Definitions containing the research լեզու : 1245 results

Մեղրուկ

s. bot. honey-wort.

· Calfa

NBHL (1)

Կապուտակ ծաղիկ եզնալեզու ..., կամ նման նմին, յորմէ մղի հիւթ քաղցր եւ մեղրահամ, սիրելի մեղուաց.


Մեռուցանեմ, ուցի

va.

to cause the death of, to put to death, to kill;
to mortify.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ զլեզու մեռուցանելով ի մեղաց։ Մեռուցանել զհինգ զգայութիւնս. (Արշ.։)


Մխիթարեմ, եցի

va.

to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.

· Calfa

NBHL (1)

Որ մխիթարեաց զառաքեալսն՝ հանգչելով ի նոսա հրեղէն լեզուօք։ Մխիթարել զորս յադամայ տրտմեցելոց, եւ այլն. (Շար.։)


Մոլորութիւն, ութեան

s.

wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.

· Calfa

NBHL (1)

Աւելորդ է ապա լեզուագարիցն մոլորութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Մութ, մթոյ, ով

cf. Մութն.

· Calfa

NBHL (1)

Բոսորդ կոչի ի մեր լեզուս մո՛ւթն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ. (իբր ռմկ. պօզարախ, պօզլախ։))


Մութն, մթան

s. adj. adv.

obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.

· Calfa

NBHL (1)

Բոսորդ կոչի ի մեր լեզուս մո՛ւթն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ. (իբր ռմկ. պօզարախ, պօզլախ։))


Մունջ, մնջոյ

adj.

dumb, mute;
cf. Համր;
— առնել, to strike dumb;
— լինել, to be mute, to become dumb or speechless.

· Calfa

NBHL (2)

ռմկ. մունճ. Համր. անխօս. անբարբառ. պապանձեալ լեզուաւ. լուռ.

Զոմն մի մոգ աղօթիւք մունջ արար վասն անառակ խօսիցն. կապեցաւ լեզուն, եւ եղեւ մունջ. (Ճ. ՟Բ.։)


Մռայլ, ից

s. adj.

mist, darkness, obscurity;
shadow, shade;
foggy, obscure, dark, dusk;
shady, woody.

· Calfa

NBHL (1)

Թարգմանեալ՝ մռայլ առեալ է ի հայ լեզու. (Նար. երգ.։)


Մարմաջեմ, եցի

vn. fig.

to itch, to feel an itching, titillation or pruriency, to have a tickling sensation;
to feel a desire to scratch oneself;
to be excited, incited, provoked, tickled or pleased.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց լսելիքն մարմանջեն, եւ լեզուք. (Առ որս. ՟Ա։)


Մարմարեայ

cf. Մարմարեղէն.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն ձայն է եւ յայլ լեզուս. μαρμάρινος marmoreus. որ եւ ՄԱՐՄԱՐԻՈՆԵԱՅ. ՄԱՐՄԱՐԵՂԷՆ. Կճեայ. մէրմէրէ.


Մարմին, մնոց

s. geom.

body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՐՄԻՆ. σάρξ caro. Որպէս Միս՝ դիմաբաժանեալ ընդ արիւն. եւ ընդ ոսկր. ... եբր. պասար, չէար եւ այլն. այլ որպէս ի մեզ՝ նոյնպէս եւ յայլ լեզուս նոյնանայ ստէպ ընդ ՟Ա նշ.


Հիանշմար

adj.

charming, ravishing, surprising, stupendous, admirable.

· Calfa

NBHL (1)

Հիանշմար մրրիկ ահարկու՝ ընտրող հրեղինաց լեզուացն. (Նար. գանձ հոգ.։)


Համրանամ, ացայ

vn.

cf. Համրիմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁποκωφόομαι obmutesco, retriceo. Համր լինել. պապանձիլ. կարկիլ. լեզուն կապուիլ.


Համրութիւն, ութեան

s.

state of a dumb person, dumbness.

· Calfa

NBHL (1)

Համրութիւն լեզուի. (Սկեւռ. աղ.։)


Հայադաւան

adj.

armenizing, having religion, persuasion, the policy, the customs of the Armenians.

· Calfa

NBHL (1)

Անեցի՞ք էին սոքա, եւ դըւնեցիք, կամ հայադաւան լեզուաւ եւ ազգաւ. (Գր. տղ. թղթ.։)


Հայեցի

adj.

