, եւ փիլիսոփայք որպէս լտ. profani auctores եւ այլն.

Հետեւելով իմ ընդ արտաքնոց եւս ժամանակագրութիւնս։ Զանուանս հարցն արտաքինքն տարորոչս ի մէնջ տան։ Որ եւ արտաքնոցն իմաստնագունից յոյժ հաճոյ թուեցաւ. (Յհ. կթ.։)


Արտաքոյ

prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ Ուրոյն. ի զատ. մեկուսի. օտար. հակառակ. անմասն. անբաժ. ազատ. առանց.

Զայն արտաքոյ տարեալ տրոհէին յայլոց. (Յհ. կթ.։)


Արտաքուստ

adv.

out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.

· Calfa

NBHL (4)

Աշտարակքն արտաքուստ կուսէ են շուրջ զքաղաքաւն. (Լմբ. սղ.։)

Կամ Օտար.

Յարտաքուստ օտարոտի պատմուճանս. (Պիտ.։)

Առին արտաքուստ արտաքս, եւ տարան սպանին. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 4։)


Արտաքս

adv.

out, outwardly.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենեւին արտաքս սահմանեալ զինքն ի բարձրութենէ։ Յաղագս չարութեանն արտաքս սահմանեալ լինի. այսինքն արտասահմանեալ, տարագրեալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Ածաբ. ծն.։)

Խարտեաշն մաղձ առ ի յամոքումն կատարէ, եւ շարժէ զարտաքս ելանելն։ Փայծաղն զարտաքս ելանելն յակելուածոյն տոկացուցանէ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Է։)


Արտաքսեմ, եցի

va.

to put out, to drive out, to exclude.

· Calfa

NBHL (2)

Զքաղդէացին ամբարձեալ գոռոզ ի ճարակաւորացն արտաքսեաց. (խումբս։ Զնա դատապարտեալ արտաքսէր ի տարտարոսացէնն խաւար. Խոր. հռիփս.։)

Առ յովհաննէս աստուածաբան առաքեալ եւ աւետարանիչ արտաքսեալ ի պատմոս կղզի։ Որ անիրաւելն զմեղ եւ արտաքսել համարին. (Դիոն. թղթ.։)


Արտորայ, ից

s.

field, country.

· Calfa

NBHL (1)

Զարտորայս նոցա՝ որ մերձ էր ի հունձս, տարաժամ զայն հնձեալ. (Յհ. կթ.։)


Արտուղի

adj.

stray, misled;
— շաւիղ, by-way;
ըստ — անկանել՝ մոլորել, to go wrong way, to err.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՏՈՒՂԻ որ եւ ԶԱՐՏՈՒՂԻ. ὀ ἑκτός τῆς ὀδοῦ, ἁλλότριος devius, alienus Որ ինչ է արտաքոյ ուղւոյ. խոտորեալ. թիւր. օտար.


Արտունութիւն, ութեան

s.

privilege, prerogative, right, favour, exemption, immunity.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է համարել զմեծ թագաւորիս այսորիկ (քսերքսեայ) զարտօնութիւն առ աշխարհակալն Աստուած նուազագոյն, որչափ քան զնա մի ինչ չնչին եւ թարմատար ի կենդանեաց. (Արիստ. աշխ.։)


Արփեան, փենից

adj.

solar;
luminous, bright, celestial.

· Calfa

NBHL (2)

Որ արփենից գերունակւթեամբ ի վեր քան զհրաշս փառաց ստեղծողին վեհից հրեղինաց՝ տարրեղէն բնութեամբ անօթք մաքրագոյնք. (Նար. գանձ առաք. եւ Նար. մրգ.։)

Մարգարիտ լուսոյ արփենւոյն, արփենւոյ տարփմամբ սրտի սէր. (Շ. տաղ.։)


Արփենի

cf. Արփեան.

· Calfa

NBHL (1)

Մարգարիտ լուսոյ արփենւոյն, արփենւոյ տարփմամբ սրտի սէր. (Շ. տաղ.։)


Արփի, փւոյ, փեաց

s.

sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.

· Calfa

NBHL (4)

որ եւ ԱՐՓ, փի, փից. αἱθήρ aether գրի եւ ԱՐՓԱՅ (ի բարդութիւնս), եւ ԱՐՓԻՆ. ըստ յն. եթեր. որպէս թէ կիզող. որ է լծ. ընդ պ. ատր, ազէր, այսինքն հուր. ըստ հյ. որպէս թէ Արեւի, կամ արեւային, արեւամերձ վայր. այն է Եթեր լուսաւոր ի վեր քան զօդս մինչեւ ի հրեղէն երկինս. պարունակ արեգական. վայրք լուսաւորաց կամ մոլորակաց. լոյս. եւ Հրեղէն կամար, հուր տարրական. օդ վերին. երկինք ստորին կամ միջին կամ վերին.

