dyer.
· Calfa
Զթուխ մազ ի սպիտակ փոխէ. զոր ամենեւին նարօտաներկաց ճարտարութիւն չէ ձեռնհաս ներկանել. (Սեբեր. ՟Ը։)
Գունակ գունակ ծաղկով զարդարեալ է առ հասարակ ամենայն երկիր. որոց ոչ կարեն նմանեցուցանել նարօտաներկք իւրեանց ճարտար արուեստագիտութեամբ։ Ոչ երբէք ուրեք յիմաստուն նարօտաներկաց կարաց յայնպիսի գոյնս ներկել յաշխարհի. (Վեցօր. ՟Ե։)
ship, vessel, boat;
cf. Նաւակ;
cf. Լաստ;
water-vessel, pitcher, urn, jar, earthen-vessel;
— քարեղէն, basin or vase of stone;
cf. Քարենաւ;
— պատերազմիկ, three benched galley, trireme;
— մեծ, line of battle-ship, man of war;
— հրձիգ, fire-ship;
— հինից, privateer, corsair;
— զօրագլխական, admiral's ship, flagship;
— զրահեալ, armoured ship, armour-plated ship;
— վաճառական, merchant-man, merchant-ship, trading-vessel;
— շոգեմուղ, steam-ship, steamer;
— առագաստաւոր, sailing-boat;
— թեւճակաւոր, row-boat;
գումարտակ —ուց, fleet;
վարձ —ու, freight;
վարձել զ—, to freight or charter a vessel;
կպրով օծանել or կպրաձիւթել զ—, to tar, to careen, to caulk a ship;
կպրաձիւթող —ուց, caulker;
մտանել or ելանել, երթալ ի —, to embark, to go on shipboard, to go on board a ship, to take a shipping;
ելանել ի —է, to land, to go a-shore, to disembark;
դնել ի —, to embark, to ship, to export;
հանել ի —է, to disembark, to put a-shore, to unload goods.
· Calfa
νᾶυς, νηύς navis. յն. նա՛ւս, նիիւս. լտ. նա՛ւիս . վր. նա՛վի. սանս. նավ. իսկ պրս. նավ, ամենայն ինչ տաշտաձեւ. եւ πλοῖον navigium, navis oneraria եւ πλόας , πλοῦς (որ եւ նաւարկութիւն). navigatio. Լաստափայտ. տապան. կոնքաձեւ մեքենայ մեծ տախտակամած, որ գնայ ի վերայ նա՛յ տարեր ջուրց. ... եբր. անի.
shipwreck, wreck;
stranding.
· Calfa
Նաւաբեկութեամբ խորասոյզ եղեալ կորնչի։ Եթէ հասարակաց դիպեսցի նաւաբեկութեան մահ։ Եւ՛ս չարագոյժ զնաւաբեկութեանցն ունի զտարակոյս. (Պիտ.։)
ship-builder, naval constructor.
· Calfa
Լինի նաւագործ, եւ շինօղ, եւ ճարտարապետ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
to build a ship.
· Calfa
Ի նաւակառել՝ նախ իմացումն կատարելութեան նաւին. (եւ այլն. Անյաղթ ստորոգ.։)
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
· Calfa
captain, commander.
· Calfa
Եւ նաւապետին ի նոյն պատիւ վայելել. (Եւս. քր. ՟Ա. (որ կոչի անդ եւ ճարտարապետ նաւի)։)
Նաւ մի՝ անգիտութեամբն գնայ զուղեւորութիւն ի ձեռն հմուտ եւ ճարտար նաւապետին. (Եղիշ. ՟Ը։)
to command, to steer or guide a vessel;
to pilot.
· Calfa
եւ չ. κυβερνάω, διακυβερνάω guberno, rego. Ղեկավարել. ուղղել զնաւ. առաջնորդել ումեք. վարել ճարտարութեամբ.
sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.