Armenian.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՅԵՑԻ որ եւ ՀԱՅԱՑԻ. (ռմկ. հայաստանցի) Հայ ազգաւ. եւ Սեպհական հայոց աշխարհի կամ լեզուի. հայերէն.


Հայկական, ի, աց

adj.

Haiganian, Armenian.

· Calfa

NBHL (1)

Ուսանել զխօսս եւ զլեզուս հայկական։ Զհեգանայ բառից հայկականաց. (Խոր. ՟Ա. 52։ ՟Գ. 52։)


Հայհոյիչ, չի, չաց

s. adj.

blasphemer;
blaspheming.

· Calfa

NBHL (1)

Զհայհոյչաց չարաբանութիւն։ Մակեդոն հայհոյիչ։ Ի հայհոյիչ լեզուաց. (Նար. ՟Լ՟Զ։ Շար.։ Ոսկ. յհ.։)


Հայցական, ի, աց

s. gr. accusative.

· Calfa

NBHL (2)

Հոլովք են անուանց, ուղղական ... հայցական։ Հայցականն՝ խնդրական. կամ ըստ հելլենացոց լեզուին՝ փաստական. (Թր. քեր.։)

Հայցականդ, որ ըստ հելլենացոց լեզուին պատճառական է. (Երզն. քեր.։)


Խօսակցութիւն, ութեան

s.

conference, dialogue, conversation, parley, interview;
interlocution;
discourse.

· Calfa

NBHL (1)

Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց այլասեռ ձայնից ի մի տեսակ զուգաշուրթն խօսակցութեան (այսինքն բարբառոյ) համահաւաքիչք. (Նար. առաք.։)


Խօսարան, աց

s.

mouth, tongue;
*parlour.

· Calfa

NBHL (1)

Գործարան խօսելոյ. լեզու. բերան.


Խօսեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to speak.

· Calfa

NBHL (1)

Տալ խօսիլ. խօսեցընել, լեզու հանել.


Ծ (dza)

s.

the fourteenth letter of the alphabet, the ninth of the consonants;
fifty, fiftieth.

· Calfa

NBHL (1)

Տառ բաղաձայն, անուանեալ Ծայ, մի ի կիսաձայնից, եւ կրկնակ, զի զօրութեամբ փակէ յինքն զոյժ տառիցս, տղ, դղ, տճ. միջակ ընդ զ, եւ ընդ ձ. զի մեղմ է քան զձ, եւ ուժգին քան զհնչիւն զայի։ Ոչ գտանի յայլ լեզուս, բաց ի վրղացւոյն՝ յորում յաճախեալ է յոյճ, եւ ի լեհացւոյն։


Ծամելի, լւոյ, լեաց

s.

jaw;
cheek.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծ իմն պէտս ունի եւ լեզուին ձեռն է ծամելացն. (Նիւս. բն.։)


Ծամեմ, եցի

va. fig.

to chew;
to reflect, to ruminate.

· Calfa

NBHL (1)

Ծամէին զլեզուս իւրեանց յախտէ ցաւոցն. (Յայտ. ՟Ժ՟Զ. 10։)


Ծանրախօսութիւն, ութեան

s.

impediment in speech.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանրախօսութիւն նորա եւ կապանք լեզուի նորա ոչ արձակեցան. (Եփր. ել.։)


Ծանրաձայն

adj.

of unknown speech, of a foreign tongue.

· Calfa

NBHL (1)

Մինն նրբալեզու եւ ծանրաձայն. (Ճ. ՟Գ.։)


Ծանրաշարժ

adj.

slow, heavy, difficult of motion.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդարան եւ ծանրաշարժ։ Ծանրաշարժ լինել առ բարկութիւն։ Ծանրաշարժ ոտամբ, գնացիւք։ Բնութիւն կամ բան կամ լեզու ծանրաշարժ. (Շ. մտթ.։ Սարգ. Պիտ.։ Արշ.։ Վրդն.։)


Ծերունի, նւոյ, նեաց

cf. Ծերուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ խաղացեալ մանուկ, մարգարէացար զօրհնութիւնդ լեզուով ծերունւոյդ. այսինքն եղիսաբեթի ծերունի մօրդ. (Լմբ. վերափոխ.։)


Ծծակ, ի

s. med. strangles, quinsy.

· Calfa

NBHL (1)

τὰ περιίσθμια tonsillae. ի Բժշկարանի ՝ ըստ վերծանելոյ Ստեփ. լեհ. իբր Ուռոյց կոկորդի յարմատն լեզուի ի ջերմութենէ եւ ի ծարաւոյ առթեալ.