Զպատարագացն ծախիլն՝ ո՛չ յայնմանէ որ ի պէտսն տուեալ է մեզ հուր, այլ յայնմանէն՝ որ յարփոյն էջ ի վերուստ։ Որ յօդսդ ինչ է, եւ որ յարփին։ Բղխեաց արփի եւ երկին (զմանանայն), իբրեւ զաստեղս երկնից, բոլոր բոլորեքումբք արփեաւն փայլմունս ճառագայթից։ Օդ ընդ երկնաւ եւ ընդ արփեաւն կարգեալ. (Փիլ.։)

Ոչ արեգակն քան զպարս աստեղաց, եւ ոչ արփի (հուր) քան զերիսդ ի տարերաց։ Արփիդ զվերագոյն անցեալ կալաւ վայր հուպ ի մաքրագոյնս էիցն. (Պիտ.։)

Զարագընթաց շարժումն արփին (այսինքն երկնի), զարեգական՝ լուսաբերին, կացոյց հանդէպ գաբաւոնին։ Փեսայն իջմամբ ցօղատարափ՝ համբուրէ զտիպըն լուսոյ արփ. (Յիսուս որդի. եւ Լմբ. յիշ. առակ.։)


Արքայութիւն, ութեան

s.

royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա։ նստաւյաթոռ արքայութեան։ Փառաւորեցայց յարքայութեան իմում։ Ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Իշխան մեծ եւ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Խնդրէր նա ունել զարքայութիւնն աղեքսանդրեայ, եւ յաւելուլ յիւր արքայութինն։ Բաժանեաց եւ ետ նոցա զարքայութիւնն իւր.եւ այլն։


Արքունական, ի, աց

adj.

royal;
— ճանապարհ, great thourougkfare, high-road.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէնսն կատարիցէք զարքունականս ըստ գրոց. (Յկ. ՟Բ. 8. (իբր երկնաւոր թագաւորի. տիրական, աստուածային)։)


Արօր, ոյ, իւ

s.

plough;
— առնեմ, to plough.

· Calfa

NBHL (1)

Ակօս պատառեալ սիրտք մեր արօրով աւետարանին. (Լմբ. սղ.։)


Աւագ, աց

adj.

greater, eldest, oldest, senior;
chief, first, noble, nobleman;
prior, superior;
— շաբաթ, holy-week;
— ուրբաթ, good-friday;
— սեղան, խորան, high altar.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ աւագացն անկ է պատուոյ, զայն տարա՛յք յաւագացն տունս. (Խոսր.։)


Աւաղեմ, եցի

va.

to pity, to complain, to bewail, to lament, to be displeased.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞վ ոք ընդ մի չարեացն հազարս չաւաղեաց։ Որո՞վք ձայնարկութեամբք զքեզ աւաղեցից։ Յորդւոցն լուսոյ աւաղիմ։ Աւաղել զօտարացեալսն մեղօք. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)


Աւանդապահ, աց

cf. Աւանդակիր.

· Calfa

NBHL (1)

Պահօղ զաւանդն ընչից, կամ օրինաց, ուխտից, եւ այլն. եւ Որ ինչ հայի ի հաւատարմութիւն նորին.


Աւանդեմ, եցի

va.

to consign, to deposit;
to leave, to commit, to deliver, to remit, to transmit;
to recommend;
to toach;
to give;
— զոգի, to give up the ghost, to die.

· Calfa

NBHL (4)

παρατίθημι, παραδίδωμι. depono, commendo, repono, trado եւ այլն. Տալ ինչ ումեք իբրեւ աւանդ. դնել յաւանդ. եւ Փոխանցել յայլս զբան ինչ պահելի հաւատարմութեամբ. յանձն առնել. յանձնել. էմանէթ վերմէթ վերմէք՝ գօմագ. թէսլիմ եթմէք.

Զսուրբ աւետարան ուխտին աւանդեցին կնքով. (Փարպ.։)

Հռչակեցին եւ աւանդեցին պաշտօն օրհնութեան կատարել. (Նար. խչ.։)

Հաւատարիմ հաստչին աւանդեսցեն զիւրեանց ոգիսն. (Ա. Պետ. Դ. 19։)


Աւատ, ոյ

s.

faith;
fidelity;
յ— գործել, to make, to work faithfully.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՀԱՒԱՏ. իբր Հաւատարմութիւն.


Աւարտահասակ

adj.

having a finest shape.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ հասակաւ՝ ըստ ամաց, եւ ըստ երեււելի բարձրութեան.


Աւարտեմ, եցի

va.

to terminate, to finish, to end, to complete, to consummate, to close, to conclude, to make an end.

· Calfa

NBHL (2)

τελέω, τελευτάω finio, termino, ad finem perduco, perficio, absolvo Յաւարտ կամ ի կատար հասուցանել. կատարել. յանգ հանել. գլխաւորել. լմնցնել, գլուխ հանել.

Զգործն ի կատարումն աւարտեաց. (Խոր. ՟Գ. 58։)


Աւարտումն, ման

s.

termination, term, end, completion.

· Calfa

NBHL (2)

Աւարտելն, աւարտիլն. աւարտ. վախճան. յանգ. կատարումն. լրումն իբր պսակ. ծայր.

Պատուհաս իմոցս պարտուց առանց աւարտման ունի զսահման։ Ի նոյն գիր բերեալ զաւարտումունս տանցն։ Մինչեււ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ի յաւարտումն եւրոպէի։ Աւարտումն ամանակի։ Ամբարձար ի կատար աւատման վերնայինն երկնի. (Նար.։)


Աւարտուն

adj.

ended, finished.

· Calfa

NBHL (1)

τέλεος, τέλειος perfectus Աւարտեալ. կատարեալ. աւարտական.