· Calfa
Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)
κυβερνήτης gubernator navis. Այն՝ որ նաւաստէ. նաւավար կամ նաւապետ քաջ եւ հմուտ. ղեկավար ճարտար. վարիչ. եւս եւ Տէր նաւի, որպէս նաւելաստաց. իբր յն. ναύκληρος , որ է նաւաժառանգ.
navigation, voyage at sea, passage.
· Calfa
Նաւարկութիւն (կամ նաւարարութիւն) ունի ենթակայ, ունի եւ կատարումն. (Սահմ. ՟Ե։)
rostrum, beak-head, cut-water, knee of the head.
· Calfa
Շինեաց աշտարակս ժայռաւորս իբրեւ զնաւացռուկս. (Խոր. ՟Գ. 59։ (գուցէ լինի իմանալ եւ իբրեւ զցռկանաւս. ուստի կազմի եւ յաջորդ բառն անստոյգ)։)
cf. Նաւուղղակ.
· Calfa
Ծովու ալեկոծութիւնք հարկանին նաւուղղին յուղղընթաց ճանապարհէն. (Եփր. աւետար.։)
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
· Calfa
Եղիա եւ զնափորտն անգամ՝ զոր ունէր, եւ զայն եւս թող աստէն. (Եփր. աւետար.։)
to delay, to tarry, to remain;
to linger, to loiter, to be late.
· Calfa
Թէպէտեւ նա ամենագէտ է, մի՛ յապաղիր խոստովանել։ Ոչ յապաղի ժամանակն յումեքէ, որ տուեալ է քարոզութեան նորոյն, եթէ ոչ կատարի. (Եփր. խոստ. եւ Եփր. ՟բ. թես.։)
afterwards, next;
cf. Ապա.
· Calfa
Զառ ի յապա իսկ անդ ... ամենայն ինչ որ հանդերձեալ է լինել, յապա՛յ կոչի։ Յապա՛ է խաչս՝ սիոնի, եւ աւետարանս՝ օրինացն. (Շ. բարձր.։)
success, prosperity, good luck or fortune, thriving, happy state of affairs;
efficacy, virtue;
convenience, leisure, ease;
opportunity, occasion;
—ք, achievements, exploits, heroic acts;
յաջողութեամբ, successfully, with success;
— ի դէպ գալ ումեք, to be favoured, befriended;
— ըստ բաղդի լեալ նմա, fortune befriended him, he had the fortune to;
cf. Ըմպեմ.
· Calfa
Այս ամենայն կատարէր այսպէս յաջողութեամբն Աստուծոյ՝ ըստ կամաց նոցա. (Փարպ.։)
Մեծամեծ զօրութիւնք եւ յաջողութիւնք կատարէին ի ձեռն զօրականին. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Յառաջս.
· Calfa
Յիշմամբ երախտեացն որ առ նոսա յԵգիպտոսէ եւ յառաջ։ Յութերորդ օրէն եւ յառաջ, ապա նուիրել զծնունդս արջառոց եւ ոչխարաց։ Ի սկզբանէ աւետարանին եւ յառաջ մինչեւ յեօթնագլուխ վիշապն, որ է նեռն. (Նախ. եզեկ. եւ օրին։ Նախ. ղեւտ. եւ Նախ. յայտն.։)
preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.
· Calfa
Ամենայն ուրեք ո՛չ յառաջաբանին (այսինքն անդէն եւ անդ ի սկզբանն) յայտնէր զամենայն, այլ նախ ի տարակուսի կացուցանէր զլսօղսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
cf. Յառաջաբան;
the being the first to speak;
prediction.
· Calfa
Յառաջաբանութիւն արար առ այժմու ճարտարաբանութիւնս. (Իսիւք.։)
Սրբոց աւետարանչացն (կամ աւետարանացն) յառաջաբանութեամբ ի ձեռն իրացն եղելոց. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
presentation;
preposition, propounding;
pronunciation, utterance.
· Calfa
Իբրեւ ճարտար բժիշկ կարգաւորէ զառաջաբերումն. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
prescience, foreknowledge.