Լիզանեմ, լիզի

va.

to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.

· Calfa


Լիզեմ, եցի

va.

cf. Լիզանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.


Լիզում, լիզի

va.

cf. Լիզանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.


Լիրբ, լրբից

adj.

impudent, insolent, impertinent, brazenfaced, bold;
immodest, indecent, shameless;
cynic.

· Calfa

NBHL (1)

Երեսք լիրբք լէզլեզու գրգռեն։ Ազգ լիրբ եւ այլալեզու։ Իբրեւ շունք իրբ եղեն յանձինս իւրեանց. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 24։ Բար. ՟Դ. 15։ Ես. ՟Ծ՟Ղ. 11։)


Լծորդ, աց

adj. gr.

united under the same yoke;
joined, associated, allied;
equal, matched;
cf. Լծակից.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ քերականաց՝ Տառք մօտաւորք ձայնիւ, որք փոխան իրերաց մտանեն ընդ լծով լծորդութեանց բայից առ յոյնս, երբեմն եւ ի մեզ. կամ որք դնին երբեմն ի տեղի միմեանց յոր եւ իցէ բառս ըստ այլեւայլ լեզուացն յատկութեան.


Լմակ, աց

cf. Լկամ.

· Calfa

NBHL (1)

Սանձիւք եւ լմակօք, այսինքն խրատու եւ ուսմամբ լեզու նորա խրատու էր ի չարէն. (Բրսղ. մրկ.։)


Լուծանեմ, լուծի

va.

to untie, to unyoke, to unchain, to unbind, to undo, to loose;
to dissolve, to decompose, to break;
to resolve, to decide;
to temper;
to dilute, to soften;
to unfold, to develope;
to dissipate, to disperse;
to melt, to dissolve;
to explain;
to analyse;
to change;
to violate, to infringe;
լուծանել զերկունս, to free from the pains of labour, to cause to bring forth;
լուծանել զերկունս նորա, to be born of her;
լուծանել զքաղց, զքերան, to breakfast, to take refreshment;
լուծանել զպահս, to break one's fast;
լուծանել զոք ի կենցաղոյս, to take away a perso's life, to kill, to slay, to murder;
լուծանել զկեանս աշխարհիս, զկեանս իւր, զկենցաղ մարդկան, to end one's days, to depart this life, to cease to live, to die;
լուծանել զմեղս, to absolve, or remit sin;
լուծանել զդատակնիք, to annul a sentence;
լուծանել զօրէնս, to violate the laws, to transgress;
լուծանել զշաբաթս, to break the sabbath;
լուծանել զխաւար, to shed a light in the darkness, to make darkness light;
վրէժս լուծանել, to be punished;
լուծանել զլեզու, to untie, to cause to speak;
լուծանել զամուսնութիւն, to dissolve a marriage;
լուծանել զարգանդ կուսին ի պղծութիւն, to deflower, to violate;
լուծանել զսէրն հայրենի, to act in disregard of paternal love;
լուծանել զքուրձ, to open a sack;
լուծանել զորովայն, to loosen, or move the bowels;
to purge;
զարժանին պատուհաս ելոյծ զյանցանացն, he met with the punishment his crimes deserved.

· Calfa


Լուսաւորութիւն, ութեան

s.

light, brightness, glare, splendour;
illumination.

· Calfa

NBHL (1)

Մկրտութիւնն հոռոմ լեզուաւ լուսաւորութիւն (քօ՛դիսմա) անուանի. (Լծ. ածաբ.։)


Լուտական, ի, աց

adj.

outrageous, offensive.

· Calfa

NBHL (1)

Դադարեցո՛ զլեզուս ի լուտական բարբանջմանց. (Բենիկ.։)


Լուտամ, ացայ

vn.

to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.

· Calfa

NBHL (1)

Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան (զքրիստոս) լուտացաւ լեզուս. (Պիտ.։)


Լուր, լրոց

s.

hearing, audition;
audience;
news, account, report, relation;
hearsay, rumour;
renown, fame;
discourse, sermon;
obedience;
noise that wakes or rouses;
sound, voice, cry;
Աստուած ամենայնիւ լուր է, the ail-hearing God;
լուր չարեաց, bad news, ill news;
լուր առնել, to warn, to avert;
to acquaint;
to announce;
զխուլս ի լուր առնել;
to cause the deaf to hear;
լուր լինել;
to be heard;
to be announced;
լուր դնել;
to listen;
to hear;
լուր լինել առ ոք, to come to one's knowledge;
ելանել լրոյ ուրուք, to spread one's fame;
լուր ի ականջաց լսել, to hear with one's own ears;
ի լրոյ, by hear-say, by current report;
— ! listen ! — օր, workday.