· Calfa
Որովք զյառաջագիտութիւնսն ասեն ուսանել (ախտարք). (Շիր.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
· Calfa
Արք կրօնաւորք եւ յառաջադէմք յաւետարանական սպասաւորութեանն։ Վառեալք՝ յառաջադէմք ելով։ Յառաջադէմ եղեալ՝ զաւագութեան թեկն ածէ. (Կորիւն.։ Պիտ.։ Խոր. ՟Բ. 10։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
· Calfa
Զի քո յառաջադիմութիւնդ ամենեցուն յայտնի լիցի։ Որ ինչ վասն իմ էր՝ եւս քան զեւս ի յառաջադիմութիւն աւետարանին եկն. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 15։ Փիլիպ. ՟Ա. 12։)
placed before, propounded.
· Calfa
Յառաջադիր չարչարանք, կամ խորհուրդ չարչարանաց. կամ աւետարան (ղկ. նախ քան զգործս առաքելոց). (Ագաթ.։)
prediction, prophecy.
· Calfa
Կատարեսցէ զյառաջաձայնութիւն մարգարէիցն։ Յառաջաձայնութեամբք սաղմոսաց եւ մարգարէից։ Ըստ Եսայեայ յառաջաձայնութեան. (Զքր. կթ.։ Արշ.։ Խոսր.։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
· Calfa
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
· Calfa
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Յառաջասացեալ.
· Calfa
Կատարեցաւ յառաջասաց ընծայիւք մարգարէութեանցն։ Մարգարէականօքն յառաջասացելովք. (Ագաթ.։)
predicted, foretold, prophesied.
· Calfa
Կատարեցաւ յառաջասաց ընծայիւք մարգարէութեանցն։ Մարգարէականօքն յառաջասացելովք. (Ագաթ.։)
prediction, prophecy.
· Calfa
Ըստ յառաջասացութեան (կամ առաջասացութեան) ի սկզբանն՝ կատարեաց ի վախճանի. (Ագաթ.։)
Ախտարմողացն յառաջասացումն, որ են քաւդեայքն. (Խոր. ՟Բ. 67։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
· Calfa
Յե՛ւս կատարելագոյնն առեալ՝ յառաջատէ։ Յառաջատեալք՝ զմիմեամբք առնեն ելեւել։ Յառաջատեալ իւրովն գերազանցէ թռչմամբ. (Պիտ.։)
Յառաջատել ի գիտութիւն, կամ ի կատարեալ առաքինութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։ Վրք. ոսկ.։)
Յառաջատելոյն (չեւ եւս կատարելոյ) կեանք ոչ ամենայն մասամբ ուղիղ գնան, այլ կաղ է իւիք իւիք եւ զարկուցեալ. (Փիլ. լին.։)
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
· Calfa
Ոչ խեռել եւ ըմպահկել յառաջատութենէ ուսմանն։ Որք ունին յառաջատութիւնս, ո՛չ ամենակատար յանձնկալութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 31։ ՟Դ. 34։)
Կրթելովն տացէ նմա յառաջատուութիւն՝ վերանալ ի կատարելութիւն արհեստի։ Այսպիսի յառաջատումն եւ յաստիճանէ յաստիճան արդարութեան ելս ցուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
prescience.
· Calfa
Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)
to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.
· Calfa
Սկիզբն կատարելագունիցն արարեալ յառաջեցուցին. (Պիտ.։)
cf. Յառաջաձգութիւն.
· Calfa
Փոքր փոքր յառաջձգութեամբ ընդունելութիւն (կատարման). (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
to stretch out the head to see;
to stretch, to extend, to thrust;
to fasten or stick on, to be fixed or fastened on, to heed to dwell on;
— մտօք, ի խորհուրդս, to contemplate, to speculate upon, to meditate or consider attentively, to penetrate, to examine thoroughly;
— յոք, յառեալ կալ or հայել յոք, to fix the eyes or the gate on a person;
— ի դուզնաքեայս, to be fond of trifles;
աչք իւր անքթիթ յառեալ կային ի քաջազն, his eyes were fastened on that brave man.