· Calfa


Լռեմ, եցի

vn. va.

to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.

· Calfa

NBHL (1)

Լռեանլ կարկեցայ։ Լռեցեալ լեզու. (Նար. ՟Ծ՟Գ. ՟Հ՟Գ։)


Լռեցուցանեմ, ուցի

va.

to silence, to put to silence, to impose silence;
to interrupt, to cause to cease;
— զխիղճ մտաց, to stifle one's remorse or compunction.

· Calfa

NBHL (1)

Լռեցոյց քաղէբ զժողովուրդն ի մովսիսէ։ Լռեցուցանէին զժողովուրդն, եւ ասէին, լո՛ւռ լերուք։ ոչ կշտամբանք բանից ձերոց լռեցուցանեն զիս։ Լռեցոյց դպրապետն զամբոխն. եւ այլն։ Լռեցո՛ զլեզու քո ի չարութենէ։ Հազիւ լռեցուցին զժողովուրդսն ի չզոհելոյ նոցա։ Լռեցոյց աստուած ի մանէ զիմաստութիւն. եւ այլն։


Լսեմ, լուայ, լուր, լուեալ

va.

to hear;
to give audience to, to listen to;
to grant, to hearken to the prayer of;
to understand;
— զչար հոտ, to perceive the odour;
չլսելոյն, չլուելոյն առնել, to turn a deaf ear to;
լուայ զի, I have heard it said that;
լուարուք ինձ, listen to me, hear me;
լուր մեզ, hearken to us, grant our prayer;
ոչ լսեն ինձ, they do not listen to me.

· Calfa

NBHL (3)

Ազգ՝ որոյ ոչ լսիցես զձայն նորա. ազգ՝ որոյ ոչ լսիցես զլեզու նորա։ Խօսեաց ընդ ծառայս քո ասորերէն, զի լսեմք։ մի՛ լսիցեն իւրաքանչիւր բարբառոյընկերի իւրոյ։ Ոչ գիտէին, թէ լսէր յովսէփ. զի թարգման կայր ի միջի։ Տացես ծառայի քում սիրտ լսելոյ, եւ դատելոյ զժողովուրդ քո. եւ այլն։

Ասէ ցնա հռոմայեցի լեզուաւ. քանզի ոչ լսէր զօրաւարն յունարէն. (Ճ. ՟Գ.։)

Յաւելլով ի մեզ լեզու ասելոյ, եւ լսողացդ միտս լսելոյ։ Բարձրացուսցէ ի շտեմարանս մեր, թէ զդրախտն, եւ թէ՛ զերկինս իմասցիս, երկոքին լսին. (Նար. երգ.։)


Խոշորագոյն

adj. adv.

very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն խեցբեկագոյն եւ խոշորագոյն լեզուին. (Կորիւն.։)


Խոշորանամ, ացայ

vn.

to grow up;
to become stout or bulky;
to grow rude or rough.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմինն փչանայ, եւ լեզուն խոշորանայ. (Մխ. բժիշկ.։)


Խոշտանգեմ, եցի

va.

to pain, to torment, to torture;
to thrash, to beat.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիոյ զլեզուն հատեալ ... եւ այլ ոչ իւիք խոշտանգէ. (Խոր. ՟Բ. 13։)


Խորախօս

adj.

profound, difficult;
enigmatical, obscure;
jabbering, talking gibberish.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եթէ առ ժողովուրդ խորխօս ծանրալեզու առաքեսցիս. (Եզեկ. ՟Գ. 5։)


Խորաշուրթն

adj.

guttural.

· Calfa

NBHL (1)

Զի ոչ եթէ առ ժողովուրդն խորաշուրթն եւ այլալեզու առաքիս դու առ տուն իսրայէլի. (Ոսկ. ես.։)


Խոցոտեմ, եցի

va. fig.

to wound severely, to cover with wounds;
to prick the conscience.

· Calfa

NBHL (1)

Սատանայ ընդ խաւար խոցոտէ չար խորհրդովք։ Մինչեւ յե՞րբ անդամքս լեզուօք զիրեարս խոցոտեմք։ Ի քո անպատկառ կշտամբանաց եւ ի նախատելոյ միշտ խոցոտիմ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)