· Calfa
Յառեալ (կամ կարկառեալ) ընդ պատուհան։ Ընդ ճանապարհն որ հայէր ի գաբայէ յառեալ ի գայի։ Յառեալ՝ ի կատարեալ օրէնս ազատութեանն հայիցի. (Երգ. ՟Բ. 9։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Յկ. ՟Ա. 25։)
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
· Calfa
Զաշտարակ չարին յատակէ. (Գանձ.։)
own, essential.
· Calfa
Յատկեղքն՝ տարբերիլ այլ այլոյ առնեն։ Հասարակաբարն եւ յատկապէսն՝ այլայլակ առնեն, իսկ յատկեղքն՝ այլ. (Պորփ.։)
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
· Calfa
Եւ Ստուգութիւն. տիրապէս կատարումն.
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
· Calfa
Ոչ եւեթ յատուկ մերձաւորագոյնք կատարեն մարդիկ։ Յատուկ զզոփալն միայն յիրաւի յինքեանս բերեն. (Պիտ.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
· Calfa
Արդար էր, զի ոչ եղեւ յար ի խորհուրդս եւ ի գործս նոցա ընդ չարախօսսն. (Եփր. աւետար.։)
Տէրունեան մարմնոյ եւ արեանն յար եւ հանապազ պատարագել (իլ). (Շ. բարձր.։)
to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
· Calfa
Ի վերայ Ոլիմպոսի դնել զսեսդոս (լեառն), եւ յայնր (վերայ) յարաբարդել զտերեւաշարժն բիղոն։ Ի քառից ծնեալ (տարերաց), եւ յերկուց յարաբարդեալ՝ հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Մագ. ՟Ի՟Է. ՟Ժ՟Գ։)
to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.
· Calfa
Յարագիլ ասէ զպատարագելոյն նոցա խորհուրդ, եւ կամ զփոյթ (զարագելն) նոցա նահատակութեանն. (Լծ. ածաբ.։)
ἑξηλιάζω, αἱθριάζω soli expono, ad solem exsicco, sub dio expono. Առաջի արեգի դնել. պարզել յարեւու. տարածել կախմամբ յանդիման արեգական, եւ ի բացօթեայ վայրի. (գուցէ՝ որպէս ձօնելով. որով լինի եւ արմատ բառիս Պատարագել)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
· Calfa
Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին (զոր օրինակ գործեալ եմ), յարակային ընդ գերակատարին (զոր օրինակ գործեալ էի), անորոշին ընդ ապառնոյն (գործելոց գոլ)։ Յարակայի եզական, էկոփէի, եւ այլն. (այսինքն կոփեալ էր իմ, եւ այլն). (Թր. քեր.։)
Որ կոչի վերադիր կամ յարակայ. (Վանակ. տարեմտ.։)
ՅԱՐԱԿԱՅ՝ Ըստ քերականաց. παρακείμενος . Անցեալ ժամանակ՝ անկատար, որ իբր առընթեր կայ. որ եւ ՅԱՐԱԿԱՅԱԿԱՆ. (ըստ արդեաց՝ յարակատար)
very erudite, learned.
· Calfa
Յարակիրթ ճարտարօքն յունաց. (Կաղանկտ.)
Յարակիրթ ճարտարացն յունաց։
to join, to conjoin, to connect, to league.
· Calfa
Ամենայն իրօք յարակցէին յինքեանս զկատարեալ խաղաղութեանն դաշինս. (Յհ. կթ.։)
con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.
· Calfa
Կատարեալ ունի Տէր (ի մարդանալն՝) յարակցմամբն առ յարակցութիւն. (Եփր. աւետար. (որ է ոճ օտար ի հայկաբանութենէ)։)
conjunction;
texture.
· Calfa
Առանց յարահիւսման մարմնոյ ծնեալ՝ ոչ կարէ մարդ լինել. (Եփր. աւետար.։)
to continue, to prolong, to cause to last.
· Calfa
Ե՛ւս յարաձգելով զտարակուսանսդ. (Սահմ. ՟Ա։)